چهارشنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Wednesday, 25 April, 2018

ضد بید کردن قالی


بید سوسک قالی و سایر حشرات که نوزاد و یا خود آ نها از پشم تغذیه می کنند یکی از آ فت های عمده قالی ا یران را همیشه تشکیل می دهند . ضرر و زیان عمده که هر سال از این راه متوجه صاحبا ن قا لی می شود بسیار زیا د است . در بسیاری ا ز نقاط ایران مانند مازندران و نواحی گیلان بواسطه این افت عمده نگهداری قا لی دارای ضرر و زیا ن حتمی است . تعداد زیادی از قالی های نفیس ایران توسط همین آفت از بین رفته اند و غا لباّ بوا سطه خطر بید زدگی نگهدا ری قا لی ا یران در موزه های عال م باعث ا شکال و نگرا نی عمیق صاحبان این قالی ها است .متاسفانه آمار صحیحی از خساراتی که هر سال از این راه متوجه صاحبان قالی می شود در دست نیست و تا کنون نیز هیچ کوششی برای جلو گیری از این آ فت بعمل نیامده است . بارها نگارنده مشاهده کرده است که قا لی های بسیار نفیسی از امریکا و اروپا برای رفو و تعمیر به ایران عودت داده شده اند در حالیکه قبل از با فت و یا صدور آ نها به سهولت می توان این قالی ها را ضد بید کرد . پیشرفتها یی که دراین زمینه برای ا ز بین بردن این آ فت بعمل آمده است وا قعاّ در خور توجه بوده و حیرت ا نگیز است و هر سال نیز مواد تعاونی تازه ای از این نوع از طرف کارخانه های عظیم سازنده رنگ و مواد تعاونی به بازار فرستاده می شود .در سال ۱۹۶۷ نیز به منظور مطالعه برای جلوگیری از خسارات ناشی از انواع بید و سایر حشراتی که برای قالی مضر هستند مدتی د آ زما یشگاه های سا زنده رنگ و موا د تعاونی مطالعه گردید ، خوشبختانه نتایجی که به دست آمد بسیار جالب و برای قا لیبا فا ن در خوراهمیت است .معمولاّ این مواد کمکی دو دسته هستند ، دسته ای که وجود آنها باعث ناراحتی بید شده و پشم را برای حیوان غیر ماکول مینماید . دسته دوم آنهایی هستند که بید پس از خوردن آن از بین می رود . برای شناسایی هر یک از این دو دسته بایستی به کاتالوگ و نشریات شرکتهای سازنده این مواد مراجعه نمود . این مواد بسته به نوع هر کدام میتوان به صورت جداگانه ای و یا در هر یک از مراحل شستشو سفید گری و یا رنگرزی پشم با روشهای یک حمامه و یا دو حمامه بخوبی بکار برد . در اینجا طریقه استفاده از چند نوع مواد ضد بید را که در بازارهای ایران می توان یافت شرح داده می شود .
ایولان - یو - ۳۳ ، EULAN -U - ۳۳
این ماده دارای ثبات کافی در برابر شستشو و سایر عملیات رنگرزی و سفید گری است . ترکیبات شیمیای آن از مشتقات سولفونامیدهای حلقوی و آنیوتیک میباشد . رنگ ظاهری آن قهوه ای کمرنگ و به صورت مایع و وزن مخصوصآن ۱/۲می باشد . این ماده قابل حل در اب بوده و به هر نسبتی می توان با اب مخلوط نمود و بکار برد .ایولان - یو - ۳۳ در برابر ابهای سخت و مواد اکسید کننده و احیاء کننده مقاوم می باشد و به این ترتیب برای غالب کارگاه های قالی که دارای آبهای سخت هستند قابل توجه می باشد .این ماده به صورت غلیظ در برابر اسید رسوب می کند ولی در حمام رنگهای اسیده می توان آنرا به خوبی به کار برد . کافی است که ابتدا آنرا رقیق و سپس به حمام رنگ اضافه نمود . این ماده در برابر مواد کمکی نان ایولیک که برای یکنواختی جذب شدن رنگ بحمام اضافه میکنند مقاوم بوده و خواص خود را به خوبی حفظ می کند .
ایولان - یو - ۳۳ ماده بسیار مقاومی در برابر انواع پروانه بید و سوسک های قالی و سوسک های پوست می باشد .
قدرت یکنواختی و تمایل به جذب
قدرت یکنواختی ایولان - یو -۳۳ بسیار زیاد است ، حتی اگر مدت سی دقیقه حمام در حال جوش باشد این خاصیت خود را از دست نمیدهد وقتی ایولان به حمام رنگ اضافه می گردد تقریبا تمام آن جذب الیاف پشم می گردد.ایولان تمایلی نسبت به جذب شدن در سایر الیاف را از خود نشان نمی دهد والبته این مساله برای تکمیل قالی، تولید اشکال نمی کند چون معمولا در قالی های ایران فقط برای پرز و خواب فرش از پشم استفاده می شود. ایولان - یو - ۳۳ را میتوان پس از عملیات رنگرزی نیز در حرارت های مختلف به کار برد . بهترین درجه حرارت برای آن ۳۵ تا ۴۰ درجه ی سانتیگراد است . تجربه نشان داده است که بهترین سبات در برابر شستشو در این درجه حرارت به دست می آید .
