یکشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Sunday, 20 May, 2018

نگاهی به اجرای ارکستر ملی ایران ( ۷ و ۸ مهر- تالار وحدت )


در این برنامه كه در دو بخش اجرا شد ، سه قطعه بی كلام ، سه قطعه با كلام از موسیقی تاجیكستان ( از ساخته های زیاد الله شهیدی و فرزندش طالب خان شهیدی ) ، دو قطعه از موسیقی آذری و یك قطعه از موسیقی ازبكستان ( ساخته طالب شهیدی ) و پنج قطعه موسیقی با كلام از ساخته های موسیقی دانان دهه های ۲۰ و ۳۰ و چهل ایران ( ركن الدین مختاری ، روح الله خالقی و عبدالحسین برازنده و حسینعلی ملاح ) مجموعه اجراهای اركستر موسیقی ملی را شكل می داد .
برنامه با قطعه ریتمیك رقص ژاله ، و ملودی آشنایش كه ساخته ذهن استاد زنده یاد حسینعلی ملاح بود و شهرام توكلی روی آن آهنگسازی كرده بود ، آغاز شد و سپس محمد قولوف سه تصنیف قلعه بندی ، دلداده شدم و ساری گلین را خواند . محمد قولوف ، چنانكه از صدای تنور و پخته وی بر می آمد ، تحصیلات آكادمیك موسیقی دارد . وی در كنسرواتوار چایكوفسكی در كلاس واسیلی كارین تحصیل موسیقی كرد و در باله و اپرا نیز فعالیتهای چشمگیری داشت . این خواننده ۶۰ ساله تاجیكستان در سال ۱۹۷۰ عنوان هنرمند ملی تاجیكستان را از آن خود كرد .از سال ۱۹۹۲ پروفسور كنسرواتوار ملی تاجیكستان بود. قولوف در بخش دوم نیز تصانیف بخارا ، محلی آذری ، و محلی ازبكی را بر روی ساخته هایی از طالب شهیدی خواند . قولوف اگر چه در كل تصویری از یك خواننده مسلط تنور را در منظر تماشا گران ایرانی به تماشا نهاد، اما در بخشهایی از اجرای خود ، به خصوص در اجرای قطعه محلی آذری با اركستر چندان هماهنگی نداشت، ضمن آنكه صدا برداری كار وی به مطلوبیت و شفافی صدابرداری صدای سالار عقیلی نبود .
آثار طالب خان شهیدی نیز اگرچه رنگ و بویی تاجیكی داشت ، اما این رنگ و بو به دلیل نبود سازی از منطقه تاجیكستان، به خوبی نتوانست توسط اركستر انتقال داده شود . شهیدی كه سال گذشته به عنوان رهبر میهمان اركستر سمفونیك ایران را هدایت می كرد ، با استفاده از ملودی ها و اشعار مناطق تاجیكستان و ازبكستان و آذربایجان آثار متعددی ساخته است كه از جمله شاخص ترین آثار وی می توان ۵ اپرا و ۴ باله و آثار نمایشی چون رباعیات خیام ، سیاوش ، شاه فریدون ، یوسف و زلیخا و آثار سمفونیك نام برد . وی آموزش آهنگسازی را نزد پدرش آغاز كرد و سپس در محضر آهنگساز بزرگ ارمنی ، آرام خاچاطوریان تحصیلاتش را ادامه داد .
تصنیفهای ایرانی اركستر ملی كه با صدای سالار عقیلی اجرا می شد ، بیش از دیگر بخشها با اقبال تماشاگران روبرو شد. سالار عقیلی در این اجرا نشان داد كه به راحتی می تواند جای خالی علیرضا قربانی را پر كند . وی اگر چه در این اجرا آوازی اجرا نكرد تا تماشاگران بتوانند قابلیتهای حنجره اش را در آواز خوانی روی صحنه و همراه اركستر ملی دریابند ، اما در اجرا ی تصانیف بسیار مسلط و حرفه ای نشان داد . صدای رسا، با تحریرهای جا افتاده و غلطهای نرم و مخملین ، و نازك كاریهای جذاب توانست تصویری دلنشین از صدای این خواننده جوان به دست دهد . سالار عقیلی چندی قبل نیز با اركستر ملی اجرای برنامه داشت و ۱۰ و ۱۱ مهر نیز در تالار وحدت به همراه اركستر ملل تصنیف مرغ سحر را بازخوانی كرد.
