سه شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷ / Tuesday, 17 July, 2018

زبان همدلی


شاید به زبان ساده، ساده‌تر از این‌كه بخواهیم نكته‌ای را به واژه بیان كنیم، نغمه‌ها هوای اطراف ما را به ارتعاش در میآورند و گوش‌هایمان زمزمه‌هایی را میشنوند كه در ساختاری كهن و اساطیری به نوا درمیآیند.كلمات در این هنگام، گویای شیدایی پنهان میان تارها و پوستها و چوبها نیستند. چراكه جنس صدای موسیقایی، مغناطیس ویژهٔ خود را دارد و درست به همین دلیل گوشهای ابنای بشر پذیرای موسیقی‌ست كه زبان همدلی توده‌هاست. درست در همین لحظه رابطهٔ میان ما و دنیای اطرافمان در هنری شكل میگیرد كه همه با آن آشناییم. شما چه نوع موسیقی‌ای را میپسندید؟ با چه نوع موسیقی‌ای میتوانید ارتباط برقرار كنید؟ این پرسشها و طبیعتاً پاسخهایشان سلیقهٔ موسیقی شما را مشخص میكند.حالا كه كلید ورود به بحث را یافته‌ایم به اطرافمان نگاه میكنیم. یكی از راههای تعامل میان فرهنگها تبادل كالاهای فرهنگی‌ست. چند سال پیش یعنی تقریباً از سال ۷۷ به بعد، گروههای خارجی موسیقی توانستند به همت برخی ارگانها در كشورمان به اجرای برنامه بپردازند و از آن سال به بعد طی جشنواره‌ها و كنسرتهایی كه برگزار شد، توانستیم با موسیقی كشورهایی چون آلمان، اسپانیا، ایتالیا، فرانسه، هلند، اكراین، ارمنستان، تاجیكستان، مكزیك، رومانی و... ارتباطی نزدیكتر پیدا كنیم و این ارتباط كم‌كم عمیقتر شد و در این میان اشتراكاتی میان موسیقی خود این موسیقیها دریافتیم كه از سویی مبین هم‌ریشه‌گی فرهنگها بود و از سویی دیگر بیانگر این نكته كه برخی از كشورها ازجمله چین، تركیه، تاجیكستان، افغانستان، برخی كشورهای اروپای شرقی و... چه‌قدر وامدار موسیقی ایرانی هستند، چه از نظر ملودیك و چه از نظر اركستراسیون و گاه هارمونی. و صد البته دریافتیم كه چه‌گونه میتوانیم از اركسترهای خود صدایی خوب و مطلوب درآوریم. این نكته اما به این مسئله خلاصه نمیشود. چندی پیش اتحادیهٔ اروپا با چند گروه موسیقی از اتریش، ایتالیا، آلمان، فرانسه، اسپانیا و... به تهران آمد كه مركز موسیقی بیشترین استفادهٔ معنوی را از این اتفاق برد. اما موسیقیدانان ما نتوانستند راهی برای ارتباط و تعامل یا حداقل استفاده از نوآوریهای گروههای خارجی بیابند. سالها پیش وقتی برای نخستین بار از طریق تشكیل هنرستان عالی موسیقی ساز پیانو وارد ایران شد و فهمیدیم علاوه بر آن‌كه میتواند دكوری برای قصر مظفرالدین‌شاه باشد میتواند صدایی نیكو نیز از خویش درآورد، حبیب‌اله شیرهمایون با استفاده از تغییر كوك این ساز و همچنین افزودن گامی بنام ربع پرده به این ساز غربی، فرآیند ایرانیزه كردن سازهای غربی را در ایران آغاز كرد. همین اتفاق در مورد ویلن نیز تكرار شد، همچنان كه شاید قرنها پیشتر از آن چینیان اروپاییان، آمریكاییها و... توانستند با تغییر برخی عناصر سازهای ما از آنها صداهای دلخواه و متناسب با موسیقی خود درآورند. این اتفاق، اتفاق تازه‌ای نیست و میتوان فرآیند رابطه را میان فرهنگهای گوناگون از این طریق دنبال كرد و چه‌قدر خوب است كه موسیقیدانان ما نیز راهی برای