دوشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۷ / Monday, 18 June, 2018

شایستگی شبکه ای و جستجوی اطلاعات در اینترنت


شایستگی شبکه ای و جستجوی اطلاعات در اینترنت
مقدمه
محیط اطلاعاتی شبكه‌ای كه با اینترنت بهینه شده است، الزامات نوینی از مهارت و شایستگی را در مردم جهت جستجوی بی‌وقفه اطلاعات، باعث شده است. این شرایط در نتیجه توجه به بزرگراههای اطلاعاتی و متعاقب آن مهارتهای پایه‌ای است كه افراد باید در فناوری اطلاعات و ارتباطات داشته باشند. به تازگی توجه به شكاف دیجیتالی بین ثروتمندان و فقیران اطلاعاتی، منجر به ‌ایجاد پرسشهای جدیدی در مورد توسعه مهارتهای شهروندان در جوامع اطلاعاتی شده است. این مهارتها به همان اندازه برای تازه‌كاران مهم است كه برای مجربان. بنا براین نیازی آشكار به «شایستگی شبكه‌ای۱» وجود دارد. اگر چه بحثهای متعددی در باب الزامات جدیدی از «سواد اطلاعاتی۲» یا «سواد دیجیتالی۳» شده است، اما پرسشهای مفهومی در خصوص «شایستگی۴» و «مهارت۵» درجامعه شبكه‌ای، به ندرت تحلیل شده است. به همین ترتیب پرسشهایی مانند چگونه ممكن است شایستگیها و مهارتها به صورت جزئی از فرایند جستجوی اطلاعات در مدلی ارائه شوند، در مطالعات مربوط به اطلاعات، مهمل انگاشته شده‌اند. در مقابل، تعداد مطالعات تجربی مربوط به مهارتهای كاربران در جستجوی اینترنتی، رشد زیادی داشته است. بیشتر محققان این‌گونه مفاهیم را واضح و شناخته شده می‌پندارند. مطالعات مربوط به سواد اطلاعاتی، اغلب به ارائه سیاهه‌ای از كیفیتهای مورد نیاز برای افرادِ باسواد اطلاعاتی منتج می‌شود. حتی در میان نوشته‌های توصیفی و برنامه‌ریزی شده‌ای كه ممكن است برای توسعه آموزش استفاده‌كنندگان از كتابخانه مفید باشد، چنین رویكردهایی به سواد اطلاعاتی كافی نیست.اگر چه شماری از مفاهیم مانند «سواد فناوری اطلاعات۶» و «مهارتهای اطلاعاتی۷» وجود دارند، اما هیچ‌كدام از آنها به طور كافی به خصیصه‌سازی ملزومات عملیات جستجوی اطلاعات در محیط شبكه‌ای نپرداخته‌اند. برای رسیدن به‌این هدف، مطالعه حاضر مفهوم «شایستگی شبكه‌ای» را به عنوان یكی از «شایستگیهای اطلاعاتی۸» معرفی می‌كند.
گزاره‌های پژوهش
به خاطر تمركز این مطالعه بر شایستگیهای لازم برای جستجوی اطلاعات، پرسشهای تفصیلی مربوط به ارتباطات و شایستگیهای ارتباطی به میان نمی‌آید.
دو سؤال كلی در این جستار بررسی می‌شود:
- ویژگیهای خاص شایستگی شبكه‌ای چیست؟
- نوع نگرش به شایستگی شبكه‌ای، به عنوان جزئی از جستجوی اطلاعات در اینترنت چگونه است؟
ابتدا به منظور ارائه چارچوبی معنایی، مفاهیم «توانایی۹»، «شایستگی»، و «مهارت» به طور خلاصه بازبینی می‌شوند، سپس با بررسی ویژگیهای خاص شایستگی شبكه‌ای، مشكلات مفهومی مشخص می‌شوند.به منظور گذاردن ملاحظات فوق در فضایی عملی، مدلی از شایستگی شبكه‌ای طراحی و معرفی می‌شود. این مدل براساس تئوری شناخت اجتماعی آلبرت باندورا۱۰ (۱۹۸۶) است و در پایان، كلیت پژوهش با عنایت به این مدل روشن می‌شود.رویكردی به مفاهیم كلی: از توانایی تا شایستگی و مهارت مفاهیم «شایستگی» و «مهارت» چندگانه بوده و می‌توان آنها را از زوایای مختلف تعریف كرد. تنها با واگرایی و یا همگرایی تعاریف شایستگی و مهارت، تشریح مفهومی صورت نمی‌گیرد. چندین مفهوم دیگر نیز با آنها نزدیكی معنایی دارند، مانند توانایی، گنجایش، و تجربه. اینكه این مفاهیم به چه نحوی رتبه‌بندی شوند و یا در یك سطح از عمومیت قرار داده شوند كار را مشكل‌تر می‌كند.در نگاهی اجمالی، شایستگی مربوط به توانایی شخص در سازگاری مناسب به منظور تسلط بر محیط، در طول زمان و برای دستیابی به هدف است. در این تعریف، مهارتها مربوط به یك لیاقت در شخص برای بقای رشد، و كامیابی می‌باشد. كاملاً روشن است كه وقتی فردی شایسته است، در دستیابی به آنچه می‌خواهد نیز تواناست. از سوی دیگر، مهارتها از دیدگاه اقتضائات شغلی یا موقعیتهای مشكل‌زا نیز قابل تعریف‌اند. از این منظر، شایستگیها و مهارتها، وسیله‌اند. یعنی آنها به خودی خود ارزش نیستند، بلكه وسایلی برای دستیابی به هدف‌اند.
توانایی، شایستگی، و مهارت
برای فراهم‌آوری چارچوبی برای تشریح بیشتر شایستگی شبكه‌ای، در اینجا در مورد ویژگیهای مفاهیم كلی توانایی، شایستگی و مهارت بحث می‌شود.به جهت اینكه توانایی، مضمونی اساسی برای مفاهیم دیگر است، قبل از همه مورد بازبینی قرار می‌گیرد. برپایه تعریف فرهنگ لغت، توانایی می‌تواند كیفیت یا موقعیتی از نیرومندی به لحاظ جسمی، روانی، و قانونی برای انجام كاری، و یا یك استعداد ذاتی و طبیعی و یك نوع زبردستی در نوع خاصی از فعالیتها قلمداد شود. كلمه شایستگی ریشه در واژه competence دارد كه به معنی «با هم تناسب داشتن۱۱» است. همراهی این مفهوم با مفاهیم پایه‌ای مثل«دانش» و «كنش» مورد توافق نیست.در نظریه‌های خردگرایانه، از شایستگی به عنوان مجموعه‌ای از موجودیتهای ثابت مربوط به هم، یا ویژگیهایی مشخص كه به وسیله كنشگران به دست آورده می‌شوند، یا مجموعه‌ای از ملزومات انجام كاری خاص یاد می‌شود. در مقابل، رویكردهای تفسیری در تعریف شایستگی بر راههای تجربه كاری (مثلاً در حرفه) و یا چگونگی تهیه وسایل مربوط به انجام یك كار تأكید می‌ورزند.مفهوم «مهارت» برای تعریف آسان‌تر از بقیه نیست. در فرهنگها مهارت را این‌گونه معنی كرده‌اند: دانشی در مورد وسایل و روش تكمیل یك كار، یا توانایی برای استفاده از دانش یك شخص به صورت مناسب و كاربرد آن در اجرا و انجام وظیفه. به بیان دیگر، سازمانی برای اعمال در فرایندی هدفمند كه در بسترهای مختلف اقتصادی،... مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین مهارتها ممكن است به منزله تواناییهای گسترده شده و یا آموخته شده برای نیل به هدف انگاشته شوند.بهرحال این ویژگیها باید به قدری خاص باشند تا عناصری را برای تعریف عینی از مفاهیم كلی به دست دهند. به دلیل تمركز این نوشتار بر شایستگی شبكه‌ای، و نه مفاهیم توانایی و مهارت به طور عام، تعاریف زیر در سطحی كلی مورد پذیرش و استفاده قرار می‌گیرند:
«توانایی»، منابعی ذاتی هستند كه از ساحتهای هوشی و جسمی درون فرد نشأت می‌گیرند و نیروهایی هستند كه در كارهای روزمره استفاده می‌شوند. «شایستگی»، بر توان شخص در انجام مناسب كارها بر اساس توانایی ذاتی‌اش، دلالت می‌كند. همان‌طور كه ریول۱۲ اشاره می‌كند، شایستگی یعنی كاربرد توانایی در بستری اجتماعی از طریق دانش حاصل از مطالعه و تجربه. به بیان جزئی‌تر شایستگی یعنی راهی مناسب برای تركیب چیستی۱۳ چگونگی۱۴كاری معین. بهرحال، شایستگی دال بر دانش به عنوان نتیجه یك هدف ایستا نیست، بلكه دانشی پویا و فعال در جهان روزانه ماست. پس شایستگی دو بعد دارد؛ دانش و مهارتها. معمولاً دانش، جهان‌بینی ما را تشكیل می‌دهد و مهارتها، توانایی كاربرد عمل‌گرایانه دانش ما در كارها به صورت آگاهانه یا ناآگاهانه است. شكل۱ تعاریف بالا را روشن می‌سازد.به این‌ترتیب، برای درك و دریافت امور، فرد نیاز به تواناییهای جسمی و هوشی دارد. به علاوه، وی باید از چگونگی كار آگاه باشد، مجری ماهری باشد و به الزامات زمینه فعالیت خود حساسیت نشان دهد. در این نوشتار برای دستیابی به ماهیت شایستگی، شكل۱ را نقطه شروعی برای درك مفهوم شایستگیها و از جمله شایستگی شبكه‌ای در نظر می‌گیریم.