در میان تصنیفهای اجرا شده ، اجرای دو تصنیف جفای گلچین و چرا خاموشی جای بحث و گفت و گو دارد . تصنیف جفای گلچین در واقع همان تصنیف معروف آتش دل از مرحوم عبدالحسین برازنده است كه با صدای استاد زنده یاد ، تاج اصفهانی اجرا شد . این اثر در اجرای اركستر ملی با تغییر كل شعر و با همان ملودی اجرا شد . شعر این تصنیف را حسن صدر سالك سروده بود . این تغییرات صوری كه چند سالی است دامن اركستر ملی را گرفته است ، با اعتراض برخی از نخبگان موسیقی روبرو شده ، و حتی شورای اركستر كه مركب از كامبیز روشن روان و حسین علیزاده بود ، به جهت برخی اختلاف نظرها كمتر تشكیل می شود . تصنیف چرا خاموشی نیز كه در بخش دوم برنامه اجرا شد ، گرته برداری مشخص و مشهودی از تصنیف معروف «تو ای پری كجایی» ( از ساخته های همایون خرم ، با شعری از هوشنگ ابتهاج (سایه )و صدای زنده یاد قوامی ) بود و مشخص نبود چرا اركستر ملی كه یكی از وظایفش اجرای آثار ملی و شاخص تاریخ موسیقی ایران است ، به جای اجرای اصل اثر به سراغ كپی دست چندمی از همان اثر می رود .
اركستر ملی كه از سال ۷۷ كار خود را به رهبری فرهاد فخرالدینی و آواز شجریان شروع كرد ، برابر اساسنامه آن قرار است آثار شاخص و در سطح ملی ، از آهنگسازان گذشته و معاصر را اجرا كند. این كار در ابتدای راه اندازی این اركستر تا حدودی رعایت می شد ، اما در یكی دو سال اخیر جای خالی آثار هنرمندانی چون پرویز مشكاتیان ، محمد رضا لطفی ، حسین علیزاده و... خالی است . از سوی دیگر با وجود تلاشهایی كه در دو دهه اخیر در ابداع برخی از سازهای ایرانی و اركستراسیون این سازها و نیز توجه به سازهای محلی و نواحی مختلف ایران به عمل آمد ه است ، ( گروههای عارف و شیدا و تلاشهای علیزاده و مشكاتیان و نیز محمد رضا درویشی ) به نظر می رسد مسئولان مركز موسیقی نیز درمورداركستر موسیقی ملی با این پرسش جدی مواجهند كه با توجه به چنین تجربه های مثبت و موثر و مورد اقبال اهل فن و نخبگان ، كه نمونه اخیر آن اركستر ۳۱ نفره گروه خورشید بود ، و یا اركستر ملل كه ۱۰و۱۱ مهر در تالار وحدت اجرا داشت ، چرا برای یك اركستر موسیقی ملی با سازهای ایرانی سرمایه گذاری صورت نمی گیرد و چرا باید در یك اركستری كه به نام اركستر موسیقی ملی ایران نامیده می شود. بیش از ۵۰ ساز آن از سازهای كلاسیك فرنگی باشد و كمتر از ۱۰ ساز ایرانی . پاسخ به این پرسشها می تواند روزنه ای باشد برای رسیدن به اركستر ی با قابلیتهای موسیقی ایرانی در تمامی وجوهش .
در حاشیه:
غیبت علیرضا قربانی از جمله حواشی این اركستر بود. وی كه در چند سال اخیر به عنوان خواننده اول این اركستر ، پای ثابت تمامی اجراها بود ، چندی قبل در گفت و گویی ابراز تمایل كرده بود ، بیشتر با گروههای سنتی بخواند و اجرای اخیر وی با گروه خورشید نیز می تواند طلیعه ای باشد برای حضور كمترش در اركستر ملی ایران .
استقبال از برنامه های اركستر ملی به مانند تمامی اجراهای گذشته خوب بود و تمامی سالن ۸۰۰ نفره تالار وحدت مملو از تماشاگر بود.
سام پورمهدی


