شنبه ۴ آذر ۱۳۹۶ / Saturday, 25 November, 2017

فراتر از تبادل احساس


علیزاده هنرمندی است كه ناخواسته می توان او را با سه گانه هایش شناخت. سه گانه هایی كه هر یك محصول دورانی خاص است. گاه این دوران پیاپی و گاه به فاصله های زمانی طولانی است. سه گانه نوا (نی نوا، كنسرت نوا، بی تو به سر نمی شود)، سه گانه گروه و آواز (راز و نیاز، شورانگیز، صبحگاهی)، سه گانه تكنوازیهای متفاوت سه تار (همایون، تركمن، پایكوبی)، سه گانه همكاری با شجریان و كلهر (زمستان، بی تو به سر نمی شود، فریاد) سه گانه راست پنج گاه (راز و نیاز، بداهه نوازی راست پنج گاه، فریاد)
بداهه نوازی در راست پنج گاه آخرین اثر تكنوازی حسین علیزاده است كه منتشر شده است. از این رو بیشترین مهر و نشان این هنرمند را بر خود به همراه دارد. هر چند مدتها از انتشار این اثر می گذرد، اما به دلیل اهمیت و ویژگی آن و همچنین عدم نقد و تحلیل آن در مطبوعات، به بهانه تولد حسین علیزاده (اول شهریور) نگاهی كوتاه به این اثر خالی از لطف نیست.
بداهه نوازی در راست پنج گاه: این اثر شایسته آن بود كه پیش از این بارها و بارها مورد ارزیابی و تحلیل واقع شود. بخصوص آنكه در موعدی دیرهنگام به آن رجوع شده سال انتشار اثر در ایران تابستان ۱۳۸۰ است و اینك در چهارمین تابستان پس از آن، به شنیداری با تأمل تر بازگشته ایم.
شایستگی اثر نیز نه صرف اعتبار مجری آن، كه در فضاها و حال و هوای اجرای اثر بازمی گردد. راست پنج گاه، نوایی فریبنده دارد. به دلایل نامعلومی تا سه دهه پیش، هیچ نوازنده موسیقی ایرانی، به آن روی خوش نشان نداده است. اكنون كه حدود ۳۰سال (دقیقاً ۲۹سال) از نخستین شنیدار اجرای این دستگاه می گذرد، شاید با قدری مسامحه از نكوهش گذشتگان موسیقی، چشم پوشی كنیم. این درست كه راست پنج گاه تقریباً همه حالات و فواصل سایر دستگاهها را در خود نهفته دارد، اما زبان و بیانی ویژه دارد كه متعلق و مختص به خود است. بیان فاخر، تأثیرگذاری شگرف و عمیق و وقار و سنگینی آن در حالات اجرا مشابه هیچ دستگاهی نیست. حتی زمانی كه با مدگردی به نواحی اصفهان حركت می كند با پیش زمینه قبلی و فرود پسین خود، اثری دیگرگونه بر شنونده بر جای می گذارد. بماند پاره ای نوازندگان هنوز كه هنوز است ماهور و راست پنج گاه برایشان یك معنا دارد! این بار حسین علیزاده اما نوایی دیگر و روایتی دیگر از این دستگاه ارائه می دهد. بسیاری معتقدند ساز علیزاده در این سالها تغییرات محسوس داشته است. برای یك شنونده حرفه ای و آشنا به موسیقی او، این تغییرات به خوبی قابل پیگیری است. در اثر حاضر ساز به لحاظ سونوریته، فضاسازی، نحوه ارائه جملات تغییرات قابل ملاحظه ای را در نسبت با سایر آثار تكنوازی این هنرمند می توان روایت كرد. هر چند سال اجرا۱۳۷۵ است، اما به نوعی گفتار و طرز تلقی اخیر علیزاده از روایت و اجرای ساز با همین اثر شروع می شود كه در اثری مانند راز نو به خوبی هویدا است. البته منظور تغییرات متعدد، ناگهانی و متفاوت نیست. چه در این اثر و سایر آثار متأخر، رد پا و اثر انگشت علیزاده بر پیشانی اثر می درخشد، بلكه مقصود رسیدن به فضایی است كه متفاوت تر از آثار ماقبل است. ضمن آنكه دغدغه های همیشگی علیزاده را هنوز كماكان در این آثار می توان لمس كرد. در راست پنج گاه توجه به جوهره ریتم، سیال بودن ریتم، رجوع به ردیف و گریز از آن، الگوهای ریتمیك مبتنی بر الگوهای ردیف، تحرك و پویایی كل مجموعه و بیان احساسی قوی، اثر را در زمره یكی از بهترین و شاخص ترین آثار تكنوازی موسیقی ایرانی در چند دهه اخیر جای می دهد. اثر به مانند بسیاری از آثار نوازنده اش دربار اول شنود، چندان خود را نمی نمایاند. ویژگی های اثر به گونه ای است كه باید بارها و بارها شنید تا پس از هر بار راهی، نكته ای وخصلتی پنهان، نمایان شود. شروع اثر با طمأنینه و آرامش خاص راست پنج گاه همراه است. ضربی آغاز نیز در فضای درآمد و پروانه و نغمه، با آرامش و سكوتهای به جا، بیان حسی وعاطفی راست پنج گاه را در ذهن تثبیت می كند. جملات چه ضربی ها و چه آوازی همه برگرفته از ردیف است.
