دوشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۷ / Monday, 17 December, 2018

شایستگی شبکه ای و جستجوی اطلاعات در اینترنت


شایستگی شبکه ای و جستجوی اطلاعات در اینترنت
مقدمه
محیط اطلاعاتی شبكه‌ای كه با اینترنت بهینه شده است، الزامات نوینی از مهارت و شایستگی را در مردم جهت جستجوی بی‌وقفه اطلاعات، باعث شده است. این شرایط در نتیجه توجه به بزرگراههای اطلاعاتی و متعاقب آن مهارتهای پایه‌ای است كه افراد باید در فناوری اطلاعات و ارتباطات داشته باشند. به تازگی توجه به شكاف دیجیتالی بین ثروتمندان و فقیران اطلاعاتی، منجر به ‌ایجاد پرسشهای جدیدی در مورد توسعه مهارتهای شهروندان در جوامع اطلاعاتی شده است. این مهارتها به همان اندازه برای تازه‌كاران مهم است كه برای مجربان. بنا براین نیازی آشكار به «شایستگی شبكه‌ای۱» وجود دارد. اگر چه بحثهای متعددی در باب الزامات جدیدی از «سواد اطلاعاتی۲» یا «سواد دیجیتالی۳» شده است، اما پرسشهای مفهومی در خصوص «شایستگی۴» و «مهارت۵» درجامعه شبكه‌ای، به ندرت تحلیل شده است. به همین ترتیب پرسشهایی مانند چگونه ممكن است شایستگیها و مهارتها به صورت جزئی از فرایند جستجوی اطلاعات در مدلی ارائه شوند، در مطالعات مربوط به اطلاعات، مهمل انگاشته شده‌اند. در مقابل، تعداد مطالعات تجربی مربوط به مهارتهای كاربران در جستجوی اینترنتی، رشد زیادی داشته است. بیشتر محققان این‌گونه مفاهیم را واضح و شناخته شده می‌پندارند. مطالعات مربوط به سواد اطلاعاتی، اغلب به ارائه سیاهه‌ای از كیفیتهای مورد نیاز برای افرادِ باسواد اطلاعاتی منتج می‌شود. حتی در میان نوشته‌های توصیفی و برنامه‌ریزی شده‌ای كه ممكن است برای توسعه آموزش استفاده‌كنندگان از كتابخانه مفید باشد، چنین رویكردهایی به سواد اطلاعاتی كافی نیست.اگر چه شماری از مفاهیم مانند «سواد فناوری اطلاعات۶» و «مهارتهای اطلاعاتی۷» وجود دارند، اما هیچ‌كدام از آنها به طور كافی به خصیصه‌سازی ملزومات عملیات جستجوی اطلاعات در محیط شبكه‌ای نپرداخته‌اند. برای رسیدن به‌این هدف، مطالعه حاضر مفهوم «شایستگی شبكه‌ای» را به عنوان یكی از «شایستگیهای اطلاعاتی۸» معرفی می‌كند.
گزاره‌های پژوهش
به خاطر تمركز این مطالعه بر شایستگیهای لازم برای جستجوی اطلاعات، پرسشهای تفصیلی مربوط به ارتباطات و شایستگیهای ارتباطی به میان نمی‌آید.
دو سؤال كلی در این جستار بررسی می‌شود:
- ویژگیهای خاص شایستگی شبكه‌ای چیست؟
- نوع نگرش به شایستگی شبكه‌ای، به عنوان جزئی از جستجوی اطلاعات در اینترنت چگونه است؟
ابتدا به منظور ارائه چارچوبی معنایی، مفاهیم «توانایی۹»، «شایستگی»، و «مهارت» به طور خلاصه بازبینی می‌شوند، سپس با بررسی ویژگیهای خاص شایستگی شبكه‌ای، مشكلات مفهومی مشخص می‌شوند.به منظور گذاردن ملاحظات فوق در فضایی عملی، مدلی از شایستگی شبكه‌ای طراحی و معرفی می‌شود. این مدل براساس تئوری شناخت اجتماعی آلبرت باندورا۱۰ (۱۹۸۶) است و در پایان، كلیت پژوهش با عنایت به این مدل روشن می‌شود.رویكردی به مفاهیم كلی: از توانایی تا شایستگی و مهارت مفاهیم «شایستگی» و «مهارت» چندگانه بوده و می‌توان آنها را از زوایای مختلف تعریف كرد. تنها با واگرایی و یا همگرایی تعاریف شایستگی و مهارت، تشریح مفهومی صورت نمی‌گیرد. چندین مفهوم دیگر نیز با آنها نزدیكی معنایی دارند، مانند توانایی، گنجایش، و تجربه. اینكه این مفاهیم به چه نحوی رتبه‌بندی شوند و یا در یك سطح از عمومیت قرار داده شوند كار را مشكل‌تر می‌كند.در نگاهی اجمالی، شایستگی مربوط به توانایی شخص در سازگاری مناسب به منظور تسلط بر محیط، در طول زمان و برای دستیابی به هدف است. در این تعریف، مهارتها مربوط به یك لیاقت در شخص برای بقای رشد، و كامیابی می‌باشد. كاملاً روشن است كه وقتی فردی شایسته است، در دستیابی به آنچه می‌خواهد نیز تواناست. از سوی دیگر، مهارتها از دیدگاه اقتضائات شغلی یا موقعیتهای مشكل‌زا نیز قابل تعریف‌اند. از این منظر، شایستگیها و مهارتها، وسیله‌اند. یعنی آنها به خودی خود ارزش نیستند، بلكه وسایلی برای دستیابی به هدف‌اند.
