دوشنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ / Monday, 19 February, 2018

ترانه‌های‌ ماندگار ملت‌ ها


ترانه‌های‌ ماندگار ملت‌ ها
فولكلوریك‌ لفظ‌ انگلیسی‌ است‌ كه‌ از دو كلمه‌ «folk‌» در معنای‌ ملت‌ و «lore» به‌ معنای‌ علم‌ به‌ وجود آمده‌ است‌. اولین‌ كسی‌ كه‌ پس‌ از مطالعه‌ فراوان‌ به‌ این‌ واژه‌ لغت‌ فولكلور داد، آمبروازمورتن‌ بود. او این‌ لغت‌ را شامل‌ ادبیات‌ بومی‌ و آثار باستانی‌ می‌دانست‌. فولكلور در زبان‌ انگلیسی‌ به‌ معنی‌ عقاید و رسوم‌ و افسانه‌های‌ باستانی‌ و توده‌ شناسی‌ نوشته‌ شده‌ است‌. با وسعت‌ پیداكردن‌ آداب‌ و رسوم‌ مردم‌ در سرزمین‌هایشان‌، فولكلور هم‌ جنبه‌های‌ دیگری‌ در زندگی‌هایشان‌ پیدا كرد. به‌ صورتی‌ كه‌ در سنن‌ مردم‌، روانشناسی‌ عام‌ و ...موسیقی‌ نیز اؤراتی‌ از این‌ واژه‌ پیدا شد. تا اینكه‌ بعد از سالیان‌ بعد پژوهشگران‌ متوجه‌ شدند كه‌ تمام‌ علوم‌ به‌ صورت‌ محلی‌ و بومی‌ در ذات‌ مردم‌ هر سرزمین‌ یافت‌ می‌ شود. داستان‌ها و افسانه‌هایی‌ كه‌ از قدیم‌، نسل‌ به‌ نسل‌ به‌ فرزندان‌ می‌رسد. درمان‌های‌ بیماری‌ها از طریق‌ داروهای‌ دست‌ساز، كیمیاگری‌، حیوان‌شناسی‌، ستاره‌شناسی‌ همه‌ وهمه‌ از قبل‌ تجربه‌ شده‌ است‌ و امروز در كنار تمام‌ پیشرفت‌های‌ صنعتی‌، باقی‌ مانده‌ و از آن‌ استفاده‌ می‌شود.خلق‌ موسیقی‌ خاص‌ هر منطقه‌ مثل‌ نقاشی‌ كشیدن‌ روی‌ دیواره‌ غارها بوده‌ است‌. انگیزه‌یی‌ كه‌ باعث‌ شد در آن‌ دوران‌ پیدایش‌ هنر، مردم‌ بدوی‌ را به‌ كشیدن‌ طرح‌هایی‌ انتزاعی‌ و ساده‌ روی‌ دیواره‌ غارها بكشاند،نیازی‌ را به‌ وجود آورد كه‌ از تولید صداها با وسایل‌ خاص‌ به‌ نوعی‌ آرامش‌ یا هیجان‌ برسند. ضربه‌زدن‌ یك‌ چوب‌ روی‌ چوب‌ دیگر یا یك‌ ظرف‌ سفالی‌ یا سنگی‌، معنای‌ خاصی‌ را برداشت‌. همان‌گونه‌ كه‌ در نقاشی‌ها مردی‌ با یك‌ نیزه‌ به‌ دنبال‌ گراز وحشی‌ می‌دوید و نشان‌ آن‌ بود كه‌ برای‌ جنگیدن‌ با حیوانات‌ وحشی‌ و كشتن‌ آن‌ و خوردن‌ گوشتش‌ باید اینگونه‌ رفتاركرد تولید صداها هم‌ در آن‌ زمان‌ دلیل‌ خاصی‌ داشته‌ است‌. گاهی‌ از صداها برای‌ رقصیدن‌ استفاده‌ می‌شد، گاهی‌ دیگر برای‌ دوركردن‌ حیوانات‌ وحشی‌ یا انسان‌های‌ متجاوز به‌ حریم‌ شخصی‌شان‌.