ترسیم شایستگی شبكه‌ای
سواد اطلاعاتی، شایستگی رسانه‌ای، و مهارتهای كتابخانه‌ای نمونه‌هایی از مفاهیمی هستند كه ممكن است در پوشش «شایستگیهای اطلاعاتی» مستتر باشند. با استفاده از قواعد گوناگون شاید بتوان مفهوم سواد را در دو گروه «سوادهای مهارت پایه۱۵» و «سوادهای دیجیتالی» گنجاند. برای نمونه، سواد اینترنتی جز‍ء سواد دیجیتالی است.مك كلور۱۶ از اولین افرادی بود كه «سواد شبكه‌ای۱۷» را در كنار سایر انواع سواد (سواد سنتی، سواد اطلاعاتی، سواد رایانه‌ای، و سواد رسانه‌ای) قرار داد. به اعتبار ایده‌های وی و بروس۱۸، روابط بین انواع گوناگون شایستگیهای مربوط به اطلاعات در قالب شكل۲ نمودار می‌شود.به خاطر همپوشانی مفاهیم، قراردادن شایستگیهای اطلاعاتی به صورت مجزا مشكل است. بهرحال مفاهیم با توجه به اختلافشان در تأكید بر محتوای اطلاعاتی در برابر ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات۱۹ نمایان می‌شوند. برای تعیین چارچوبی برای شایستگی شبكه‌ای، شایستگیهای خاص موجود در شكل ۲ به طور خلاصه بیان می‌شوند:
- سواد سنتی یعنی توانایی فهم و كاربرد اطلاعات چاپی در فعالیتهای روزانه؛ در خانه، كار، اجتماع برای رسیدن به اهداف و توسعه دانش و نیروی شخصی. اساساً، سواد اشاره دارد بر توانایی در خواندن همراه با معنی و فهم آنچه كه خوانده می‌شود.
- شایستگیهای ارتباطی بر توانایی تطبیق مناسب پیام در محیطی میانكنشی تأكید می‌كند. موارد بالا به الزامات خاص جستجوی اطلاعات در محیط شبكه‌ای نمی پردازد.
- سواد رایانه‌ای بر استفاده از سخت‌افزار و نرم‌افزار صرف‌نظر از كیفیت‌های خاص خدمات شبكه‌ای (مانند موتورهای جستجو در ابزارهای جستجوی اطلاعات) اشاره دارد.
- مفهوم «مهارتهای اطلاعاتی» با توجه به محتوای اطلاعات و ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در موقعیتی بینابین قرار دارد. در عمل، مهارتهای اطلاعاتی بر مهارتهای جستجوی اطلاعات دلالت می‌كند. به دلیل تأكید مفهوم مهارتهای اطلاعاتی بر اهمیت استفاده هوشمندانه از اطلاعات دریافتی از منابع مختلف اطلاعاتی، این مفهوم توجه خاصی به پرسشهای ویژه جستجوی اطلاعات در اینترنت ندارد.
- در نهایت، «سواد اطلاعاتی» وجه مشترك همه شایستگیهای اطلاعاتی است وبه همین دلیل شایستگی شبكه‌ای جنبه‌ای از سواد اطلاعاتی لحاظ شده است. در ابتدا مفهوم سواد اطلاعاتی دربرگیرنده مضمونی دیگر بود یعنی با سواد اطلاعاتی فردی آرمانی موسوم به «مصرف كننده» اطلاعات، در جهانی متغیر و پیوسته تلقی می‌شد. به منظور بهره‌مندی از سواد اطلاعاتی، افراد باید مجموعه مهارتهای خاصی را فرا گیرند كه شامل پیگیری مكان مناسب اطلاعات و استفاده از اطلاعات برای مسئله‌گشایی و تصمیم‌گیری است (Behrens,۱۹۹۴). در حقیقت همه این خواسته‌ها و اقتضائات توضیح دهنده ایده پایه‌ای سواد اطلاعاتی‌اند كه عبارت است از: دسترسی ماهرانه به اطلاعات و استفاده ازآن در محیطهای متغیر اطلاعاتی.
ویژگیهای خاص شایستگی شبكه‌ای
با توجه به موارد بالا، الزامات استفاده از اینترنت در زیر مجموعه شایستگیهای اطلاعاتی قرار می‌گیرد. در شكل۲ شایستگی شبكه‌ای بین سواد رایانه‌ای و مهارتهای اطلاعاتی قرار می‌گیرد. بطوركلی، شایستگی شبكه‌ای تا حدود زیادی به همه اهرمهای استفاده از كل اینترنت اطلاق می‌شود، برای نمونه، همه عوامل دخیل در فروش پیوسته۲۰ یا طراحی صفحات خانگی.۲۱مك‌كلور سواد شبكه‌ای را توانایی تشخیص، دسترسی و استفاده از اطلاعات الكترونیكی از شبكه می‌داند. به گمان او، سواد شبكه‌ای باید مشتمل بر آگاهی شخص از بافت، ساخت و استفاده از منابع شبكه‌ای باشد. همچنین فرد باید از نقش اطلاعات شبكه‌ای شده در فرایند مشكل‌گشایی آگاه باشد. این نوع از سواد مهارتهای خاصی را می‌طلبد: آگاهی از چگونگی بازیابی انواع خاصی از اطلاعات، چگونگی تركیب منابع شبكه‌ای و نحوه استفاده از آنها در مشكل‌گشایی. وی قابلیتهای اینترنتی ناظر بر مراحل مشكل‌گشایی را (برای مثال، در مرحله جستجوی اطلاعات كتابخانه‌های الكترونیكی و خدمات جستجو، همچنین نامه الكترونیكی و لیست سروها) در قالب نمودار ترسیم می‌كند. بهرحال محیط‌های اطلاعاتی شبكه‌ای الزامات ویژه‌ای را برای اطلاع‌جویان تحمیل كرده‌اند. چرا كه علاوه بر حجم زیاد اطلاعات موجود، منابع اطلاعاتی در حوزه‌های وسیع‌تر و مكانهای گسترده‌تر موجودیت یافته‌اند. برای دسترسی به اطلاعات، مردم نیاز دارند تا درسیستم‌های فناوری اطلاعاتی پیچیده، متنوع و همپوشان نیز زبردست شوند. برای نمونه در فرموله‌كردن نیازهای اطلاعاتی در جستجوی وب، شخص مجبور است پرسشهایش را دقیقاً تعریف كند تا از سرریز اطلاعات زاید جلوگیری كند.یا هنگام تشخیص منابع مشابه در اینترنت، كاوشگر ناچار است در استفاده از كاركردهای خاصِ سیستم‌های اطلاعاتی توانا باشد به‌ویژه در مرور و تورق صفحات وب برای استفاده مؤثر از پتانسیل‌های منابع شبكه‌ای. زیرا جهش از پیوندی به پیوندی دیگر ممكن است نتایج كاوش بهینه‌ای را به دنبال داشته باشد. همچنین در جایی كه منابع خاصی موجود است، مهارتهای ویژه‌ای برای یافتن مناسب‌ترین صفحات وب یا منابع الكترونیكی دیگر لازم است.بری و مك‌كلور، احتیاجات اساسی شایستگی شبكه‌ای را در جستجوی اطلاعات این‌گونه برشمرده‌اند:
۱. آگاهی از منبع اطلاعاتی شبكه‌ای و سازمان آنها (دانستن اینكه چه چیز در اینترنت موجود است و چگونه منابع اطلاعاتی در آن سازماندهی شده‌اند)؛
۲. استفاده ماهرانه از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات (مثل موتورهای جستجوگر وب) مورد نیاز برای دستیابی به اطلاعات؛
۳. قضاوت درباره اطلاعات به دست آمده شامل ارزیابی كیفی، وجین اطلاعات نامناسب، و تمركز بر نیازهای خاص؛
۴. ارتباطات، كه عبارت است از خلق و انتقال پیامهای ناظر بر نیازهای اطلاعاتی شخص، یا قواعدی كه در ترجیح اقلام اطلاعاتی صورت گرفته و... با استفاده از ابزارهای ارتباطی رایانه‌ای۲۲ مثل نامه‌های الكترونیكی. موارد بالا مؤید این نكته‌اند كه شایستگی شبكه‌ای یك مفهوم شخصی نیست، بلكه به عنوان مكمل نوعی فعالیت مثل جستجوی اطلاعات است.
شایستگی شبكه‌ای در عمل: دیدگاه تئوری شناخت اجتماعی
برای فهم شایستگی در حوزه جستجوی اطلاعات، عوامل چندی باید به حساب آیند نظیر:
- اهداف و شرایط انجام فعالیت
- قواعد ترجیح كانالهای مختلف اطلاعاتی
- آگاهی از منابع اطلاعاتی
- آگاهی از موانع دسترسی به اینترنت.
تئوری به كار رفته در تبیین شایستگی شبكه‌ای، تئوری شناخت اجتماعی آلبرت باندورا (۱۹۸۶) است كه مدلی است پذیرفته شده و معتبر در شناخت رفتار افرادی كه در مورد عوامل شایستگی و مهارت بحث می‌كنند. وی بر این باور است كه عوامل محیطی و زمینه‌ای فعالیت مانند فشار اجتماعی، یا ویژگیهای موقعیتی، شناختی، شخصیتی، و حتی جمعیت‌شناختی بر هم تأثیر متقابل دارند. بنابراین رفتارها به وسیله عوامل زمینه‌ای و محیطی متأثر می‌شوند و این عوامل نیز به نوبه خود از رفتارها تأثیر می‌پذیرند.بر پایه تئوری شناخت اجتماعی، رفتار انسان توسط محركهایی كه ریشه در فعالیتهای شناختی او دارد هدایت شده و ثابت می‌شود. دو عامل شناختی در مركزیت فعالیتهای شناختی بحث حاضر قرار می‌گیرند:
۱. تمایلات و خواسته‌های شخصی از برونداد اطلاعاتی؛ كه در اشخاصی كه عقیده دارند رفتارهای اطلاعاتی‌شان نتایج لازم را در پی خواهد داشت اهمیت فراوان دارد.