روش کاربرد ایولان - یو - ۳۳
الف : در حمام رنگ
پس از آنکه ایولان را به اندازه ی کافی رقیق کردند به حمامی که در آن رنگ و اسید است داخل می کنند و رنگرزی را به صورت معمول ادامه می دهند و در مورد رنگهای طبیعی و رنگهای دندانه ای که احتیاج به عمل دندانه دادن پشم است بهتر است که عمل تکمیلی ضد بید در حمام دندانه انجام گیرد . در مورد نیل و سایر رنگهای خمی نیز از ایولان -یو - ۳۳ می توان به خوبه استفاده نمود ولی بواسطه ی قلیائی بودن محیط تمایل آن نسبت به جذب شدن کم است وباید مقدار آن در حمام افزود تا رمق کشی آن به مقدار مناسبی بالا رود .
ب : عمل ضد بید کردن پس از رنگرزی .
این را یکی از روشهای بسیار خوب برای ضد بید کردن پشم با ایولان است ، پس از عمل رنگرزی در موقع شستشو می توان ایوان - یو - ۳۳ را به کار برد . ابتدا آن را در پنج تا ده قسمت آب سرد رقیق کرده و به حمام شستشو داخل میکنند . مدت ده دقیقه در حرارت ۳۵ تا ۴۰ درجه خامه پشم را در آن گردش داده و سپس نسبت به وزن کالا یک درصد اسید استیک ۶۰ درصد را که قبلا رقیق کرده اند به حمام اضافه می کنند . مجددا مدت ۱۵ دقیقه خامه ی پشم را در حمام گردش می دهند . در مورد پشم هایی که عمل خار گیری در مورد آن ها انجام شده است بایستی ابتدا با کمی آمونیاک عکس العمل اسیدی آنها را خنثی نمود و درجه ی اسیدیته ی آن را به ۷ رساند . درغیر این صورت اسید باقیمانده در الیاف باعث زبری بیش از اندازه ی الیاف پشم می گردد .
ج : عمل ضد بید کردن در ماشین های شستشوی پشم
این حالت برای مقادیر زیاد پشم که بخواهند ضد بید کنند بسیار مقرون به صرفه خواهد بود بهترین طریقه در مورد ماشینهای شستشو ان است که ایولان را به آخری حمام شستشو اضافه کنند . اضافه کردن ایولان بایستی مکرر و تدریجی و یکنواخت باشد . در این حالت درجه حرارت که ۴۰ درجه کمتر باشد و همچنین PH حمام در کلیه ی مراحل شستشو باید مورد دقت کامل قرار گیرد چون ممکن است بوسیله ی الیاف پشم مقداری از قلیایی سایر حمام های شستشو به حمام آخر منتقل گردد و تمایل جذب شدن ایولان را کاهش دهد . اگر PHحمام از حد تجاوز کند در این صورت به حمام کمی اسید استیک که قبلا به خوبی رقیق شده است اضافه می نماید تا حمام کاملا خنثی شود .
به منظور اطمینان از اینکه مقدار ایولان در حمام به اندازه کافی است و همچنین به صورت یکنواخت جذب الیاف پشم می گردد بایستی انرا در حمام کاملا کنترل نمود . مقدار ایولان مورد نیاز در حمام به اندازه زیر است :
برای شروع حمام : ۱ گرم در لیتر
برای مقداری که بایستی به تدریج اضافه نمود ۹/۰ نسبت به وزن پشم .
مثال : اگر ۱۰۰۰ کیلو پشم بایستی که شسته و ضد بید گردد و راندمان ماشین در هر ساعت ۲۰۰ کیلو گرم و حجم حمام ۲۰۰۰ لیتر باشد مقادیر مورد احتیاج ایولان در مراحل مختلف به صورت زیر خواهد بود .
مقدار اولیه ایولان - ۱ گرم در لیتر - مساوی ۲ کیلو گرم
مقدار اضافه کردن تدریجی ایولان ۹/۰ از ۱۰۰۰ کیلو پشم مساوی ۹ کیلو گرم برای اضافه کردن تقریبی ایولان میتواند چنین حساب نمود که اگر ۲۰۰ کیلو گرم پشم در هر ساعت از ماشین عبور کند مقدار لازم ایولان ۱/۸ کیلو گرم است که با ۲۰ لیتر آب رقیق نموده و هر سه دقیقه یک لیتر از این محلول را به حمام اضافه می کنیم .بایستی به خاطر داشت که جون ماشینهای شستشوی پشم مختلف و دارای ابعاد و گنجایش متفاوتی هستند بنابراین نمی توان مقادیر و روش فوق را برای همه ماشینها و روشهای کار کافی دانست ، لذا هر کارخانه پشم شویی در اثر آزمایش و تجربه بهترین راه را برای خود باید انتخاب کند .