ترانه‌های‌ محلی‌ اولین‌ پایه‌ تجربی‌ موسیقی‌ در هر كشور هستند، غم‌ها، شادی‌ها، افسانه‌ها، جنگ‌ها و پیروزی‌ و شكست‌شان‌ و قهرمانان‌ و شخصیت‌های‌ برجسته‌ از دید مردم‌ در موسیقی‌ راه‌یافتند و هر كدام‌ را دارای‌ ارزش‌ خاصی‌ كردند. قصه‌ها و عادات‌ و عقاید قدیمی‌ میان‌ مردم‌ یا دسته‌یی‌ خاص‌ از این‌ توده‌ كه‌ مردم‌ بومی‌ یك‌ سرزمین‌ محسوب‌ می‌شوند نوایی‌ را به‌ وجود می‌ آورند كه‌ مختا آن‌ منطقه‌ است‌ و موسیقی‌ محلی‌ یا فولكلور می‌ شود. موسیقی‌ در یك‌ كشور را می‌توان‌ در نغمه‌های‌ بومی‌ و محلی‌ آن‌ سرزمین‌ دید. البته‌ این‌ به‌ آن‌ معنا نیست‌ كه‌ یك‌ ملت‌ تنها نغمه‌های‌ محلی‌ دارند و هیچ‌گاه‌ از آن‌ دور نمی‌شوند. درست‌ است‌ كه‌ موسیقی‌ محلی‌ یك‌ سرزمین‌ زبان‌ و روحیه‌ یك‌ ملت‌ است‌ ولی‌ امروز با پیشرفت‌ صنعت‌ و ماشینیزم‌ بسیاری‌ از عقاید قدیمی‌ و حتی‌ ترانه‌های‌ محلی‌ به‌ باد فراموشی‌ سپرده‌ شدند. در سراسر جهان‌، هر نژادی‌ موسیقی‌ محلی‌ دارد. حتی‌ دورافتاده‌ترین‌ اقوام‌ هم‌ از این‌ هنر سود برده‌ و ترانه‌ های‌ محلی‌ و عامیانه‌ درونشان‌ را سینه‌ به‌ سینه‌ ؤبت‌ كرده‌اند. پایه‌های‌ اصلی‌ و ستون‌ حقیقی‌ تمام‌ مكاتب‌ ملی‌ در جهان‌ بر مبنای‌ موسیقی‌ محلی‌ آنان‌ استوار است‌. همان‌طور كه‌ چگونگی‌ گوش‌ دادن‌ به‌ موسیقی‌ و تجزیه‌ و تحلیل‌ و حتی‌ تفكیك‌ كردن‌ فاصله‌های‌ صوتی‌ آن‌ كاملا به‌ آشنایی‌ افراد با فرهنگ‌ و زبان‌ بومی‌ محل‌ تحریر موسیقی‌ بستگی‌ دارد یعنی‌ آن‌گونه‌ كه‌ نوزاد پس‌ از تولد به‌ آموختن‌ زبان‌ مادریش‌ می‌پردازد نغمه‌های‌ بومی‌ را توسط‌ مادر و مادربزرگش‌ می‌شنود و از حفظ‌ می‌كند. او در مقابل‌ تمام‌ نغمه‌های‌ بومی‌ و كودكیش‌ واكنش‌ مثبت‌ از خود نشان‌ می‌ دهد ولی‌ در برابر تمام‌ نغمه‌های‌ فرهنگ‌ بیگانه‌ حالت‌ دفاعی‌ می‌گیرد. نغمه‌های‌ محلی‌ مطابق‌ با فرهنگ‌ بومی‌ شخا و برایش‌ قابل‌ درك‌ است‌ و نیمی‌ از وجود خود او است‌. موسیقی‌ بیانگر و توصیف‌كننده‌ روحیات‌ و احساسات‌ و ذوق‌ هر قوم‌ و درمان‌ آن‌ سرزمین‌ است‌ آب‌ وهوای‌ آن‌ منطقه‌ و موقعیت‌ جغرافیایی‌ و شرایط‌ اجتماعی‌ و آداب‌ و رسوم‌ و گاهی‌ مواقع‌ حتی‌ در موسیقی‌ بومی‌ بازتاب‌ دارد. پس‌ تمام‌ عوامل‌ موجود در یك‌ منطقه‌ اؤری‌ انكارناپذیر در به‌وجود آمدن‌ موسیقی‌ بومی‌ دارد موسیقی‌ كه‌ ترجمه‌یی‌ است‌ از تخیلات‌ و تراوش‌های‌ روحی‌ و ذهنی‌ مردم‌، طبق‌ شرایط‌ هر سرزمین‌ ساخته‌ می‌ شود و نسبت‌ به‌ كشورهای‌ دیگر متمایز می‌شود.هر گروه‌ و جمعیتی‌ طبق‌ نیاز و اهدافشان‌ به‌ ایجاد زبان‌ و حروف‌ ویژه‌یی‌ مبادرت‌ می‌ورزند كه‌ با توجه‌ به‌ مفهوم‌ آن‌ زبان‌، اندیشه‌ها و اعتقادشان‌ را منتقل‌ می‌كنند.
