یکشنبه ۱ مرداد ۱۳۹۶ / Sunday, 23 July, 2017

فراتر از تبادل احساس


علیزاده هنرمندی است كه ناخواسته می توان او را با سه گانه هایش شناخت. سه گانه هایی كه هر یك محصول دورانی خاص است. گاه این دوران پیاپی و گاه به فاصله های زمانی طولانی است. سه گانه نوا (نی نوا، كنسرت نوا، بی تو به سر نمی شود)، سه گانه گروه و آواز (راز و نیاز، شورانگیز، صبحگاهی)، سه گانه تكنوازیهای متفاوت سه تار (همایون، تركمن، پایكوبی)، سه گانه همكاری با شجریان و كلهر (زمستان، بی تو به سر نمی شود، فریاد) سه گانه راست پنج گاه (راز و نیاز، بداهه نوازی راست پنج گاه، فریاد)
بداهه نوازی در راست پنج گاه آخرین اثر تكنوازی حسین علیزاده است كه منتشر شده است. از این رو بیشترین مهر و نشان این هنرمند را بر خود به همراه دارد. هر چند مدتها از انتشار این اثر می گذرد، اما به دلیل اهمیت و ویژگی آن و همچنین عدم نقد و تحلیل آن در مطبوعات، به بهانه تولد حسین علیزاده (اول شهریور) نگاهی كوتاه به این اثر خالی از لطف نیست.
بداهه نوازی در راست پنج گاه: این اثر شایسته آن بود كه پیش از این بارها و بارها مورد ارزیابی و تحلیل واقع شود. بخصوص آنكه در موعدی دیرهنگام به آن رجوع شده سال انتشار اثر در ایران تابستان ۱۳۸۰ است و اینك در چهارمین تابستان پس از آن، به شنیداری با تأمل تر بازگشته ایم.
شایستگی اثر نیز نه صرف اعتبار مجری آن، كه در فضاها و حال و هوای اجرای اثر بازمی گردد. راست پنج گاه، نوایی فریبنده دارد. به دلایل نامعلومی تا سه دهه پیش، هیچ نوازنده موسیقی ایرانی، به آن روی خوش نشان نداده است. اكنون كه حدود ۳۰سال (دقیقاً ۲۹سال) از نخستین شنیدار اجرای این دستگاه می گذرد، شاید با قدری مسامحه از نكوهش گذشتگان موسیقی، چشم پوشی كنیم. این درست كه راست پنج گاه تقریباً همه حالات و فواصل سایر دستگاهها را در خود نهفته دارد، اما زبان و بیانی ویژه دارد كه متعلق و مختص به خود است. بیان فاخر، تأثیرگذاری شگرف و عمیق و وقار و سنگینی آن در حالات اجرا مشابه هیچ دستگاهی نیست. حتی زمانی كه با مدگردی به نواحی اصفهان حركت می كند با پیش زمینه قبلی و فرود پسین خود، اثری دیگرگونه بر شنونده بر جای می گذارد. بماند پاره ای نوازندگان هنوز كه هنوز است ماهور و راست پنج گاه برایشان یك معنا دارد! این بار حسین علیزاده اما نوایی دیگر و روایتی دیگر از این دستگاه ارائه می دهد. بسیاری معتقدند ساز علیزاده در این سالها تغییرات محسوس داشته است. برای یك شنونده حرفه ای و آشنا به موسیقی او، این تغییرات به خوبی قابل پیگیری است. در اثر حاضر ساز به لحاظ سونوریته، فضاسازی، نحوه ارائه جملات تغییرات قابل ملاحظه ای را در نسبت با سایر آثار تكنوازی این هنرمند می توان روایت كرد. هر چند سال اجرا۱۳۷۵ است، اما به نوعی گفتار و طرز تلقی اخیر علیزاده از روایت و اجرای ساز با همین اثر شروع می شود كه در اثری مانند راز نو به خوبی هویدا است. البته منظور تغییرات متعدد، ناگهانی و متفاوت نیست. چه در این اثر و سایر آثار متأخر، رد پا و اثر انگشت علیزاده بر پیشانی اثر می درخشد، بلكه مقصود رسیدن به فضایی است كه متفاوت تر از آثار ماقبل است. ضمن آنكه دغدغه های همیشگی علیزاده را هنوز كماكان در این آثار می توان لمس كرد. در راست پنج گاه توجه به جوهره ریتم، سیال بودن ریتم، رجوع به ردیف و گریز از آن، الگوهای ریتمیك مبتنی بر الگوهای ردیف، تحرك و پویایی كل مجموعه و بیان احساسی قوی، اثر را در زمره یكی از بهترین و شاخص ترین آثار تكنوازی موسیقی ایرانی در چند دهه اخیر جای می دهد. اثر به مانند بسیاری از آثار نوازنده اش دربار اول شنود، چندان خود را نمی نمایاند. ویژگی های اثر به گونه ای است كه باید بارها و بارها شنید تا پس از هر بار راهی، نكته ای وخصلتی پنهان، نمایان شود. شروع اثر با طمأنینه و آرامش خاص راست پنج گاه همراه است. ضربی آغاز نیز در فضای درآمد و پروانه و نغمه، با آرامش و سكوتهای به جا، بیان حسی وعاطفی راست پنج گاه را در ذهن تثبیت می كند. جملات چه ضربی ها و چه آوازی همه برگرفته از ردیف است.