توانایی، شایستگی، و مهارت
برای فراهم‌آوری چارچوبی برای تشریح بیشتر شایستگی شبكه‌ای، در اینجا در مورد ویژگیهای مفاهیم كلی توانایی، شایستگی و مهارت بحث می‌شود.به جهت اینكه توانایی، مضمونی اساسی برای مفاهیم دیگر است، قبل از همه مورد بازبینی قرار می‌گیرد. برپایه تعریف فرهنگ لغت، توانایی می‌تواند كیفیت یا موقعیتی از نیرومندی به لحاظ جسمی، روانی، و قانونی برای انجام كاری، و یا یك استعداد ذاتی و طبیعی و یك نوع زبردستی در نوع خاصی از فعالیتها قلمداد شود. كلمه شایستگی ریشه در واژه competence دارد كه به معنی «با هم تناسب داشتن۱۱» است. همراهی این مفهوم با مفاهیم پایه‌ای مثل«دانش» و «كنش» مورد توافق نیست.در نظریه‌های خردگرایانه، از شایستگی به عنوان مجموعه‌ای از موجودیتهای ثابت مربوط به هم، یا ویژگیهایی مشخص كه به وسیله كنشگران به دست آورده می‌شوند، یا مجموعه‌ای از ملزومات انجام كاری خاص یاد می‌شود. در مقابل، رویكردهای تفسیری در تعریف شایستگی بر راههای تجربه كاری (مثلاً در حرفه) و یا چگونگی تهیه وسایل مربوط به انجام یك كار تأكید می‌ورزند.مفهوم «مهارت» برای تعریف آسان‌تر از بقیه نیست. در فرهنگها مهارت را این‌گونه معنی كرده‌اند: دانشی در مورد وسایل و روش تكمیل یك كار، یا توانایی برای استفاده از دانش یك شخص به صورت مناسب و كاربرد آن در اجرا و انجام وظیفه. به بیان دیگر، سازمانی برای اعمال در فرایندی هدفمند كه در بسترهای مختلف اقتصادی،... مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین مهارتها ممكن است به منزله تواناییهای گسترده شده و یا آموخته شده برای نیل به هدف انگاشته شوند.بهرحال این ویژگیها باید به قدری خاص باشند تا عناصری را برای تعریف عینی از مفاهیم كلی به دست دهند. به دلیل تمركز این نوشتار بر شایستگی شبكه‌ای، و نه مفاهیم توانایی و مهارت به طور عام، تعاریف زیر در سطحی كلی مورد پذیرش و استفاده قرار می‌گیرند:
«توانایی»، منابعی ذاتی هستند كه از ساحتهای هوشی و جسمی درون فرد نشأت می‌گیرند و نیروهایی هستند كه در كارهای روزمره استفاده می‌شوند. «شایستگی»، بر توان شخص در انجام مناسب كارها بر اساس توانایی ذاتی‌اش، دلالت می‌كند. همان‌طور كه ریول۱۲ اشاره می‌كند، شایستگی یعنی كاربرد توانایی در بستری اجتماعی از طریق دانش حاصل از مطالعه و تجربه. به بیان جزئی‌تر شایستگی یعنی راهی مناسب برای تركیب چیستی۱۳ چگونگی۱۴كاری معین. بهرحال، شایستگی دال بر دانش به عنوان نتیجه یك هدف ایستا نیست، بلكه دانشی پویا و فعال در جهان روزانه ماست. پس شایستگی دو بعد دارد؛ دانش و مهارتها. معمولاً دانش، جهان‌بینی ما را تشكیل می‌دهد و مهارتها، توانایی كاربرد عمل‌گرایانه دانش ما در كارها به صورت آگاهانه یا ناآگاهانه است. شكل۱ تعاریف بالا را روشن می‌سازد.به این‌ترتیب، برای درك و دریافت امور، فرد نیاز به تواناییهای جسمی و هوشی دارد. به علاوه، وی باید از چگونگی كار آگاه باشد، مجری ماهری باشد و به الزامات زمینه فعالیت خود حساسیت نشان دهد. در این نوشتار برای دستیابی به ماهیت شایستگی، شكل۱ را نقطه شروعی برای درك مفهوم شایستگیها و از جمله شایستگی شبكه‌ای در نظر می‌گیریم.
