یکشنبه ۳۰ دی ۱۳۹۷ / Sunday, 20 January, 2019

ابزار لازم برای خوشنویسی


ابزار لازم برای خوشنویسی
وسایل و ابزار خوشنویسی عبارتند از : قلم ، قلمدان ، قلمتراش ، قط زن ، دوات (شامل لیقه و مركب) ، آلات به هم زدن لیقه و مركب كه سر آن پهن و دسته اش مخروطی و از جنس آبنوس است ، قاشق مخصوص آب ریختن در دوات كه به وسیله آن به اندازه ی لازم آب در دوات می ریزند ، البته آب مقطر یا جوشیده سرد شده از آب معمولی بهتر است ، و بهتر از آن گلاب یا آب ریحان یا آب مازو است (مازو برجستگی های كروی شكلی است كه تحت اثر گزش حشره مخصوصی بر روی جوانه های درخت بلوط مازو ایجاد می شود ، این برجستگی ها حاوی شیره درخت مزبور است كه به نام مازو مرسوم است. در تركیب مازو ۶۰- ۷۰% تانن وجود دارد ، به علاوه مقدار كمی اسید كالیك و اسید آلاژیك و مقداری مواد گلوسیدی و آمیدون. در صنعت ، از مازو جهت تهیه ی مركب سیاه و رنگ كردن پارچه ها و نیز در چرم سازی استفاده می شود.) كه بر خلاف آن مركب را تباه و فاسد نمی كند. سنگ رومی یا حجازی و غیره برای تیز كردن قلمتراش ، خاك بیز (الك كوچك) یا ظرفی كه شن و ماسه نرم در آن می ریخته اند.
پوشیده نماند كه استادان پیشین پس از تراشیدن قلم ، پشت قلم را خاك می مالیده اند تا لغزندگی و چربی آن از بین برود و مركب به یك طرف قلم جمع نشود كه خط را خراب كند و همچنین گاهی روی نوشته هایی كه می خواستند زودتر بخشكد ، خاك بیخته ی مخصوصی می ریخته اند كه این كار اكنون معمول نیست.
سلطانعلی مشهدی گوید:
كاتبا چون قلـــم تراشیـدی خاك بر پشت خـامه مـالیـدی
آن قلم را به نقطه تجربه كن بشنو این حرف نو زپیر كُهن
از قلم نقطه چـون درست آید خوشنــویسـی اگر كُنــی شاید
و گویا خاك مالیدن به پشت قلم ، خاص قلم ریز بوده است ؛ زیرا قلم ِ ریز مانند درشت ، پشت برداری نمی شود.
از دیگر ابزار خوشنویسی: پارچه ای دو رویه و رنگین از پشم یا حریر است كه كاتب پس از فراغ از نوشتن ، دم قلم را بدان پاك كند تا مركب به قلم نماند و خشك شود.
یازدهم مِسطَره یا مِسطر است: وسیله ای جهت تعیین سطرها و حدود متن صفحه ی كتاب كه سابقاً صفحه ای از چند لایه ی كاغذ یا مقوا به هر اندازه كه می خواستند تهیه می كردند و نخهای تابیده را به فاصله های منظم بر روی آن می دوانیده ، محكم می بستند و آن صفحه را زیر كاغذ گذاشته ، با انگشتان بروی نخ ها فشار می آوردند تا اثری از نخ ها به جا ماند و خطوط مستقیم سطرها معین شود. امروز به جای آن ، صفحه مقوایی را به اندازه ی مطلوب خط كشی كرده ، زیر صفحه كاغذ می گذارند و از روی خط هایی كه از زیر پیداست سطرها را راست و میزان می نگارند.
دوازدهم ، زیردستی یا زیر مشق: كه باید رویه اش صاف و نرم و ملایم باشد و لغزان و لرزان نباشد و میانگین سخت و سست و كلفت و نازك را برگزیند ، از جنس مقوا یا چرم و غیره. همچنین باید در طول و عرض نیز معتدل باشد. و گفته اند بهتر آن است كه دو چرم منفصل را بر روی هم گذاشته ، دو گوشه ی آن كه جانب چپ است به چند بخیه محكم سازند تا چنان كه خواهند به كار آید و آن دو قطعه چرم اگر از بـُـلغار باشد كه دانه و موجش را برطرف كرده باشند ، بهتر و پسندیده تر است.