منبع : روزنامه همشهری

مطالب مرتبط

حافظ‏الاصوات

حدود صد سال پیش یعنی به سال ۱۳۲۳ق مطابق با سال ۱۹۰۵ میلادی فرمان جالبی از سوی مظفرالدین شاه صادر می‏شود که مضمون آن بیانگر ترویج و اشاعه دستگاه نوظهور گرامافون در ایران است. فرمانی که شاید نظیر آن از سوی هیچ پادشاهی به جز مظفرالدین شاه صادر نگردید. مردم به حفظ و نگهداری آثار گذشته و خصوصاً اصوات از قرنها قبل از صدور این فمران علاقه نشان می‏دادند چنانکه تا پیش از اختراع گرامافون در سال ۱۸۷۷ دستگاههای متنوعی برای پخش صدا ابداع گردیده بود که نواهای موسیقی را به شکل مصنوعی پخش می‏کرد ــ منظور همان جعبه‏های موسقی است ــ ولی بشر در حسرت ضبط صدای خود و شنیدن آن بود و این اصوات وی را راضی نمی‏کرد. با همت ادیسون به این آرزوی دیرینه جامعه عمل پوشانده شد و تا اوایل شروع قرن بیستم گرامافون با کوشش متخصصان فنی چنان اصلاح شده بود که قدم به خانه‏های مردم متوسط‏الحال گذاشت.
این محصول جدید شاید حدود ده سال پس از اختراعش به ایران وارد شد و طبق معمول نیز سر از دربار درآورد و ناصرالدین شاه اولین استفاده‏کننده آن بود که با چگونگی استفاده از آن آشنایی داشت. وی در سفرنامه‏اش به اروپا ــ سومین سفر ــ به سال ۱۸۸۹ نمایشی را که به منظور آشنایی وی با جدیدترین اختراعات قرن ترتیب داده بودند چنین شرح می‏دهد:
.... بعد یک شخص آمریکایی که صاحب فتوگراف است، آمد جلوی ما ایستاد و خطابهٔ مفصلی در تعریف فتوگراف خوانده ناظم‏الدوله ترجمه کرد. بعد فتوگراف را وسط مجلس حاضر نمود، معلوم شد این نوع فتوگراف غیر از فتوگرافی است که در طهران ما داریم. هم سهل‏تر و هم صدا را بهتر پس می‏دهد. اول صدای موزیکی که در او داده بودند پس داد خیلی خوب و واضح بود بعد حرف زدند همان طور پس داد. بعد به مهدی خان آجودان مخصوص فرمودیم که توی فتوگراف حرف بزن، دو بیت شعر حافظ خواند که این است:
چه باده فرح‏بخش و باد گلبیز است به بانگ چنگ مخور می که محتسب تیز است
صراحیی و حریفی گرت به دست افتد به عیش کوش که ایام فتنه‏انگیز است
همه را همان‏طور جواب داد. صاحب فتوگراف وعده داد که یک دستگاه فتوگراف همین‏طور برای ما تقدیم نماید.در کتاب المآثر و الاثار محمدحسن اعتمادالسلطنه جزو وسایلی که در آن ایام به ایران وارد شد علاوه بر میزان الهوا، میزان الارتفاعات، میزان الحرکه از “حافظ الاصوات “ یا گرامافون هم یادی شده است. با شروع پادشاهی مظفرالدین شاه اندک اندک این دستگاه علاوه بر دربار در خانه‏های اعیان و اشراف نیز دیده شد.چنانکه در زندگی معیرالممالک در سالهای ۱۳۱۶ق آمده است وی در ایام استراحت در ملک خود واقع در مهرآباد علاوه بر پرداختن به علاقه‏های شخصی خود چون گلکاری با دو دستگاه گرامافون خود شبها به ضبط آثار اساتید موسیقی ایرانی آن زمان مشغول بود که نمونه‏هایی از آن تا این زمان حفظ شده است.