ارتباطی دگرگون‌كننده، پیدا كنند. مسعود شعاری و كیهان كلهر طی سالهای گذشته در صدد برآمدند تا با معرفی نوعی موسیقی كه خود موسیقی تلفیقی مینامند، عرصه‌ای را پدید آورند كه سازهای ایرانی را با سازهای شرقی، بیامیزند و حاصل آن همكاری با موسیقیدانانی چون درشن آنند نوازندهٔ برجستهٔ تبلای هندی و شجاعت حسین خان نوازندهٔ سیتار هندی بود. سراغ این‌گونه ارتباطها را میتوان در موسیقی موسیقیدانان برجسته‌ای چون پیتر گابریل، یهودی منوهین، یانی و... نیز جست. ضمن آن‌كه ارتباطات فرامرزی راهی برای گسترش موسیقی بومی نیز به شمار میآید.در جریان دعوت از موسیقیدانان اتحادیهٔ اروپا، به خاطر میآورم كه یك آهنگساز برجستهٔ ایتالیائی گفته بود: عجب موسیقی با حالی دارید شما ایرانیان، اما حیف كه در اروپا تنها اتنوموزیكولوژیستها آن را میشناسند. و در این سطح غم‌انگیز میشود سرنوشت موسیقی‌ای كه ما خود فكر میكنیم قدمتی بیشتر از ادبیاتمان دارد. در جشنوارهٔ فجر نیز مجالی برای عرضهٔ موسیقی به موسیقیدانان خارجی یافت میشود، اما ای كاش این رابطه‌ها گسترده‌تر شود. ای كاش بتوانیم از موسیقیدانان بزرگ كشورمان نیز دعوت كنیم تا همپای نوازندگان و آهنگسازانی كه به جشنوارهٔ موسیقی فجر دعوت میشوند، بنوازند، بخوانند و نغمه سر دهند. در جشنوارهٔ امسال نیز پدیده‌هایی از اروپا حضور داشتند كه اگر نتوانیم از نوآوریهای آنان ایده‌هائی برای ارائهٔ مناسب موسیقی خود بیابیم، دچار زیانی بزرگ شده‌ایم. دیمیتری زامفیر نوازندهٔ فلوت مجار از رومانی یكی از این پدیده‌ها بود كه البته نباید او را با گئورگ زامفیر نوازندهٔ مشهور فلوت مجار اشتباه گرفت. اما به جرئت میتوان گفت كه او نیز نوازنده‌ای در همان قد و قامت است. اگر به نوع سازهائی كه او مینواخت دقت كنیم، اشتراكاتِ بسیاری را با سازهای ایرانی مییابیم و نیز درخواهیم یافت كه چه استفاده‌هائی از سازهایمان نكرده‌ایم. فلوتِ مجار، نی‌لبك، اكارنیا، دونلی، نی، نی‌انبان، دوزله و... از سازهائی بود كه دیمیتری زامفیر با آنها و با اركستری شش نفره سلی در معرفی موسیقی رومانی داشت. به جز سه سازی كه در آغاز نام بردیم بقیهٔ سازها ریشهٔ ایرانی دارند (البته این نامها ممكن است در رومانی طور دیگری باشند) و مطمئناً تمام آنها صدائی جز صدای نمونهٔ ایرانیشان نداشتند. اما تكنیك نوازندگی این سازها طوری بود كه انگار شوخ و شنگی موسیقی اروپای شرقی به آنها تزریق شده بود تا نغمه‌ای جز نغمه‌های فلوتِ مجار از آنها بیرون نیاید. در گروه روسیه این اتفاق به گونه‌ای دیگر افتاد، هنرمند روسی با استفاده از یك آرشه و یك ارهٔ چوب‌بری توانست صداهایی را خلق كند كه حیرت‌انگیز بود. همچنان كه سال گذشته یك گروه از آلمان با میخ و تخته و چكش و سطل زباله ریتمهایی را آفریدند كه بیحضور ملودی نیز دل‌انگیز و گاه مفرح مینمود. اگر با برنامه‌ریزی دقیق بتوانیم هم با موسیقی جهان آشنا شویم و آن را به جوانان و نوجوانان بشناسانیم و هم به اهمیت موسیقی بومی خود آگاه شویم و سعی در شناساندن آن به جهان هنر كنیم، مسلماً بن‌بستها را در خواهیم نوردید و طرحی نو در خواهیم انداخت.