سیزدهم ، كاغذ: كه باید ملایم و صاف و مساعد با كار كتابت باشد ، و خشن و ناصاف و لغزنده نباشد و اگر رنگ آن كاهی یا كرمی روشن باشد بهتر خواهد بود ؛ كاغذ زبر الیاف ریز نوك قلم را می ساید و آن را ناهموار می سازد ، و نوشتن بر كاغذهای لغزان و شیشه ای مانند (گلاسه) از اختیار و تسلط نویسنده می كاهد ، ولی نوع میانه و نیم شفاف آن موافق و مناسب است.
تذكر: معمولاً برای سهولت حمل و نقل ، قلم های لازم ، قلمتراش ظریف ، قط زن ، قاشق ، سنگ كوچك و سر قلمدانی را كه دوات مركب بود ، با قیچی ظریفی جهت چیدن كاغذ ، در قلمدان قرار می دادند تا این لوازم یك جا و در محفظه ای در اختیار نویسنده قرار بگیرد.
به غیر از وسایلی كه نام برده شد ابزار فرعی دیگری نیز در كار كتابت استفاده می شود و آن ، دو خط كش مدرّج كوچك و بزرگ و گونیا است و برای كتیبه نویسی چند گونیاست و خط كش (T) به همراه چند مداد سیاه و قرمز ، و انواع كاغذها و شمیزها(مقواها) لازم است.
بعضی از استادان پیشین ، خود ، مركب دلخواه را از مشكی و رنگ های مختلف می ساخته و كاغذها را برای این كه قابل نوشتن شود آهار داده ، مهره می زدند و وسایل و لوازم و كارهای كتابت را خود متعهد می شده اند ؛ از قبیل تهیه سطر و جدول كشی ، تذهیب ، زرافشانی ، رنگ آمیزی كاغذ حتی تجلید و صحافی و غیره. ولی در این عصر چون انجام این امور مستلزم صرف دقت بسیار و خارج از وقت و حوصله ، و موجب زحمت و مشقت است ، كمتر كسی به این امور توجه می كند و كارخانه های كاغذ سازی و غیره و صحافی با ماشین تأمین نیازمی كنند. لكن چون دانستن این امور خالی از فایده نیست ، در آینده پاره ای از آنها را بدانگونه كه سابقین یاد كرده اند شرح خواهیم داد.
و اینك از میان ابزار نوشتن به چند تای آنها كه اهم است به طور مفصل و مشروح می پردازیم.
· قلم
· قلمتراش
· دوات (مركب)


منبع : تبیان

مطالب مرتبط

تاریخچه خط و خوشنویسی

تاریخچه خط و خوشنویسی
همایش لوح تا لوح در فاصله روز های سیزدهم تا پانزدهم تیرماه به همت معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مركز مطالعات و تحقیقات فرهنگی در موزه فرش ایران برگزار شد. این همایش كه به موضوع «خط و كتابت» می پرداخت تلاشی بود برای درك نسبت ایجاد شده توسط خط در پیوند های فرهنگی میان اقوام و ملل. جمع كثیری از اساتید ایرانی به همراه برندگان جایزه جهانی كتاب سال در این همایش حضور داشتند. آنچه در پی می آید تقریر سخنان آیدین آغداشلو در این همایش است.خوشنویسی ایرانی عمری هزار و دویست ساله دارد؛ عمری طولانی و سراسر آكنده از تجلی اندیشه و ابداع و مهارت، عمری كه در آن هزاران خوشنویس چیره دست و مشهور از حد ساده كتابت یك متن یا یك قطعه بسیار فراتر عمل كرده اند و معنایی خاص و متفاوت را پدید آورده اند كه در مرزی بسیار ظریف و باریك و حساس میان «صناعت» و «خلاقیت» حركت كرده و پیش رفته است. خوشنویسی ایرانی همیشه _ و برخلاف موسیقی و مجسمه سازی و نقاشی _ از بستری مقبول و مطلوب برخوردار بوده است. ارادت و اتصال آن به