۲. باورهای شخص از خود كارآمدی‌اش۲۳. این عامل دلالت بر مكانیزم‌های روان‌شناختی دارد كه مسبب ایجاد راههایی برای كسب شایستگی در افراد است. این عامل مركزیت بیشتری دارد.
خود كارآمدی و شایستگی
همانطور كه كمپو۲۴ می‌گوید، ادراكات خودكارآمدی در نوع رفتارها، چگونگی تلاش، و پاسخهای هیجانی (نگرانی و فشار) شخص در حین انجام وظیفه و اجرا تأثیر بسزا دارد. تئوری خودكارآمدی این‌گونه است كه رفتارهای اشخاص به این بستگی دارد كه فرد باور داشته باشد كه می‌تواند عمل خاصی را با موفقیت به انجام رساند. این باورها دانش فرد است از نوع نیازهایش و چگونگی پاسخ بدانها كه همان شایستگی ادراكی اوست. با وجود چنین عاملی درون فرد، علائق در او به ظهور و بروز می‌رسد و باعث رضایت خاطر او می‌شود. با كسب مهارت، افراد از استانداردهای شغلی و خودكارآمدی بالاتری برخوردار خواهند شد.
به بیانی موجزتر، خودكارآمدی قضاوت مردم است در مورد قابلیتهایشان در سازماندهی و اجرای كنشهای مربوط به فعالیتی خاص.بنابراین خودكارآمدی به شایستگی فرد مربوط نمی‌شود، بلكه به قضاوتهای او از آنچه با شایستگیهایش انجام می‌دهد مربوط است. به گمان ما این قضاوتها مبنای اجتماعی دارند، مثلاً موفقیت فردی كه از اینترنت استفاده می‌كند بر پایه پیش‌فرضهایی است كه از موفقیت دیگر افراد (مثل دوستان و هم‌دانشكده‌‌ایها) در ذهن خود دارد. در مورد اینترنت، خودكارآمدی به باور شخص از توانایی‌اش در جستجوی موفقیت‌آمیز اطلاعات اطلاق می‌شود. یافته‌های اطلاعاتی مهم‌‌ترین منبع خودكارآمدی افراد است. چه، هرچه یافته‌ها بهتر و مربوط‌تر باشد فرد از احساس خودكارآمدی بیشتری برخوردار خواهد شد، و برعكس، هرچه یافته‌ها نامربوط و نامناسب باشد از میزان احساس خودكارآمدی فرد كاسته می‌شود.به زعم ما، افرادی كه از تواناییهایشان در استفاده از اینترنت اطمینان كمی دارند از مهارتهای اینترنتی‌شان رضایت ندارند، و برعكس هرچه افراد در استفاده از اینترنت مشكل كمتری داشته باشند از خودكارآمدی بالاتری برخوردارند. البته ممكن است افرادی از اعتماد به نفس بالایی برخوردار باشند ولی به دلیل نداشتن انگیزه كافی، به جستجوی اطلاعات نپردازند.
مدلی از شایستگی شبكه‌ای
بر مبنای تئوری شناخت اجتماعی،‌ شایستگی شبكه‌ای به منزله یكی از شرایطی كه افراد باید داشته باشند منظور نمی‌شود، بلكه جزئی اصلی و لاینفك از هر كنش و رفتار، مثل جستجوی اطلاعات، تلقی می‌شود. شایستگی شبكه‌ای در ارتباط با دیگر عوامل، رابطه تأثیر و تأثر دارد. مدل ۳ با توجه به عقاید كمپو و لحاظ‌كردن خودكارآمدی پیشنهاد می‌شود. این مدل بر روابط متقابل بین عوامل اصلی شایستگیهای اطلاعاتی تكیه دارد. روابط متقابل بین شایستگی شبكه‌ای، خودكارآمدی، و استفاده اینترنت جزء علائق اجتماعی هستند. شایستگی شبكه‌ای به عنوان تركیبی از مهارتهای مربوط به چیستی و چرایی با باور خودكارآمدی تلفیق می‌شود. این امر در مورد تازه‌كاران صحت بیشتری دارد. راه استفاده از شایستگی تا حد زیادی به چگونگی اطمینان فرد از توانایی‌اش در زبردستی بهره‌جویی از فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی و جستجو برای اطلاعات مناسب از منابع شبكه‌‌ای بستگی دارد.بر اساس این مدل تجربه اطلاع‌جویی كه از محیط شبكه‌ای دریافت می‌شود از خواسته‌های فرد متأثر می‌شود. به همین ترتیب كنش افراد از خودكارآمدیشان متأثر شده و عملیات جستجوی اطلاعات از شایستگی شبكه‌ای تأثیر می‌پذیرد. مثلاً، شخصی كه علاقمند به سهیم‌كردن دیگران با تجربیات و خواسته‌هایش باشد از گروههای خبری یوزنت استفاده می‌كند.همان‌طور كه گفته شد شایستگی شبكه‌ای افراد در چهار حیطه آزموده می‌شود: ابتدا دانستن آنچه در اینترنت موجود است و چگونگی سازماندهی منابع اطلاعاتی شبكه‌ای در آن. برای مثال، در مورد بالا فرد مجبور است تا در تشخیص مناسب‌‌ترین گروههای خبری توانا باشد. همچنین او باید از نحوه كار و استفاده از آرشیوهای بخش پرسشهای تكراری۲۵ آگاه باشد؛ دوم، مهارتهای استفاده از ابزار فناوری اطلاعات و ارتباطات به منظور دستیابی به سرورهای اخبار و خواندن پیامهای موجود در یوزنت؛ سوم، او باید قادر به شمرده‌سازی نیازهای اطلاعاتی‌اش در قالب پرسشها و كلیدواژه‌ها باشد؛ و در انتها، توانایی انتخاب اطلاعات لازم در این مدل بر تأثرات جستجوگر در اثر فعالیت جستجو (مانند نگرانی و خوشحالی) نیز اشاره شده است. این تأثیرات هیجانی و روانی كه ناشی از تجربه است بر خودكارآمدی فرد نیز تأثیر می‌گذارند، و در نهایت این خودكارآمدی است كه میزان شایستگی شبكه‌ای فرد را تعیین می‌كند. برای نمونه مهارتهای بالای جستجوگر باعث ایجاد خوشحالی و در نتیجه كارآمدی بالا خواهد شد. در صورتی كه اگر فرد از مهارت برخوردار نباشد انگیزه‌های استفاده از اینترنت در او كاهش یافته و شایستگی شبكه‌ای در او تقلیل می‌یابد،. چرا كه او در صدد توسعه این شایستگیها برنخواهد آمد.
نتیجه
بهرحال، در این جستار سعی بر آن شد تا شایستگی شبكه‌ای مجهول و مغفول باقی نماند، مضاف بر اینكه با ارائه مدل شناخت اجتماعی، گذشته از تعریف شایستگی شبكه‌ای، جایگاه و نحوه ارتباط آن با سایر عوامل نیز مشخص گردید. این مدل رویكردی رابطه‌‌ای به شایستگی شبكه‌‌ای داشت. این پدیده در طول زمان ثابت نیست، بلكه به عوامل گوناگون موقعیتی، شناختی، و اقتضائی بستگی دارد. آنچه در این مدل مورد تأكید بود، رابطه ‌مستقیم شایستگی شبكه‌‌ای و خودكارآمدی (فاكتوری‌ شناختی- اجتماعی) است. پدیده دیگری كه می‌تواند موضوع مطالعه باشد «شایستگی جستجوی اطلاعات۲۶» است. افزون بر این می‌توان با تأكید بر این مدل، آموزش جستجوی اطلاعات در میان كاربران (تازه‌كاران و كهنه‌كاران) رامورد بازبینی و مطالعه قرار داد.
پی‌نوشتها
۱. network competence
۲. information literacy
۳. digital literacy
۴. competence
۵. skill
۶. information technology literacy
۷. information skills
۸. information-related competences
۹. ability
۱۰. Albert Bandura
۱۱. to come together, be suitable
۱۲. Raivola
۱۳. What to do?
۱۴. How to do?
۱۵. skill-based literacies
۱۶. McClure
۱۷. network literacy
۱۸. Bruce
۱۹.Information and communication technology (ICT)
۲۰. online
۲۱. homepage
۲۲. computer mediated communication (CMC)
۲۳. self efficiency
۲۴. Compeav
۲۵. Frequentcy Asked Questions
۲۶. information-seeking competence

نوشته: ریجو ساولاینن
ترجمه: حمید كشاورز
دانشجوی كارشناسی ارشد علوم كتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تهران


مطالب مرتبط

روشی برای رفع چالش های محتواکاوی وب های فارسی زبان

روشی برای رفع چالش های محتواکاوی وب های فارسی زبان
رشد علمی و فنی و فرهنگی ما در گرو برقراری ارتباط زبانی و كلامی با دنیای الكترونیكی عرضه دانش و فرهنگ است كه وب نام دارد و این میسر نیست جز با تقویت كیفی زبان فارسی مورد استفاده در این دهكده جهانی ، وب.لیكن زبان فارسی ، در تلاقی با جهان الكترونیكی ، بخصوص از بعد رسم الخط ، دارای مصائبی است كه كاوش در محتویات آن را دچار كم كیفیتی می نماید. این مقوله مستلزم تمهیداتی چند است تا زبان فارسی را از یك زبان شعر وعرفان به زبانی مناسب با پهنه الكترونیكی دادوستد دانش ، وب ، تبدیل نمایند. مقاله حاضر ، تلاشی است درجهت مرتفع سازی چالش های كاوش در وب های فارسی زبان كه از دو دیدگاه رسم الخط ، با استفاده از نمایه سازی فارسی و مفهومی ، با استفاده از آنتولوژی قابل بحث هستند.
