یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷ / Sunday, 24 June, 2018

مرگ یک پاسدار فرهنگ ملی


او، محیط بر تاریخ و زبان و آگاه از سرگذشت ملتش، نقش انكارناپذیری در اشاعه شعر جدید، تفكر جدید، تعمیم و آموزش ادبیات خلاقه، همپا با رشد ادبیات جهانی داشت. طی نیم قرن شاعری، صفت برجسته كارش این كه همواره نوشت و سرود و تا آخرین هفته های حیاتش خط متكاملی را پیمود. اما چگونه می توان در فشار فاجعه، یادگارهای رفاقتی طولانی را كه چون سیلاب از مخیله این دوست به جا مانده می گذرد نظم داد و چند نكته اساسی را در زمینه ابداعات بی نظیرش در عالم شاعری برشمرد؟ زیر نگاه آتشی هر چیز به ظاهر مرده و فراموش ناگهان به طرز شگفت انگیزی زندگی می یافت. ما می توانیم در ازدحام خروشنده تصویرهایش ناگهان ببینیم كه ارتش ناپلئون چگونه از رود دانوب می گذرد، مژه های گل آلود سربازان در دود تفنگ های سرپر به هم فشرده می شود و هماهنگ با پیشروی سربازان پاهای دراز نت ها تا زانو در آب است؛ سمفونی «اروئیكای» بتهوون هماهنگ با تلاش گام ها و دست هایی شكل می گیرد كه توپخانه سنگین و سواره نظام را از عرض رودخانه می گذرانند، ارتشی كه مبشر سه اصل آزادی _ برابری _ برادری است رهسپار فتح پایتخت زورمندترین ارتجاع آن روزگار شده است. آنگاه چشم آتشی آینده را می بیند، همان طور كه بتهوون كه سمفونی قهرمانی را در ستایش انقلاب كبیر و شخص ناپلئون ساخته بود، هنگامی كه دریافت فرمانده محبوب او به یك دیكتاتور جهانگشا بدل شده سمفونی اش را پس گرفت، آتشی شهادت می دهد كه در كشاكش فتح وین، امواج دانوب پیانوی بتهوون را با خود برد و غرق كرد. به گلدانی سفالی با نقش سرباز هخامنشی بر آن می نگریم و ناگهان با حركت سر آن سرباز، چكیده تاریخ ایران در یك رشته صحنه دراماتیك، با جمله بندی شگرف شعری آتشی، روایت می شود. آن روستامرد دشتستانی كه ده تیر نارفیقان چون ده شقایق سرخ بر سینه اش گل داد، در سال آب و در زیر ابر انبوه برای انتقام بازمی گردد و داستانش را در ترانه های شتربانان به یادگار می گذارد. پل بروكلین و گفت وگوی دو جوان سیاه پوست كه از فراز پل، اتومبیل رهاشده ای را تماشا می كنند كه آرام آرام در شن و ماسه كنار رود «هادسن» فرو می رود. چه مادیان سفید زیبایی! و بالاخره مرگ كه در آخرین شعرهای آتشی لباس سبز اتاق عمل را پوشیده، اما از آن همه تبعیض و بی عدالتی كه در ذات شغل اوست، دلتنگ است. منوچهر آتشی به شعر فارسی زبانی داد كه از سویی ریشه در حماسه های سترگ ملی داشت و از سوی دیگر ریتم ها و نواهای محاوره مردم را منعكس می كرد. شاعر كه جهانی می اندیشید، اما هیچ گاه از یادآوری زادگاهش بوشهر و دشتستان بازنماند. شعر آتشی بزرگترین معرف بوشهر و دشت به مردم ایران بود. سی و پنج سال پیش نخستین بار اصطلاح «شعر اقلیمی» را در توصیف اثر آتشی به كار بردم و نوشتم: «فصلی بزرگ و ارواحی بزرگ بر اقلیم شعر آتشی حاكمند... او صاحب یك رمانتیسم مردانه است كه می توان گاهی او را با «هوگو»ی بزرگ در كتاب «عقوبت ها» قیاس كرد. به خاطر مهارت دقیق و حساسیت اقلیمی اش در شعر، به خاطر لیاقت و استعدادش در فرماسیون، شاعری است خدمتگزار و پاسدار فرهنگ و وجدان ملی.» و در این لحظه می دانم دست كم یك قرن باید بگذرد تا شاید ادبیات فارسی فرزندی همچون آتشی بزاید. شاعری كه به قدرت واژگان ما را به تماشای چشم اندازهایی برد كه كشف پیچیده ترین و دلكش ترین سایه روشن های زندگی انسان و عروج و اعتلای روح و جان بود. پس درگذشت آتشی را به تمامی مردم ایران تسلیت می گویم.