ایولان - دبلیو آ - جدید
EULAN - WA - NEW
ثبات این ماده تعاونی جدید به اندازه ایولان - یو - ۳۳ نیست ولی کاربرد آن ساده تر می باشد . ایولان - دبلیو - آ از ترکیبات سولفانیلید و آنتیونیک است . در بازار به صورت مایع دارای رنگ قهوهای روشن و وزن مخصوص ان ۱۵/۱ می باشد .این ترکیب قابل حل در آب بوده و به هر اندازه آب می توان آنرا رقیق نمود . مقاومت آن در برابر آبهای سخت کروم - مواد احیا ء کننده و مواد اکسید کننده خوب می باشد . با مواد آنیونیک و نان انیونیک هماهنگی داشته ولی مواد تعاونی کاتیونیک در روی آن اثر می گذارد . ایولان - دبلیو - آ را در حمامهایی که مواد تعاونی آلبومیندار در آن وجود دارد می توتن به کار برد . درجه حرارت حمام نبایستی از ۴۰ درجه پایین تر بیاید در غیر این صورت این ماده حالت تیرگی و رسوب پیدا میکند . در عمل مشاهده شده است که عمل رنگ بری بر روی خامه عمل شده با این ماده تعاونی تاثیری در مقدار جذب آن نداشته است و نمی توان آنرا از الیاف جدا کرد در مورد مقدار زیاد مواد تعاونی نان آنیونیک که به کنظور یکنوا ختی و یا کم کردن زمینه رنگ به حمام اضا فه می گردد پس از عملیات رنگ زدایی با یستی مقدار ۳/۰ تا ۵/۱ درصد ایولان - دبلیو - آ نسبت به وزن پشم به حمام اضافه گردد .
تمایل نسبت به جذب شدن در الیاف :
در حمام های تکمیل بعد از رنگرزی می توان از هر درجه حرارتی استفاده نمود . بهترین درجه حرارت برای جذب این ماده بین ۳۵ تا ۴۰ درجه سانتیگراد است .در حمام های رنگرزی همراه با کلیه رنگهای قالی می توان ایولان - دیلیو - آ را استفاده نمود . تمایل به جذب در لیف در حمام های رنگ در این ماده بسیار خوب است . حجمهای مختلف محلول حمام در جذب شدن ایولان - دبلیو - آ کاملا متفاوت و متغیر است .روشهای ضد بید کردن با ایولا - دبلیو - آ :
الف - پس از رنگرزی : در این حالت می توان عمل ضد بید کردن را توام با شستشوی ساده و یا با صابون و دیترجنت انجام داد . درجه حرارت در این حالت بین ۳۵ تا ۴۰ درجه و درجه حجم آب حمام ۲۰:۱ می باشد . در این حالت ایولان - دبلیو - آ را با ۵ تا ۱۰ برابر وزن خودش آب رقیق کرده و به حمام خنثی اضافه می کنند . مدت ۱۰ دقیقه کالا را در حمام گردش داده و سپس نسبت به وزن کالا یک درصد از اسید استیک ۶۰ درصد به منظور رمق کشی کامل به حمام اضافه می کنند و مدت ۱۵ دقیقه در این حالت عمل نموده و بدون شستشوی مجدد ، کالا را خشک می کنند . در مورد پشمهای خار گیری شده به منظور بر طرف نمودن اثر اسید همانگونه که در مورد ایولان - یو - ۳۳ گفته شد عمل می کنند .
ب : در حمام رنگ
ایتدا ایولان - دبلیو - آ را رقیق کرده و قبل از آنکه اسید را به حمام ریخته باشند وارد در حمام می کنند ، پس از آن اسید و کالا را وارد محلول نموده و رنگرزی را در حالت معمولی ادامه می دهند . در مورد رنگهای دندانه و رنگهای طبیعی بهتر ایت عمل ضد بید کردن و دندانه دادن توام در یک حمام انجام شود و در مورد روشهای رنگ و دندانه توام نیز می توان ایولان - دبلیو - آ را مصابق روشی که گفته شد بدونه هیچگونه ناراحتی وارد حمام رنگ نمود .
ج : عمل ضد بید کردن در ماشینهای شستشو بصورت مداوم
این روش در مورد ضد بید کردن قالی روش بسیار موثری است و همچنیین در مورد الیاف رشته نشده و کلاف برای تولیدهای زیاد بسیار مقرون به صرفه است .
بهتر است عمل ضد بید کردن در آخر حمام شستشو انجام گرفته و پس از آن دیگر الیاف عمل شده شسته نشود . درجه حرارت حمام ۳۵ تا ۴۰ درجه می باشد مقدار مورد احتیاج برای هزار کیلو پشم به قرار زیر است :
برای شروع حمام-/۰ گرم در لیتر
مقداری که بایستی اضافه گردد۷۰/۰گرم به وزن کالا
بنا براین اگر ۱۰۰۰ کیلو پشم بایستی شسته و ضد بید گردد و راندمان ماشین در هر ساعت ۲۰۰ کیلو گرم و گنجایش حملم ۲۰۰۰ لیتر باشد مقدار ایولان مورد احتیاج عبارت خواهد بود از :
۱ - برای شروع حمام ۷/۰ گرم در لیتر مساوی ۴/۱ کیلو گرم ایولان - دبلیو - آ .
۲ - مقداری که بایستی اضافه گردد ۰۷/۰گرم در ۱۰۰۰ کیلو گرو مساوی هفت کیلو گرم ایولان - دبلیو - ا
می توان مقدار ۴/۱ کیلو گرم از ماده تعاونی را در ۲۰ لیتر آب حل نمود هر سه دقیقه معادل یک لیتر به حمام اضافه نمود .روش گفته شده بالا بیشتر برای الیاف رشته نشده پشم است . در مورد الیاف رشته شده و همچنین ماشین آلات مختلف شستشوی پشم بایستی به تجربه و آزمایشهای زیاد متکی بود .