واژه های كلیدی : آنتولوژی ، نمایه سازی فارسی ، كاوش وب های فارسی ، وب كاوی
مقدمه
اهمیتی كه پدیده وب فارسی بعنوان رسانه‌ای مستقل و مؤثر در دنیای ارتباطات ایرانیان پیدا كرده است ، غیرقابل‌انكار است. به‌نظر می‌رسد كه اكنون روآوردن برخی از روزنامه‌نگاران ، پژوهشگران ، دانشجویان ،... به وب فارسی و استفاده منابع خبری ، علمی ،... از مطالب آنها نیز، موجب تقویت نقش رسانه‌ای وب فارسی شده‌است.
لیكن با توجه به ماهیت خاص رسم الخط فارسی كه آن را برای سیستم های رایانه ای نامناسب نموده است ، امروزه مشكلات بسیاری برای دانش پژوهشان و بطور كلی استفاده كنندگان از وب های فارسی زبان نموده است. عدم وجود حروف صدادار در فارسی بصورت یك موجودیت مجزا از یك طرف و وجود حروف یكسان با اشكال متعدد از طرف دیگر ، باعث بروز چالش های جدی در امر نمایه سازی این زبان شده است. بنظر می رسد تلاشهایی لازم است تا زبان زیبای فارسی را با وجود ماهیت عرفانی و شاعرانه آن ، جهت حضور در عرصه الكترونیكی دانش ، آماده نماید.
پیشینه تحقیق و تعارف ابتدایی
محتواكاوی وب(Web Content Mining) ، یكی از سه شاخه وب كاوی است كه در واقع ، كشف اطلاعات مفید از مستندات و داده های ساختیافته و نیمه ساختیافته و غیر ساختیافته وب می باشد. یك شاخه دیگر این مقوله ، ساختاركاوی وب(Web Structure Mining) است كه به كشف مدل پشت زمینه حاكم بر ساختار فرا پیوند های وب می پردازد و هدف آن ، ایجاد اطلاعاتی همچون تشابه یا ارتباط بین سایت های مختلف وب است. شاخه دیگر آن كاربرد كاوی وب می باشد كه سعی می كند از تعاملات كاربربا وب ، اطلاعاتی كسب كند و از آن ها بصورت سابقه ای در مراجعات بعدی كاربر سود ببرد.در زمینه محتواكاوی وب نرم افزارهای خزنده(Crawler) ، به گشت و گذار در اقیانوس وب پرداخته ، اقدام به نمایه سازی واژگان در پایگاه داده خود می نمایند كه مورد استفاده موتورهای كاوش ، در زمان جستجوهای كاربر قرار می گیرد. نمونه بارز این روش ، موتور كاوشگر Google است. .[Chakrabarti,۱۹۹۹]در همین راستا ابزارهایی همچون FASTUS:Finite-State Automaton Text Understanding System ، در خلال این ماموریت به تجزیه و تحلیل متون ، با هدف كشف گروه های مختلف واژگان مانند اسامی ، افعال ، تركیبات وصفی و اضافی ،... می پردازند كه به كشف دانش از محتویات وب كمك می كند. این روش هم اكنون برای زبان های انگلیسی و ژاپنی پیاده سازی شده است وبصورت بالقوه برای دیگر زبان ها قابل استفاده است. [Feiyu,۲۰۰۱]
از طرف دیگر استفاده از آنتولوژی(Ontology) در وب در بهینه سازی كاوش در وب پیشنهاد می گردد. آنتولوژی ، یك فرهنگ واژگان مشترك بر اساس موضوع سایت برای استاندارد سازی ارائه مفاهیم آن جهت قابل تفسیر شدن توسط ماشین ، تعریف می كند. آنتولوژی ، یك جزء كلیدی وب مفهومی(Semantic Web) است. [Heflin,۲۰۰۰]
شخصی كردن وب(Personalization) ، از دیگر روش هاست كه در امر كاوش وب مثمر ثمر است. نمونه این روش در My Yahoo قابل مشاهده است.یكی دیگر از راه های كاوش در مقدار زیاد و غیر ساختیافته اطلاعات وب ، استفاده از پایگاه داده چند لایه ای (MLDB) است. هر لایه از این پایگاه داده ، تعمیم بیشتری از لایه قبلی است. همه لایه ها بجز پایین ترین لایه (كه خود وب است) ، قابل كاوش توسط یك زبان پرس وجو مثل SQL است. [Osmar,۲۰۰۲]
در پیاده سازی روش های ساختاركاوی وب ، از تئوری گراف وب بهره مند خواهیم شد كه به ایجاد دید ارزشمند در الگوریتم های جستجو ، كشف ارتباطات ،... موثر است.در خصوص روش های كاربرد كاوی وب ، ناوبری كاربر در وب توسط مدل های ریاضی ماركو(Markov) ، براساس میزان تجربه كاربر و دارا بودن یا عدم داشتن راهنمای سایت ، تجزیه و تحلیل می گردد. [Velasquez,۲۰۰۳]خصوصیات وب های فارسی از نظر زبان
عدم وجود یك استاندارد و شناور بودن ویژگیهای رسم الخط و مفاهیم در زبان فارسی ، موجب گردیده است تا تقریبا بتعداد صفحات وب فارسی ، سبك و سیاق نگارش این زبان بكار رفته باشد. لیكن خصوصیات مشترك اكثر وب‌های فارسی زبان را می توان چنین ارزیابی نمود :
الف) نگارش برخی از وب های فارسی ، زبان غیررسمی یا محاوره‌ای است.
ب) در وب‌های فارسی ، بخصوص در متون علمی ، اغلب واژه‌های بیگانه ، بكرات استفاده می‌شود كه بعضی از آنها بارسم الخط زبان اصلی نوشته می‌شوند.
ج) رسم‌الخط وب های فارسی ، اصولا غیراستاندارد و متغیر است و اغلب در معرض نوآوری‌ است.
ه) نوشته‌های وب‌های فارسی ، حاوی غلط‌های تایپی و نگارشی نسبتاً زیادی است، هرچند كه اغلب وب‌های فارسی مهم و پرخواننده، نگارش قابل‌قبولی دارند.
و) رسم‌الخط وب‌های فارسی، تابع محدودیت‌های محیط الكترونیكی و عدم تطبیق آن با الزامات خط فارسی است.]اشرف زاده،۱۳۸۳[ابزارهای جستجو در وب های فارسیدر حال حاضر ابزارهای كاوش مختلفی در ایران ظهور پیدا كرده اند.لیكن ابزارهای جستجویی كه امكان جستجوی اطلاعات به زبان فارسی را در اختیار قرار می دهند ، محدودند. از طرف دیگر ، امكانات و قابلیتهای آن ها برای بازیابی موثر و مناسب اطلاعات متغیر هستند.
برخی از ابزارهای كاوش با امكانات جستجوی فارسی عبارتند از NPiran ، Iranhoo ، IranMehre ، Parseek ، Google و Parseek .بجز سایت‌ NPIran ، دیگر سایتها دارای‌ واسط‌ جستجوی فارسی‌ هستند و بجز Parseek ، هیچیك از ابزارهای موجود كاوش فارسی ، چالش های زبان فارسی را با هدف بهینه سازی كاوش فارسی ، فراروی خود قرار نداده اند و Parseek نیز تنها مشكل كاراكترهای فارسی با یونیكدهای مختلف را حل نموده استدر بین ابزارهای كاوش فوق ، تنها موتور كاوش Google دارای برنامه روبات به منظور شناسایی و نمایه سازی صفحات یا سایتهای وب به زبان فارسی و نمایه سازی خودكار می باشد و قادر است صفحات فارسی را در قالب Unicode شناسایی و در پایگاه خود نمایه كند و سایت Parseek نیز از پایگاه Google برای جستجو و بازیابی اطلاعات استفاده می كند. به تعبیر دیگر، ۴ ابزار كاوش دیگر توسط نمایه سازی انسانی اداره می شوند و از این لحاظ راهنمای موضوعی تلقی می شوند. ابزارهای كاوش دیگر ، راهنمای موضوعی به شمار می آیند و انسان ، فرایند شناسایی، بررسی و نمایه سازی سایتها یا صفحات وب را بر عهده دارد.]كوشا،۱۳۸۱[بنظر می رسد جای یك ابزار كاوش قوی ملی ، تحت نظارت سازمان های انفورماتیكی و انجن های زبان شناسی فارسی ، منطبق با نیازهای اطلاعاتی كاربران اینترنت در ایران وبا در نظر گرفتن چالش های رسم الخط و مفهومی فارسی و مرتفع سازی مشكلات ناشی از آن ها خالی است.مشكلات ومحدودیت های وب كاوی در سایت های فارسی زبان
در دهه های اخیر ، بیشترین اختلاف نظر در باب شیوه املای كلمات فارسی بر سر موضوع جدانویسی یا پیوسته نویسی كلمات مركب بوده است.فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، در این باب راه میانه را برگزیده و كوشیده است تا فقط مواردی را كه جدانوشتن و یا پیوسته نوشتن آنها الزامی است ، تحت قاعده و ضابطه درآورد و شیوه نگارش بقیه كلمات مركب را به ذوق و سلیقه نویسندگان واگذار كند.]فرهنگستان،۱۳۸۲[
بعضی چالش های زبان فارسی در رایانه و بخصوص در اینترنت كه باعث تفاوت در نتیجه جستجو در وب یا وب كاوی می شود از قرار زیر است :
الف) تنوع نحوه استفاده از "می" چسبان و غیر چسبان ، مثل كلمات "می تواند" و "میتواند".