در این اثر علیزاده به خوبی نشان می دهد چگونه می توان از سنتی به نام ردیف راه به پویایی، خلاقیت و نوآوری گشود. جملات هم ردیف است و هم ردیف نیست. الگوهای برگرفته از رپرتوار موسیقی ایران در نگاه این هنرمند، امكانات وسیعی را به نمایش می گذارند. به عنوان مثال قطعه ضربی در فضای سوز و گداز كاملاً منطبق بر گوشه مورد نظر است. به عبارتی جملات و الگوها در عین سیال بودن و منحصر بودن به لحاظ اجرا و بیان، به گونه ای به گوش می رسند كه حس شنیداری اجرای آواز و گوشه مورد نظر در ردیف را كاملاً تداعی می كنند. این مورد خود یك خصوصیت ممتاز برای اثر محسوب می شود. از سوی دیگر، ریتم فضایی سیال و لایتناهی دارد. ریتم ها بر بستر جملات و الگوها شكل می گیرند. هیچ نظام وسیستم بسته ای خود را بر اجرای ضربی ها حاكم نمی كند. نوازنده بر بستری باز و پویا با بهره گیری از امكانات ریتمیك گوشه ها و بهره برداری از الگوهای ریتمیك و موتیف ها، به هر نحو ممكن و به هر شكل متبادر شده در ذهن اما مبتنی بر حالت و بیان گوشه، قطعات ریتمیك را اجرا می كند. نكته دیگر حس آشنایی و آشنایی زدایی پس از آن در كل مجموعه است. این مورد كه شاید تا حدودی نیز تعمدی باشد شنونده را در فضایی آشنا به تدیج به فضاهای مبهم و وهم آلود می كشاند و باز می گرداند. این رویه بخصوص در ضربی ها بیشتر رخ می نماید. ضربی برگرفته از نغمه راست پنج گاه، ضربی برگرفته از نیشابوری، ضربی ابوعطا و شوشتری از این قاعده پیروی می كنند.
به عنوان مثال ضربی شوشتری در ابتدا با الگوی ۵ضربی، قطعه راز و نیاز را بلافاصله به ذهن متبادر می كند. همچنین ضربی ابوعطا، چهار مضراب ابوعطا ساخته این هنرمند را به یاد می آورد. اما در هر دوقطعه پس از لحظاتی كه به تثبیت فضای مورد نظر می انجامد، به تدریج با گسست از این فضا و اجرای الگوهای متعدد و متنوع و گردش ملودیهای متفاوت، اثر، فضا وحسی متفاوت نسبت به شروع قطعه از خود بر جای می گذارد. این مورد نیز در عرصه بداهه نوازی و بداهه پردازی قابل تأمل است. اینكه یك هنرمند بداهه پرداز چگونه قادر است قطعه از پیش ساخته خود را در هر اجرا متفاوت تر از قبل اجرا كند.
به هر روی راست پنج گاه اثر حسین علیزاده، اثری است كه با هر بار شنیدن امیدی تازه، نوایی تازه و فضایی متفاوت را به گوش و ذهن شنونده اش می رساند تا هر بار بیان و احساسی تازه را درك كرد.