ترسیم شایستگی شبكه‌ای
سواد اطلاعاتی، شایستگی رسانه‌ای، و مهارتهای كتابخانه‌ای نمونه‌هایی از مفاهیمی هستند كه ممكن است در پوشش «شایستگیهای اطلاعاتی» مستتر باشند. با استفاده از قواعد گوناگون شاید بتوان مفهوم سواد را در دو گروه «سوادهای مهارت پایه۱۵» و «سوادهای دیجیتالی» گنجاند. برای نمونه، سواد اینترنتی جز‍ء سواد دیجیتالی است.مك كلور۱۶ از اولین افرادی بود كه «سواد شبكه‌ای۱۷» را در كنار سایر انواع سواد (سواد سنتی، سواد اطلاعاتی، سواد رایانه‌ای، و سواد رسانه‌ای) قرار داد. به اعتبار ایده‌های وی و بروس۱۸، روابط بین انواع گوناگون شایستگیهای مربوط به اطلاعات در قالب شكل۲ نمودار می‌شود.به خاطر همپوشانی مفاهیم، قراردادن شایستگیهای اطلاعاتی به صورت مجزا مشكل است. بهرحال مفاهیم با توجه به اختلافشان در تأكید بر محتوای اطلاعاتی در برابر ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات۱۹ نمایان می‌شوند. برای تعیین چارچوبی برای شایستگی شبكه‌ای، شایستگیهای خاص موجود در شكل ۲ به طور خلاصه بیان می‌شوند:
- سواد سنتی یعنی توانایی فهم و كاربرد اطلاعات چاپی در فعالیتهای روزانه؛ در خانه، كار، اجتماع برای رسیدن به اهداف و توسعه دانش و نیروی شخصی. اساساً، سواد اشاره دارد بر توانایی در خواندن همراه با معنی و فهم آنچه كه خوانده می‌شود.
- شایستگیهای ارتباطی بر توانایی تطبیق مناسب پیام در محیطی میانكنشی تأكید می‌كند. موارد بالا به الزامات خاص جستجوی اطلاعات در محیط شبكه‌ای نمی پردازد.
- سواد رایانه‌ای بر استفاده از سخت‌افزار و نرم‌افزار صرف‌نظر از كیفیت‌های خاص خدمات شبكه‌ای (مانند موتورهای جستجو در ابزارهای جستجوی اطلاعات) اشاره دارد.
- مفهوم «مهارتهای اطلاعاتی» با توجه به محتوای اطلاعات و ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در موقعیتی بینابین قرار دارد. در عمل، مهارتهای اطلاعاتی بر مهارتهای جستجوی اطلاعات دلالت می‌كند. به دلیل تأكید مفهوم مهارتهای اطلاعاتی بر اهمیت استفاده هوشمندانه از اطلاعات دریافتی از منابع مختلف اطلاعاتی، این مفهوم توجه خاصی به پرسشهای ویژه جستجوی اطلاعات در اینترنت ندارد.
- در نهایت، «سواد اطلاعاتی» وجه مشترك همه شایستگیهای اطلاعاتی است وبه همین دلیل شایستگی شبكه‌ای جنبه‌ای از سواد اطلاعاتی لحاظ شده است. در ابتدا مفهوم سواد اطلاعاتی دربرگیرنده مضمونی دیگر بود یعنی با سواد اطلاعاتی فردی آرمانی موسوم به «مصرف كننده» اطلاعات، در جهانی متغیر و پیوسته تلقی می‌شد. به منظور بهره‌مندی از سواد اطلاعاتی، افراد باید مجموعه مهارتهای خاصی را فرا گیرند كه شامل پیگیری مكان مناسب اطلاعات و استفاده از اطلاعات برای مسئله‌گشایی و تصمیم‌گیری است (Behrens,۱۹۹۴). در حقیقت همه این خواسته‌ها و اقتضائات توضیح دهنده ایده پایه‌ای سواد اطلاعاتی‌اند كه عبارت است از: دسترسی ماهرانه به اطلاعات و استفاده ازآن در محیطهای متغیر اطلاعاتی.
