پنج شنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۶ / Thursday, 14 December, 2017

جست وجوی رهایی


جست وجوی رهایی
موسیقی به عنوان یك هنر و به عنوان یك پدیدار مستقل از عناصر مختلفی تشكیل شده است و مانند دیگر پدیدارها هستی اش را تنها از یك ساحت كسب نمی كند. اما یك موسیقی خاص می تواند نیروی پیش برنده خود را بیشتر یا تماماً از یكی از عناصر كسب كند. از همین رو رویكرد تحلیلی به موسیقی نیز باید با در نظر داشتن همین كیفیت صورت گیرد. موسیقی ایرانی نیز از این قاعده بركنار نیست، به ویژه كه هستی خود را بیشتر از عنصری (ملودی) وام می گیرد كه چیزی جز رابطه صداها و زمان به صورت افقی نیست. در هنگامی كه موسیقی خود را بیشتر بر یك عنصر متمركز می سازد شكستن فضای ساكن حاصل شده از چنین تمركزی - چیزی كه لازمه هر هنری است (مگر هنری با دیدگاه های مینی مالیستی)- بسیار مشكل می شود و نیاز به تلاش ویژه ای دارد. به نظر می رسد كه پیام جهانمانی و پژهام اخواص در این اثر قدم به راهی گذاشته اند كه غایتش رهایی از سكون گفته شده است. در این اثر برای متفاوت بودن در دو بعد فرم و فواصل موسیقایی تلاش زیادی صورت گرفته است. همان طور كه می دانیم فرم یا قالب های اجرایی یا آهنگسازی یكی از بنیادی ترین عناصر برای شكل دادن ماده خام موسیقایی است. به همین دلیل و به دلیل كمبود فرم های سازی یا آوازی یا فراموش شدن آنچه موجود بوده در قرن اخیر، این موضوع همواره یكی از مهمترین چالش های پیش روی موسیقیدانان پیشرو در ایران محسوب می شده است. در «رها» نیز تلاش شده تا از فرم مرسوم اجرای موسیقی ایرانی (اجرای توالی گوشه های ردیف و قطعات با متر معین بر اساس منطق حركت فواصل در یك دستگاه) دوری شود. همان طور كه مشاهده می شود «رها» مجموعه ای از هشت قطعه جداگانه است كه در یك رسانه صوتی در كنار یكدیگر گرد آمده و به عكس اجرا های مرسوم ردیف از منطق گردش ملودی در یك دستگاه خاص پیروی نمی كند. هر چند در «رها» اجرای قطعات با متر معین و نامعین (یا شبه آوازی) دارای مرز معینی
_ به خصوص در قطعات «یاد» و «آغاز» - از آن گونه كه در ردیف میان گوشه ها و قطعات ضربی موجود است، نیست و قطعات با متر نامعین و ضربی دم به دم از دل یكدیگر سر برمی آورند، با این حال فرم كلی قطعه هنوز بسیار نزدیك به فرم مرسوم اجرای موسیقی ایرانی است و به نظر می رسد كه تلاش نوازندگان برای دور شدن از فرم مرسوم و آفرینش فضای فرمال متفاوت چندان موفق نبوده است. با وجود این عدم موفقیت، طرح كلی «رها» از انسجام و یكدستی نسبتاً خوبی برخوردار است. نوازندگان برای به دست آوردن انسجام لازم در این مجموعه از عناصر مختلفی بهره گرفته اند مانند استفاده از مضراب های قوی و استكاتو روی سیم بم در انتهای «یاد» كه به عنوان عامل اتصال دهنده، این قطعه را به «قرار» كه با اجرای مشخص همین تكنیك آغاز می شود وصل می كند و باعث حفظ انسجام كلی اثر در این بخش می شود. یا تمی در «یاد» و «قرار» كه بر یك ردیف پنج نتی حركتی متقارن دارد (می بمل - فا- سل و سی- لا بمل - سل از قطعه «قرار») به گونه ای كه درجه سوم این ردیف پنج نتی مركز تقارن می شود. یا مسئله فیگورهای ریتمیك كه یكی از همگون ترین عناصر در سراسر این اثر است. یا یكدستی نسبی در صدادهی ساز در قطعات پس از «شادیانه» كه در همه آنها تاثیر موسیقی محلی و صدادهی سازهایی مانند دوتار و... به خوبی مشخص و عامل حفظ همگنی اثر است. اما یكدستی در تمامی طول این اثر به این قوت باقی نمی ماند و گاهی عدم توجه و یا عدم حضور عناصر منسجم كننده باعث از دست رفتن ارتباط كلی اثر می شود مانند حضور ناگهانی قطعه «لحظه» كه هم از لحاظ فواصل، هم فرم بیشتر به اجرای ردیف نزدیك است. از سه عامل تكرار، تغییر و تضاد كه برای پیش بردن جریان موسیقی در زمان و بنا كردن یك فرم مورد استفاده قرار می گیرد در این اثر تكرار و تغییر بهتر و آگاهانه تر مورد استفاده قرار گرفته است. اما عدم حضور تضاد باعث می شود