ب) تنوع نحوه بكاربردن چسبان و غیر چسبان "ها" ، مثل "آن ها" و "آنها".
ج) بكار بردن بعضی پیشوند ها و پسوند ها ، مثل "همین كه" و "همینكه" ویا "هیچ یك" و "هیچیك" و یا "راه گشا" و "راهگشا".
د) بكاربردن "حمزه" بصورت های مختلف ، مثل "مسؤول" و "مسئول" یا "مسأله" و "مسئله".
ه) استفاده یا عدم استفاده از "ء" ، برای كلمات مختوم به های بیان حركت ، در حالت مضاف ، مثل "خانة مسكونی" و "خانه مسكونی".
و) تنوع استفاده از "ی" در كلمات عربی مختوم به "ا" ، مثل "موسی" و "موسا".
ز) تنوع املایی بعضی كلمات كه همه درست هستند ، مثل "اتاق" و "اطاق".
ح) استفاده از كلمات اروپایی بصورت زبان اصلی یا ترجمه فارسی بخصوص در متون علمی ، مثل "Update" و "بروزآوری".
ط) استفاده یا عدم استفاده از جمع مكسر برای بعضی كلمات.
ی) تبدیل كلمات اروپایی به رسم الخط فارسی با همان تلفظ اصلی ، مثل "Source" و "سورس".
ك) استفاده از "ا" و "آ" بجای هم ، مثل "فرایند" و "فرآیند".
ل) استفاده یا عدم استفاده از اعراب برای كلمات .
بعبارت دیگر ، یك كاربر ممكن است در جستجوی خود در وب ، كلمه كلیدی خاصی را بكار برد ، لیكن در صفحات وب چنین كلمه ای بكار نرفته باشد و با توجه به مواردی كه در مورد تنوع كاربری كلمات ، بحث شد ،كلمه مشابهی ثبت شده باشد. بنابراین بسیاری از صفحات وب مطلوب كاربر ، در مجموعه بازیابی شده ، وجود نداشته باشد.
روش هایی برای بهبود كاوش وب های فارسی
الف) انتخاب مناسب سرعنوان های موضوعی در وب های فارسی
پیدا كردن اصول و معیارهای موضوع سازی ذهنی و فرایندی كه در ذهن كاوشگران اطلاعات در هنگام بیان موضوعات ، برای پاسخ یابی ماشینی ، روی می دهد یك فرایند پیچیده ، مهم و تاثیرگذار در جریان تهیه سرعنوان های موضوعی است. از طرفی تركیب بندی عبارات كاوش با یك زبان مشترك بین انسان و ماشین ، از جمله مسایلی است كه همیشه متخصصان بانك های اطلاعاتی و كاوشگران اطلاعات را دچار مشكل می سازد. بهمین دلیل و با توجه به ساختار بانك های اطلاعاتی ، حوزه موضوعی كاوش ، میزان آگاهی های عمومی كاوشگر ، زبان رایج تخصصی میان ورزیدگان یك رشته خاص موضوعی ، مسائل و مشكلات زبانی ، ساختار اصطلاحنامه بكار گرفته شده در بانك اطلاعاتی و … است كه راهبردهای كاوش ، طراحی و اجرا می شوند. در این مسیر ، سرعنوان های موضوعی ، نقش عمده ای را دارا هستند. حل این مسائل می تواند به پیدا كردن راه حل های موثری برای سرعنوان های موضوعی بیانجامد.]بیگلو،۱۳۸۲[
ب) استمداد از علم اصطلاح شناسی(Terminology) در نمایه سازی ماشینی
توجه به اصطلاحات و اصطلاح سازی نیز با توجه به ضرورت روزآمد بودن واژگان علمی و تخصصی و لزوم كنترل ورود اصطلاحات بیگانه امری است كه ما را ناگزیر به استمداد از علم اصطلاح شناسی وامی دارد.در این خصوص "حسینی" پژوهشی ارائه كرده است كه بجهت اشاره به تمهیدات وی در خصوص تشكیل ویا بهینه سازی اصطلاحنامه ای مناسب برای نمایه سازی ماشینی ، شمه ای از آن در ادامه مشروح می باشد :
الف) كنترل مترادف ها و شبه مترادف ها بصورت ارجاع مترادف های غیر مرجح به اصطلاح مرجح.
ب) هدایت كاوشگر از مفاهیم و اصطلاحات اخص به اعم یعنی نزدیك ترین اصطلاح.
ج) با ارائه روابط ساختاری مفاهیم اعم از سلسله مراتبی یا غیر سلسله مراتبی ، جامعیت حاصل می گردد و كاوش را با ارائه طبقه های دارای ارتباط بسیار نزدیك توسعه می دهد. از این طریق مانعیت نیز با پیشنهاد اصطلاحات اخص ، بهبود می یابد.
د) نظارت بر شكل دستوری ، املایی ، جمع و مفرد و اختصارات و شكل مركب اصطلاح.
ه) گزینش بین دو یا چند مترادف موجود برای بیان یك مفهوم.
و) تصمیم گیری در خصوص پذیرش و نحوه برخورد با انواع خاصی از اصطلاحات نظیر "واژه های قرضی"(Loan Words) ، "واژه های عامیانه"(Slang Words) ، اسامی تجاری و اسامی خاص.
ز) محدود كردن معنی یك اصطلاح كه در یك فرهنگ ممكن است با توضیحات گوناگون همراه باشد.
توصیه های اضافی در خصوص تشكیل اصطلاحنامه بشرح زیر است :
الف) واژه های قرضی :
واژه هایی كه از زبانهای دیگر قرض گرفته شده اند و در زبان قرض گیرنده تثبیت شده اند. چنانكه ترجمه این اصطلاحات وجود داشته باشد ولی بطور رایج مورد استفاده قرار نگیرد با صاطلاح ترجمه شده باید بصورت اصطلاح نامرجح برخورد كرد.
ب) نو واژه ها(Neologisms) ، اصطلاحات عامیانه و زبان حرفه ای :
چنانچه جایگزینی كه بطور گسترده توسط كاربران مورد استفاده قرار گیرد ، وجود نداشته باشد ، نو واژه ، اصطلاح عامیانه یا حرفه ای ، بعنوان توصیفگر پذیرفته می شوند.
ج) اسامی عامیانه و اسامی تجاری :
توصیه می شود ، در جایی كه اسم عامیانه معادلی وجود دارد ، باید از آن بجای اسم تجاری استفاده كرد.
د) اسامی مشهور و اسامی علمی :
انتخاب بین ایندو بر اساس احتمال بیشتر استفاده كاربران می باشد.
ه) اسامی مكان ها :
در جایی كه برای یك كشور یا منطقه جغرافیایی درون یك جامعه تك زبانی ، بیش از یك اسم ، انتخاب می گردد ، باید اسمی را بعنوان اصطلاح مرجح تعیین كرد كه نزد كاربران ، آشناتر است.
و) اسامی خاص موسسات ، افراد و...
میزان نیاز دستیابی به اسامی خاص بر اساس حوزه عملكرد اصطلاحنامه ، گنجاندن اسامی را در اصطلاحنامه اصلی تعیین می كند.
ز) همنام ها و هم آوا ها :
منظور ، كلماتی هستند كه دارای املاء یكسان و معانی متفاوت یا دارای آوای یكسان و معانی متفاوت می باشند. در چنین مواردی روش معمول ابهام زدایی ، اضافه كردن توضیحگر است كه داخل پرانتز قرار می گیرد.
ح) مترادف ها :
انتخاب مترادف ها باید بر اساس نیاز های كاربران باشد كه از نقطه نظر رواج و تخصص ، صورت می گیرد.
ط) شبه مترادف ها :
پذیرش شبه مترادف ها ، از حوزه موضوعی زیر پوشش اصطلاحنامه ، متاثر است. برای مثال "افراد با استعداد" و "تیزهوشان". شبه مترادف ها ممكن است شامل متضاد ها هم باشند مثل "سوادآموزی" و "بیسوادی".]حسینی،۱۳۸۳[
ج) تعریف یك استاندارد برای مفاهیم و رسم الخط فارسی در وب
همانطور كه گفته شد ، یك تفاوت زبان فارسی با زبان انگلیسی (و زبان های هم ارز) ، تنوع املایی یا رسم الخطی كلمات آن است. بعبارت دیگر ، در زبان انگلیسی ، تنوع در مفهوم كلمات وجود دارد. یعنی برای بعضی مفاهیم ، ممكن است كلمات متنوعی استفاده شود. برای مثال كلمات "Hello" و "Hi" كه دارای مفهوم یكسانی هستند. لیكن در فارسی ، علاوه بر وجود كلمات متنوع برای مفاهیم یكسان ، مثل "كامپیوتر" و "رایانه" ، تنوع در رسم الخط یك كلمه نیز فراوان بچشم می خورد. بعبارت دیگر ، در حالی كه شما بدنبال صفحات محتوی كلمه "امپراتور" می گردید ،‌ كلیه صفحات محتوی كلمه "امپراطور" را از دست می دهید.بنظر می رسد ، در تشكیل صفحات وب فارسی ، جای یك استاندارد حاكم بر عملكرد تالیف نویسندگان وب ، خالی است. استانداردی كه انتخاب بعضی كلمات دارای چندین رسم الخط و حتی انتخاب بعضی كلمات كه بر مفاهیم متنوعی دلالت دارند را منحصر بفرد نماید و مولفان را از طرفی ترغیب به انتخاب گونه زبانی مناسب، برای تضمین كیفیت ارتباط و انتقال مؤثر پیام و از طرف دیگر موظف به حفظ سلامت زبان و رعایت استانداردهای آن به‌عنوان یك وظیفه رسانه‌ای نماید.