ویژگیهای خاص شایستگی شبكه‌ای
با توجه به موارد بالا، الزامات استفاده از اینترنت در زیر مجموعه شایستگیهای اطلاعاتی قرار می‌گیرد. در شكل۲ شایستگی شبكه‌ای بین سواد رایانه‌ای و مهارتهای اطلاعاتی قرار می‌گیرد. بطوركلی، شایستگی شبكه‌ای تا حدود زیادی به همه اهرمهای استفاده از كل اینترنت اطلاق می‌شود، برای نمونه، همه عوامل دخیل در فروش پیوسته۲۰ یا طراحی صفحات خانگی.۲۱مك‌كلور سواد شبكه‌ای را توانایی تشخیص، دسترسی و استفاده از اطلاعات الكترونیكی از شبكه می‌داند. به گمان او، سواد شبكه‌ای باید مشتمل بر آگاهی شخص از بافت، ساخت و استفاده از منابع شبكه‌ای باشد. همچنین فرد باید از نقش اطلاعات شبكه‌ای شده در فرایند مشكل‌گشایی آگاه باشد. این نوع از سواد مهارتهای خاصی را می‌طلبد: آگاهی از چگونگی بازیابی انواع خاصی از اطلاعات، چگونگی تركیب منابع شبكه‌ای و نحوه استفاده از آنها در مشكل‌گشایی. وی قابلیتهای اینترنتی ناظر بر مراحل مشكل‌گشایی را (برای مثال، در مرحله جستجوی اطلاعات كتابخانه‌های الكترونیكی و خدمات جستجو، همچنین نامه الكترونیكی و لیست سروها) در قالب نمودار ترسیم می‌كند. بهرحال محیط‌های اطلاعاتی شبكه‌ای الزامات ویژه‌ای را برای اطلاع‌جویان تحمیل كرده‌اند. چرا كه علاوه بر حجم زیاد اطلاعات موجود، منابع اطلاعاتی در حوزه‌های وسیع‌تر و مكانهای گسترده‌تر موجودیت یافته‌اند. برای دسترسی به اطلاعات، مردم نیاز دارند تا درسیستم‌های فناوری اطلاعاتی پیچیده، متنوع و همپوشان نیز زبردست شوند. برای نمونه در فرموله‌كردن نیازهای اطلاعاتی در جستجوی وب، شخص مجبور است پرسشهایش را دقیقاً تعریف كند تا از سرریز اطلاعات زاید جلوگیری كند.یا هنگام تشخیص منابع مشابه در اینترنت، كاوشگر ناچار است در استفاده از كاركردهای خاصِ سیستم‌های اطلاعاتی توانا باشد به‌ویژه در مرور و تورق صفحات وب برای استفاده مؤثر از پتانسیل‌های منابع شبكه‌ای. زیرا جهش از پیوندی به پیوندی دیگر ممكن است نتایج كاوش بهینه‌ای را به دنبال داشته باشد. همچنین در جایی كه منابع خاصی موجود است، مهارتهای ویژه‌ای برای یافتن مناسب‌ترین صفحات وب یا منابع الكترونیكی دیگر لازم است.بری و مك‌كلور، احتیاجات اساسی شایستگی شبكه‌ای را در جستجوی اطلاعات این‌گونه برشمرده‌اند:
۱. آگاهی از منبع اطلاعاتی شبكه‌ای و سازمان آنها (دانستن اینكه چه چیز در اینترنت موجود است و چگونه منابع اطلاعاتی در آن سازماندهی شده‌اند)؛
۲. استفاده ماهرانه از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات (مثل موتورهای جستجوگر وب) مورد نیاز برای دستیابی به اطلاعات؛
۳. قضاوت درباره اطلاعات به دست آمده شامل ارزیابی كیفی، وجین اطلاعات نامناسب، و تمركز بر نیازهای خاص؛
۴. ارتباطات، كه عبارت است از خلق و انتقال پیامهای ناظر بر نیازهای اطلاعاتی شخص، یا قواعدی كه در ترجیح اقلام اطلاعاتی صورت گرفته و... با استفاده از ابزارهای ارتباطی رایانه‌ای۲۲ مثل نامه‌های الكترونیكی. موارد بالا مؤید این نكته‌اند كه شایستگی شبكه‌ای یك مفهوم شخصی نیست، بلكه به عنوان مكمل نوعی فعالیت مثل جستجوی اطلاعات است.
شایستگی شبكه‌ای در عمل: دیدگاه تئوری شناخت اجتماعی
برای فهم شایستگی در حوزه جستجوی اطلاعات، عوامل چندی باید به حساب آیند نظیر:
- اهداف و شرایط انجام فعالیت
- قواعد ترجیح كانالهای مختلف اطلاعاتی
- آگاهی از منابع اطلاعاتی
- آگاهی از موانع دسترسی به اینترنت.