البته باید در اینجا به این نکته اشاره کرد که گرامافونی که تا این زمان در ایران از آن استفاده می‏شد از گرامافونهایی که بعدها به وسیله عامه مردم استفاده می‏شد و متشکل از یک صفحه مدور که سوزنی روی آن می‏گشت و صدایی خارج می‏شد فرق می‏کرد زیرا آنها دستگاهی بودند ساده که متشکل از یک شیپور قیفی شکل و استوانه‏ای مومی که سوزنی روی آن حرکت می‏کرد. این دستگاه فتوگراف خوانده می‏شد هم قابلیت ضبط و هم پخش را داشت ولی گرامافونهای بعدی فقط قابلیت پخش صدا را داشتند. و از صفحاتی که در استودیوها ضبط شده و تکثیر می‏شدند استفاده می‏کردند. بدین لحاظ با استفاده از گرامافونهای قدیمی صدای افراد زیادی ضبط گردید. در سال ۱۳۲۴ که مظفرالدین شاه اولین مجلس شورای ملی را افتتاح کرد صدای وی به وسیله همین فتوگرافها بر روی استوانه مومی ضبط شد که هنوز هم قابل شنیدن است. پس از صدور فرمان اشاعهٔ گرامافون در ایران اولین شعبه فروش و تکثیر صفحات آن در سال ۱۳۲۴ (۱۹۰۶م) به وسیله شرکت گرامافون و ماشین تحریر در ایران تاسیس شد. پس از دایر شدن نمایندگی شرکت مذکور در تهران ضبط و تولید صفحه از اجرای هنرمندان ایرانی آغاز شد و صفحه ضبط شده اصلی جهت تکثیر به یکی از شعبه‏هایی که دارای امکانات تکثیر بودند به خارج از ایران ارسال می‏شد و پس از تکثیر در ایران توزیع می‏شدند.
گزارش اولین ضبط صدا در ایران چنین بود:
نوازندگان یا اجراکنندگان، به طور منفرد یا دسته جمعی، در اتاقی به نام استودیو حاضر می‏شدند و در مقابل دهنه فراخ شیپوری که انتهای باریک آن از درون پرده‏ای به اتاق ضبط منتهی می‏شد قرار می‏گرفتند و به اجرای برنامه می‏پرداختند. در بعضی موارد، عمل ضبط در خود استودیو انجام می‏گرفت و به همین دلیل، دستگاه ضبط کننده نیز در همان محل اجرا مستقر می‏گردید. در مواردی که تعداد اعضای همنواز بیش از حدود چهار نفر بود، عمل اخذ صوت در شیپور ضبط کننده به طور مطلوب انجام نمی‏گرفت و نه تنها صدای سازهایی که در نزدیکی دهنهٔ شیپور قرار داشتند قوی‏تر ضبط می‏شد، بلکه صدای مذکور صدای سازهایی را که دورتر قرار داشتند، تحت‏الشعاع قرار می‏داد و برخی از سازهایی که به‏طور طبیعی صدای قوی نداشتند، در جریان ضبط، تولید اشکال می‏نمودند. برای بهتر ضبط شدن صدا، به گوینده یا خواننده و نوازنده توصیه می‏شد که برنامهٔ خود را با صدای بلندتر از حد معمول اجرا کند تا صدا توانِ مرتعش کردن سوزن و دیافراگم ضبط را داشته باشد و ضبط و پخش امکان‏پذیر باشد. البته باید متذکر شد که کل عملیات فوق در ایران بدون برق و دستی انجام می‏شد.
فرمان را با هم می‏خوانیم:
چون انجمن ضبط اصوات در آمریک گرامافونهای بسیار ممتاز خودشان را با ماشینهای پسندیده از لحاظ نظر انور شاهانه گذرانده و مراتب مراقبات خود را در تکمیل و ترویج این صفت مشهود حضور همیون داشته بودند لهذا برای تسهیل فروش و حمایت مخصوصه ملوکانه از این سوسیته به موجب صدور این فرمان مبارک سوسیته آنونیم (۱) مزبور را به سمت فورنیسری (۲) مخصوص خودمان مباهی و سربلند فرمودیم که از شمول این مرحمت ملوکانه بین‏الامثال و الاقران سربلند بوده و در ترقی و تکمیل این صفت مراقبات کافیه به عمل آمدند. مقرر آنکه اولیای دولت علیه در پیشرفت مقاصد حقه و ترقی و توسعه این کارخانه مساعدت و همراهی به عمل آورده در عهده شناسند.