عمل ضد بید کردن قالیهای تمام شده
عمل ضد بید کردن قالی پس از بافته شدن اکنون در ایران اهمیت بسیاری یافته است . تعداد بیشماری قالی های گران قیمت در ایران بافته می شود که دائما در معرض بید خوردگی قرار دارند و صاحبان آنها مایلند که قالیهای خود را به نحو موثری در برابر پروانه و سوسک قالی مقاوم کنند . و همچنین در در شهرستانهای شمالی ایران بواسطه اب و هوای مساعد برای پرورش انواع حشرات با ایولا - دبلیو - آ قالیهای تمام شده را به دو صورت ضد بید می نمایند :
۱ - ضد بید کردن توام با شستشوی سطحی قالی
در این مورد قالی را در محلول ۵ گرم در لیتر ایولان که ۲۵ تا ۳۰ درجه گرم شده است شستشو می دهند ، پس از شستشوی قالی آنرا در ماشین آبگیر سانتریفوژ وارد کرده تا آب آن خارج گردد و یا چنانچه در قالی شویی های ایران مرسوماست آب آنرا با بیلچه های مخصوص خارج می کنند ، این عمل را چند بار تکرار کرده وتا اینکه پرزهای قالی کاملا محلول ایولان را جذب نماید ، پس از عمل ضد بید کردن از شستشوی مجدد قالی خوداری کرده و آنرا خشک می کنند .
۲ - ضد بید کردن قالی توام با شستشوی با کف صابون
این شستشو را نیمه خشکشویی نیز می نامند . در هر لیتر کف صابون حدود ۱۰ گرم ایولان وارد کرده و به صورت معمولی قالی را با آن شستشو میدهند . عمل ضد بید کردن قالی را بایستی به منظور اطمینان هر چند یال یکبار تکرار نمود .
می تین اف اف
MITIN - FF (گایگی )
می تین به صورت پودر سفید رنگ بدونه بو می باشد . اگر در آب مقطر آنرا حل نمایند عکس العمل آنیونیک دارد .حلالیت این ماده در آب بسیار خوب است . در ۴۰ تا ۵۰ برابر مزن خودش آب حل میگردد . اگر در آ ب یا حمام رنگ الکترولیت یا سولفات سدیوم و یا کلرو سدیم وجود داشته باشد از حلالیت آن کم می گردد .می تین در برابر شستشو و نور بسیار با ثبات است و ماده مقاوم بسیار خوبی برای ضد بیدکردن انواع بیدها خورنده کراتین و یا سوسک قالی می باشد . این ماده را برای ضد بید کردن پر ، موی بز و اسب و همچنین انواع پوست ها نیز می توان به خوبی به کار برد . درجه رمق کشی می تین - اف اف در حمام بسیار زیاد ایت و حداکثر رمق کشی آن در ۵۰ درجه حرارت مدت ۳۰ دقیقه می باشد .
یکنواختی می تین - اف اف
به منظور به دست آوردن یکنواختی کامل می تین در روی الیاف پشم همان احتیاط هایی که در مورد رنگهای اسیدی انجام میگیرد در این مورد نیز بایستی منظور گردد . اگر می تین به صورت جداگانه در حمام بکار برده شود حداکثر درجه حمام از۴۰ درجه سانتیگراد نبایستی تجاوز کند و اگر می تین - اف اف را در روی قالی دواشور شده و یا پشم کلرینه شده بکار ببرند در این صورت درجه حرارت بایستی از ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد تجاوز نکند .حرارت ۴۵ درجه برای تثبیت می تین در داخل الیاف کافی نیست .به منظور ازدیاد ثبات آن در برابر شستشو بایستی درجه حرارت حمام حداقل ۶۰ درجه باشد و اگر درجه حرارت حمام حدود ۱۰۰ درجه و یا حالت جوش باشد ثبات می تین - اف اف در برابر رنگهای میلینگ بسیار عالی خواهد بود .ثبات می تین در برابر نور نیز بسیار عالی است و وقتی در برابر نور قرار می گیرد تجزیه نشده و تغییر رنگ نمی دهد ، همچنین وجود این ماده در پشمهای رنگ شده باعث ضعف و یا تجزیه آنها نمی گردد .
می تین - اف اف را با بیشتر رنگها و مواد تعاونی که در رنگرزی و تکمیل پشم استفاده می شود بدون ضرر می توان بکار برد ، ولی به هر حال بهتر است که به نکات زیر هم توجه کامل شود .مواد تعاونی که آنیونیک هستند تا ۵/۰گرم در لیتر در حمام میتوان به خوبی به کار برد و اگر وجود آنها در حمام بیشتر از این مقدار است بهتر است که مقدار می تین را تا ۲/۱ درصد افزایش داد .وجود مواد کاتونیک در حمام باعث رسوب زیاد می تین - اف اف می شود و بایستی از به کار بردن آنها در حمامی که از می تین استفاده می گردد اجتناب نمود . مواد تعاونی نان آنیونیک در حالت جوش اگر بیش از نیم گرم در لیتردر حمام رنگ وجود داشته باشد نمی توان از وجود می تین در حمام رنگ استفاده نمود . اگر از روش دو حمامی استفاده می گردد قبل از اینکه پشم وارد وارد محلول می تین شود بهتر است که آنرابه خوبی شستشو داده و سپس خامه را ضد بید نمود .مواد تعاونی که حاوی پیریدین و یا مشتقات آن هستند باعث رسوب می تین در حمام می گردند و همچنین مشتقات پروتئین که زیادتر از یک گرم در لیتر در حمام وجود داشته باشند باعث رسوب آن در محلول می گردند و بایستی از به کار بردن آنها خوداری شود .
