چهارشنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Wednesday, 25 April, 2018

به بهانه برگزاری کنسرت گروه شجریان در تهران


به بهانه برگزاری کنسرت گروه شجریان در تهران
یادداشت ذیل به بهانه این وعده نگاهی به ویژگی های این گروه انداخته است:
از سال ۱۳۸۰ به بعد، تقریباً عادت كرده ایم هر سال شاهد یك اثر جدید از تركیب چهار نفره حسین علیزاده، كیهان كلهر، محمدرضا و همایون شجریان باشیم! این آثار نه تنها از جهت حضور به اصطلاح متداول «شاخص ترین چهره های موسیقی معاصر ایران»، بلكه از آن جهت دارای اهمیت است كه در حیطه موسیقی آوازی و گروه نوازی، این آثار از موفق ترین آثار تولید شده از این دست است و همچنان مورد توجه ویژه قرار دارد. در سالیان اخیر، تمایل به موسیقی عامه پسند شهری، تلاش جهت فروش بیشتر، عدم حضور و فعالیت گروه های منسجم با پشتوانه قوی و مسائلی اینگونه سبب نزول كیفی آثار موسیقی كلاسیك ایران شده است. همه این مسائل نیز به توجه بیشتر به حضور شجریان و علیزاده و كلهر دامن زده است. در سال های اولیه پس از انقلاب دو گروه عارف و شیدا به سرپرستی و آهنگسازی هنرمندانی چون لطفی، علیزاده و مشكاتیان، آثار ارزشمند و قابل ارجاعی را در حیطه گروه نوازی موسیقی ایران، از خود به یادگار گذاشتند. در دهه هفتاد، شاهد كمرنگ شدن و به تدریج محو شدن این گروه ها بودیم. در این دهه از سوی دیگر علیزاده با تشكیل گروه هم آوایان، نوعی دیگر از تجربیات خود در موسیقی ایرانی را به نمایش گذارد. محمدرضا شجریان، به عنوان شاخص ترین خواننده آواز در موسیقی معاصر ایران كه آثار ارزشمندی در دهه شصت اجرا كرده بود، در دهه هفتاد با انتشار هر ساله یك اثر صوتی، آثار متعددی را ارائه كرد كه با وجود دارا بودن خصوصیات عمومی موسیقی ایرانی، آثاری در خور و شاخص و ممتاز محسوب نمی شدند. برخی شرایط اجتماعی دهه هفتاد را علت مهجوری موسیقی دستگاهی ایران قلمداد كردند و برخی دیگر پراكنده شدن گروه های منسجمی چون عارف و شیدا را علت می دانستند. با این حال در سال ،۱۳۷۹ با گردهمایی چهار موسیقیدان از چهار نسل، گروه بی عنوانی شكل گرفت كه عنوانش را مرهون حضور اعضای آن است.
«زمستان است»، «بی تو به سر نمی شود» و «فریاد» حاصل همكاری این گروه تاكنون بوده است. اسفندماه گذشته گروه كنسرت آثار جدید خود را در آمریكا و كانادا اجرا كرد. حس همدلی، دوستی و احترام متقابل، این گروه را در حال حاضر به عنوان منسجم ترین گروه اجراكننده موسیقی كلاسیك ایران، شناسانده است. اغلب آثار اجرا شده، از ساخته های حسین علیزاده، در بستری متفاوت تر از قبل اجرا می شود. با وجود حضور تنها دو ساز ملودیك و یك ساز كوبه ای، به دلیل نحوه اجرا، دانش و تسلط و خصوصیات اجرا، گروه از حجم صوتی قابل قبولی برخوردار است.