عزت اله الوندی


منبع : پایگاه رسمی انتشارات سوره مهر

مطالب مرتبط

قمر در تنهایی مرد

بر اساس آنچه در سالنامه ها و تقویم های موسیقی آمده است، او در شانزدهم مرداد ماه درگذشته است اما نزدیكان او هر سال در چهاردهم مرداد ماه مراسم بزرگداشتی برای او برگزار می كنند.
دیروز در ظهیرالدوله برمزار قمرالملوك، وزیری مراسمی با حضور هنرمندان و علاقمندان این هنرمند برگزار شد.در حالی كمتر از ده نفر در مراسم خاكسپاری اش حضور داشتنداماامسال چهل و ششمین سالگرد خاموشی او با حضور بیش از هفتصد نفر برگزار شد. استقبال به گونه ای بود كه ظهیرالدوله دیگر نمی توانست پذیرای دوستداران این هنرمند باشد.
قمر صدای خوش را از مادر بزرگش به ارث برده بود. مادربزرگ او خیرالنساء ملقب به افتخارالذاكرین، روضه خوان زنانه بود كه قمر را در كودكی با خود به مجالس روضه زنانه می برد. قمر پای منبر می نشست و با مادر بزرگ روضه می خواند.
در كتاب سرگذشت موسیقی ایران از روح الله خالقی از قول قمر آمده است: «من مدیون همان تربیت اولیه خود هستم. چون كه همان پا منبری خواندن ها به من جرأت خوانندگی در حضور جمع داد و باعث شد كه من از خواندن در جمع پروا نداشته باشم.
سال ها بعد زمانی كه در یك میهمانی خانوادگی با مرتضی نی داوود آشنا شد، اولین قدم را به سوی یك هنرمند حرفه ای شدن برداشت. او حدود دو سال به كلاس های نی داوود می رفت و زیر نظر او دستگاه های و گوشه های موسیقی ایرانی را می آموخت.
سال ۱۳۰۳ چند سال بعد از آشنایی مرتضی نی داوود و قمر، اولین كنسرت خصوصی آنها در گراند هتل برگزار شد. این كنسرت محبوبیت و شهرت زیادی برای قمر به دنبال داشت. حتی باعث شد، كمپانی های معروف ضبط صفحه برای ضبط كردن صدای قمر دستگاه های خود را به ایران بیاورند. در مجموعه هایی كه از قمر به جای مانده است بیشتر با تار نی داوود، تار میرزا حسن، ویولن موسی نی داوود و پیانوی مرتضی محجوبی همراه است.
قمر همیشه در زندگی خود به واسطه مخالفت با فعالیت موسیقایی زنان دچار گرفتاری و فشار های فراوانی بود. اما هرگز در ادامه راهی كه شروع كرده بود، شك نكرد.
قمر از سال ۱۳۰۳ به پر كردن صفحه در تهران مشغول شد. از اولین ترانه‌های او كه در سال ????منتشر شد می‌توان به «در ملك ایران، این مهد شیران»، «تا جوانان ایران به جان و دل نكوشند»، ‌«هزار دستان به چمن دوباره آمد به سخن»، «در بهار امید» و «بهار است هنگام گشت» اشاره كرد. قمر بعدها سرود «مارش جمهوری» عارف را هم خواند كه صفحه‌های آن به دلایل سیاسی از بازار جمع آوری و آثار او ممنوع شد.
از قمر، نزدیك به ۴۲۶ صفحه ضبط كرده‎اند كه متأسفانه ۲۳ صفحه آن در همان سال ها و بقیه در جنگ جهانی دوم از بین رفته است. قمر زن خیر و خیرخواهی بود. اولین عایدی از ضبط صدایش را به خرید و هدیه كردن بیش از هفتاد تختخواب به شهرداری اختصاص داد كه برای نگهداری بچه‎های بی‎سرپرست استفاده شود.
جنگ جهانی دوم باعث شد ضبط و تكثیر صفحات گرامافونی و تولیدات هنری در ایران برای بیش از یك دهه متوقف شود. در اثر جنگ حدود سیصد تصنیف و آوازی كه كمپانی‎های خارجی از صدای قمر داشتند نابود شدند.