طریقه بکار بردن می تین در روی خامه قالی قبل از رنگرزی
می تین - اف اف ----------۱ درصد
درجه حرارت ----------۶۰ تا ۱۰۵ درجه سانتیگراد
PH حمام ---------- کمتر از ۵/۶درجه
زمان عمل ----------۳۰ دقیقه
مقدار می تین در صورتی که نبایستی مقاوم در برابر سوسک خز و قالی باشد ۷۵/۰کافی است ولی اگر پس از عمل کردن با می تین بایستی عملیات می تین و یا شستشو های زیاد در روی آن انجام داد این مقدار ۵/۱ در صد تغییر می کند .
طریقه بکار بردن می تین - اف اف همراه با رنگ
می تین - اف اف ----------۱ درصد
PH حمام ----------کمتر از ۵/۶
درجه حرارت ---------- بالاتر از ۶۰ درجه منوط به روش رنگرزی
در مورد ضد بیدکردن همراه با رنگرزی قبل از وارد کردن هر گونه رنگ و مواد تعاونی ابتدا می تین را در ۱۰ تا ۲۰ برابر وزن خودش آب حل کرده ، به حمام رنگ در درجه حرارت ۳۰ درجه اضافه می نماییم ، پس از مدتی که حمام را به خوبی به هم می زنیم آنگاه رنگ و سایر مواد تعاونی را به حمام اضافه نموده و مانند روشهای رنگرزی عمل می نماییو .
روش ضد بید کردن با می تین - اف اف پس از رنگرزی
می تین - اف اف ----------۱ درصد
PH حمام ---------- ۴ تا ۵
درجه حرارت ----------۶۰ تا ۹۰ درجه سانتیگراد
مدت زمان عمل ----------۳۰ دقیقه
ابتدا محلول می تین را به حمام در حرارت ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتیگراد اضافه کرده مدت پنج دقیقه بهم می زنیم و سپس ۲ درصد اسید فرمیک ۸۵ درصد یا ۳ درصد اسید استیک ۸۰ درصد به آن اضافه می نماییم ، پس از ۳۰ دقیقه حمام را سرد نموده و به صورت معمول عمل می کنیم.
رضا سنجری- سایت آموزشی قالی ایران(teachrug.com)


مطالب مرتبط

ابزار و وسایل برای بافت قالی

ابزار و وسایل برای بافت قالی
دار یا دستگاه قالیبافی: دارها به دو نوع، دار عمودی و دار افقی دسته بندی می شوند كه در منطقه تركمن صحرا از زمانهای بسیار قدیم تا به امروز از دار افقی كه به صورت خوابیده روی زمین قرار می گیرد استفاده می شود. و به تركمنی به آن « قراما» گویند این دستگاه چهارچوبی است كه جنس آن از چوب بوده و از دو تیر سردار و زیر دار و تیرهای راست رو و چپ رو تشكیل شده كه به وسیله گوه ها به یكدیگر وصل می شود. و یا دارها فلزی می باشند كه در این صورت به وسیله پیچ و مهره به یكدیگر وصل می شوند و در هنگام بافت نیز با پیچاندن آنها می توان چله ها را شل یا سفت نمود. در هنگام برپا كردن دار باید دقت شود موقعی كه تیرها را به یكدیگر وصل می كنیم زوایای آنها قائمه باشد كه بعد از اتمام كار قالی كج و یا به اصطلاح سرودار نشود. با توجه به ابعاد فرشی كه در نظر داریم بافته شود داری متناسب با آن تهیه می كنیم، دار افقی فضای زیادی را اشغال می كند و چون بافنده مجبور است روی دار به صورت چمباتمه بنشیند دچار ناراحتی های كمر و چشم می شود ولی بر پا كردن و تهیه كردن دار افقی راحت تر از دار عمودی است. دار عمودی در كل مزایایی بیشتری نسبت به دار افقی دارد، از قبیل اینكه فضای كمتری را اشغال می كند در این حالت بافنده كمتر به ناراحتیهای كمر و چشم دچار می شود چون بافنده پشت دار روی نشیمنگاه به صورت صاف قرار گرفته و قدرت مانور بیشتری دارد به این خاطر امروزه در بیشتر مناطق ایران از دار عمودی استفاده می شود. ولی در منطقه تركمن صحرا هنوز نیز بر حسب عادت دیرینه از دار افقی بیشتر استفاده می كنند تا دار عمودی.
كوجی: وسیله ای چوبی یا فلزی می باشد كه از آغاز تا پایان بافت قالی بر روی دار باقی می ماند. كوجی میله ای به طول كمی بیشتر از عرض دار و به قطر تقریبی ۴ یا ۶ سانتی متر می باشد و به كمك پایه های كوچك به روی دار قرار می گیرد كوجی در دارهای افقی برای كنترل عرض قالی در حین بافت و همچنین برای نظم و انسجام بخشیدن به تارها و نیز برای جدا كردن تارهای زیر و روی قالی استفاده می شود. هاف یا دارتی: هاف میله ای به طول تقریبی عرض دار و قطری كمتر از قطر كوجی بوده و محل قرار گرفتن آن در بین تارها و به موازات كوجی و عوض دار و بالاتر از كوجی می باشد با عقب و جلو بردن هاف ضرب چله ها جابه جا شده و می توان عمل پود كشی را انجام داد.