ایجاد و گسترش چنین استانداردی بعهده "فرهنگستان زبان و ادب فارسی" و با هماهنگی انجمن ها و شوراهای علمی یا صنفی انفورماتیك در ایران است. تعویق در تنظیم این استاندارد ، با توجه به رشد روز افزون وب های فارسی زبان ، هزینه های جبران ناپذیری در بر خواهد داشت
د) استفاده از مفرد و جمع در نمایه سازی
استفاده از اسامی جنس ، نحوه جمع بستن كلمات بصورت باقاعده با بدون قاعده (جمع های مكسر) معضلی است كه در نمایه سازی واژگان فارسی معمولا بسیاری از صفحات وب را شامل نمی شود. در این خصوص "سمایی" در مقاله خود قواعدی را برای نمایه سازی واژه های مفرد و جمع ارائه داده است كه ذكر آن ها خالی از لطف نیست :
الف) از آنجا كه‌ كلیدواژه‌ها در زبان‌ تخصصی‌ بكار می‌روند و در بین‌ اهل‌ فن‌ رایج‌ و جاری‌اند، گاه‌ اتفاق‌ می‌افتد كه‌ صورت‌ جمع‌ مرسوم‌ باشد. در این‌ حالت‌ بهتر است‌ كه‌ از صورت‌ جمع‌ استفاده‌ شود. نظیر تركیب‌ "آثار باستانی‌". نكته‌ای‌ كه‌ در این‌ باره‌ ذكركردنی‌ است‌، شیوة‌ جمع‌ بستن‌ اسامی‌ در این‌ موارد است‌. بدین‌ معنا كه‌ گاهی‌ نوع‌ پسوند جمع‌ یا شیوة‌ جمع‌ بستن‌ باعث‌ می‌شود كه‌ اصطلاح‌ به‌ دست‌ آمده‌، با سنت‌ رایج‌ در حوزه‌ تخصصی‌ منطبق‌ نباشد. مثلاً چنانچه‌ لفظ‌ اثر با "ها" جمع‌ بسته‌ و تركیب‌ "اثرهای‌ باستانی"‌ ساخته‌ شود، با اصطلاح‌ رایج‌ اهل‌ فن‌ متفاوت‌ خواهد بود.بعلاوه‌ این‌ كه‌ در برخی‌ موارد، شیوة‌ جمع‌ بستن‌ باعث‌ تفاوت‌ در معنا می‌شود."اثرها" در برخی‌ بافت‌ها معادل‌ "آثار" نیست‌. "آثار" در تركیب‌ با "باستانی"» شامل‌ خرابه‌ها و بناها و اشیای‌ به‌ جا مانده‌ از زمان‌ قدیم‌ می‌شود، در حالی‌ كه‌ از لفظ‌ "اثرها" بیش‌تر معنای‌ ردّ و نشان‌ تداعی‌ می‌شود.
ب) گاهی‌ صورت‌ مفرد كلمه‌، معنایی‌ متفاوت‌ از معنای‌ جمع‌ دارد. این‌ مسئله‌ اغلب‌ در كلمات‌ عربی‌ مصطلح‌ در فارسی‌ وجود دارد. تركیب‌ "مصالح‌ راه‌سازی‌" از این‌ دست‌ است‌. "مصالح‌" بمعنای‌ مواد لازم‌ برای‌ ساختن‌ بنا است‌، در حالی‌ كه‌ معنای‌ صورت‌ مفرد آن‌ یعنی‌ "مصلحت‌" ــ به‌ نقل‌ از فرهنگ‌ معین‌ ــ از این‌ قرار است‌: "آنچه‌ كه‌ صلاح‌ و سود شخص‌ یا گروهی‌ در آن‌ باشد".
ج) در مواردی‌ ، با این‌ كه‌ صورت‌ مفرد و جمع‌ كلمه‌، معنایی‌ مشترك‌ دارند استعمال‌ صورت‌ مفرد در زبان‌ رایج‌ نیست‌. به‌ همین‌ علت‌ تركیب‌هایی‌ نظیر "منسوجات‌ نظامی‌" "الیاف‌ كربنی‌" را نمی‌توان‌ بشكل‌ مفرد آورد و به‌ جای‌ منسوجات‌ لفظ‌ "منسوج‌" و به‌ جای‌ الیاف‌ لفظ‌ "لیف‌" را قرار داد.
د) در برخی‌ واژه‌ها، صورت‌ جمع‌ توسّع‌ معنی‌ پیدا كرده‌ و از این‌ طریق‌، ارتباط‌ صورت‌ جمع‌ و مفرد ضعیف‌ شده‌ است‌. در واژه‌ای‌ نظیر "مهمّات‌" این‌ اتفاق‌ رخ‌ داده‌ و ارتباط‌ "مهمات‌" با "مهم" از این‌ دست‌ است‌.
ه) بعضی‌ تركیب‌ها نظیر "ماشین‌آلات" وجود دارند كه‌ نه‌ تنها نمی‌توان‌ قسمت‌ جمع‌ آنها را به‌ شكل‌ مفرد آورد ، بلكه‌ در مجموع‌، یك‌ واحد نحوی‌ ایجاد می‌كنند كه‌ از لحاظ‌ معنایی‌ تجزیه‌ناپذیر است‌.
و) گاهی‌ هم‌ اتفاق‌ می‌افتد كه‌ جمع‌ اسم‌ با قاعده‌ فارسی‌، در زبان‌ مصطلح‌ نیست‌ و جمع‌ عربی‌ آن‌ رایج‌ است‌. بدیهی‌ است‌ كه‌ در این‌ حالت‌ چنانچه‌ اسم‌ مذكور، كلیدواژه‌ شود یا در تركیبی‌ به‌ كار رود و نتوان‌ از صورت‌ مفرد آن‌ استفاده‌ كرد، باید شكل‌ جمع‌ عربی‌ آن‌ را به‌ كار برد. در تركیب‌ "اجزای‌ پل" نمی‌توان‌ به‌ جای‌ "اجزا" لفظ‌ "جزءها" را به‌ كار برد.
ز)‌ برای‌ جمع‌ بستن‌ اسامی‌ لاتین‌ استفاده‌ از پسوند "ها" مرجح‌ است‌: "كربامات‌ها".]سمایی،۱۳۸۲[
ه) استفاده‌ازیك واسط‌كاوش فارسی برای رفع چالش‌های رسم‌الخط و مفهومی
استاندارد سازی رسم الخط فارسی در رایانه ها ، ممكن است در ابتدای تولید اولین صفحات وب فارسی بسیار مفیدتر بنظر رسد ، لیكن در حال حاضر ، با وجود تعداد بسیار زیادی صفحات وب فارسی كه در هر حال با عدم نظارت یك استاندارد ، تولید شده اند ، چندان مثمر ثمر واقع نمی شود. اگر چه ایجاد آن برای تولید صفحات وب فارسی آتی ، لازم است. بعبارت دیگر ، جهت انجام عملیات وب كاوی در صفحات وب فارسی كنونی ، بایستی روشی ابداع كرد تا با توجه به چالش های بحث شده ، نتایج مطلوبی از وب كاوی در آنها بدست آید.
با توجه به بحث های قبل ، می توان دریافت كه در كاوش های وب ، پارامترهایی كه نتایج جستجو را برای كاربر مطلوب جلوه می دهد ، از قرار زیر است :
الف) جامعیت نتایج(Recall) :
منظور از جامعیت نتایج ، اینست كه كلیه صفحات وبی كه بر اساس كلمه كلیدی ، مطلوب كاربر محسوب می گردد ، نمایش داده شود. بعبارت هیچ صفحه مطلوبی از قلم نیافتد.
ب) مانعیت نتایج :منظور از مانعیت نتایج اینست كه صفحات وبی اضافه بر نتایج جستجوی مطلوب كاربر ارائه نشود ، كه بعلت حجم زیاد نتایج ، باعث سردرگمی كاربر گردد.
ج) تناسب نتایج(Precision) :میزان مطلوب بودن نتایج نسبت به مورد جستجو است كه باید حداكثر باشد.
د)سرعت بازیابی:نكته مهم دیگر در كاوش ، زمان صرف شده برای جستجو است كه بایستی حداقل باشد. این پارامتر ، به میزان ترافیك شبكه ، سرعت خدمت دهنده ها ، سرعت پایگاه داده نمایه شده و موارد سخت افزاری وابسته است.لیكن جامعیت ، مانعیت و تناسب نتایج ، می توانند تحت تاثیر زبان استفاده شده در نگارش محتوای صفحات ، تغییر نمایند. بخصوص موقعی كه زبان مورد استفاده ، زبانی همچون فارسی با چالش های رسم الخط فراوان در گستره امور رایانه ای است و بشدت مستعد نتایج بی اعتبار و نامناسب می باشد. بعنوان مثال كاربر جوینده اطلاعات در مورد "امپراتوری های قدیم" از دیدن صفحات وب حاوی كلمه "امپراطور" در نتایج جستجوی خود ، محروم است.لذا در خصوص ارتقاء كیفیت نتایج كاوش در وب های فارسی زبان ، جای راهكارهایی كه پارامترهای مذكور را تقویت نماید خالیست. از این رو ، بر آن شدیم تا با ایجاد یك عامل هوشمند ، نتایج جستجوها را بهینه كنیم. اینكار را با اضافه كردن یك واسط هوشمند به موتورهای كاوش یا خزنده ها انجام دادیم. ین واسط در واقع نقش یك پردازشگر پرس و جو(Query Processing) را ایفاء می كند.این عامل از دو قسمت تشكیل شده است. یك قسمت به مرتفع سازی معضلات رسم الخط و بهبود بعد جامعیت نتایج كاوش و قسمت دیگر به رفع مشكلات مفهومی و بهینه سازی تناسب و مانعیت نتایج كاوش می پردازد.واسط فارسی برای بهبود جامعیت كاوش این قسمت از عامل ، از یك پایگاه داده تشكیل شده است كه حاوی چندین كلمه معادل بعضی كلمات خاص كه در چالش ها ذكر گردید ، می باشد. این تناظر ، می تواند مربوط به معادل های رسم الخط ، معادل های مفهومی یا معادل هایی به زبان های غیر فارسی باشد. بدین صورت كه با عبور دادن كلمات مورد كاوش از این واسط و یا با رجوع به این پایگاه داده ، عملا یك كاوش بر اساس یك كلمه كلیدی خاص ، منجر به چند كاوش برای كلمات معادل آن كلمه كلیدی خاص می گردد. با این ترفند ، صفحات حاوی كلمات معادل ، از دست نمی رود و پارامتر جامعیت را تقویت می نماید.