عالم وحی- به یمن و به صرف كتاب كلام الله مجید- اسباب چنان اعتبار و مشروعیتی را فراهم آورد كه خوشنویسان برخلاف نقاشان با مباهات و فخر تمام و در كنار فروتنی هایی از قبیل «العبد المذنب الحقیر الفقیر» امضای كامل خود را در پای اثرشان باقی بگذارند. اگر آگاهی ما نسبت به نقاشان گذشته ایران بسیار اندك و درباره موسیقیدانان و مصنفین بزرگ تا پیش از قرن یازدهم هجری تقریباً در حكم هیچ است، خوشبختانه فهرست طویلی از نام و آثار خوشنویسان بزرگ و كوچك این هزار و اندی سال را در اختیار داریم كه در تذكره های متعدد گردآوری شده و باقی مانده اند. خوشنویسان همیشه بر یكی از مهم ترین اركان تمدن و فرهنگ بشری یعنی متون مكتوب تكیه داشته اند و الزام حضور و وجود و مشاركت شان چنان قطعی بوده است كه بی یاری و همكاری آنان امكان انتقال دانش و معرفت و ادبیات در حدی كه در جهان اسلام گسترش و جایگاه یافت، ممكن نمی شد. به همین خاطر بود كه خوشنویسان اهمیتی خاص و منحصر به فرد یافتند و نه تنها به عنوان كاتبان كلام خداوند كه به عنوان یكی از عوامل اصلی رشد فرهنگ اسلامی شناخته شدند؛ جایگاهی كه خود از آن بسیار آگاه بودند و شغل بسیار پراهمیت «دبیر»ی و منشی گری می توانست در ادامه و امتداد خوشنویسی قرار گیرد و بسا خوشنویسان كه مشاغل پراعتبار دیوانی خود را از همین طریق به دست آوردند كه مشهور ترین مثال آن «ابن مقله بیضاری فارسی» ایرانی تبار و واضع خط نسخ و ثلث است كه سه بار در دستگاه خلفای عباسی به وزارت رسید و مثال هایی از این گونه بسیارند. جایگاه خط و كتابت و خوشنویسی در طول تاریخ خوشنویسی اسلامی و ایرانی چنان عمده و گسترده بوده است كه تقریباً بر روی هر شیء مورد استفاده ای نقش می بسته است؛ از ظروف سفالی و فلزی و فرش و پارچه تا زره و كلاهخود و قاب آینه تا هر شیء كوچك و بزرگ دیگری.خوشنویسی از قرن سوم هجری به صورت بخش عمده ای از تزئینات معماری درآمد و چه در بنا های مذهبی و چه بنا های حكومتی و عادی، به صورت كتیبه ها و خطوط معقلی و تزئینات گچ بری جزء جدایی ناپذیر معماری اسلامی شد.خوشنویسی به صورت مهم ترین- و اگر نگوییم تنها _ شكل رسمی و مورد قبول هنر در جهان اسلام شناخته شد و اگر هنر های دیگر در طول قرون، پیاپی آرام آرام جایگاه خود را ساختند و به دست آوردند، اما خوشنویسی نیازی به سعی چندانی در این زمینه نداشت و هنری بود كه- برخلاف هنر های تجسمی و موسیقی و نمایش _ همراه با اسلام و به صورت هدیه خاص آن سراسر متصرفات اسلامی را درنوردید و مستقر شد و مورد استقبال قرار گرفت.پدید آمدن قلم ها و خطوط مختلف بر اثر همان جریان همیشگی ابداع و ایجاد شیوه ها و مكتب های تازه صورت می گرفت و گاه به خاطر پیچیدگی و عدم امكان قرائت خطوطی نظیر كوفی، تزئینی و كتابتی قرن های سوم و چهارم هجری. طبیعی می نمود كه به جای چنان خط زیبایی كه گاه اصلاً قابل قرائت نبود و در نمونه های نخستین آن حتی اعراب و نقطه گذاری وجود نداشت و باعث اشتباه در خواندن می شد _ كه اشتباهی غیرقابل تصور و گذشت در متون