شانه یا دارق: این وسیله دارای دندانه های فلزی با فاصله منظم و دسته چوبی یا فلزی می باشد. وزنی در حدود نیم كیلو داشته و برای كوبیدن و قرار دادن پود در بین تارها بعد از هر رج بافت می باشد.
كاردك یا كثر: این وسیله نیز یكی از ابزار قالیبافی می باشد كه از آن برای بریدن سر خامه های اضافی بعد از گره زدن استفاده می شود و دارای تیغه فلزی است كه یك طرف آن تیز می باشد و دسته ای چوبی و سبك كه براحتی بتوان با آن كار كرد.
قیچی: قیچی قالیبافی كه مخصوص بریدن پرزهای اضافی بعد از یك یا دو رج گره زدن می باشد. قیچی از ابزاری می باشد كه لازم است همیشه تیز و بران تا در هنگام پرداخت و قیچی كاری مشكلی ایجاد نكند.
• شانه ایی كه تركمن ها از آن استفاده می كنند و به تركمنی به آن داراق گویند
• كثر یا كاردك و آنا ویچ وسیله ی دیگری است كه دراین تصویر دیده می شود و برای تثبیت عرض قالیچه به كار می رود و به این ترتیب كه به وسیله آن كنار قالی را به دار ثابت می كنند و نمی گذارند تو رفتگی و انحنا در عرض قالیچه پیدا شود.
قیچی قالیبافی و سنتی تركمنها كه در قالیبافی از آن استفاده می دار قالی افقی و اجزای آن:
۱ـ سردار
۲ـ زیردار
۳ـ راست رو
۴ـ چپ رو
۵ـ كوجی
۶ـ پایه كوجی
۷ـ هاف یا دارتی
۸ـ گوِه
مواد اولیه مورد نیاز برای بافت قالی
نخ چله ـ نخ پودكشی ـ نخ خامه
چله یا اِرِش:
چله تارهای قالی را تشكیل می دهد كه پایه و اساس فرش ها می باشند و از الیاف مختلفی مانند پشم، پنبه و ابریشم تهیه می شوند، كه این الیاف با توجه به خصوصیات فیزیكی و شیمیایی خود دارای مقاومت های متفاوت می باشند. در مقابل ( حرارت، رطوبت و مواد شیمیایی) تاب زیاد نخ چله موجب افزایش مقاومت و استحكام قالی می شود نخ های چله دارای نمره و تعداد لا بوده و هر یك از آنها با توجه به رجشمار قالی انتخاب شده و به كار می رود. به عنوان مثال نخ چله پنبه ای كه دارای نمره ۲۰ و ۱۲ لا می باشد برای فرشی با رجشمار ۲۵ تا ۳۰ مناسب است. در گذشته بیشتر از نخ چله پشمی و ابریشمی استفاده می شده ولی در حال حاضر بیشتر از نخ پنبه ای برای چله استفاده می شود.
پود یا آرقاچ: نخ پود بیشتر از جنس پنبه می باشد اما در گذشته از نخ پشمی و ابریشمی نیز به عنوان پود استفاده می كردند. پود مانند ملاتی عمل می كند كه در بین هر ردیف از آجرهای ساختمان قرار می گیرد و ردیف قبلی را به ردیف بعدی پیوند می دهد. در قالی نیز نخ پود بعد از هر رج گره زدن از بین تارهای چله در عرض فرش عبور كرده و به وسیله شانه كوبیده می شود. تا هر كدام از گره ها مرتب درجای خود قرار گیرند وبه اصطلاح رج قبلی را به رج بعدی می دوزد.
در گذشته از دو نخ پود به ضخامت یكسان در هر رج استفاده می كردند. یعنی بعد از بافتن یك رج از قالی یك نخ پود را هنگام جلو آوردن هاف كه در این موقع تارهای زیر و رو از یكدیگر جدا شده و فاصله ای در بین آنها به وجود می آید عبور داده كه این عمل را به اصطلاح چكمه می گویند و پود دیگر راهنگام عقب بردن هاف و ایجاد فاصله در بین تارها به وسیله فشار دست كه در قسمت پشت كوجی به چله ها وارد آورده عبور داده كه این عمل را به اصطلاح اِتمه می گویند.