قمر از نخستین هنرمندانی بود كه برای بزرگداشت یك هنرمند از كار افتاده كنسرت داد و عواید حاصل را به او تقدیم كرد. سنتی كه قمر بنیاد نهاد تا زمان ما نیز باقی مانده است.
نخستین ترانه‎ای كه قمر در رادیو اجرا كرد، سال ۱۳۱۹ و آخرین برنامه‎اش پس از اولین سكته‎ی مغزی، در تیرماه ۱۳۳۰ از رادیو پخش شد.
قمر پس از سكته اول طراوت و سرزندگی را از دست داد و تهی دست شد و مجبور شد برای امرار معاش در مكان های كوچك و حقیر بخواند. روح الله خالقی درباره او می نویسد: «هنرمندی كه تمام ثروتش را به فقیران بخشیده بود، در گوشه انزوا درگذشت و آنهایی كه ادعای هنردوستی داشتند حتی در تشییع جنازه او هم شركت نكردند.»
پس از سكته دوم، قمر را كه به كلی صدایش را از دست داده بود، به رادیو دعوت می‎كنند تا از او تجلیل كنند اما قمر در تمام طول برنامه فقط اشك ریخت و جز چند كلمه چیزی بر زبان نیاورد.
همه نوارهایی كه از او در رادیو ضبط شده بود، چند سال بعد، با ورود دستگاه مغناطیسی ضبط صوت، پاك شدند و برای همیشه از بین رفتند.
سرانجام قمر در ۱۴ مرداد ۱۳۳۸ به سن ۵۴ سالگی در خانة محقرش، كنار تنها پسرش چشم از جهان فروبست. در تشییع جنازه او جز مرتضی نی‎داوودی (اولین استادش) هنرمند دیگری شركت نداشت. مرگ قمر هشداری شد برای زمزمة تشكیل خانة هنرمند و صندوقی برای حمایت از هنرمندان از كارافتاده!
منابع
ـ «آوای مهربانی» ـ زهره خالقی ـ نشر دنیای مادر ۱۳۷۳
ـ «از صبا تا نیما» ـ یحیی آرینپور ـ انتشارات امیركبیر ۱۳۵۴
ـ «سرگذشت موسیقی ایران» ـ روحالله خالقی ـ انتشارات صفی علیشاه ۱۳۶۲
آزاده شهمیرنوری