تئوری به كار رفته در تبیین شایستگی شبكه‌ای، تئوری شناخت اجتماعی آلبرت باندورا (۱۹۸۶) است كه مدلی است پذیرفته شده و معتبر در شناخت رفتار افرادی كه در مورد عوامل شایستگی و مهارت بحث می‌كنند. وی بر این باور است كه عوامل محیطی و زمینه‌ای فعالیت مانند فشار اجتماعی، یا ویژگیهای موقعیتی، شناختی، شخصیتی، و حتی جمعیت‌شناختی بر هم تأثیر متقابل دارند. بنابراین رفتارها به وسیله عوامل زمینه‌ای و محیطی متأثر می‌شوند و این عوامل نیز به نوبه خود از رفتارها تأثیر می‌پذیرند.بر پایه تئوری شناخت اجتماعی، رفتار انسان توسط محركهایی كه ریشه در فعالیتهای شناختی او دارد هدایت شده و ثابت می‌شود. دو عامل شناختی در مركزیت فعالیتهای شناختی بحث حاضر قرار می‌گیرند:
۱. تمایلات و خواسته‌های شخصی از برونداد اطلاعاتی؛ كه در اشخاصی كه عقیده دارند رفتارهای اطلاعاتی‌شان نتایج لازم را در پی خواهد داشت اهمیت فراوان دارد.
۲. باورهای شخص از خود كارآمدی‌اش۲۳. این عامل دلالت بر مكانیزم‌های روان‌شناختی دارد كه مسبب ایجاد راههایی برای كسب شایستگی در افراد است. این عامل مركزیت بیشتری دارد.
خود كارآمدی و شایستگی
همانطور كه كمپو۲۴ می‌گوید، ادراكات خودكارآمدی در نوع رفتارها، چگونگی تلاش، و پاسخهای هیجانی (نگرانی و فشار) شخص در حین انجام وظیفه و اجرا تأثیر بسزا دارد. تئوری خودكارآمدی این‌گونه است كه رفتارهای اشخاص به این بستگی دارد كه فرد باور داشته باشد كه می‌تواند عمل خاصی را با موفقیت به انجام رساند. این باورها دانش فرد است از نوع نیازهایش و چگونگی پاسخ بدانها كه همان شایستگی ادراكی اوست. با وجود چنین عاملی درون فرد، علائق در او به ظهور و بروز می‌رسد و باعث رضایت خاطر او می‌شود. با كسب مهارت، افراد از استانداردهای شغلی و خودكارآمدی بالاتری برخوردار خواهند شد.
به بیانی موجزتر، خودكارآمدی قضاوت مردم است در مورد قابلیتهایشان در سازماندهی و اجرای كنشهای مربوط به فعالیتی خاص.بنابراین خودكارآمدی به شایستگی فرد مربوط نمی‌شود، بلكه به قضاوتهای او از آنچه با شایستگیهایش انجام می‌دهد مربوط است. به گمان ما این قضاوتها مبنای اجتماعی دارند، مثلاً موفقیت فردی كه از اینترنت استفاده می‌كند بر پایه پیش‌فرضهایی است كه از موفقیت دیگر افراد (مثل دوستان و هم‌دانشكده‌‌ایها) در ذهن خود دارد. در مورد اینترنت، خودكارآمدی به باور شخص از توانایی‌اش در جستجوی موفقیت‌آمیز اطلاعات اطلاق می‌شود. یافته‌های اطلاعاتی مهم‌‌ترین منبع خودكارآمدی افراد است. چه، هرچه یافته‌ها بهتر و مربوط‌تر باشد فرد از احساس خودكارآمدی بیشتری برخوردار خواهد شد، و برعكس، هرچه یافته‌ها نامربوط و نامناسب باشد از میزان احساس خودكارآمدی فرد كاسته می‌شود.به زعم ما، افرادی كه از تواناییهایشان در استفاده از اینترنت اطمینان كمی دارند از مهارتهای اینترنتی‌شان رضایت ندارند، و برعكس هرچه افراد در استفاده از اینترنت مشكل كمتری داشته باشند از خودكارآمدی بالاتری برخوردارند. البته ممكن است افرادی از اعتماد به نفس بالایی برخوردار باشند ولی به دلیل نداشتن انگیزه كافی، به جستجوی اطلاعات نپردازند.