امروزه در قالی های تركمنی بیشتر فقط از یك پود با توجه به رجشمار قالی استفاده می شود به عنوان مثال برای قالی با رجشمار ۲۵ از نخ پودی با نمره ۳۲ و ۳ لا استفاده می شود نخ پود بر خلاف نخ چله نباید تاب زیاد داشته باشد. تاب زیاد پود در حین بافت لبه های قالی را به طرف داخل ( پشت ) لوله می كند و یا تو رفتگی در كناره های قالی ایجاد می گردد كه این موارد از عیوب قالی به شمار می روند و باعث كاهش ارزش قالی می گردند.نخ خامـه یا چیتم نـخ: نـخ های خـامه معمـولاً ازالیاف پشم و ابریشم تهیه
می شوند. خامه های رنگی برای گره زدن و ایجاد نقوش در قالی به كار می روند. ضخامت و ظرافت نخ خامه با توجه به رجشمار فرش انتخاب شده و مورد استفاده قرار می گیرد. به عنوان مثال برای فرشی با رجشمار ۲۵ نخ خامه پشمی نمره ۵ و ۲ لا انتخاب می شود.انواع گره:
گره به دو دسته كلی تقسیم بندی می شوند. گره تركی یا متقارن و گره فارسی یا نا متقارن
گره تركی: این گره بیشتر در مناطق ترك نشین استفاده می شود و از محكم ترین گره ها بوده چون به دور دو تار چله پیچیده می شود و به راحتی باز نمی شود و انواع مختلفی دارد كه با توجه به موارد استفاده قالی آنها را به كار می برند، در گذشته در منطقه تركمن صحرا نیز از این گره بیشتر استفاده می شده، ولی در حال حاضر فقط در كناره ها و لبه های قالی از این گره استفاده می شود.
گره فارسی: این گره نیز بیشتر در مناطق فارس نشین کاربرد دارد، استحكام گره تركی را ندارد و چون به دور یك تارچله پیچیده می شود به راحتی و با كشیدن از چله جدا می شود دو نوع چپ گرد و راست گرد دارد. كه هر كدام خواب فرش را تغییر می دهند در مناطق تركمن نشین از این گره استفاده می شود و در بافتهای تركمنی این گره از پشت به صورت دو گره دیده می شود.
روشها و تكنیك های بافت
۱ـ تخت بافت: در این شیوه بافت تارهای قالی به صورت موازی وتخت و بدون هیچگونه زاویه ای در بین تارهای زیر ورود در كنار یكدیگر قرار گرفته و فاصله آنها تقریباً ۵/۱ برابر قطر نخ چله می باشد، یك گره از پشت فرش به صورت دوگره دیده می شود، فرش بافته شده به این روش نرم و دارای انعطاف زیادی است، بعد از یافتن یك رج پودی متناسب با قالی و به ضخامت متوسط از بین چله ها عبور داده می شود.
۲_ نیم لول: در این روش فاصله بین تارهای چله به اندازه قطر نخ چله بوده و تارهای زیر و رو دارای زاویه می باشند یك گره در پشت فرش به اندازه یك گره و نیم گره دیده می شود. پودی كه در این روش استفاده می شود از دو پود به ضخامت یكسان استفاده می شود. یكی از پودها و به اصطلاح پود كلفت از زیر ضرب و پود دیگر و به اصطلاح نازك از بالای ضرب عبور داده می شود و روی گره ها با شانه خوابانده می شود.
۳ـ لول بافت: در این شیوه بافت فاصله ای در بین تارهای قالی وجود ندارد و زاویه ای در بین تارهای زیر و رو وجود دارد در این بافته ها یك گره از پشت فرش به صورت یك گره كامل و تك دیده می شود و بین گره ها شیار وجود دارد، در این روش از دو پود یكی كلفت و دیگری نازك كه پود كلفت از زیر ضرب و پود نازك از بالای ضرب عبور داده می شود.
مراحل بافت قالی
بافت قالی شامل مراحل زیر می باشد:
چله كشی، كوجی بندی، زنجیر بافی، گلیم بافی، گره زدن و ایجاد نقوش
چله كشی یا یورد ماق: حساس ترین و مهمترین مرحله بافت قالی چله كشی و یا به اصطلاح یوردماق می باشد كه پایه و اساسی قالی را تشكیل می دهد. هر قدر این كار بهتر و با حساسیت بیشتری انجام شود در پایان فرش تقریباً بی عیب و نقص در ساختار اصلی خواهیم داشت. به عبارتی دیگر قرار دادن تارها در كنار یكدیگر و به موازات هم در طول دار را چله كشی می گویند.در كل دو نوع چله كشی وجود دارد. یكی چله كشی فارسی و دیگری چله كشی تركی، چله كشی فارسی به دو طریق چله كشی بر روی دار و چله دوانی بر روی زمین انجام می شود و قالی های تركمنی معمولاً بر روی دار چله كشی می شوند و فرشی كه تولید می شود تقریباً به اندازه چارچوب دار و یا كمی كوچكتر از آن می باشد. برای چله كشی با توجه به ابعاد، رجشمار و مواد اولیه قالی تعداد معینی از تارهای چله را به موازات یكدیگر و در كنار هم و در طول قالی قرار می دهند. هنگام چله كشی دو نفر یكی در كنار سر دار دیگری كنار زیر دار قرار گرفته و شروع به چله كشی می كنند. ابتدا سرنخ چله را به دور زیر گره زده از جایی كه چله كشی شروع می شود. و گلوله نخ را از بالای سردار به طرف زیر عبور داده و امتداد می دهند سپس گلوله نخ را از بالای زیر دار عبور داده و دوباره مرحله قبلی را تكرار می كنند این كار را تا جایی انجام می دهند كه قسمت های تعیین شده برای چله كشی پر شود در این چله كشی در بین تارها ضربی ایجاد می شود كه اگر از مقطع جانبی به آن نگاه كنیم به