علیزاده خود در مورد این اثر گفته است: «شیوه ای كه در اجرای این مجموعه به كار گرفته شده، محصول احساس، دریافت و تجربه های خاص اجرا كننده آن است. بداهه نوازی در این اجرا نقش عمده را بر عهده دارد و تمبك نیز با ریتم های بداهه، ساز را همراهی می كند. ملودی ها روی موتیف اصلی گوشه ها بسط و گسترش می یابند و ریتم با الهام از حركت ریتم های نهفته در ملودی گوشه ها اجرا می شود. در این شیوه كه مبتنی بر تبادل احساس نوازنده و شنونده و نیز متأثر از لحظه های اجرا است. موسیقی سازی و تنوع ریتم اهمیت وجلوه بیشتری می یابد تمبك به عنوان ساز همراه نقش مهمتری را ایفا می كند.»
آخرین نكته ای كه می توان به آن اشاره كرد، آخرین جمله علیزاده است. تنبك به عنوان یك ساز پایه و مهم در همراهی سازهای ایرانی، در بسیاری موارد، نقشی را كه باید، ایفا نكرده است. در همه انواع موسیقی در سراسر جهان، ساز كوبه ای با طنین و نوای خود علاوه بر همراهی، تأثیری شگرف بر نوازنده و شنوندگان بر جای می گذارد. تنبك با همه امكانات اجرایی و بالا رفتن سرعت و تكنیك نوازندگان، به عنوان سازی كم رمق با پوشش صدایی معمولی، خود را به حاشیه رانده است و البته این به سیستم اجرای موسیقی ایران در صدسال اخیر و نحوه نگرش نوازندگان و برخوردشان با ساز كوبه ای به عنوان ساز همراه نیز مرتبط است. در اجرای راست پنج گاه، تنبك خود را به عنوان یك ساز مهم با توان همراهی وتأثیرگذاری توأمان به رخ می كشد. نوازندگی متفاوت، حجم صدای قابل قبول، ضربات كوبشی تأثیرگذار و همراهی نسبتاً متناسب، بر زیبایی اثر افزوده است. بی تردید این اثر بیش از هر چیز واجد معنای عاشقی در موسیقی است!

محمد جواد بشارتی


منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
منسوخ شده , تهران و اسلام آباد , خط آهن , نواهای عاشورایی , عشوری , فرمانداری سیمرغ , بندر آستارا , توصیه امام , علت خاص , دوومیدانی بانوان , آغاز ماه رمضان , پرتفال , لیگ شطرنج , بنیاد شعر و ادبیات فارسی , تعاونی غیرمجاز , کالای دوریز , ضد داعش , قدرتهای اقتصادی , گروه ارواح , مدیریت بحران کردستان , ولادت امام سجاد , بلک بری کلاسیک , باهاما , ورود گردشگران خارجی , فرودگاه ها , مشکل دار , 20 دی 95 , ۲۳ فروردین , گم شدن نوزاد در بیمارستان , میثم دورقی , مرکز مدیریت راه های کشور , قهرمانان ورزشی , کینگ , ماجد شنکالی , علیرضا کریمی , ثبت‌نام بلیط , راهپیمایی پاریس , طبع بدن , انفجار گاز متان , جان باختگان , جشنواره فیلم اشراق , بیژن نامدار زنگنه , مسابقات قهرمانی بوکس آسیا , غلامرضا پهلوی , آنسی , تندروها , تحولات یمن , متزلدر , فدرالیسم , ستاد نظارت بر سلامت باشگاه ها ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
۱۹۵۱ م. تأسیس ایستگاه تلویزیون , ابن سیرین , ارسطو (۳۸۴-۳۲۲ ق.م) , تحلیل کنترل , رودخانهٔ چهل‌چای , تقسیم بازار براساس عوامل رفتاری , جدول روزهای ملی (۱) , تماشای تلویزیون به مثابهٔ یک دانش , مسجد جامع قدیم تربت‌حیدریه , آتش‌افروزی , آپاندیسیت حاد , دختر سوسه‌خیار , معادن , چگونگی شکل‌گیری اراده سیاسی , عمارت کاخ چهلستون , تماس , کاهش چشائی , اشتغال , طراحی آبراهه‌ها(۳) , شیوهٔ تفهمی ,

برخی منابع مهم خبری
teyf.ir طیف , hemayatonline.ir روزنامه حمایت , 8sobh.ir هشت صبح , irib.ir صداوسیما , p30world.com پی سی ورلد , ikcopress.com ایران خودرو , alamto.com آلامتو , filmnews.ir فیلم نیوز , khanevarzesh.com خانه‌ ورزش , tabnak.ir تابناک , noet.ir سازمان سنجش , gerdab.ir گرداب , tehrooz.com تهران امروز , atynews.com آتی نیوز , ghatreh.com قطره , asemanweekly.com آسمان , bananews.ir بنا , nano.ir فناوری نانو , alborznews.net البرز , iranojahan.com ایران و جهان , harfeno.com حرف نو , shahrkhabar.ir شهرخبر , dolat.ir دولت , irangrand.ir ایران گراند , eghtesadoma.com اقتصادوما , citypress.ir شهرداری تهران , noandish.com نواندیش , baztaab.com بازتاب امروز , shahrdaronline.com شهردارآنلاین , fairna.ir فیرنا ,