تا موسیقی نیروی پیشرفت خود را در اثر تكرار از دست بدهد و در خود دور بزند. این اتفاق بیشتر در بخش هایی از اجرای حاضر رخ داده است كه سرعت و تغییرات دینامیكی بسیار زیادی مورد استفاده قرار گرفته مانند بخش هایی از «یاد» و «لحظه». شاید توجه بیش از حد به این دو مولفه باعث شده است كه جمله پردازی در بعد ملودیك جریان روانی خود را از دست بدهد و نوازنده با تمركز بیش از حد روی فیگورهای ریتمیك و تغییرات آنها توان ملودی پردازی كمتری داشته باشد. عامل دیگری كه در «رها» برای رهایی از فضای ساكن به كار گرفته شده است تغییرات ناگهانی فواصل موسیقایی بدون تمهیدات معمول پرده گردانی یا مركب نوازی ایرانی است. این عامل آن گونه كه در بروشور CD به قلم ساسان فاطمی نوشته شده عاملی است در خدمت «ایجاد بعد در مقطع طولی زمان» و همچنین عاملی در خدمت فرم تلقی می شود. اما چنان كه از خود اثر استنباط می شود نوازندگان در تبدیل این عامل به یك تمهید فرمیك (به شرط آنكه بپذیریم اصلاً چنین قصدی در میان بوده است) چندان موفق نبوده اند و به نظر می رسد استفاده از عامل تغییر سریع فواصل بیشتر تابع احساس نوازنده در زمان آفرینش هر یك از قطعات بوده باشد. با توجه به نكات گفته شده و با وجود اینكه تغییر سریع فواصل موسیقایی برای اولین بار نیست كه در موسیقی ایرانی مورد استفاده قرار می گیرد، این تغییرات تازگی خود را همچنان در قالب این اثر حفظ كرده اند. تغییر سریع فضای مدال در «رها» به دو طریق انجام گرفته است:
روش اول كه در آن نوازنده در جریان یك پاساژ یا فرازی از ملودی فضای مدال را به سرعت تغییر می دهد، مانند: قطعه «یاد» با فضای مدال فا - سل - لا - سی بمل كه ابتدا با ظاهر شدن فاصله سل - لابمل (كه تغییری نسبتاً معمول محسوب می شود ) و سپس با اشاره سل كرن - فا و در نهایت با آمدن فواصل لا به كار - سل كرن به حداكثر غرابت خود می رسد و دوباره به همان سری اولیه بازمی گردد و جمله به همان ترتیب تكرار می شود. (شاید این یكی از معدود قسمت هایی است كه تغییرات فواصل از طریق تكرار تا حدودی در خدمت فرم قطعه قرار گرفته است) در این میان هرچند كه تغییرات فواصل بسیار ناگهانی به وقوع می پیوندد اما به خصوص در قطعه «یاد» حضور بعضی از فواصل از پیش با روشی كه بی شباهت به نوعی تهیه فواصل برای حل نهایی نیست قابل تشخیص است. مانند حضور كمرنگ اما هشداردهنده لابمل كه به صورت اشاره ای ظریف در هنگامی كه ملودی روی سل می ایستد خود را نمایان می كند و در آماده سازی فضا برای تغییر فضای مدال از سل - لا به كار به سل - لا بمل بسیار موثر واقع شده است. اما در روش دوم نوازنده با استفاده از دوبل نت ها و اجرای گلیساندو روی دو سیم بدون آن كه ردیف صوتی خاصی را مورد نظر داشته باشد عملاً فضای مدال را درهم ریخته و باعث تغییر در آن می شود. هرچند كه در اینجا تغییر خیلی زود جای خود را به بازگشت به فضای مدال اولیه یا گذر به یك فضای مدال جدید می دهد در پاره ای مواقع مانند «گریز» باعث گریز موفق قطعه از سكون موجود در فضای مدال می شود. نگاهی كلی به آنچه گذشت نشان می دهد تغییرات سریع و تقریباً بی مقدمه فضای مدال و تلاش برای نوآوری در فرم و همچنین انسجام الگوهای ریتمیك و تكنیك های بیان موسیقایی ارائه شده «رها» را به اثر در خور اعتنا - هرچند نه به اندازه ادعایش موفق - تبدیل كرده است. شاید ادامه این كنكاش موسیقایی به نتیجه ای درخشان در یكی از زمینه های فرم یا ایجاد نوعی موسیقی پلی- مدال ایرانی بینجامد.

آروین صداقت كیش


منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط
وبگردی
ماجرای فیلم جنجالی در پایگاه نظامی روسیه
ماجرای فیلم جنجالی در پایگاه نظامی روسیه - ولادیمیر پوتین در مسیر سفر خود به قاهره، چند دقیقه در پایگاه الحمیمیم حاضر شد و برخورد فرد نظامی روس با رئیس جمهوری سوریه موجی از انتقادات را در فضای مجازی به راه انداخت.
درآمد کشور از گردشگری افزایش یافت / از محل عوارض خروجی !