مدلی از شایستگی شبكه‌ای
بر مبنای تئوری شناخت اجتماعی،‌ شایستگی شبكه‌ای به منزله یكی از شرایطی كه افراد باید داشته باشند منظور نمی‌شود، بلكه جزئی اصلی و لاینفك از هر كنش و رفتار، مثل جستجوی اطلاعات، تلقی می‌شود. شایستگی شبكه‌ای در ارتباط با دیگر عوامل، رابطه تأثیر و تأثر دارد. مدل ۳ با توجه به عقاید كمپو و لحاظ‌كردن خودكارآمدی پیشنهاد می‌شود. این مدل بر روابط متقابل بین عوامل اصلی شایستگیهای اطلاعاتی تكیه دارد. روابط متقابل بین شایستگی شبكه‌ای، خودكارآمدی، و استفاده اینترنت جزء علائق اجتماعی هستند. شایستگی شبكه‌ای به عنوان تركیبی از مهارتهای مربوط به چیستی و چرایی با باور خودكارآمدی تلفیق می‌شود. این امر در مورد تازه‌كاران صحت بیشتری دارد. راه استفاده از شایستگی تا حد زیادی به چگونگی اطمینان فرد از توانایی‌اش در زبردستی بهره‌جویی از فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی و جستجو برای اطلاعات مناسب از منابع شبكه‌‌ای بستگی دارد.بر اساس این مدل تجربه اطلاع‌جویی كه از محیط شبكه‌ای دریافت می‌شود از خواسته‌های فرد متأثر می‌شود. به همین ترتیب كنش افراد از خودكارآمدیشان متأثر شده و عملیات جستجوی اطلاعات از شایستگی شبكه‌ای تأثیر می‌پذیرد. مثلاً، شخصی كه علاقمند به سهیم‌كردن دیگران با تجربیات و خواسته‌هایش باشد از گروههای خبری یوزنت استفاده می‌كند.همان‌طور كه گفته شد شایستگی شبكه‌ای افراد در چهار حیطه آزموده می‌شود: ابتدا دانستن آنچه در اینترنت موجود است و چگونگی سازماندهی منابع اطلاعاتی شبكه‌ای در آن. برای مثال، در مورد بالا فرد مجبور است تا در تشخیص مناسب‌‌ترین گروههای خبری توانا باشد. همچنین او باید از نحوه كار و استفاده از آرشیوهای بخش پرسشهای تكراری۲۵ آگاه باشد؛ دوم، مهارتهای استفاده از ابزار فناوری اطلاعات و ارتباطات به منظور دستیابی به سرورهای اخبار و خواندن پیامهای موجود در یوزنت؛ سوم، او باید قادر به شمرده‌سازی نیازهای اطلاعاتی‌اش در قالب پرسشها و كلیدواژه‌ها باشد؛ و در انتها، توانایی انتخاب اطلاعات لازم در این مدل بر تأثرات جستجوگر در اثر فعالیت جستجو (مانند نگرانی و خوشحالی) نیز اشاره شده است. این تأثیرات هیجانی و روانی كه ناشی از تجربه است بر خودكارآمدی فرد نیز تأثیر می‌گذارند، و در نهایت این خودكارآمدی است كه میزان شایستگی شبكه‌ای فرد را تعیین می‌كند. برای نمونه مهارتهای بالای جستجوگر باعث ایجاد خوشحالی و در نتیجه كارآمدی بالا خواهد شد. در صورتی كه اگر فرد از مهارت برخوردار نباشد انگیزه‌های استفاده از اینترنت در او كاهش یافته و شایستگی شبكه‌ای در او تقلیل می‌یابد،. چرا كه او در صدد توسعه این شایستگیها برنخواهد آمد.
نتیجه
بهرحال، در این جستار سعی بر آن شد تا شایستگی شبكه‌ای مجهول و مغفول باقی نماند، مضاف بر اینكه با ارائه مدل شناخت اجتماعی، گذشته از تعریف شایستگی شبكه‌ای، جایگاه و نحوه ارتباط آن با سایر عوامل نیز مشخص گردید. این مدل رویكردی رابطه‌‌ای به شایستگی شبكه‌‌ای داشت. این پدیده در طول زمان ثابت نیست، بلكه به عوامل گوناگون موقعیتی، شناختی، و اقتضائی بستگی دارد. آنچه در این مدل مورد تأكید بود، رابطه ‌مستقیم شایستگی شبكه‌‌ای و خودكارآمدی (فاكتوری‌ شناختی- اجتماعی) است. پدیده دیگری كه می‌تواند موضوع مطالعه باشد «شایستگی جستجوی اطلاعات۲۶» است. افزون بر این می‌توان با تأكید بر این مدل، آموزش جستجوی اطلاعات در میان كاربران (تازه‌كاران و كهنه‌كاران) رامورد بازبینی و مطالعه قرار داد.