قرآنی بود _ و حتی اضافات و الحاقات ابوالاسود دولی نیز نتوانست آن را سهل القرائه كند، نیاز به خطوطی ساده تر و راحت تر را الزامی كند و سبب شود تا قلم های ساده تری مانند نسخ و ثلث تنظیم _ و نه ابداع- و اقلام سته یا شش گانه در دنبال و حاصل آنها بیاید. از آن جایی كه خوشنویسی هیچ گاه هنری مجرد نبود و بر مبنای نیاز مردمان شكل می گرفت و عمل می كرد، ناچار برحسب و براساس نیاز های جدید، قالب و شكل آن هم تغییر می یافت و انواع معینی از قلم ها در خدمت نیاز هایی گوناگون قرار می گرفت، مانند قلم های نسخ و محقق و ریحان كه در متون قرآنی و كتاب های علمی و فقهی به كار می رفتند و قلم ثلث كه به كتاب های مجلل و كتیبه نگاری اختصاص یافت و قلم تعلیق كه در فرمان ها استفاده شد و قلم نستعلیق كه مختص متون فارسی شد و شكسته نستعلیق كه در نامه نگاری و جنگ های اشعار جای خود را یافت.سهم ایرانیان در این میان سهم عظیمی بود؛ جز ابن مقله و ابداع قلم نسخ و بعضی از اقلام سته به وسیله او نستعلیق را ایرانیان _ و مهم ترین شان میرعلی تبریزی _ در قرن هشتم هجری تنظیم كردند و باز همچنان میرعماد قزوینی بود كه پیرایش آن را به اوج كمال و تعالی رساند.قلم شكسته نستعلیق را نیز از قرون دهم و یازدهم هجری قمری ایرانیان ابداع كردند و حد نهایی زیبایی و آراستگی آن به دست درویش عبدالمجید طالقانی در قرن دوازدهم هجری صورت پذیرفت.از قرن یازدهم هجری شیوه سیاه مشق از صورت یك تمرین ساده ابتدایی به صورت زبان و بیانی تازه و شگفت انگیز درآمد؛ زبانی كه تا به زمان امروز تداوم یافته است و همچنان می تواند معنایی شایسته و درخشان را به نمایش بگذارد و از هر سمت و سویی دریافت و تحسین شود.خوشنویسی ایرانی می تواند نمونه و مثالی كامل باشد از تعادلی حیرت انگیز میان تمامی اجزا و عناصر متشكله آن: تعادل میان مفید و مورد مصرف بودن از یك سو و پویایی و تغییر شكل یابندگی آن از سوی دیگر؛ تعادل میان قالب و محتوا كه با آراستگی و ملایمت تام و تمام می تواند شكل مناسب را برای معانی مختلف فراهم آورد. اگر در نظر داشته باشیم كه خوشنویسی ایرانی براساس قالب ها و قواعد و نظام های بسیار مشخصی شكل می گیرد و هر یك از حروف قلم های مختلف از نظام شكلی خاص، و تا حدود زیادی غیرقابل تغییر، برخوردارند. آنگاه درمی یابیم كه ایجاد قلم های تازه و یا شیوه های شخصی خوشنویسان بر مبنای چه ابداع و رعایت حیرت انگیزی پدیدار می شود. در خوشنویسی اندازه هر حرف براساس نقطه ها تعیین می شود و هر حرف به صورت یك «مدول» ثابت درمی آید كه تخطی از آن به منزله الغای توافقی هزارساله است كه همیشه میان خوشنویس و مخاطب برقرار بوده و با رضایت طرفین حاصل می آمده است. حتی ترتیب شكل كلمات نیز براساس مبانی مشخصی تعیین می شده كه در «رسم الخط» ها و «آداب المشق» ها از جانب اساتید بزرگ تنظیم و ارائه می شده است.قرارگیری كلمات نیز- یعنی «كرسی»- هر سطر هر چند نه به صورت كاملاً پیش بینی و تكلیف شده _ كه ناممكن بوده است _ اما به شكل «سلیقه مطلوب» زمینه زیبایی شناختی پیشنهادی خاص خود را دارا بوده است.