محمدعلی سپانلو


منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

بحر در کوزه

بحر در کوزه
● گفت‌وگوی با دکتر محمد دبیرسیاقی
به مشاهیر این و آن رو کردن و از کیسه دیگران اندوختن بحث تازه‌ای نیست. قیل و قال امروز، گذشته‌ای کوتاه دارد و سر دراز خواهد داشت. خاصه اگر بنشینیم و صبر پیش گیریم تا دیگران از متفکران و شعرایمان دفاع کنند. وقتی «اورهان پاموک» مولوی را شاعری فارسی زبان و ایرانی می‌داند صد البته می‌پذیریم و تحسینش می‌کنیم اما بسنده نمی‌توان کرد به گفته‌ها و نوشته‌های دیگران. البته بحث مولانای تورانی(!) بحث این چند روزه نیست. قریب به دو دهه است که آغاز و هر بار تندتر و آتش آن تیزتر شده است. شاید کمی بداقبالی‌مان هم باشد. قونیه از ترکیه است و شاعر ایرانی میهمان میزبانانی که دل و دین داده‌اند در ره نام و نشان گرفتن از مولانا. با تمام اینها از روم گفتن و ترک و تاجیک و ایرانی، ما را به ترکستان می‌برد. از شعر و اندیشه اگر بگوییم مرزها دریده می‌شود و شاعری می‌بینیم که در قبای قومیت و ملیت نمی‌گنجد. وقتی از دکتر دبیرسیاقی می‌پرسیم، از پیشینه تاریخی شاعر می‌گوید و گرچه خود را مولوی‌شناس نمی‌داند اما ارادتش به مولانا از همین گفت‌وگوی کوتاه پیداست.
چیزی که می‌خواستم بدانم مساله جدیدی نیست اما جدیدا پررنگ‌تر شده است. در مورد این سوء تفاهم یا سوءاستفاده تاریخی بفرمایید. مولانای ترک و تاجیک و ایرانی!
پدر مولانا اوایل قرن هفتم به علت حمله مغول، به آسیای صغیر و قونیه می‌رود. در آن زمان آسیای صغیر تحت حکومت سلجوقیان بود که شعبه‌ای از آن،‌ خوارزمشاهیان بر آن منطقه حکومت می‌کردند. بعد هم که مقارن شد با حمله مغول و سلطه چندین ساله آنها بر ایران. ترک‌های ترکیه خلط مبحث کرده‌اند. مولانا سال‌ها در قونیه زندگی می‌کرده و به همین علت زبان ترکی را یاد گرفته اما تمام شعرهای او به زبان فارسی است. تمام آثاری که از او به جا مانده به فارسی است؛ مثنوی، غرلیات، رباعیات و.... تنها گاهی موارد از لغات ترکی استفاده کرده که در برخی اشعار آن دوره نیز دیده می‌شود. او در آن سرزمین با زبان ترکی آشنایی پیدا کرده بود و آن را یاد گرفته بود. به همین علت هم گاهی از بعضی کلمات این زبان استفاده کرده که تعداد آنها اندک است:
گفتم شتر به ترکی
گفتم دوه
که البته «دوه» اول ترکی است و «دوه» دوم فارسی و از «دویدن است». انصاف این است که ترک‌های ترکیه این وسط آب را گل‌آلود کرده‌اند و می‌خواهند استفاده کنند. اگر قونیه بروید می‌بینید که فاصله چندانی با مرز ایران ندارد. چون تقسیم‌بندی‌های امروزی در آن زمان نبوده، خود این امر سبب شده تا مدعیانی پیدا شوند. اما این قسمت‌ها همیشه تحت حکومت ایران بوده. سلطان ملکشاه و سلطان سنجر و آلب ارسلان همه بر این نواحی حکومت می‌کرده‌اند. همین است که می‌گوید:
▪ از حلب تا کاشغر میدان سلطان سنجر است!
تفکر عرفانی که در اشعار مولانا وجود دارد تا پیش از او در اشعار سنایی و عطار هم دیده می‌شود اما شعر و اندیشه مولانا از سنخ دیگری است. این تفاوت را در چه می‌بینید. اندیشه عطار یا سنایی چه محدودیت‌هایی دارد که به این پایه نمی‌رسد و یا به تعبیر دیگر مولوی چه ویژگی‌هایی دارد که او را برتر از شعرای سلف قرار می‌دهد؟
به هر حال افراد نمی‌توانند همه یکجور و یک شکل باشند و مثل هم فکر کنند. مولوی مطالعات فراوان داشته و بسیاری از اندیشه‌ها و تالیفات او نیز ریشه در تفکرات شعرا و متفکران پیش از او دارد. این امر دقیقا در مورد حافظ هم صدق می‌کند. او هم از معلومات پیش از خود استفاده کرده و خب معلوم است دانشی که در زمان حافظ به دست رسیده، بیشتر از شعرای قبل از او بوده. حوضچه‌ای بوده که تمام شعرای پیش از او آمده‌اند و آبی به آن ریخته‌اند و هر بار افزون‌تر شده است تا رسیده به حافظ که توانسته از همه آنها استفاده کند. شعر و دانش و تفکر زمان مولوی هم جلوتر است از سنایی و عطار. بین اینها چیزی قریب به ۱۵۰ سال فاصله است. استعداد شعرا نیز هر کدام با یکدیگر تفاوت دارد. ضمن اینکه مولوی به بسیاری از علوم روز خود واقف بوده. ۴۷ تا از نغمه‌های و دستگاه‌های موسیقی ایرانی را وارد و مسلط بوده در حالی‌که به عنوان مثال حافظ ۲۱ یا ۲۲ تا از اینها را می‌دانسته. ثلث قرآن را در مثنوی آورده است. به لحاظ سنی حنفی است و از لحاظ فروع شافعی و کامل با معلومات قرآنی و احادیث آشنایی داشته. اما با تمام این معلومات و دانش و تفکر هنوز خود را شاگرد سنایی و عطار می‌داند:
▪ عطار نور بود و سنایی دو چشم او/ما از پی سنایی و عطار می‌رویم
اما در مورد مسائل اخیر مورد دیگری هم است که باید بگویم. شعرایی مثل مولوی و حافظ و فردوسی جهانی هستند. چرا مراسم باشکوهی به مناسبت هزاره فردوسی در ایتالیا بر پا می‌شود؟ چرا یکی از میادین این شهر را به نام این شاعر ایرانی نامگذاری کرده‌اند؟ مجسمه فردوسی، اهدایی شهر تهران به شهر رم در این میدان نصب شده است. چون اینها شعرای جهانی هستند. دید جهانشمول دارند. اینها را نمی‌شود محدود به یک منطقه یا ناحیه یا کشور دانست. گوته شاعر جهانی است. خیام جهانی است. مولوی جهانی است. چطور می‌شود اینها را محدود کرد.