فی شهر ذی‏القعده الحرام ۱۳۲۳
مظفرالدین شاه

۱. سوسیته آنونیم société Anonyme به معنای شرکت سهامی است.
۲. فورنیسری Fournisseur به معنای فروشنده انحصاری است.
منابع :
تاریخ تحول ضبط موسیقی در ایران، ساسان سپنتا، موسسه فرهنگی هنری ماهور، تهران، ۱۳۷۷.
تاریخ موسیقی ایران، روح‏انگیز راهگانی، انتشارات پیشرو، تهران، ۱۳۷۷.

جلال فرهمند

وبگردی
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور! - حمله ور شدن ماموران سد معبر شهرداری به ماموران راهنمایی رانندگی
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه - شرور سطح یک که در آخرین اقدام خود یکی از دوستانش را در منطقه ولنجک به قتل رسانده بود؛ در ۵۰۰ متری مرز ترکیه دستگیر شد.
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز!
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز! - ریزش ناگهانی کوه که توسط مسافران به ثبت رسیده است...!
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد - قبل از شروع بازی تیم‌های پرسپولیس و الجزیره یکی از بازیگران سینما کشورمان قصد داشت به همراه همسرش وارد ورزشگاه آزادی شوند که این دو نفر توسط نیروهای انتظامی بازداشت شدند.
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است - فیلم - در ویدئوی زیر بخشی از صحبت های خسرو معتضد، مورخ را می شنوید که نتیجه تحقیقاتش را درباره مومیایی پیدا شده در حرم حضرت عبدالعظیم بیان می کند.
پهلوانان این روزهای ما
پهلوانان این روزهای ما - تصویری زننده و به شدت ناراحت کننده بر جا مانده از مسابقه انتخابی تیم ملی کشتی ایران که به کتک کاری و جنجال کشید. خانواده عبدولی باز هم پای ثابت این درگیری بود که چهره ورزش پهلوانی ایران را تیره کرد
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان - در این ویدئو تشویق اصغر فرهادی و پنه لوپه کروز، خاویر باردم و دیگر عوامل فیلم «همه میﺩﺍنند» در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان را مشاهده می‌کنید.
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم - عوامل فیلم «به وقت شام» روز گذشته با حضور عجیب و رعب آور در پردیس سینمایی کوروش مردم را وحشت زده کردند. در این حرکت تبلیغاتی بازیگران نقش داعش، با گریم و پوشش داعشی ها، سوار بر اسب راهی پردیس سینمایی کوروش شدند و با حضور در مرکز خرید و فودکورت مجموعه، رفتارهای عجیبی نشان دادند که باعث وحشت و اعتراض مردم شد.
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم - این گزارش حاوی تصاویری از بزرگترین مرکز فروش و مصرف مواد مخدر در جنوب شرق تهران است که مخفیانه ضبط شده‌است.
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم - متاسفانه طی یک ماه گذشته دستکم سه نوبت و هر نوبت دستکم 30 اسب باربر متعلق به کولبران در جنگل میرآباد شهرستان اشنویه با شلیک گلوله از پای درآمده‌اند.
سید احمد خمینی معمم شد
سید احمد خمینی معمم شد - سید احمد خمینی فرزند آیت‌الله سید حسن خمینی در حضور جمعی از علما و پدر و پدربزرگ خود در حسینیه جماران معمم شد.
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی!
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی! - امروز عکسی از 5 تماشاگر بازی روز گذشته در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که نشان می‌دهد 5 دختر جوان با گریم‌های عجیب و حرفه‌ای خودشان را به عنوان پسر جا زده و وارد ورزشگاه شده‌اند.
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت - از ملتی که ستون فقراتش شکسته انتظار مقاومت دارید؟ بسیاری از کشور فرار کردند یا جای فرار خود را فراهم آوردند اما ما جای فرار نداریم
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!