به نظر بیننده امروز باید امری شگفت انگیز حادث شده باشد كه از درون و دل هنری چنین منظم و منضبط و به دقت تعریف و پیش بینی شده، شعله خلاقیت هایی پرتب و تاب و پرحركت و متفاوت و متغیر، سر بر كشد و در عین نمایش و انتقال جهان متغیر و شیوه های گوناگون دوران های متفاوت، اساس و بنیان آن نظام و انتظام همچنان دست نخورده بماند.شگفتی خوشنویسی ایرانی در كار با تیغه نازكی است كه ساختار و استحكام فولادین آن غیر قابل شكستن می نماید و در عین حالی كه هنرمند می تواند، تا حد دلخواه، آن را خم كند و بتاباند، اما همچنان حرمت و هراس آن را دارد كه با خم شدن بیش از حد آن می تواند تیغه در هم بشكند و بازی به انتها برسد.از همین رو درك و دریافت ماجرا های به ظاهر مستور و مبهم و نامرئی اما در باطن توفانی و تپنده و خلاقه خوشنویسی كار چندان ساده ای نیست.تحمیل قالب ها و چهارچوبه های به عاریت گرفته شده از جا ها و دوران های دیگر بر آن پاسخ مناسبی در پی نخواهد داشت و به خاطر یكنواختی ظاهری آن ، چه زود و چه آسان می توان آن را تنها در حد صنعت و مهارت فنی قابل توجه دورانی سپری شده به شمار آورد، كه چنان نیست.خوشنویسی ایرانی با از دست رفتن مصرف اصلی آن یعنی كتابت از قرن سیزدهم هجری شكلی دیگر یافت. جنبه های خلاقه و روش های شخصی و شیوه گرایانه آن نمود بیشتری پیدا كرد و با رواج «سیاه مشق » ها دوران تازه ای فرا رسید كه معنای متن و انتقال كتابت مفهوم و اهمیت اصلی خود را- كه همیشه مهم ترین وجه مقرر و اسباب اتصال خوشنویس و مخاطب بود _ از دست داد و قرائت شدن یا نشدن یك قطعه خوشنویسی سیاه مشق چندان اهمیت و اجباری نیافت.از همین جا بود كه خوشنویسی توانست در جست وجوی خلاقیت و خلوص تجریدی خود برآید و زمینه برای تجربه های جدیدی چون «نقاشی _ خط» معاصر ایران فراهم آید. جست وجویی كه با فاصله گرفتن از «الزام ادبی» همیشگی خود به سوی افق تازه ضرباهنگ های تازه تركیب شده و مفهوم به بیرون جهیده از قالب های معین و مكرر قدیمی روانه شده است و همچنان حتی با حذف و تغییر بسیاری از قرارداد های الزام آورنده هزارساله توانسته روح اصلی و همیشگی خود را زنده و تابناك نگاه دارد و حرفی تازه برای جهانی تازه داشته باشد.

وبگردی
دوربین مخفی ساختمان لواسان داماد شمخانی و فاطمه حسینی
دوربین مخفی ساختمان لواسان داماد شمخانی و فاطمه حسینی - همه چیز درباره ساخت و ساز فاطمه حسینی، داماد شمخانی و داماد صفدرحسینی | سر کشیدن دوربین مخفی شهرداد به ساختمان های آقازاده ها در لواسان! | پخش اختصاصی از صفحه آپارات آوانت
ماجرای دختربازی اسلامی از زبان رحیم پورازغدی
ماجرای دختربازی اسلامی از زبان رحیم پورازغدی - رحیم پورازغدی در مراسمی که با موضوع فجای مجازی بود،گفت: دختر خانم چادری یک عکس آنچنانی از خودش گذاشته و نوشته زن نباید قربانی نگاه شهوت مردانه بشه، بعد پسره زیر پستش نوشته"ما رایت الا جمیلا"
ما به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم.