وبگردی
قیمتهای روانی  / این آقایان عاقل / بیجاره مردم
قیمتهای روانی / این آقایان عاقل / بیجاره مردم - افاضات امروز معاون اول رییس جمهور، البته قبلتر نیز از زبان دیگر مقامات اقتصادی دولت از جمله نهاوندیان و نوبخت شنیده شده بود. یک اظهارنظر کلی و تاکید بر «عدم نگرانی مردم درباره وضعیت معیشتی» ! عجیب است این جملات شگفت انگیز از زبان جهانگیری که خود از منتقدان وضعیت مشابه در دوران احمدی نژاد بود. او حالا همان جملات را با همان ادبیات تکرار می کند! اما آقای جهانگیری! حقیقتاً این دلار و آن سکه و و قیمت های…
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم - لادن طباطبایی، بازیگر شناخته شده سینما و تلویزیون ایران که برای درمان بیماری فرزندش مدتی است در خارج از ایران به سر می برد امروز مهمان شبکه «من و تو» بود و بدون حجاب مقابل دوربین این شبکه حاضر شد.
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی - مردم تهران برای اولین بار و برای تماشای مسابقه‌ی فوتبال ایران و اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۸ بهمراه خانواده‌های خود به ورزشگاه صدهزار نفری آزادی رفتند
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال - جواد یساری پس از ۴۰ سال با خواندن در فیلم «دشمن زن» دوباره به عرصه هنر بازگشت.این گزارش توسط تماشا تهیه و منتشر شده است. منبع
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!