علیزاده و كلهر در این آثار، به یك تبادل و تفاهم اجرایی در گفت وگوی بین دو ساز دست یافته اند. با این حال چون فضای ذهنی و اجرایی این دو كاملاً متفاوت است، تولید تضاد جدی هم می كند. اما این تضاد به یك مرجع سوم شنیداری تن داده است كه الگوی جدیدی برای همنوازی سازهای ایرانی پیشنهاد می دهد. هر چند نقدهای اصولی و تكنیكی فراوانی هم بر اجرای این گروه وارد است با این حال در الگوی پیشنهادی آنان نه از سؤال و جواب های كشدار، طولانی و خسته كننده سازها خبری هست و نه از ریتم های معمولی و مرسوم (شش هشتم) و این تنها خصوصیت در خور توجه گروه است.
در سالیان دور پیشین، مثلاً یك ویلن با ملودی ساده و ریتم ساده تری جملاتی را می نواخت و پس از وقفه ای كه تنبك آن را پوشش می داد، تار، همان حالات را با اندكی تغییر تكرار می كرد. اما اكنون، جوش و خروش تار و كمانچه، لحظه ای آرام و قرار نمی گذارد. ریتم های تركیبی و چندوجهی، در هم تنیدگی نغمات و ملودی ها، فضاسازی های جالب توجه (و البته در خور نقد) یكی برای دیگری و تحرك از خصوصیات همنوازی های علیزاده و كلهر است. میزان تأثیر این الگوی اجرایی به گونه ای است كه گاه مخاطب فراموش می كند خواننده و آوازی نیز در كل اثر حضور دارد. نوسان و نبود وحدت موزیكالیته در اجرای این گروه نیز شاید حاصل همین برخورد باشد. هر چند به هنگام اجرای آواز و تصانیف تركیب مجموعه در بیان موسیقی ایرانی به اوج می رسد. بی تردید اجرای این گروه قابل نقد و بررسی است اما با توجه به خیل كثیر آثاری كه نه سخنی برای گفتن نه صوتی برای شنیدن و نه احساسی برای برانگیختن دارند اجرای شجریان ـ علیزاده _ كلهر، در خور توجه و تحسین است. باید به انتظار همنوایی دیگری نشست و آخرین اثر این گروه را هم شنید تا شاید دقیق تر بتوان به این نوشتار استناد كرد.


منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

زخمه‌ سیم‌ درویش‌ عاشق‌

در دوران‌ او موسیقی‌دانان‌ بزرگی‌ در موسیقی‌ اصیل‌ ایرانی‌ ظهور كردند و شاید دلیل‌ آن‌ رسیدگی‌ به‌ وضع‌ و حمایت‌ از این‌ هنرمندان‌ بود.همین‌ توجه‌ به‌ موسیقی‌ در آن‌ برهه‌ از زمان‌ بود كه‌ باعث‌ تاسیس‌ مدرسه‌ موزیك‌ شد.موسیقی‌دانان‌ در دوره‌ ناصرالدین‌شاه‌ آهنگهای‌ ایرانی‌ عموما حزن‌انگیزی‌ را اجرا می‌كردند كه‌ بیشتر در تعزیه‌ استفاده‌ می‌شد، تا اینكه‌ پس‌ از زمانی‌ بتدریج‌ هنرمندانی‌ كه‌ مورد علاقه‌ و تشویق‌ شاه‌ قرار گرفتند آهنگهای‌ نشاط‌آمیز اجرا كردند و سبك‌ و روششان‌ در مورد ساخت‌ آهنگ‌ها به‌ آستانه‌ نبوغ‌ رسید. نتیجه‌ آوازهای‌ نشاط‌آور نوازندگان‌ و خوانندگان‌ خوب‌ زمان‌، مایه‌ شادمانی‌ و لذات‌ روحی‌ جامعه‌ بود.