موسیقی‌ درهر قوم‌ هم‌ اینگونه‌ عمل‌ می‌كند، موسیقی‌ زاده‌ مردم‌ و نماینده‌ خواسته‌ها، آرزوها و پدیده‌های‌ گوناگون‌ آنها است‌ و عواملی‌ مثل‌ اوضاع‌ جغرافیایی‌، آب‌ و هوایی‌، طبیعی‌، طرز آداب‌ و رسوم‌ و اعتقادات‌ و اندیشه‌ها،دین‌ و مذهب‌ و نیازمندی‌های‌ زندگی‌ مادی‌ و مشكلات‌ اجتماعی‌ و افسانه‌ ها و اسطوره‌ها در آن‌ نقش‌ دارند. لحن‌ در هر موسیقی‌ بستگی‌ به‌ زبان‌ و لهجه‌های‌ یك‌ سرزمین‌ دارد. مثلا در ایران‌، ما مناطق‌ زیادی‌ داریم‌ كه‌ هر كدام‌ به‌ یك‌ لهجه‌ و زبان‌های‌ گوناگون‌ صحبت‌ می‌كنند. لرها، كردها، ترك‌ها و ... از این‌ نمونه‌ در كشورمان‌ به‌ وفور دیده‌ می‌شود و هر كدام‌ طبق‌ سنن‌ و آداب‌ و رسوم‌ و حتی‌ نیازشان‌،موسیقی‌ محلی‌ و ترانه‌های‌ بومی‌ با لهجه‌ و زبان‌ خود دارند كه‌ همه‌ آنها جزو موسیقی‌ فولكلور یك‌ سرزمین‌ محسوب‌ می‌شوندو تمام‌ آنها از ویژگی‌ هنری‌ خاصی‌ برخوردارند. ذوق‌ و قریحه‌ و احساس‌ میان‌ قوم‌ها معیارهای‌ مشخا و مشتركی‌ هستند كه‌ بیان‌كننده‌ احساسات‌ و عواطف‌ مردمی‌ و گاه‌ دلاوری‌ های‌ گذشته‌ یك‌ منطقه‌ است‌. پس‌ در این‌ صوت‌ می‌توان‌ گفت‌ كه‌ مایه‌ اصلی‌ موسیقی‌ یك‌ كشور را نغمه‌های‌ محلی‌ آن‌ تشكیل‌ می‌دهد و باید موسیقی‌ یك‌ سرزمین‌ را بر اساس‌ موسیقی‌ محلی‌ و ترانه‌های‌ قدیمی‌ آن‌ جست‌وجو كنیم‌. ترانه‌ و آواز مهمترین‌ قسمت‌ و گونه‌ یك‌ موسیقی‌ است‌ كه‌ معرفی‌كننده‌ و بیانگر فرهنگ‌ و خلق‌ و خو در روحیه‌ خاص‌ و ویژه‌ هر قوم‌ و ملتی‌ است‌ و با اینكه‌ از نظر بین‌المللی‌ در سطح‌ پایین‌تری‌ از موسیقی‌ سازی‌ و موسیقی‌ جهانی‌ قرار دارد ولی‌ نشان‌ از قدرت‌ و بالابودن‌ یك‌ فرهنگ‌ است‌ و روحیه‌ و عواطف‌ و احساسات‌ مردم‌ یك‌ سرزمین‌ را بیان‌ می‌كند. متاسفانه‌ در جوامع‌ سرمایه‌داری‌ به‌ دلیل‌ صنعتی‌شدن‌ روزافزون‌ و ماشینی‌شدن‌ همه‌چیز، هر قومی‌ روبه‌ نابودی‌ است‌ و كشورهای‌ سرمایه‌دار و استعمارگر تمام‌ تلاششان‌ را می‌كنند تا فرهنگ‌ بومی‌ بقیه‌ كشورها را به‌ نابودی‌ و انهدام‌ بكشانند.