حالت هشت انگلیسی دیده می شود، فاصله بین تارهای چله بستگی به رجشمار فرش دارد رجشمار یعنی تعداد گره هایی كه در ۵/۶ سانتی متر از قالی قرار می گیرد، به عنوان مثال اگر رجشمار فرشی ۲۵ باشد تعداد گره های آن در ۵/۶ سانتی متر ۲۵ گره می باشد. البته در قالی های تركمنی كه به صورت تخت بافته می شود به خاطر تكنیك بافت كه به صورت تخت می باشد. رجشمار به این ترتیب است كه اگر ۵/۶ سانتی متر عرض ۲۵ گره باشد و در ۵/۶ سانتی متر طول حداقل تعداد گره ها دو برابر خواهد شد و ممكن است حدود ۵۰گره در ۵/۶ سانتی متر طول داشته باشیم بیشتر فرشهای تركمنی رجشماری بین ۲۵ تا ۵۰ دارنند كه در فرشهای ابریشمی ظریف كه به ندرت بافته می شود این رقم ممكن است افزایش یابد. كوجی بندی: بعد از مرحله چله كشی نوبت به كوجی بندی است میله كوجی را به موازات زیر دار و كمی بالاتر از زیردار و پایین تر از ضرب چله ها روی راست رو و چپ رو قرار می دهند و یك گلوله نخ پنبه ای ( چله ) را به ابتدای كوجی بسته و تار رویی را برداشته و نخ چله را از زیر آن رد نموده و گلوله را به طرف بالای كوجی برده و یك بار دور آن پیچیده و تا رویی دیگر را بر می داریم و به كوجی قرار می دهند و به این طریق ضرب ایجاد شده به وسیله هاف جابه جا می شود. زنجیره بافی: بعد از كوجی بندی و هاف گذاری و عبور چند رشته نخ پود برای صاف و منظم نمودن چله ها و استحكام نمودن دم كار شروع به انجام زنجیره بافی یا به اصطلاح سیردماق می كنیم كه این كار باعث منظم و جفت نمودن تارهای زیر و روی قالی و درخت ابتدای قالی می شود و موجب می گرددكه هنگام استفاده از قالی، گلیم ابتدا و انتهای فرش از هم گسیخته و پاره نشود. گلیم بافی: بعد از زنجیره بافی گلیم و یا به اصطلاح توپراق قالی را انجام می دهیم كه به وسیله نخ ها و خامه های رنگی و مانند پود و به صورت حصیر بافت و بدون پرز روی تارها انجام می شود و معمولاً بین گلیم یك گره تزئینی برای زیبایی هر چه بیشتر فرش به كار می رود كه در بین تركمنها به آلاجه معروف است و نماد موی و گیسون بافته دخترها و زنهای تركمن می باشد. بافت و ایجاد نقش: این مرحله از كار مهمترین بخش بافت قالی است و كه بافنده تمام مهار ، ذوق و سلیقه خود را در آن به نمایش می گذارد، گره زدن و قرار دادن خامه های رنگی در جای خود، ایجاد نقشهای متنوع، پود كشی، شانه زدن و قیچی كاری پرزهای اضافی از كارهایی است كه در هر رج از فرش باید بدان پرداخت. بافنده تركمن بدلیل اینكه ذهنی باف می باشد نقشه خوانی نمی كند و نقوشی را كه بر روی قالی می آورد ذهنی بوده و از نسلهای گذشته به او رسیده و او ادامه دهنده راه آنها می باشد. نقوش قالی تركمن هندسی بوده و سرشار از نشانه های سمبلیك ونماد پردازی می باشد كه ریشه در گذشته و فرهنگ او دارد و بافنده تركمن نقوش قالی خود را از طبیعت اطراف خود الهام گرفته ولی طبیعت اطراف خود را به صورت نقوش عینی بر روی قالی نمی آورد بلكه نماد پردازی می كند و از طبیعت خود الهام می گیرد، علایم و نشانه های آن را در نظر گرفته و از آنها نماد و مایه می گیرد و در قالی خود می آورد. رنگهای مود استفاده در قالی تركمن محدود بوده و شامل چند رنگ اصلی سفید، سیاه، قهوه ای یا طلایی، داكی، سرمه ای، قرمز و شیری می باشد. در قالی تركمن نقوش گردان و منحنی دیده نمی شود، نقوش تركمنی تشكیل شده از نقشهای هندسی و انتزاعی كه به صورت شكسته و خطوط افقی، عمودی، مورب در قالی نشان داده می شوند.
رابعه قلیچی نام
دانشگاه الزهراء

وبگردی
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم !
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم ! - روغن های نباتی را خوب بشناسید. سخنان یک تولید کننده سابق روغن نباتی.
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند - رییس سازمان ملی استاندارد ایران مجددا با خودروسازان در ارتباط با رعایت استانداردهای ۸۵‌گانه خودرویی از ابتدای دی‌ماه سال جاری اتمام حجت کرد.
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ...
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ... - مرتضوی هیچ گاه قاضی و حقوق دان نبود و نباید کار قضایی انجام می‌داد. اما این ضعف ماست که چنین فردی در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد. شگفتی من از قاضی مرتضوی و رفتار او نیست که چرا خودش را برای اجرای حکم خود به زندان معرفی نکرد. من رفتار او با زهرا کاظمی را دیده بودم.
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر از 30 فروردین با حضور فیلم سازانی از ایران و نمایندگانی ازسینمای 78 کشور جهان تا 7 اردیبهشت در پردیس سینمایی «چارسو» برگزار می شود.
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!