از جمله‌ آهنگسازان‌ بزرگ‌ این‌ دوره‌ می‌توان‌ غلامحسین‌ درویش‌خان‌ را نام‌ برد كه‌ این‌ چند سطر را به‌ یاد او می‌نگاریم‌.غلامحسین‌ درویش‌ آهنگساز و استاد سازهای‌ تار و سه‌تار كه‌ به‌ زیبایی‌ آنها را می‌نواخت‌ جزو یكی‌ از پایه‌گذاران‌ موسیقی‌ امروز ایران‌ است‌. عده‌یی‌ سال‌ تولد او (۱۲۵۱ تهران‌) را ذكر می‌كنند و عده‌یی‌ دیگر هم‌ معتقد هستند كه‌ درویش‌خان‌ در سال‌ ۱۲۸۹ هجری‌ قمری‌ متولد شده‌ است‌. غلامحسین‌ در تهران‌ متولد شد در خانواده‌یی‌ كاملا آشنا به‌ هنر.درویش‌خان‌ پسر حاجی‌ بشیر طالقانی‌ است‌. او از حدود سن‌ یازده‌ سالگی‌ شروع‌ به‌ فراگیری‌ موسیقی‌ كرد. آموزش‌ موسیقی‌ را در مدرسه‌ دارالفنون‌ كه‌ در آن‌ زمان‌ تنها مدرسه‌ موزیك‌ در ایران‌ بود و شاگردان‌ آن‌ تحت‌ نظارت‌ استادان‌ بزرگ‌ موسیقی‌ ایران‌ و موسیقیدانان‌ غربی‌ آموزش‌ می‌دیدند، شروع‌ كرد. شعبه‌ موزیك‌ در مدرسه‌ دارالفنون‌ با پیشنهاد میرزاتقی‌خان‌ امیركبیر تاسیس‌ شد. این‌ شعبه‌ در سال‌ ۱۲۴۹ به‌ منظور شعبه‌ موزیك‌ نظام‌ شروع‌ به‌ كار كرد كه‌ بعد از مدت‌ زمانی‌ به‌ عنوان‌ آموزشگاه‌ یا هنرستان‌ موسیقی‌ درآمد و درویش‌خان‌ هم‌ در آن‌ مدرسه‌ آموزش‌ دید.
او در مدرسه‌ با آموزگاران‌ فرانسوی‌ كاركرد و استعداد درخشانش‌ برای‌ آنها هم‌ بسیار جالب‌ بود. پس‌ از فراگیری‌ نت‌نویسی‌ و نواختن‌ سازهای‌ شیپور و طبل‌ كوچك‌ و مدتی‌ نوازندگی‌ طبل‌ كوچك‌ در دسته‌ موزیكچی‌های‌ ملیجك‌ و كامران‌ میرزا، جذب‌ ساز سه‌تار شد.سه‌تار را نزد پدرش‌ «حاجی‌ بشیر طالقانی‌» آموخت‌ و مدتی‌ بعد هم‌ در مكتب‌ آقا حسینقلی‌ كه‌ یكی‌ از بزرگترین‌ نوازندگان‌ تار بود و پدر ردیف‌ ایران‌ نام‌ گرفته‌ است‌. آموزش‌ تار را شروع‌ كرد.آقا حسینقلی‌ شاگردان‌ زیادی‌ را تربیت‌ كرد كه‌ از بهترین‌، مشهورترین‌ و مستعدترین‌ آنها درویش‌خان‌ بود. او «والسها» و قطعه‌های‌ برجسته‌ موزیك‌ اروپایی‌ را در تار بخوبی‌ اجرا می‌كرد و در همان‌ قدم‌ اول‌ نبوغ‌ و استعداد والایش‌ را نمایان‌ كرد. درویش‌ در گردهمایی‌ بزرگان‌ و همنشینی‌های‌ بلندپایگان‌ اجتماع‌ و شاهزادگان‌ اشراف‌ زمان‌ خود شركت‌ می‌كرد و نواختن‌ ساز زیبایش‌ باعث‌ شهرتش‌ شد.