واسط فارسی برای بهبود مانعیت وتناسب كاوش
همانطور كه در فصل قبل تشریح گردید ،‌ آنتولوژی می تواند ، با ایجاد ساختار مفهومی مناسب ، بر حسب موضوع اصلی سایت وب (مثل وب خدماتی ، تولیدی ، علمی ،...) كاوش ماشینی را تسهیل كند. چرا كه با روشن بودن نوع وب از نظر موضوع وساختار پیوندی آن (شكل گراف وب) با توجه به آنتولوژی استانداردی كه برای كاوشگر نیز شناخته شده است ، بطور بهینه ای می توان عملیات كاوش را بثمر رسانید. بعبارت دیگر اگر كاربری در مورد "پایان نامه های تحصیلی" جستجو كند ، موتور كاوشگر ، با اطلاع از نوع سایت های دانشگاهی ، دقیقا با مراجعه به پیوند های مربوطه (مثل "پژوهش ها" ، "پایان نامه ها" ،...) در سایت های مربوطه ، نتایج بهینه ای را در اندك زمانی فراهم نماید.
با تعریف یك گراف بدون جهت مفهومی (گراف آنتولوژی) محتوی واژه های فارسی و ارتباط بین آنها می توان گامی در جهت بهبود نتایج كاوش از نظر مانعیت ، برداشت. گراف عمومی ما شامل اجزاء زیر است :
الف) گره ها كه واژه متناظر با آن ها ، دلالت بر یك موجودیت فیزیكی یا مفهومی دارد. مثل ایران ، میز ، كشور ، حیوان ، درخت ، اسب ،... هریك از این گره ها ، با یك كد مشخصه گره ، یك واژه گویای موجودیت آن و یك عدد نشان دهنده فاصله آن گره تا ریشه است.
ب ) پیوند بین گره ها : شامل پیوند های بین آنهاست كه هر یك معرف رابطه مفهومی بین واژه هاست. هر پیوند از نظر ساختار ، حاوی یك كد مشخصه پیوند ، كد مشخصه گره شروع و كد مشخصه گره پایان می باشد.زمانی كه كاربر ، كاوش خود را در مورد كلمه خاصی آغاز می كند ، معمولا درابتدا نتایج بسیار زیادی دریافت می كند كه بعلت عدم اعمال محدودیت روی كلمه مورد كاوش وی می باشد. واسط هوشمند ، در مراحل بعدی كاوش ، با محدود كردن دامنه جستجو با توجه به كلمات مورد نظر كاربر و بر اساس آنتولوژی موجود ، سعی در فیلتر كردن نتایج حاصل از كاوش دارد. واسط مفهومی ما با در نظر گرفتن كلمات استفاده شده در كاوش های قبلی كاربر ، اقدام به یافتن مسیری در گراف عمومی مذكور ، بین واژه های بكار رفته می نماید.اگر در گراف مذكور ، مسیری با طول قابل قبول یافت شد ، واسط ، گره های موجود در بین این مسیر را شناسایی نموده ، گره با كمترین فاصله تا ریشه را ، مبنایی برای فیلتر كردن سایت‌های وب كاوش شده قرار می‌دهد واز ارائه سایت‌های دیگر به كاربر ،كه موضوع آنها با واژه گره اصلی همخوانی ندارد ، اجتناب می ورزد و بدین طریق به مانعیت و تناسب نتایج حاصل از كاوش بهبود می بخشد.برای مثال اگر كاربر كاوش خود را با واژه "آنتولوژی" شروع نموده و در مراحل بعدی جستجوی خود ، واژه های "ساختار معنایی" ، "وب معنایی" و... را مورد كاوش قرار دهد ، واسط فارسی اقدام به یافتن مسیری از واژه "آنتولوژی" تا واژه "وب معنایی" می نماید و در فاصله این مسیر به گره اصلی "رایانه" می رسد. از این پس ، واسط ، نتایج حاصل از كاوش كاربر را به صفحاتی با موضوع اصلی "رایانه" محدود می كند و از ارائه صفحاتی با موضوع اصلی "فلسفه" خودداری می ورزد.
معماری
این عامل هوشمند ، در خصوص هر یك از چالش های رسم الخط زبان فارسی رایانه ای ، رفتار متفاوتی از خود نشان می دهد. این رفتارها بقرار زیر است :
الف) تنوع نحوه استفاده از "می" ، "ها" ، پیشوند ها و پسوند ها :
همانطور كه قبلا توضیح داده شد ، موارد فوق بطور چسبیده یا جدا از كلمه بكار برده می شود. لذا جهت رفع چنین مشكلی ، می توان در واسط هوشمند ، با حذف كلیه فواصل خالی(Blanks) موجود در عبارت مورد كاوش ، اقدام به جستجو بر اساس دنباله ای از حروف همان عبارت ، بدون هیچگونه فاصله خالی نمود.
ب) بكاربردن "حمزه" بصورت های مختلف :
جهت حل مشكل فوق ، در عمل هوشمند مورد بحث ، فرآیندی ایجاد می گردد ، كه طی آن ، اگر عبارت مورد كاوش حاوی صور مختلف "حمزه" باشد ، عملا كاوش ، به چندین جستجو برای كلمات مشابه ، با حالت های مختلف "حمزه" تبدیل می شود. بعبارت دیگر كاوش كلمه "مسئله " به كاوش برای كلمات "مسئله" و "مسأله" منجر می شود. می توان با جایگزینی "ی" بجای "ء" نیز دامنه كاوش را وسیع تر نمود ، مثل "رئیس" و "رییس".
ج) استفاده یا عدم استفاده از "ء" در تركیب های اضافی یا وصفی :
جهت رفع این مشكل ، در صورت استفاده كاربر از "ء" در عبارت مورد كاوش خود ، واسط هوشمند اقدام به جستجو برای عبارتی فاقد "ء" می نماید. در این صورت نتایج جستجو ، صفحاتی را كه در محتوای متن آنها از "ء" استفاده نشده است نیز شامل می گردد.
د) استفاده از "ا" و "آ" :
در این مورد ، واسط ، بمحض برخورد به كلمه مورد كاوش كه در آن "ا" بصورت چسبان یا غیرچسبان بكار رفته باشد یا شامل "آ" باشد ، جستجو را به كاوش برای كلمات جدیدی كه با جایگزینی "ا" با "آ" ویا "آ" با "ا" ، ساخته شده اند ، بسط می دهد. در نتیجه كاوش برای كلمه "فرایند" ، صفحات حاوی كلمه "فرآیند" ، از دست نمی رود.
ه) استفاده از اصطلاحنامه(Thesaurus) برای حل مشكل تنوع املایی كلمات :این معضل شامل تنوع استفاده از "ی" در كلمات عربی مختوم به "ا" ، تنوع املایی بعضی كلمات كه همه درست هستند ، استفاده از كلمات اروپایی بصورت ترجمه فارسی و استفاده یا عدم استفاده از جمع مكسر برای بعضی كلمات می باشد كه حل مشكل كلیه موارد ، در ایجاد یك پایگاه داده در سمت خدمت گذار ، مستتر است. این پایگاه داده شامل نمایه ای از این كلمات و كلمات مترادف می باشد. برای مثال كلمه "موسی" ، به كلمه "موسا" و كلمه "كامپیوتر" به كلمه "رایانه" متناظر شده است. عامل هوشمند با مراجعه به این پایگاه داده ، برای عبارت مورد كاوش كاربر ، عبارات مشابهی استخراج كرده ، كاوش را به جستجو برای این عبارات ، علاوه بر عبارت اصلی ، بسط می دهد. ایجاد چنین پایگاه داده ای ، با مشاوره انجمن ها ، بزرگان و فرهنگستان ادب فارسی انجام می پذیرد و بروزآوری آن نیز بصورت دوره ای و با دخالت صاحب نظران مذكور صورت می گیرد.و) تبدیل كلمات اروپایی به رسم الخط فارسی با همان تلفظ اصلی(Cross language Retrieval ) :
كاربری كه بدنبال اطلاعاتی در خصوص برنامه های "Open Source" در اینترنت می باشد ،‌ شاید برای همیشه از دسترسی به صفحاتی كه در آنها كلمه "سورس باز" بكار رفته است ، محروم بماند یا حداقل محكوم به اتلاف زمان زیادی تا رسیدن به چنین كلمه ای و به تبع ، نتایج مطلوب باشد. لذا در صورتی كه جستجو برای لغت "سورس" ، بنحوی همزمان با كاوش برای كلمه "Source" ، حتی بدون اطلاع كاربر ، انجام پذیرد ،‌ می توان گفت هم در سرعت و هم در جامعیت اطلاعات بدست آمده ، ارتقایی صورت گرفته است.وظیفه واسط ما در این خصوص اینست كه با مراجعه به پایگاه داده ، كاوش را به كلمه ساخته شده بر اساس تلفظ انگلیسی متناظر نیز گسترش دهد. برای انجام فرآیند حل این مشكل بصورت اتوماتیك و ضمنا استفاده از پایگاه داده معتبرتر و روزآمدتر بعنوان معیار عملكرد این واسط ، می توان روشی پیشنهاد نمود كه كلمه متناظر تلفظ انگلیسی لغات كه با رسم الخط فارسی تهیه می گردد ، با مراجعه به پایگاه های داده بین الملی حاوی معادل های سمبولیك تلفظ كلمات انگلیسی (كه در كتاب های دیكشنری انگلیسی به انگلیسی آمده است) ، كلمه مذبور را تهیه نمود و سپس كاوش را برای آن انجام داد.پیشنهادات
مطالعه حاضر با هدف بهینه سازی امكانات جستجو و بازیابی اطلاعات در ابزارهای كاوش با واسط فارسی صورت گرفته است. بعنوان پژوهشی دیگر می توان تمهیداتی جهت كاوش هر چه دقیقتر وب های فارسی زبان ، با هدف به حداقل رساندن تاثیرهای سوء چالش های رسم الخط فارسی ، اندیشید و این راه حل ها را بصورت تلفیقی (سری و موازی) نیز استفاده نمود.می توان نرم افزار واسط كمك فارسی مذكور را بصورت یك نوار ابزار ، برروی Browser ، نصب و استفاده نمود. از طرف دیگر می توان بصورت یك نرم افزار كه بر روی Browser نصب شده بصورت پشت زمینه ، كلمات مورد كاوش را گرفته ، برروی آنها اعمال نظر كرده ، كاوش جدید خود را ترتیب دهد. پژوهشی دیگر می تواند در صورت امكان روشی را جستجو كند كه گراف معنایی مورد بحث را بصورت ماشینی ایجاد و گسترش دهد.