آنها می‌خواهند با پاك‌ كردن‌ هنر قدیمی‌ یك‌ سرزمین‌ در پی‌ احیای‌ هنری‌ باشند كه‌ تامین‌كننده‌ منافعشان‌ باشد. آنها به‌ هنر واقعی‌ ملحق‌ و هنر دروغین‌ را به‌ این‌ سرزمین‌ها تزریق‌ می‌كنند.آنها برای‌ اینكه‌ ذهن‌ مردم‌ را از قهرمانان‌ ملی‌ خود دور كنند با ایجاد خرافه‌ و فرهنگ‌ وحشی‌ آنان‌ را از استقلال‌ انسانی‌ و ارزشهای‌ ملی‌ و بومی‌شان‌ دور می‌كنند و با وارد كردن‌ و تبلیغ‌ و ترویج‌ فرهنگ‌ بیگانه‌ مثل‌ موسیقی‌های‌ ساختگی‌، سرمایه‌های‌ فرهنگی‌ بومی‌ را از ملت‌ها می‌گیرند.به‌ این‌ دلیل‌ است‌ كه‌ باید دولت‌ها و حكومت‌ها به‌ گسترش‌ و نمایاندن‌ هنرهای‌ محلی‌ و قومی‌ خود بپردازند.پرورش‌ ذهن‌ و آموزش‌ كودكان‌ از بدو تولد و یاددادن‌ ارزشها و قالبهای‌ فرهنگی‌ ویژه‌ سرزمینشان‌ نوع‌ نگاهشان‌ را به‌ هنر واقعی‌ و قومی‌ عوض‌ می‌كند. اگر تمام‌ جوانان‌ بدانند كه‌ هر سرزمین‌ برای‌ خود موسیقی‌ قومی‌ خاصی‌ دارد و طبق‌ فریادهای‌ خاص‌ آن‌ منطقه‌ ترانه‌یی‌ ساخته‌ شده‌ و از شیوه‌ زندگی‌ و قهرمانان‌ آن‌ دیار صحبت‌ می‌كند، دیگر حاضر نمی‌شوند كه‌ تاریخ‌ سرزمینشان‌ را با نمایشات‌ مبتذل‌ كشورهای‌ غربی‌ یكی‌ كنند و هنر حقیقی‌ را آن‌ می‌دانند كه‌ از وجود مردم‌ خودشان‌ تراوش‌ كرده‌ است‌.مثلا اگر بدانیم‌ كه‌ موسیقی‌ قومی‌مان‌ نشان‌ از تاریخ‌ باستانی‌ و اساطیری‌ سرزمین‌مان‌ دارد یا مثلا موسیقی‌ غم‌انگیز و سوزناك‌ بلوچستان‌ گویای‌ غم‌ و درد درونی‌ مردان‌ و زنان‌ آن‌ دوران‌ است‌ و لالایی‌ برای‌ بزرگ‌شدن‌ كودكان‌ است‌ تا آنان‌ را با تمام‌ مشكلات‌ و روحیات‌ و احساساتشان‌ آشنا كنند پس‌ با ارزش‌ دادن‌ به‌ فرهنگ‌ بومی‌ هیچ‌گاه‌ موسیقی‌ عنصر جدایی‌ناپذیری‌ از جامعه‌ نمی‌شود و نابودی‌ آن‌ محال‌ و غیرممكن‌ است‌ دیگر نمی‌توان‌ زبان‌ و احساساتشان‌ را تسخیر كرد و به‌ نابودی‌ كشاند.