او در سالهای‌ بعد به‌ دستگاه‌ شعاع‌السلطنه‌ (پسر مظفرالدین‌ شاه‌) راه‌ یافت‌ و جزو نوازندگان‌ خاص‌ درگاه‌ شاهی‌ شعاع‌السلطنه‌ شد و همراه‌ آنها به‌ شیراز رفت‌ و در آنجا ازدواج‌ كرد.درویش‌خان‌ هنگامی‌ كه‌ به‌ تهران‌ برگشت‌ كلاس‌ موسیقی‌ در خانه‌ خودش‌ دایر كرد و به‌ آموزش‌ سازهای‌ تار و سه‌تار پرداخت‌. حمایت‌ دستگاه‌ شعاع‌السلطنه‌ او را رنج‌ می‌داد و جلوی‌ پیشرفت‌ او را گرفته‌ بود. در عین‌ حال‌ درویش‌خان‌ دوست‌ نداشت‌ كه‌ میان‌ اشراف‌ باشد و او را تحت‌ كنترل‌ قرار دهند. به‌ همین‌ دلیل‌ تعدادی‌ از دوستان‌ اربابش‌ را واسطه‌ قرار داد كه‌ اقدام‌ به‌ آزادی‌اش‌ كنند. ولی‌ جدا شدن‌ درویش‌خان‌ از دستگاه‌ سلطنتی‌، شعاع‌السلطنه‌ را بر آشفت‌ و بی‌درنگ‌ دستور دستگیری‌ وی‌ را صادر كرد. درویش‌خان‌ زودتر از آنكه‌ شاه‌ به‌ سراغش‌ بیاید و او را كت‌ بسته‌ ببرد به‌ كمك‌ یكی‌ از دوستانش‌ به‌ سفارت‌ انگلیس‌ رفت‌ و دوستش‌ كه‌ سرایدار سفارت‌ بود او را در همانجا نگه‌ داشت‌. درویش‌خان‌ بست‌ نشست‌ تا اینكه‌ پس‌ از مدتی‌ سفیر او را نزد خود خواند و درویش‌ هم‌ شرح‌ حال‌ را برایش‌ گفت‌ و خانم‌ سفیر از او خواست‌ كه‌ قطعه‌یی‌ را برای‌ آنان‌ بنوازد.درویش‌خان‌ هم‌ كه‌ در مدرسه‌ موزیك‌ دارالفنون‌ با آهنگ‌های‌ اروپایی‌ آشنا شده‌ بود قطعه‌یی‌ از قطعه‌های‌ والس‌ را نواخت‌ و نوازندگی‌اش‌ مورد قبول‌ و پسند خانم‌ قرار گرفت‌ و با پیانو به‌ همراهی‌اش‌ پرداختند.سفیر تصمیم‌ گرفت‌ كه‌ به‌ او كمك‌ كند. نامه‌یی‌ توسط‌ منشی‌ سفارت‌ نوشته‌ شد و با تقدیم‌ به‌ شعاع‌السلطنه‌ درخواست‌ آزادی‌ درویش‌خان‌ را قید كرد. به‌ دلیل‌ آنكه‌ در آن‌ دوران‌ كشور انگلیس‌ روی‌ ایران‌ سلطه‌ داشته‌ و شاه‌ از درگیری‌ با این‌ كشور در وحشت‌ و هراس‌ بود، درخواست‌ سفیر را پذیرفت‌ و درویش‌خان‌ از انحصار و مزاحمت‌ دربار رهایی‌ پیدا كرد.بیرون‌ آمدن‌ از سلطه‌ بزرگ‌ شاهزاده‌ به‌ او امید دوباره‌ داد و با شوق‌ و علاقه‌ شدیدی‌ به‌ آموزش‌ پرداخت‌ و در دسته‌ اخوان‌ صفایی‌ درآمد.او همچنین‌ به‌ همراه‌ «علی‌ ظهیرالدوله‌» موسسه‌ انجمن‌ اخوت‌ اولین‌ كنسرت‌های‌ عمومی‌ را در ایران‌ برای‌ مردم‌ اجرا كرد و او نیز در این‌ كنسرت‌ها به‌ نوازندگی‌ تار و سه‌ تار مشغول‌ شد. درویش‌خان‌ همچنین‌ در دوره‌یی‌ سمت‌ رهبری‌ اركستر را نیز به‌ عهده‌ داشت‌.اركستری‌ كه‌ درویش‌خان‌ با آن‌ همكاری‌ می‌كرد از نوازندگان‌ و خوانندگان‌ بزرگی‌ بهره‌مند بود كه‌ از آن‌ جمله‌، مشیر همایون‌ شهردار (نوازنده‌ پیانو)، سالار معزز نوازنده‌ پیانو، علی‌ نقی‌ وزیری‌ نوازنده‌ تار و سه‌ تار، نایب‌ اسدالله‌ نوازنده‌ نی‌ و سید حسین‌ طاهرزاده‌ خواننده‌(هركدام‌ از بزرگترین‌ موسیقیدانان‌ ایران‌ بوده‌ و سبك‌ خاص‌ خود را داشتند.