در این اثر علیزاده به خوبی نشان می دهد چگونه می توان از سنتی به نام ردیف راه به پویایی، خلاقیت و نوآوری گشود. جملات هم ردیف است و هم ردیف نیست. الگوهای برگرفته از رپرتوار موسیقی ایران در نگاه این هنرمند، امكانات وسیعی را به نمایش می گذارند. به عنوان مثال قطعه ضربی در فضای سوز و گداز كاملاً منطبق بر گوشه مورد نظر است. به عبارتی جملات و الگوها در عین سیال بودن و منحصر بودن به لحاظ اجرا و بیان، به گونه ای به گوش می رسند كه حس شنیداری اجرای آواز و گوشه مورد نظر در ردیف را كاملاً تداعی می كنند. این مورد خود یك خصوصیت ممتاز برای اثر محسوب می شود. از سوی دیگر، ریتم فضایی سیال و لایتناهی دارد. ریتم ها بر بستر جملات و الگوها شكل می گیرند. هیچ نظام وسیستم بسته ای خود را بر اجرای ضربی ها حاكم نمی كند. نوازنده بر بستری باز و پویا با بهره گیری از امكانات ریتمیك گوشه ها و بهره برداری از الگوهای ریتمیك و موتیف ها، به هر نحو ممكن و به هر شكل متبادر شده در ذهن اما مبتنی بر حالت و بیان گوشه، قطعات ریتمیك را اجرا می كند. نكته دیگر حس آشنایی و آشنایی زدایی پس از آن در كل مجموعه است. این مورد كه شاید تا حدودی نیز تعمدی باشد شنونده را در فضایی آشنا به تدیج به فضاهای مبهم و وهم آلود می كشاند و باز می گرداند. این رویه بخصوص در ضربی ها بیشتر رخ می نماید. ضربی برگرفته از نغمه راست پنج گاه، ضربی برگرفته از نیشابوری، ضربی ابوعطا و شوشتری از این قاعده پیروی می كنند.
به عنوان مثال ضربی شوشتری در ابتدا با الگوی ۵ضربی، قطعه راز و نیاز را بلافاصله به ذهن متبادر می كند. همچنین ضربی ابوعطا، چهار مضراب ابوعطا ساخته این هنرمند را به یاد می آورد. اما در هر دوقطعه پس از لحظاتی كه به تثبیت فضای مورد نظر می انجامد، به تدریج با گسست از این فضا و اجرای الگوهای متعدد و متنوع و گردش ملودیهای متفاوت، اثر، فضا وحسی متفاوت نسبت به شروع قطعه از خود بر جای می گذارد. این مورد نیز در عرصه بداهه نوازی و بداهه پردازی قابل تأمل است. اینكه یك هنرمند بداهه پرداز چگونه قادر است قطعه از پیش ساخته خود را در هر اجرا متفاوت تر از قبل اجرا كند.