وقتی‌ به‌ صورت‌ تفنن‌ و یك‌ سرگرمی‌ به‌ آن‌ نگاه‌ نكنند، می‌دانند كه‌ بی‌دلیل‌ به‌ وجود نیامده‌ و پشت‌ پرده‌ تمامی‌ این‌ فرهنگ‌ها، هزاران‌ هزار ذوق‌ هنری‌ خوابیده‌ است‌. شاید به‌ همین‌ دلیل‌ است‌ كه‌ بیشتر این‌ فرهنگ‌ و آداب‌ و رسوم‌ و ترانه‌های‌ محلی‌ و موسیقی‌ بومی‌ در روستاییان‌ از بین‌ نمی‌رود.مثلا در موسیقی‌ بومی‌ خراسان‌، وجود نقاره‌ زنان‌ در مكان‌ مقدس‌ ضریح‌ امام‌ رضا موجب‌ افزایش‌ ذوق‌ زیارت‌ می‌شود.یا در مراسم‌ تعزیه‌ و شبیه‌خوانی‌ وجود سازها و خواندن‌ اشعاری‌ كه‌ از قدیم‌ نسل‌ به‌ نسل‌ در سینه‌ها باقی‌ مانده‌ است‌ به‌ عزاداری‌ جلال‌ و شكوه‌ خاصی‌ می‌دهد، درد مصیبت‌ زیادتر می‌شود و بیشتر در اذهان‌ عمومی‌ باقی‌ می‌ماند.یا درویشان‌ و صوفیان‌ كه‌ در خانقاه‌ها موسیقی‌ و رقا را نوعی‌ حالت‌ عرفانی‌ می‌دانند و استفاده‌ از ساز دف‌ با یك‌ ریتم‌ خاص‌ و ایجاد حركاتی‌ كه‌ به‌ آن‌ خلسه‌ می‌گویند، آنان‌ را به‌ عرفان‌ و مریدشان‌ نزدیك‌ می‌كند.یا در شمال‌ ایران‌، ترانه‌یی‌ برای‌ كودكان‌ خوانده‌ می‌شود كه‌ لالایی‌ مادران‌ برای‌ خوابیدن‌ دلبندشان‌ است‌. این‌ ترانه‌ها به‌ عنوان‌ نمونه‌ ویژه‌یی‌ از موسیقی‌ فولكلور منطقه‌یی‌ از ایران‌ است‌ . سمبلی‌ از عطوفت‌ مادران‌ و عشق‌ به‌ خانواده‌ است‌.
در میان‌ تمام‌ ترانه‌های‌ محلی‌، تعدادی‌ از آنها، امروزه‌ برای‌ موسیقیدانان‌ الهام‌بخش‌ آهنگ‌های‌ جدید است‌ كه‌ ریشه‌ در موسیقی‌ بومی‌ سرزمینشان‌ دارد.از این‌ گذشته‌ در میان‌ ملت‌ها، سرزمین‌هایی‌ كه‌ از نظر موقعیت‌ جغرافیایی‌ با دیگر مناطق‌ فاصله‌ دارند، كمتر مورد هجوم‌ و تاخت‌ و تاز بیگانگان‌ قرار می‌گیرند و هنر بومی‌ و قومی‌شان‌ از دست‌ اشرار و استعمارگران‌ در امان‌ می‌مانند.این‌ عوامل‌ حتی‌ در نوع‌ موسیقی‌ فولكلوریك‌ منطقه‌ تاثیر دارد. وجود سرزمین‌های‌ هموار و صاف‌ كه‌ بارها مورد هجوم‌ دشمنان‌ قرار می‌گیرد بر روی‌ هنر منطقه‌ تاؤیر می‌گذارد. مثلا در سیستان‌ و بلوچستان‌ به‌ دلیل‌ تهاجم‌های‌ زیاد راهزنان‌، ما با موسیقی‌ سوزناك‌ و غمناكی‌ روبرو می‌شویم‌ اما منطقه‌ دیگر كه‌ در كوهستان‌ و راه‌های‌ صعب‌العبور قرار دارد و از یورش‌ بیگانگان‌ در امان‌ بوده‌ با موسیقی‌ شاد و پرتحرك‌ همراه‌ است‌.یا در مناطقی‌ كه‌ آب‌ و هوا به‌ صورت‌ معتدل‌ است‌ و طبیعت‌ و زیبایی‌ و آسمان‌ آبی‌ و جنگلهای‌ سرسبز وجود دارد موسیقی‌ با پایكوبی‌ و رقا همراه‌ است‌ اما در مناطق‌ كویری‌ و دور از آب‌، در میان‌ آفتاب‌ سوزان‌ و توفان‌های‌ شن‌ موسیقی‌ غمناك‌ و دور از جنب‌ و جوش‌ وجود دارد. تمام‌ نغمه‌هایی‌ كه‌ متعلق‌ به‌ یك‌ سرزمین‌ است‌ و بیانگر احساسات‌ و آرزوهای‌ آنها است‌ و برخاسته‌ از خواسته‌های‌ روحی‌ و آرمانهای‌ پرشور قلبی‌شان‌، گاهی‌ به‌ صورت‌ گروهی‌ زمزمه‌ می‌شود و در شرایطی‌ دیگر سراینده‌ كه‌ یك‌ نفر بوده‌ با صدایی‌ زیبا آن‌ را می‌خوانده‌ و گروهی‌ تكرار می‌كردند.