درویش‌خان‌ همچنین‌ به‌ دایر كردن‌ كلاس‌ موسیقی‌ برای‌ خانم‌ها مشغول‌ شد كه‌ خواهر او هم‌ در آنجا نوازنده‌ تار بود و جزء یكی‌ از اساتید آن‌ كلاس‌ موسیقی‌.در دوران‌ درویش‌خان‌ موسیقی‌ مربوط‌ به‌ دو قشر بود، مطربان‌ و موسیقیدانان‌.عده‌یی‌ كه‌ به‌ نام‌ گروه‌ مطربان‌ معروف‌ بودند و در مراسم‌ شادی‌ و سرور و رقا حضور پیدا می‌كردند و به‌ اجرای‌ آهنگ‌هایشان‌ می‌پرداختند آنها وسیله‌ ضرب‌ بودند و گاهی‌ لباس‌ محلی‌ می‌پوشیدند و با لهجه‌ ویژه‌ بومی‌ به‌ ارایه‌ نمایش‌ و حركات‌ موزون‌ می‌پرداختند.شخصیت‌ و موسیقی‌ مطربان‌ با اساتید فن‌ تفاوت‌ بسیار فاحشی‌ داشت‌. اطلاعات‌ مطربان‌ متشكل‌ از تصانیف‌ سبك‌ و توام‌ با لودگی‌ بود و آنچه‌ می‌نواختند همراه‌ با رقا رقاصه‌ها بود.انواع‌ لباس‌های‌ گوناگون‌ از قبیل‌: كردی‌، شیرازی‌، لری‌، عربی‌ و تركی‌ در صندوق‌هایی‌ به‌ نام‌ صندوقهای‌ كابلی‌ داشتند كه‌ رقاصه‌ها با آنها بیشتر در مجالس‌ عروسی‌ به‌ اجرای‌ برنامه‌ می‌پرداختند.

مریم‌ عبداللهی‌

وبگردی
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم !
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم ! - روغن های نباتی را خوب بشناسید. سخنان یک تولید کننده سابق روغن نباتی.
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند - رییس سازمان ملی استاندارد ایران مجددا با خودروسازان در ارتباط با رعایت استانداردهای ۸۵‌گانه خودرویی از ابتدای دی‌ماه سال جاری اتمام حجت کرد.
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ...
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ... - مرتضوی هیچ گاه قاضی و حقوق دان نبود و نباید کار قضایی انجام می‌داد. اما این ضعف ماست که چنین فردی در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد. شگفتی من از قاضی مرتضوی و رفتار او نیست که چرا خودش را برای اجرای حکم خود به زندان معرفی نکرد. من رفتار او با زهرا کاظمی را دیده بودم.
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر از 30 فروردین با حضور فیلم سازانی از ایران و نمایندگانی ازسینمای 78 کشور جهان تا 7 اردیبهشت در پردیس سینمایی «چارسو» برگزار می شود.
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!