پی‌نوشتها
۱. network competence
۲. information literacy
۳. digital literacy
۴. competence
۵. skill
۶. information technology literacy
۷. information skills
۸. information-related competences
۹. ability
۱۰. Albert Bandura
۱۱. to come together, be suitable
۱۲. Raivola
۱۳. What to do?
۱۴. How to do?
۱۵. skill-based literacies
۱۶. McClure
۱۷. network literacy
۱۸. Bruce
۱۹.Information and communication technology (ICT)
۲۰. online
۲۱. homepage
۲۲. computer mediated communication (CMC)
۲۳. self efficiency
۲۴. Compeav
۲۵. Frequentcy Asked Questions
۲۶. information-seeking competence

نوشته: ریجو ساولاینن
ترجمه: حمید كشاورز
دانشجوی كارشناسی ارشد علوم كتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تهران


مطالب مرتبط

ده قدم برای ایجاد کردن آمد و شد به وب سایت شما

میدونم که شما به چی فکر میکنید ، خوبه ، یک مقاله دیگه درباره ایجاد کردن آمد و شد در وب سایت . خوب این مهم است که وب سایت شما دارای ترافیک باشد . این یک محیط غیر حساس ایجاد میکند برای داشتن یک وب سایت که بیش از همه مفید است و در جهان کسی در مورد آن چیزی نمی داند . این مقاله ۱۰ روش کم هزینه برای ایجاد ترافیک در وب سایت شما معرفی میکند . لذت ببرید. ۱- لینک های خود را با سایت هایی که حاوی مطالبی مشابه مطالب شما است ، داد و ستد کنید . وقتی که بازدید کنندگان برای شما مهم باشند ، مسلما بازدید کنندگان هدف دار برای شما واقعا مهم هستند . اگر وب سایت شما در مورد سگها است ، این کار احمقانه ای است که لینک های خود را با سایتهایی متعلق به مردمی هست که از سگ متنفرند ، معاوضه کنید . برای آنکه این یک عمل ضد پیشرفت است و عاقلانه نیست .نه ، این روش داد و ستد لینک ها برای کار نیست .بهتره این کار با سایت هایی انجام شود که موضوعی را پوشش میدهند که با موضوع شما مرتبط است . ۲- انتشار یک وبلاگ پرداختن به منافع یک وبلاگ از این موضوع این بحث خارج است و من وقت توضیح آن را ندارم . فقط میدونم که موتور های جستجو به وبلاگ ها علاقه دارند که دارندگان وب لاگها را با دیگر وبلاگ داران بطور مکرر به هم متصل کنند . ۳- انتشار خبرنامه خودتان اکنون من میدونم شما چی فکر میکنید . انتشار یک خبرنامه ؟ به نظر می رسه که کار زیادی نمیتونه انجام بده . خوب بله میتونه . ولی اگرشما خبرنامه تان را در مورد چیزهایی که ار آن سود میبرید بنویسید ، ابدا خوب کار نخواهد کرد . مطالبتان را خارج از کاغذ یا یک محیط خاص نمیتوانید بنویسید ؟ در این مورد نگران نباشید ، در اینترنت مکانهای online فراوانی هست که شما میتونید که از آنجا مطالب رایگان در دسته بندی های منظم را متوانید دریافت کنید . فقط کافیست به موتور جستجو مورد علاقه تان مراجعه کره ور در فهرست مقاله ها مورد نظر را تایپ کنید . و شما از تعداد مواردی که در نتیجه جستجو می آید قطعا متعجب خواهید شد . ۴- عرضه کردن رایگان بعضی از مطالب که به موضوع اصلی شما مرتبط است . مردم freebies را دوست دارند . مطمعن شوید که مطالب شما با کیفیت است و به موضوع اصلی شما مرتبط است . این خوب است که شما قبل از دریافت freebies توسط کاربر آدرس ایمیل کاربر را بخواهید . این راه خوبی برای جمع آوری سریع لیست افرادی که به موضوعات سایت شما علاقه دارند میباشد . ۵- مبادله کردن تبلیغات با دیگر منتشران مجله الکترونیکی مجله های الکترونیکی که با موضوع شما مطابق هستند را جستجو کنید و تبلیغات خود را با آنها مبادله کنید . بعضی منتشران با این نوع مبادله برای مدت کوتاهی موافقت میکنند ، مخصوصا اگر مخارجی را هم تقبل کنید . ۶- شرکت کردن در محل های اجتماع عمومی در اینترنت online forums ۷- منتشر کردن آدرس وب سایت در هر چیزی که پخش میکنید ، کتاب ، کارت ویزیت ، کاتالوگ و بروشور ۸- مطالعه هر چیزی که به شما در مورد ایجاد آمد شد در وب سایت کمک کند . این شدیدا مهم است که در این مورد مطالعه کنید چون اینترنت دقیقه به دقیقه تغییر میکند .