تمام‌ این‌ ترانه‌ها كه‌ زاده‌ زندگی‌ عملی‌ و تفكرات‌ یك‌ ملت‌ بوده‌ از جهان‌بینی‌ ساده‌ و بی‌آلایشی‌ سرچشمه‌ می‌گیرد، صمیمی‌، ساده‌ و زنده‌ و واقع‌گرا است‌، این‌ ترانه‌های‌ محلی‌ در حافظه‌ مردم‌ زندگی‌ می‌كند.و طی‌ سده‌ها سینه‌ به‌ سینه‌ و سن‌ به‌ سن‌ منتقل‌ می‌شود.حفاظت‌ ازگذشته‌ یك‌ ملت‌ كه‌ بیان‌ كننده‌ خاطرات‌، توصیف‌كننده‌ رنجها و تساوی‌ها و مبارزات‌ و بزرگداشت‌ قهرمانان‌ و بازتاب‌ عواطف‌ و احساسات‌ یك‌ ملت‌ است‌ در نگهداری‌ فرهنگ‌ و جلوگیری‌ از نفوذ بیگانگان‌ نمود دارد. پاسداری‌ از گذشته‌ یك‌ ملت‌ بزرگترین‌ هدف‌ هر قوم‌ است‌.موسیقی‌ محلی‌، تاریخ‌ نسلهای‌ گذشته‌ قومی‌ را با ساز و آواز بازگو و به‌ نسل‌های‌ آینده‌ منتقل‌ می‌كند. این‌ سرگذشتی‌ است‌ كه‌ بعدها به‌ مرحله‌ داوری‌ و قضاوت‌ گذاشته‌ می‌شود.

مریم‌ عبدالهی‌


منبع : روزنامه اعتماد

مطالب مرتبط

خاطره ای از مرحوم ناصر فرهنگ فر


خاطره ای از مرحوم ناصر فرهنگ فر
شهر رم مركز فرهنگی عجیبی است. عموماً هنرمندان در هر سطح كه باشند ماهی یك بار دور هم جمع می شوند و یكدیگر را از فعالیت های هنری خود آگاه می كنند. یا اینكه این محافل تبدیل به جلسات نقد و بررسی آثار دیگر هنرمندان می شود. به جرات می توان گفت كه سرنوشت خیلی از جریانات هنری در این محافل مشخص می شود. این انجمن ها در ایتالیا نام خاصی هم دارند به آن اصطلاحاً سالوتو «Salotto» گفته می شود. اغلب كانال های ملی یا محلی تلویزیون های ایتالیا در این محافل شركت می كنند و برنامه ها و بحث های این محافل را به شكل مستقیم یا ضبط شده پخش می كنند. ۱۳ سال پیش استاد پرویز مشكاتیان، فهیمه خانم و زنده یاد استاد ناصر فرهنگ فر به دعوت شعبه شرق شناسی دانشگاه رم برای شركت در فستیوالی كه به نام مولانا جلال الدین در سالن اپرای رم برگزار می شد به ایتالیا آمدند و شبی را مهمان یكی از این محافل بودند. مهمانی در خانه خانم لوچیا رونكتی آهنگساز موسیقی مدرن ایتالیایی برگزار می شد كه حدود ۳۰ نفر از شاعران، آهنگسازان، نوازندگان، خوانندگان اپرا، رهبران اركستر، نقاشان و مجسمه سازان معروف ایتالیایی و اروپایی در این سالوتو مهمان بودند. از استادان شناخته شده در ایران كه در این مهمانی حضور داشتند، می توانم از استاد انیو موریكونه كه نگارنده افتخار همكاری با ایشان را داشتم و استاد كارل ماریا جولینی نام ببرم. ولی استاد مسلم موسیقی و آهنگساز برجسته موسیقی متن های بزرگترین فیلم های تاریخ سینما و سریال های مهم تلویزیونی از جمله سفرهای ماركوپولو و شاهزاده صحرا و خوب بد زشت، روزی روزگاری آمریكا میسیون و... است. و دیگری از آخرین شاگردان رهبر اركستر برجسته تاریخ موسیقی كلاسیك ایتالیا آرتور و توسكانینی۱ است. آن شب استاد گرانمایه جولینی۲ پارتیتور دست نوشته اتللو یكی از آخرین آثار چوزپه وردی آهنگساز معروف ایتالیایی را به همراه خود آورده بود. وردی