جوجه مرغ  ◊  09906797434
وبگردی
قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح
قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح - نادر فتوره چی روزنامه نگار در این باره خطاب به حمید رضا عارف توئیت کرده است: «موفقيت هاى رانتى» تو و امثال تو به دليل ژن خوب نيست، به دليل ساختار فاسد است.» او همچنین در توئیتی دیگر به تندی نوشته است: «پسرعارف تصويرى از آينده منطقى وضع موجود است: قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح كه هيچ نسبتى با انقلاب٥٧، به غير از«سفره» آن ندارند.»
رونمایی پسر عارف از ژن آقازادگی
رونمایی پسر عارف از ژن آقازادگی - صحبت های عجیب پسر عارف که انتقادات زیادی داشت
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین - دهان آتنا را گرفتم به اتاق پشتی بردم، او را خفه کردم و ...
 اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد
اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد - مراسم افتتاحیه فیلم «ساعت 5 عصر» اولین ساخته مهران مدیری در حالی برگزار شد که شهرزاد دختر این کارگردان نیز در مراسم حضور داشت و برای اولین بار است که دختر مهران مدیری در چنین مراسمی حضور می یابد.
اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر
اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر - مراسم اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر به نویسندگی، تهیه کنندگی و کارگردانی مهران مدیری شامگاه دوشنبه در پردیس سینمایی کوروش برگزار شد.
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو - لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو / این فرد چند مسافر مترو و یک مامور ناجا را با چاقو مجروح و به سمت پلیس های دیگرحمله کرد، در اینجا بود که پلیس به او شلیک میکند...
گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان / سعید امامی در زندان کشته شد
گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان / سعید امامی در زندان کشته شد - خشت خام / نوبت بیست و ششم / گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان
پایان تعقیب پرحادثه راننده فراری خودروی اپتیما در تهران
پایان تعقیب پرحادثه راننده فراری خودروی اپتیما در تهران - راننده فراری با خودروی اپتیما در تهران، دیوانه وار به چندین خودرو از جمله خودروی پلیس می زند و فرار می کند . این راننده چند دقیقه بعد دستگیر می شود
شکست فرانسوی ها با پژو 508 در بازار ایران
شکست فرانسوی ها با پژو 508 در بازار ایران - نگین خودرو نسخه E3 تلیسمان را با قیمت ۱۸۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان ثبت نام می کند و ایران خودرو ۵۰۸ فول آپشن مدل ۲۰۱۶ را با قیمت ۱۷۹ میلیون تومان به دست مصرف کننده می رساند.
عملیات انتحاری داعش در بالای شهر تهران! / عکس
عملیات انتحاری داعش در بالای شهر تهران! / عکس - این تصویر از صبح امروز در برخی شبکه های مجازی دست به دست می چرخد و برخی کاربران خوش ذوق با شوخی معنی داری درباره آن نوشته اند که این تصویر متعلق به بمب گذاری انتحاری داعش نیست و برای یکی از فروشگاه های بالای شهر تهران است که مد خاصی در پوشاک میان جوانان را ترویج می کند.
    پربازدیدها