ثبت نام کردن در مجله های الکترونیکی ، خواندن کتابهاب الکترونیکی ، و خواندن مطالب موجود در forums . تمام این منابع به شما کمک میکند تا همچنان در جریان آخرین تحولات و اخبار در اینترنت باشید . ۹- پرسیدن سوالاتی که در مورد آنها فگر میکنید از فروشگاه های اینترنتی بعضی از فروشگاه های اینترنتی میتونند شما را برای موفقیت راهنمایی کنند ، خصوصا اگر با آنها آشنا نیز باشبد . اگر انها به شما را در راه موفقیت کمک کنند ، آنها نیز موفق میشوند . فراموش نکنید فقط سوالهای بی اهمیت سوالهای پرسیده نشده هستند . ۱۰- وقتی که شما ایده جدیدی به ذهنتان خطور کرد ، از آن استفاده کنید . بهتره که این خارج از فقط یک حرف باشد ولی اگر ایده جالبی به ذهن شما رسید متوانید در هنگامی که تحقیقتان را انجام می دهید به سادگی آن را انجام داده و از تمام آن استفاده کنید . چرا شما تمام تحقیق را در اولین مرتبه انجام میدهید ؟

وبگردی
فساد همه گیر شده است، و اتفاقاً این یک مساله سیاسی است
فساد همه گیر شده است، و اتفاقاً این یک مساله سیاسی است - اما مساله سیاسی را نباید به مساله حاکمان تقلیل داد. مساله سیاسی است به این معنا، که آنچه به ما در سطح ملی، فرم بخشیده، نادرست است. چیزها در جای خود نیستند و روال غلط امور، همه چیز را و همه کس را به فساد کشانیده است. در این تفسیر سوم، چشم شما نه به حاکمان است نه به تک تک مردم. چشم شما به الگویی است که به امور فرم بخشیده است.
پاسپورتی که همه جا به آن توهین میشود
پاسپورتی که همه جا به آن توهین میشود - مدتی است که تب سرمایه‌گذاری در گرجستان شایع شده است و مردم برای خرید ملک یا راه اندازی یک کسب و کار عازم این کشور می‌شوند. در این میان چند اتفاق رخ داد. یکی این بود که تحریم‌های امریکا گریبان گیر ایران شد و به عقیده من این‌ها به نوعی بازخورد عملیات روانی ترامپ علیه ایران است و از سوی دیگر انتخابات اخیر گرجستان هم با پیروزی جریان راست تندرو این کشور به پایان رسید. وگرنه گرجستان اصلا کشوری نیست که قادر…
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان! - «شباهت عجیب علی الهام استاد هوا فضا در دانشگاهی در آلمان به غلامحسین الهام معاون رئیس جمهور سابق!
شبهای داغ مدیترانه !
شبهای داغ مدیترانه ! - «حسن کردمیهن» متهم آمریت حمله به سفارت عربستان به تازگی در کرج، مرکز استان البرز، رستوران راه انداخته است.
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر - سید احمد خمینی، نتیجه امام خمینی که چند هفته پیش با ازدواجش خبرساز شده بود، بار دیگر با انتشار عکسی از او و همسرش در حین سوارکاری حساسیت نسبت به خود را برانگیخته است و باعث تحریک مخاطبان و کاربران در فضای مجازی شده است.
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی!
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی! - دو نفر از کسانی که همراه رئیس جمهور در سمنان حضور داشتند در هنگام سخنرانی روحانی رفتار غیر معمولی از خود نشان میدادند.
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما - ظهارات جنجالی لیلا بوشهری و شقایق دلشاد درباره فساد در سینما: چرا دایرکت میدم فالو نمیکنید؟ ساعت یک شب چرا باید زوایای صورت منو ببینن؟
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی!
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی! - بخشی دیگر از برنامه «من و شما» با حضور مسعود فراستی و برخورد توهین آمیز مجری رسانه ملی را می بینید که در رسانه ها باز نشر نشد.
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر - مریم مومن متولد دهه 70 می باشد و حضورش در بانوی عمارت اولین تجربه بازیگری است و به واسطه این سریال وارد دنیای بازیگری شده است . او در کلاس های تئاتر فعالیت داشته است .
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است !
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است ! - پس از اولین گفت وگوی رسمی میترا استاد (نجفی) و تایید ازدواجش با محمدعلی نجفی، حالا شهردار سابق، در نخستین واکنش به جنجال ها، عکس تازه ای از خود و میترا استاد در اینستاگرامش منتشر کرده است.
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه - گروه تروریستی جیش العدل نخستین تصاویر از حمله به پاسگاه مرزی در میرجاوه ۱۴ مهر امسال را منتشر کرد؛
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».