این پارتیتور دست نوشته را تقدیم به توسكانینی كرده بود و توسكانینی هم به رسم یادگار این پارتیتور را به شاگردش جولینی واگذار كرد. جولینی با افتخار تمام دست خط وردی و تقدیمی به توسكانینی و دست خط استادش را به همه نشان می داد. جولینی بعد از شام پشت پیانوی صاحبخانه نشست و شروع به نواختن بعضی از قطعات و آریاهای معروف اتللو كرد و هر كس كه ته صدایی داشت به جمع خوانندگان پیوست. بخش های اصلی مثل صدای اتللو، یاگو و دزدمونا توسط خوانندگان باتجربه خوانده می شد و بقیه حضار قسمت های كرال پارتیتور را می خواندند. موریكونه هرازگاهی جرعه ای از نوشیدنی اش می خورد و با تعجب و تحسین یك لحظه چشم از آقای جولینی این پیرمرد و استاد یگانه موسیقی برنمی داشت.پس از مدتی هنرنمایی جمعیت اطراف پیانو و استاد جولینی خاتمه یافت و به پیشنهاد صاحبخانه از مهمانان ایرانی تقاضای هنرنمایی شد. استاد مشكاتیان سه تار را راست پنج گاه كوك كرد. استاد فرهنگ فر هم ضرباتی بر روی پوست ضرب نواخت و نگارنده تاریخچه سازها و اهمیت و مرتبه استادان پرویز مشكاتیان و ناصر فرهنگ فر را در موسیقی ایرانی برای حضار توضیح داد. مهمانان سراپا گوش شدند و استادان شروع به نواختن كردند. طنین ضرب سادگی و صفا و صدای گرم ناصر به همراه سه تار مشكاتیان حضار را جذب خود كرد. به طوری كه تقریباً همه با سكوت تمام به موسیقی گوش می دادند. بعد از اتمام هنرنمایی استادان جولینی و موریكونه و دیگر هنرمندان سئوالاتی در رابطه با موسیقی ایرانی كردند كه استادان با ترجمه نگارنده به این سئوالات جواب دادند. موریكونه با لیوان نوشیدنی اش با دورشدن حضار از اطراف مهمانان ایرانی، به سراغ سه تار رفت، ساز را در دست گرفت مدتی به پرده و شكل كاسه خیره شد و سئوالاتی در رابطه با ربع پرده و موسیقی ایرانی از استاد مشكاتیان كرد و بعد ضرب را در دست گرفت و نگاهی به ساز قدیمی استاد فرهنگ فر انداخت. استاد با سادگی كودكانه ای از من خواست كه برای موریكونه توضیح بدهم كه این تنها ضربی است كه یحیی سازنده معروف تار ساخته.
موریكونه دست های ناصر را در دست گرفت، چند لحظه آنها را فشرد و از من پرسید این دست ها استخوان هم دارند؟ سئوال را برای استادان ترجمه كردم. استاد فرهنگ فر با فروتنی و دقت تمام مدتی در رابطه با ساز ضرب، تمرین هایش، شیوه های مختلف نوازندگی و از استادان بزرگ این ساز و یافته های شخصی خودش داد سخن می داد.
صحبت گل انداخته بود. استاد فرهنگ فر در رابطه با ریتم های لنگ و استادان بزرگی كه افتخار همكاری با آنها را داشته با هیجانی خاص صحبت می كرد، گویی سال ها است این دو استاد یكدیگر را می شناسند. موریكونه هرازگاهی با سئوال كوتاه تاكتیكی بحث را به ریتم در موسیقی ایرانی و عموماً در موسیقی خاورمیانه می كشاند. در همین حین استاد مشكاتیان به من نزدیك شد و با طنزی خاص گفت:
«تا ناصر با آقای موریكونه كشتی نگرفته بهتر است برویم.»