به هر روی راست پنج گاه اثر حسین علیزاده، اثری است كه با هر بار شنیدن امیدی تازه، نوایی تازه و فضایی متفاوت را به گوش و ذهن شنونده اش می رساند تا هر بار بیان و احساسی تازه را درك كرد.
علیزاده خود در مورد این اثر گفته است: «شیوه ای كه در اجرای این مجموعه به كار گرفته شده، محصول احساس، دریافت و تجربه های خاص اجرا كننده آن است. بداهه نوازی در این اجرا نقش عمده را بر عهده دارد و تمبك نیز با ریتم های بداهه، ساز را همراهی می كند. ملودی ها روی موتیف اصلی گوشه ها بسط و گسترش می یابند و ریتم با الهام از حركت ریتم های نهفته در ملودی گوشه ها اجرا می شود. در این شیوه كه مبتنی بر تبادل احساس نوازنده و شنونده و نیز متأثر از لحظه های اجرا است. موسیقی سازی و تنوع ریتم اهمیت وجلوه بیشتری می یابد تمبك به عنوان ساز همراه نقش مهمتری را ایفا می كند.»
آخرین نكته ای كه می توان به آن اشاره كرد، آخرین جمله علیزاده است. تنبك به عنوان یك ساز پایه و مهم در همراهی سازهای ایرانی، در بسیاری موارد، نقشی را كه باید، ایفا نكرده است. در همه انواع موسیقی در سراسر جهان، ساز كوبه ای با طنین و نوای خود علاوه بر همراهی، تأثیری شگرف بر نوازنده و شنوندگان بر جای می گذارد. تنبك با همه امكانات اجرایی و بالا رفتن سرعت و تكنیك نوازندگان، به عنوان سازی كم رمق با پوشش صدایی معمولی، خود را به حاشیه رانده است و البته این به سیستم اجرای موسیقی ایران در صدسال اخیر و نحوه نگرش نوازندگان و برخوردشان با ساز كوبه ای به عنوان ساز همراه نیز مرتبط است. در اجرای راست پنج گاه، تنبك خود را به عنوان یك ساز مهم با توان همراهی وتأثیرگذاری توأمان به رخ می كشد. نوازندگی متفاوت، حجم صدای قابل قبول، ضربات كوبشی تأثیرگذار و همراهی نسبتاً متناسب، بر زیبایی اثر افزوده است. بی تردید این اثر بیش از هر چیز واجد معنای عاشقی در موسیقی است!

محمد جواد بشارتی


منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
نئولیبرالیسم , مدهوش کننده , تدابیر ریاضتی , سازنده تار , اخبار صداوسیما , کیف معروف , لایروبی رودخانه ها , بضاعت , aiolos , امام جمعه پردیس , ترا , المپیک اروپایی , تکنیک پنهان , فرات نیوز , امیر عذیری , امنت ملی و سیاست خارجی , مصرف نبات , حجضرت زینب , اتاق انتظار , نویسرکان , رئیس سنا , محصولات حلال , مردم شهرستان پاوه , آتش سوزی پالایشگاه , زمین های , جاده سازی , امام جمعه کیش , دانشگاه کلتک , فاضلاب مناطق غرب تهران , سقوط هواپیمای روسی , دی اس تی , عرصه طبیعی , فسفر خاک , ورزشکار سنندجی , استانداری خوزستان , ارتش و کمیته های مردمی , دانلود تیتراژ , ازمون سراسری , دبیر سیاسی , شهر نشینی , چهره نقاش , مسابقات تخصصی , ووریا غفوری , زندان های استان تهران , خلافی میلیونی , فدراسیون ورزشهای همگانی , ساخت واحد مسکونی , حوزه هنر , مسابقات انتخابی کاراته , ذره بدون جرم ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
آزمون‌های روانشناختی , فیلم‌های متحرک (۲) , مسجد ناصری، بندر‌عباس , تکنولوژی‌های نوین ارتباطی , مفهوم بهزیستی , خون‌برف(۲) , پل ورسك، سوادكوه , پادشاهی گرشاسپ , آمیلوئیدوز , قواعد جهت تفسیر رفتارها , ستایش اتابک اعظم شمس‌الدین ابوجعفر محمدبن ایلدگز , نکشد ناز مسیح آن که تو جانش باشی , خطوط هواپیمائی بین‌المللی نروژ , منوچهر مطیعی تهرانی , چشمه معدنی ته خاتون، روستای جوشان، كرمان , باباپیر , مناجات در حضرت واهب منی و نجات , تحلیل‌های اقتصادی(۲) , طراحی سیستم بارانی , تقسیمات اداری-سیاسی ,