فهرست منابع
[۱] . Velasquez Juan , Hiroshi Yasuda , Terumasa Aoki , ۲۰۰۳ , Combinig the Web content and usage mining to understand the visitor behavior in a Web site , Third IEEE International Conference on Data Mining (ICDM&#۰۳۹;۰۳)
www.cs.wisc.edu/~shavlik/ICDM_۲۰۰۳_Schedule.pdf
[۲] . Chakrabarti S. , Martin van den Berg , Byron Domc , ۱۹۹۹ , Focused crawling: a new approach to topic-specific Web resource discovery , Computer Science and Engineering, Indian Institute of Technology, Bombay, ۴۰۰۰۷۶, India , FX Palo Alto Laboratory, ۳۴۰۰ Hillview Ave, Bldg ۴, Palo Alto, CA ۹۴۳۰۴, USA ,c IBM Almaden Research Center, ۶۵۰ Harry Rd, San Jose, CA ۹۵۱۲۰, USA
www.csd.uch.gr/~hy۵۵۸/papers/chakrabarti۹۹focused.pdf
[۳] . Feiyu Xu , ۲۰۰۱ , Overview of FASTUS , DFKI LT-Lab
www.ics.mq.edu.au/~diego/publications/ALTSS۰۳L۲.pdf
[۴] . Heflin J. , James Hendler , ۲۰۰۰ , Dynamic Ontologies on the Web ,Department of Computer Science University of Maryland College Park, MD ۲۰۷۴۲
www.cs.umd.edu/projects/plus/SHOE/pubs/aaai۲۰۰۰.pdf
[۵] . Dr. Osmar , R. Zaïane , ۲۰۰۲ , Principles of Knowledge Discovery in Data , Chapter ۹ www.cs.ualberta.ca/~joerg/courses/cmput۶۹۵/fall۲۰۰۳
[۶] اشرف زاده بهرام ، زبان فارسی در وبلاگ های فارسی ، ۱۳۸۳ ،
http://www.persianfarsi.com/articles/zabaneweblog.htm
[۷]. جعفرقلی بیگلو ‌ موسی ، ۱۳۸۲ ،‌ مقایسه فرایند موضوع سازی ذهنی جویندگان اطلاعات با ساختار سرعنوان های موضوعی فارسی ، علوم اطلاع رسانی ، دوره ۱۴ ، شماره ۳و ۴.
[۸]. حسینی بهشتی ملوك السادات ،‌۱۳۸۳،‌ كاربرد اصطلاح شناسی و واژه گزینی در نمایه سازی ماشینی و بازیابی اطلاعات ، عضو هیئت علمی مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران ، علوم اطلاع رسانی ، دوره ۱۸ ، شماره ۳و ۴.
[۹]. خوانساری جیران ،۱۳۸۲ ، تكامل وب و مقایسه ابزارهای جستجو در اینترنت ، فصلنامه اطلاع رسانی ، دوره ۱۶ ، شماره ۳و۴ .
[۱۰]. رضازاده ملك رحیم ، ۱۳۸۰ ، تبیین و تدوین قواعد املای فارسی ، گلرنگ یكتا ، چاپ اول.
[۱۱]. سمایی سید مهدی ، عضو هیئت‌ علمی‌ مركز اطلاعات‌ و مدارك‌ علمی‌ ایران‌‌۱۳۸۲، مفرد و جمع‌ در نمایه‌سازی‌ ،‌ فصلنامه اطلاع رسانی. دوره ۱۶، شماره ۱و۲ ،
http://www.irandoc.ac.ir/ETELA-ART/۱۶/۱۶_۱_۲_۳.htm
[۱۲]فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، ۱۳۸۳ ، دستور خط فارسی.
[۱۳]. كارنیرو آلبرتو ، ترجمه: علیرضا گنجی - دانشجوی كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه فردوسی مشهد ، ۱۳۸۳ ، نقش منابع هوشمند در مدیریت دانش ، فصلنامه اطلاع رسانی. دوره ۱۹، شمارهء ۳ و ۴
http://www.irandoc.ac.ir/etela-art/۱۹/۱۹_۳_۴_۹.htm
[۱۴] كمیجانی احمد ، ۱۳۸۲، ساختار نمایه سازی در موتورهای كاوش وب ، علوم اطلاع رسانی ، دوره ۱۷ شماره ۳و۴.
[۱۵]. كوشا كیوان‌۱۳۸۱، معیارهای‌ ارزیابی‌ ابزارهای‌ كاوش‌ اینترنت‌: مطالعه‌ مقایسه‌ای‌بر روی‌ ابزارهای‌ كاوش وب با واسط جستجوی فارسی ، نشر كتابدار – مجله كتابدار.
[۱۶]. محقق زاده محمد صادق - عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشكی شیراز ، زارعیان كاظم - كارشناس ارشد زبانشناسی ، ۱۳۸۳ ، ارائه راه حل برای برخی مسائل اتوماسیون و نگارش فارسی ، فصلنامه اطلاع رسانی. دوره ۱۹، شماره ۳ و۴ ،
http://www.irandoc.ac.ir/etela-art/۱۹/۱۹_۳_۴_۱.htm
[۱۷] . مرتضایی لیلا ، ۱۳۸۳ ، مسایل خط فارسی در ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات ، فصلنامه اطلاع رسانی . دوره ۱۷ شماره ۱و۲ .
[۱۸]. هسی-یی اینگرید ، ترجمه: قاسم آزادی دانشجوی كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تهران ، ۱۳۸۳ ، اینترنت : سازماندهی و جستجو ، فصلنامه اطلاع رسانی. دوره ۱۸، شماره ۳و ۴
http://www.irandoc.ac.ir/ETELA-ART/۱۸/۱۸_۳_۴_۱۰.htm
[۱۹]. محسنی یاسمن ، ایجاد و نمایش انتالوژی برای شبكه مفاهیم مرتبط با حوزه مخابرات نوری ، ۱۳۸۰ ، مرکز تحقیقات مخابرات ایران.
[۲۰]. عبدالهی بهناز ، بررسی روشهای طراحی و ایجاد انتولوژی ، ۱۳۸۰ ، مرکز تحقیقات مخابرات ایران.
[۲۱]. جباری فر معصومه ، بررسی پارامترهای ارزیابی و لیست دسته بندی شده جویشگرها ، ۱۳۸۰ ، مرکز تحقیقات مخابرات ایران.
[۲۲]. صالحی مازیار ، زارع بیدکی علی محمد ، ارائه RFP برای یک جویشگر دوزبانه فارسی/ انگلیسی ، ۱۳۸۰ ، مرکز تحقیقات مخابرات ایران.
[۲۳]. میریان مریم السادات ، ارائه چارچوب كلی برای زیرسیستم‌های and Query Processing Information Retrieval ، ۱۳۸۰ ، مركز تحقیقات مخابرات ایران.

دكتر محسن صدیقی- عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان
دكتر كامران زمانی فر- عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
سید مجتبی شهیدی- دانشجوی كارشناسی ارشد دانشگاه آزاد نجف آباد

وبگردی
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهوری معتقد است که ما یک بار برای همیشه باید مشکل مشروعیت و مقبولیت را در کشور حل کنیم. این درست نیست که بخشی از نظام هم مشروع باشد هم مقبول اما بخش دیگری که از دل همین نظام در آمده است فقط مقبول باشد.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه - برنامه کامل خندوانه با حضور مهران مدیری مهمان ویژه برنامه عید فطر برنامه خندوانه بود و این قسمت از مجموعه خندوانه را خاص کرد.
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید!
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید! - بر این اساس، ورزشگاه‌های دستگردی، تختی، معتمدی، آزادی، شیرودی، بوستان‌های گفت‌وگو، طالقانی، ولایت، پردیسان، هنرمندان، پارک شهر و ضلع شمالی ساختمان مجلس شورای اسلامی به عنوان محل‌های مناسب تجمع در تهران تعیین شده‌اند و از این پس معترضان می‌توانند در این محل‌ها تجمع کنند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!