وبگردی
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی - آقای مطهری بازیکنان آفریقایی تیم فرانسه را دیده ولی دورگه‌های تیم ملی خودمان را ندیده!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری - وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به نمایش در آغوش کشیدن تیم ملی کروواسی توسط رئیس‌جمهور کشورشان،گفت: ایشان با یک حس مادرانه این کار را انجام داد و این آغوش، جنسی نبود، البته که پخش آن نباید انجام می‌شد.
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟ - سرنوشت فرزند بزرگ حسن روحانی از جمله مواردی است که در سال‌های گذشته بارها مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است. پیش از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۲ نیز یکی از وب‌سایت‌های اصولگرا مدعی بود که او به دنبال “شکست عشقی” دست به “خودکشی” زده است. بنا به ادعای برخی از رسانه‌های اصو‌لگرا، فرزند روحانی با کلت کمری پدر خودکشی کرد.
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا - کاربران شبکه های اجتماعی فیلمی را منتشر کرده اند که گفته می شود مربوط به خانه مجلل محمود خاوری در کانادا است. صحت و سقم این قضیه هنوز تایید نشده است.
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟ - احزاب و شخصیت‌ها - زندگی ساده آیت‌الله جنتی گرچه از ویژگی‌های مثبت شخصیت وی است اما نوع نگاهش به عرصه سیاسی و مصداق‌یابی های وی درخصوص افراد انقلابی انتقادهای زیادی را متوجه او می‌کند.
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول - امیرحسین مقصودلو (تتلو) با انتشار عکسی از خودش و مائده هژبری، دختر نوجوانی که پس از اعتراف تلویزیونی اش معروف شد، از کنسرت مشترک در استانبول خبر داد.
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد!
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد! - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا - صحبت های تامل برانگیز آیت الله رودباری درمورد ربا در کشور
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟ - دختر بازداشت شده در بخشی از مصاحبه توضیح می‌دهد که صبح دستگیر شده و خانواده‌اش در جریان این موضوع قرار گرفته‌اند و این ادعا نشان می‌دهد تهیه فیلم اعترافات به فاصله یک صبح تا عصر انجام شده که خود نشان‌دهنده این است که برای متهم هنوز دادگاهی تشکیل نشده و جرمی به اثبات نرسیده ‌است.
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر!
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر! - پس از آنکه فیلم تازه محمدحسین فرح‌بخش در سالن‌های سینمای شهر تهران اکران نشد. احمدی مدیر سینماشهر که از قضا تهیه کننده برنامه خندوانه نیز هست و سوله مدیریت بحران شهر تهران در دوره تهیه کنندگی او به «خندوانه» اختصاص یافت، مانع از این اکران شده بود و همین مسئله واکنش فرح بخش را به دنبال داشت و او را رانت‌‎‌خوار خواند و پای رامبد جوان را به میان کشید.
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم - یکی از دختران که به شدت مورد توجه قرار گرفته است مائده نام دارد. او از چهره‌های شناخته شده اینستاگرام است که ویدئو‌هایی از رقص هایش را در صفحه خود منتشر کرده است. او متولد سال 1380 است. به گفته خودش حدود 600هزار فالوئر دارد. او حالا با قرار وثیقه آزاد است.
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس)
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس) - سردار آزمون نیمه شب گذشته و در نزدیکی‌های صبح امروز با خودوری پورشه شخصی خود در محور نکا بهشهر پس از عبور از روستای کمیشان با تصادف زنجیره‌ای مواجه شد که در این حادثه خودروهای زیادی خسارت دیدند
فیلم | سرگذشت گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان (۱۴+)
فیلم | سرگذشت گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان (۱۴+) - فیلم - گزارشی کامل و کوتاه از سرگذشت وحید مرادی گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان را در ویدئوی زیر ببینید.
شوخی «عطاران» با «مدیری» در اکران فیلم هزارپا
شوخی «عطاران» با «مدیری» در اکران فیلم هزارپا - مراسم اکران خصوصی فیلم هزارپا با حضور هنرمندان و بازیگران این فیلم سینمایی شب گذشته 9 تیر 1397 در برج میلاد برگزار شد.
قصور تاریخی دولت
قصور تاریخی دولت - چه باید کرد؟ پرسشی که نوبخت پرسیده است، اما شاید به دنبال پاسخ آن نباشد. در شرایط کنونی دولت و حامیان اصلی آن در مظان این اتهام تاریخ قرار خواهند گرفت که چرا به دنبال طرح و پاسخ مهم‌ترین سوال شرایط بحرانی کنونی نرفتند.
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی - مردم تهران برای اولین بار و برای تماشای مسابقه‌ی فوتبال ایران و اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۸ بهمراه خانواده‌های خود به ورزشگاه صدهزار نفری آزادی رفتند