برخی منابع مهم خبری
kaenat.ir روزنامه کائنات , mizanonline.ir خبرگزاری میزان , hamshahrionline.ir همشهری آنلاین , siasatrooz.ir روزنامه سیاست روز , iraneconomist.com ایران اکونومیست , roozannews.ir روزنامه روزان , bahardaily.ir روزنامه بهار , irna.ir ایرنا , fa.alalam.ir العالم , etedaal.ir اعتدال , qudsonline.ir روزنامه قدس , dana.ir دانا , dolatebahar.com دولت بهار , ayaronline.ir عیار آنلاین , alef.ir الف , jahaneghtesad.com روزنامه جهان اقتصاد , asianews.ir روزنامه آسیا , snn.ir دانشجو , asriran.com عصرایران , parsnews.com پارس نیوز , vatanemrooz.ir روزنامه وطن امروز , irdiplomacy.ir دیپلماسی ایرانی , sourehcinema.ir سوره سینما , baharnews.ir بهارنیوز , musicema.com موسیقی ما , afkarnews.ir افکار نیوز , fartaknews.ir فرتاک نیوز , jamaran.ir جماران , niksalehi.com نیک صالحی , emtiazdaily.ir روزنامه امتیاز ,

وبگردی
مراقب کاوش اسنپ در گوشی خود باشید
مراقب کاوش اسنپ در گوشی خود باشید - موضوعی نگران کننده تر از کاوش این مجموعه در گوشی رانندگان همکارش که این تصور را به وجود می‌آورد که دیر یا زود نشانه‌های مشابهی از واکاوی گوشی مسافران توسط ایشان منتشر خواهد شد یا حتی از آن بدتر، با افشا یا لو رفتن بخشی از اطلاعاتی که در نتیجه سرک کشی این تاکسی ها به گوشی های هوشمند جمع شده و خواهد شد، فاجعه ای بزرگ در انتظار کشورمان است؟!
یک جودوکار دیگر پناهنده شد
یک جودوکار دیگر پناهنده شد - محمد رشنونژاد یکی از جودوکاران جوان و با آتیه ایران، 6 ماه پیش موفق به کسب مدال نقره آسیا در رده بزرگسالان شد. وی سال گذشته با انتقاد از وضعیت نابسامان خود و عدم توجه کافی مسئولان فدراسیون و ورزش ایران، از قصد خود برای حراج مدال‌هایش خبر داده بود!
پس‌لرزه سياسی
پس‌لرزه سياسی - سياسي‌اش كردند. زود رفتند سراغ مسكن مهر... خدا لعنت كند معاول اول رييس‌جمهوري، آقاي جهانگيري را... نخستين تخم لق سياسي را ايشان گذاشت و زود در جلسه اقتصاد مقاومتي اعلام كرد مسكن مهر... اصلا چه ربطي دارد؟
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال - فیلم - «مسابقه دادن با حجاب سخت است، اگر جنس لباس سنگین باشد باعث عرق کردن زیادی می شود؛ اگر زیادی سبک باشد ممکن است در طول مسابقه حجاب از سر بیفتد و اگر اشتباه بسته شود حس می کنید در حال خفه شدن هستید»... این ها اظهارات منال رستوم دونده مصری است که در فیس بوک گروه "ناجی حجاب" را راه اندازی کرده و نزدیک به نیم میلیون دنبال کننده دارد. او با طراحی های حجاب کمپانی نایک در مسابقات شرکت کرده است و این…
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله - جواد خیابانی این روزها برای کمک به مصدومان حادثه زلزله کرمانشاه، در مناطق زلزله زده حضور دارد و در گفتگویی تلفنی با شبکه ورزش، در حالی که اشک می ریخت، یکی از خاطرات دردناک این حادثه را بازگو کرد. مجری برنامه نیز پس از شنیدن خاطره، با صدای بلند شروع به اشک ریختن کرد.