ما به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم. - رئیس کل دادگستری خراسان رضوی: ما در نظام جمهوری اسلامی به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم. اگر فردی در زمان طاغوت در زندان بود، حبسش از مجازات اخروی او کم نمی کرد اما امروز اگر این تحمل کیفر یا قصاص و شلاق و دیگر احکام توسط حکام اسلامی و شرعی انجام می شوند یکی از آثار اخروی آن برای محکومان این است که این مجازات در آخرت از آنها برداشته می شود
جزئیاتی از منشا بوی بد تهران / فیلم
جزئیاتی از منشا بوی بد تهران / فیلم - بعد از فروکش کردن گازها، به حفاری ادامه دادیم و به یک مخزن بزرگ و استثنایی رسیدیم که بسیار عظیم تر از آنی بود که تصور می کردیم برای جایی مثل پلاسکو ساخته شود. برآورد ما از ابعاد این انبار فاضلاب این است که بین 400 الی 500 متر مکعب وسعت دارد و گازهای محبوس شده در این انبار در چندین دهه برای انتشار بوی بد در محدوده بزرگی از تهران کفایت می کند.
کلیپ جنجالی مهدی یراحی در باره جنگ / پاره سنگ
کلیپ جنجالی مهدی یراحی در باره جنگ / پاره سنگ - مهدی یراحی، خواننده ای که اخیرا موزیک ویدئوی جدید و اعتراضی خود با نام «پاره سنگ» را منتشر کرده است، از طرف برخی رسانه ها و مجید فروغی، مدیر روابط عمومی هنری مورد انتقاد قرار گرفته و شایعه هایی درباره ممنوع الفعالیت شدن یراحی به دلیل این ویدئو کلیپ و همچنین پوشیدن لباس کارگران گروه ملی در حمایت از مردم اهواز در کنسرت 6 دی ماه خود مطرح شده است. یراحی از جمله خواننده هایی است که همیشه نسبت به اتفاقات…
اهمیت فیلم صحنه دار و مرگ 10 انسان !
اهمیت فیلم صحنه دار و مرگ 10 انسان ! - گویا تلخی پخش فیلم صحنه دار، بیش از مرگ ۱۰ نفر است. درست همانطور که مسئله حجاب برای خیلی‎ها مهم تر از معیشت مردم است.
آقازاده شورای عالی انقلاب فرهنگی !
آقازاده شورای عالی انقلاب فرهنگی ! - انقلاب فرهنگی از این بالاتر که فرزند عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در آمریکا تابعیت بگیرد و از آنجا برای ایرانیان سبک زندگی تدریس بکند؟
رقص گروهی دختران دانشگاه الزهرا در حضور آقایان!
رقص گروهی دختران دانشگاه الزهرا در حضور آقایان! - ویدئویی عجیب از حرکات موزون گروهی دختران در دانشگاه الزهرا درحالی در فضای مجازی در حال انتشار است که مردان نیز در این مراسم حضور دارند!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان! - «شباهت عجیب علی الهام استاد هوا فضا در دانشگاهی در آلمان به غلامحسین الهام معاون رئیس جمهور سابق!
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر - سید احمد خمینی، نتیجه امام خمینی که چند هفته پیش با ازدواجش خبرساز شده بود، بار دیگر با انتشار عکسی از او و همسرش در حین سوارکاری حساسیت نسبت به خود را برانگیخته است و باعث تحریک مخاطبان و کاربران در فضای مجازی شده است.
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است !
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است ! - پس از اولین گفت وگوی رسمی میترا استاد (نجفی) و تایید ازدواجش با محمدعلی نجفی، حالا شهردار سابق، در نخستین واکنش به جنجال ها، عکس تازه ای از خود و میترا استاد در اینستاگرامش منتشر کرده است.