درآمد کشور از گردشگری افزایش یافت / از محل عوارض خروجی ! - دولت روز گذشته و در اقدامی غیرمنتظره،عوارض خروج از کشور را با افزایش 300 درصدی! مواجه کرد...
فیلمی از مرگ خرس قطبی به دلیل تغییرات آب و هوایی
فیلمی از مرگ خرس قطبی به دلیل تغییرات آب و هوایی - یکی از عکاسان نشنال جئوگرافیک فیلمی کوتاه از یک خرس قطبی منتشر کرده که در منطقه ای دورافتاده در جزیره بافین و به دور از یخ ها مشغول جستجو برای غذاست. در این بخشی از این فیلم حیوان مشغول جستجو در زباله هاست، سپس روی زمین می افتد و در انتظار مرگ می ماند.
امتناع از دست دادن علی هاشمی با خانم مدال دهنده
امتناع از دست دادن علی هاشمی با خانم مدال دهنده - فیلم - علی هاشمی وزنه بردار کشورمان با توضیح اینکه مسلمان است از دست دادن با خانم اهدا کننده مدال خودداری کرد.
سطح سواد کارشناس اقتصادی تلویزیون !
سطح سواد کارشناس اقتصادی تلویزیون ! - کارشناس اقتصادی تلویزیون نمی داند که لغت Bitcoin به چه معناست و با تلفظ Bitqueen به این نتیجه رسیده که معنای ملکه بیت ها را می دهد!!
فیلم/ تصاویر منتشر شده از جسد علی عبدالله صالح
فیلم/ تصاویر منتشر شده از جسد علی عبدالله صالح - وزارت کشور یمن با انتشار بیانیه‌ای رسمی، شایعات کشته شدن علی عبدالله صالح را تأیید کرد و رسما اعلام کرد که او کشته شده است.
جنجال رقص مایکلی سرباز ایرانی
جنجال رقص مایکلی سرباز ایرانی - رقص زیبای سرباز ایرانی در پادگان
دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد
دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد - سرپرست فنی فدراسیون کبدی که بعد از مسابقات از سمتش برکنار شد، می‌گوید که دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد و او را به داخل زمین برد.
روزنامه جمهوری اسلامی: آقای مصباح، مگر شما نبودید که اطاعت از احمدی‌نژاد را اطاعت از خدا خواندید؟
روزنامه جمهوری اسلامی: آقای مصباح، مگر شما نبودید که اطاعت از احمدی‌نژاد را اطاعت از خدا خواندید؟ - کاش بزرگان حوزه علم و فلسفه می‌دانستند سیاست هم برای خود علمی مجزاست و ظرافت‌های خود را دارد و نمی‌شود بدون توجه به آن، طرح ریخت و به نتیجه رسید.
لحظه خودکشی فرمانده جنگ بوسنی در جریان جلسه دادگاه!
لحظه خودکشی فرمانده جنگ بوسنی در جریان جلسه دادگاه! - فرمانده پیشین کروات های بوسنی پس از تایید محکومیت ۲۰ ساله اش در دیوان کیفری بین المللی به دلیل ارتکاب جنایات جنگی، ظرف سم را سرکشید!
فیلم/ تخلف احمدی‌نژاد در بوسیدن مادر چاوز
فیلم/ تخلف احمدی‌نژاد در بوسیدن مادر چاوز - محمدجعفر منتظری، دادستان کل کشور در همایش بسیج حقوقدانان نسبت به اظهارات اخیر رئیس‌جمهوری سابق کشورمان واکنش نشان داد.
همه زنان ناصر محمد خانی و زن جدیدش + عکس
همه زنان ناصر محمد خانی و زن جدیدش + عکس - ناصر محمدخانی دو شب پیش در حالی با زن سومش ازدواج کرد که زن اولش توسط شهلا کشته شده بود و زن دومش - شهلا- در سال 89 اعدام شد.
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز - الان این ازدواج سفید بحرانی است که قشر متوسط دارد ایجاد می‌کند، بعد از آن ازدواج‌های ساندویچی است، یعنی رابطه جنسی ساندویچی. در ازدواج سفید طرفین چندمدت با هم هستند اما اگر قرار شد رابطه ... سر خیابان انجام شود، چه کسی می‌خواهد آن‌ها را بگیرد؟ چند نفر را می‌خواهند بگیرند؟ چند نفر را می‌خواهند اعدام کنند؟
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی - فیلم خودکشی دختر اصفهانی (جدید) | دو دختر اصفهانی در فیلمی که پیش از خودکشی ضبط کرده اند، با خوشحالی به سمت مرگ می شتابند. لحظاتی که آنها نزدیکان شان را خطاب قرار می دهند و خودشان را آرام و آهسته می رسانند به بلندترین ارتفاعی که برای خودکشی به ذهنشان آمده یعنی پل شهید چمران اصفهان و در این مسیر هیچ عاملی، هیچ دلیلی نیست که دست دلشان را بگیرد و پشیمان شان کند برای رفتن.
    پربازدیدها