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش - فیلم - مهناز افشار در نشستی با خبرنگاران درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد از سوی همسرش گفت: من از شما درباره این موضوع پیگیرترم. صحبت های این بازیگر را در ویدئوی زیر بشنوید.
تصویری از ستونهای مسکن مهر
تصویری از ستونهای مسکن مهر - تصویری عجیب از ستون های مسکن مهر پس از زلزله را مشاهده می کنید. این تصویر صبح امروز پس از عملیات آوار برداری منتشر شد.
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی - مرد آبادانی در اقدامی هولناک خودش را زیر خودروی سمند انداخت و به زندگی اش پایان داد.
مسکن‌مهر در اولین آزمون
مسکن‌مهر در اولین آزمون - واحدهای مسکونی مهر با ساکنانشان بی مهری کردند و به شکل گسترده ای در زلزله کرمانشاه، سرپل ذهاب،قصر شیرین و ایلام و ... تخریب شدند،این در حالی است که قدیمی ترین مسکن مهر در ایران هنوز 10 ساله نشده است.
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی - بهنوش طباطبایی با انتشار این ویدیو در صفحه شخصی خود نوشت: یک هفته پر انرژى با تمرینات آمادگى جسمانى هر روزه
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز - الان این ازدواج سفید بحرانی است که قشر متوسط دارد ایجاد می‌کند، بعد از آن ازدواج‌های ساندویچی است، یعنی رابطه جنسی ساندویچی. در ازدواج سفید طرفین چندمدت با هم هستند اما اگر قرار شد رابطه ... سر خیابان انجام شود، چه کسی می‌خواهد آن‌ها را بگیرد؟ چند نفر را می‌خواهند بگیرند؟ چند نفر را می‌خواهند اعدام کنند؟
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان - فاطمه در 8 سالگی برای مدتی هر روز به بهانه بستنی و... به کارگاه چوب بری کشیده می‌شد و آنجا مورد تجاوز قرار می‌گرفت.
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی - فیلم خودکشی دختر اصفهانی (جدید) | دو دختر اصفهانی در فیلمی که پیش از خودکشی ضبط کرده اند، با خوشحالی به سمت مرگ می شتابند. لحظاتی که آنها نزدیکان شان را خطاب قرار می دهند و خودشان را آرام و آهسته می رسانند به بلندترین ارتفاعی که برای خودکشی به ذهنشان آمده یعنی پل شهید چمران اصفهان و در این مسیر هیچ عاملی، هیچ دلیلی نیست که دست دلشان را بگیرد و پشیمان شان کند برای رفتن.
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت - توضیحات رضا پرستش درمورد دیدار ناموفق با مسی! / ویدیو از آپارات
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری - مهدی فخیم زاده مهمان شب گذشته مهمان برنامه زنده «سینما دو» بود که بعد از ارتباط تلفنی با لاله اسکندری و معطلی در استودیو، بعد از پخش آیتمی، بدون خداحافظی برنامه را ترک کرد. ویدیو از آپارات
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ...
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ... - زمانی که آقای بقایی در سازمان میراث فرهنگی مسئولیت داشتند چندین شرکت با نام‌های توسعه فناوری اطلاعات، میراث آریا، بهار سرزمین من، تور گردشگری ایران، کانون جهانگردی اتومبیلرانی ایران تأسیس کردند...
فیلم / مالباختگان ایران خودرو
فیلم / مالباختگان ایران خودرو - اعتراض جمعی از مالباختگان نمایندگی ایران‌ خودرو مقابل ساختمان اصلی وزارت صنعت امروز در حالی برای چندمین بار ادامه یافت که شرکت خودروساز با این ادعا که سهامدار نمایندگی، شرکت دیگری است، مسئولیت ماجرا را نمی‌پذیرد.
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد - کیک تولد 61 سالگی احمدی نژاد که توسط طرفداران به خانه اش برده شد روی کیک نوشته شده: چه خوب شد که به دنیا آمدی و چه خوبتر که دنیای ما شدیدکتر جان تولدت مبارک.
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت!
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت! - امروز كه این عكسا رو دیدم، یهو دلم واسه كل ایل و تبارشون تنگ شد. انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت.
پربازدیدها