با كمك و اصرار فهیمه خانم ناصر را وادار به رفتن كردیم.
موقع خداحافظی استاد فرهنگ فر دست جولینی را آنقدر محكم فشرد كه پیرمرد فریاد بلندی كشید و هنگام روبوسی و در بغل گرفتن موریكونه لیوان نوشیدنی او، لباس هر دو هنرمند را رنگین كرد.
در آسانسور استاد مشكاتیان با خنده گفت: «ناصر لباس آقای موریكونه را رنگین كردی دیگه چرا دست پیرمرد را اینقدر محكم فشار دادی؟»
استاد فرهنگ فر با سادگی خاص و همیشگی خود گفت: «از بس خوب ساز می زد عمو پرویز!»
پی نوشت ها:
۱ - آرتور و توسكانینی ۱۹۵۷-۱۸۶۷ از بزرگترین رهبران اركستر ایتالیا بود كه موسیقی كلاسیك را با شیوه ای علمی رهبری می كرد.
در زمان وی اگر اشراف زاده ای در سالن اپرا وجود داشت و تقاضای اجرای دوباره یك آریا یا یك قطعه معروف را می كرد رهبر اركستر موظف به اجرا بود در حالی كه توسكانینی از این عمل سر باز زد و در جواب اشراف زاده حاضر در سالن فریاد كشید من در خدمت موسیقی هستم نه در خدمت اشرافیت. رهبری سخت گیر، منظم و خشن بود و آخرین كارش را در سن ۹۰ سالگی چند ماه قبل از مرگ در تئاتر اسكالا Scala در میلان بر روی صحنه برد. جوزپه وردی _ برلیوز _ راول و خیلی از آهنگسازان دیگر از دوستان نزدیك وی بودند.
۲ - كارل ماریا جولینی : از آخرین رهبران نسل بزرگ موسیقیدانان و رهبران قرن بیستم كه به شیوه كلاسیك رهبری می كردند، بود.جولینی متخصص رهبری اپرا های ایتالیایی كه به بل كانتو معروفند و همچنین تخصص در رهبری آثار موتسارت، واگنر و بتهوون سال ها رهبر ثابت اركستر سالسبورگ شهر زادگاه موتسارت بود.جولینی آخرین كنسرت خود را در سن ۹۲ سالگی به مناسبت سالگرد اتحاد ایتالیا در مجلس سنا اجرا كرد.

محسن كثیرالسفر*

* نوازنده و پژوهشگر موسیقی

شیرینی شکلاتی بستنی دار
با این شیرینی های خوش طعم روز پدر را جشن بگیرید
وبگردی
سقوط «خرمشهر»، هواپیمایی که چندین سال زمین‌گیر شده بود!
سقوط «خرمشهر»، هواپیمایی که چندین سال زمین‌گیر شده بود! - رویدادی که در بطن آن، هواپیمای ATR شرکت آسمان قرار داشت که با کد EP-ATS رجیستر شده و مسئولان شرکت هواپیمایی آسمان بر آن نام «خرمشهر» را گذارده بودند. نامی که هدف از انتخاب آن هرچه بوده، حتما یادآوری سقوط خرمشهر در ابتدای جنگ تحمیلی نبوده است. رویدادی که ساعاتی پیش بار دیگر رخ داد؛ این بار با سقوط هواپیمایی که خرمشهر نام داشت.
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟ - اقتصاد سیاسی - محمودسریع القلم با بیان اینکه تقابل ما با جهان هزینه دارد،گفت:»هیچ انسانی پیدا نمی شود که بگوید با ظلم موافقم هستم،اما حکمرانی در کشور باید سود و زیان کند که با چه هزینه ای می خواهد این موضوع را پیش ببرد.»
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!!
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!! - امیرقادری منتقد سینما: حاتمی کیا یک فیلم بد و کاریکاتوری ساخته است
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر - آیین اختتامیه سی و ششمین جشنواره فیلم فجر در مرکز همایش‌های برج میلاد با حضور اسحاق جهانگیری معاون اول رییس جمهور و سید عباس صالحی وزیر ارشاد برپا شد.