یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶ / Sunday, 25 February, 2018

به بهانه برگزاری کنسرت گروه شجریان در تهران


به بهانه برگزاری کنسرت گروه شجریان در تهران
یادداشت ذیل به بهانه این وعده نگاهی به ویژگی های این گروه انداخته است:
از سال ۱۳۸۰ به بعد، تقریباً عادت كرده ایم هر سال شاهد یك اثر جدید از تركیب چهار نفره حسین علیزاده، كیهان كلهر، محمدرضا و همایون شجریان باشیم! این آثار نه تنها از جهت حضور به اصطلاح متداول «شاخص ترین چهره های موسیقی معاصر ایران»، بلكه از آن جهت دارای اهمیت است كه در حیطه موسیقی آوازی و گروه نوازی، این آثار از موفق ترین آثار تولید شده از این دست است و همچنان مورد توجه ویژه قرار دارد. در سالیان اخیر، تمایل به موسیقی عامه پسند شهری، تلاش جهت فروش بیشتر، عدم حضور و فعالیت گروه های منسجم با پشتوانه قوی و مسائلی اینگونه سبب نزول كیفی آثار موسیقی كلاسیك ایران شده است. همه این مسائل نیز به توجه بیشتر به حضور شجریان و علیزاده و كلهر دامن زده است. در سال های اولیه پس از انقلاب دو گروه عارف و شیدا به سرپرستی و آهنگسازی هنرمندانی چون لطفی، علیزاده و مشكاتیان، آثار ارزشمند و قابل ارجاعی را در حیطه گروه نوازی موسیقی ایران، از خود به یادگار گذاشتند. در دهه هفتاد، شاهد كمرنگ شدن و به تدریج محو شدن این گروه ها بودیم. در این دهه از سوی دیگر علیزاده با تشكیل گروه هم آوایان، نوعی دیگر از تجربیات خود در موسیقی ایرانی را به نمایش گذارد. محمدرضا شجریان، به عنوان شاخص ترین خواننده آواز در موسیقی معاصر ایران كه آثار ارزشمندی در دهه شصت اجرا كرده بود، در دهه هفتاد با انتشار هر ساله یك اثر صوتی، آثار متعددی را ارائه كرد كه با وجود دارا بودن خصوصیات عمومی موسیقی ایرانی، آثاری در خور و شاخص و ممتاز محسوب نمی شدند. برخی شرایط اجتماعی دهه هفتاد را علت مهجوری موسیقی دستگاهی ایران قلمداد كردند و برخی دیگر پراكنده شدن گروه های منسجمی چون عارف و شیدا را علت می دانستند. با این حال در سال ،۱۳۷۹ با گردهمایی چهار موسیقیدان از چهار نسل، گروه بی عنوانی شكل گرفت كه عنوانش را مرهون حضور اعضای آن است.
«زمستان است»، «بی تو به سر نمی شود» و «فریاد» حاصل همكاری این گروه تاكنون بوده است. اسفندماه گذشته گروه كنسرت آثار جدید خود را در آمریكا و كانادا اجرا كرد. حس همدلی، دوستی و احترام متقابل، این گروه را در حال حاضر به عنوان منسجم ترین گروه اجراكننده موسیقی كلاسیك ایران، شناسانده است. اغلب آثار اجرا شده، از ساخته های حسین علیزاده، در بستری متفاوت تر از قبل اجرا می شود. با وجود حضور تنها دو ساز ملودیك و یك ساز كوبه ای، به دلیل نحوه اجرا، دانش و تسلط و خصوصیات اجرا، گروه از حجم صوتی قابل قبولی برخوردار است.
علیزاده و كلهر در این آثار، به یك تبادل و تفاهم اجرایی در گفت وگوی بین دو ساز دست یافته اند. با این حال چون فضای ذهنی و اجرایی این دو كاملاً متفاوت است، تولید تضاد جدی هم می كند. اما این تضاد به یك مرجع سوم شنیداری تن داده است كه الگوی جدیدی برای همنوازی سازهای ایرانی پیشنهاد می دهد. هر چند نقدهای اصولی و تكنیكی فراوانی هم بر اجرای این گروه وارد است با این حال در الگوی پیشنهادی آنان نه از سؤال و جواب های كشدار، طولانی و خسته كننده سازها خبری هست و نه از ریتم های معمولی و مرسوم (شش هشتم) و این تنها خصوصیت در خور توجه گروه است.
در سالیان دور پیشین، مثلاً یك ویلن با ملودی ساده و ریتم ساده تری جملاتی را می نواخت و پس از وقفه ای كه تنبك آن را پوشش می داد، تار، همان حالات را با اندكی تغییر تكرار می كرد. اما اكنون، جوش و خروش تار و كمانچه، لحظه ای آرام و قرار نمی گذارد. ریتم های تركیبی و چندوجهی، در هم تنیدگی نغمات و ملودی ها، فضاسازی های جالب توجه (و البته در خور نقد) یكی برای دیگری و تحرك از خصوصیات همنوازی های علیزاده و كلهر است. میزان تأثیر این الگوی اجرایی به گونه ای است كه گاه مخاطب فراموش می كند خواننده و آوازی نیز در كل اثر حضور دارد. نوسان و نبود وحدت موزیكالیته در اجرای این گروه نیز شاید حاصل همین برخورد باشد. هر چند به هنگام اجرای آواز و تصانیف تركیب مجموعه در بیان موسیقی ایرانی به اوج می رسد. بی تردید اجرای این گروه قابل نقد و بررسی است اما با توجه به خیل كثیر آثاری كه نه سخنی برای گفتن نه صوتی برای شنیدن و نه احساسی برای برانگیختن دارند اجرای شجریان ـ علیزاده _ كلهر، در خور توجه و تحسین است. باید به انتظار همنوایی دیگری نشست و آخرین اثر این گروه را هم شنید تا شاید دقیق تر بتوان به این نوشتار استناد كرد.


منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

نگاهی به اجرای ارکستر ملی ایران ( ۷ و ۸ مهر- تالار وحدت )


در این برنامه كه در دو بخش اجرا شد ، سه قطعه بی كلام ، سه قطعه با كلام از موسیقی تاجیكستان ( از ساخته های زیاد الله شهیدی و فرزندش طالب خان شهیدی ) ، دو قطعه از موسیقی آذری و یك قطعه از موسیقی ازبكستان ( ساخته طالب شهیدی ) و پنج قطعه موسیقی با كلام از ساخته های موسیقی دانان دهه های ۲۰ و ۳۰ و چهل ایران ( ركن الدین مختاری ، روح الله خالقی و عبدالحسین برازنده و حسینعلی ملاح ) مجموعه اجراهای اركستر موسیقی ملی را شكل می داد .
برنامه با قطعه ریتمیك رقص ژاله ، و ملودی آشنایش كه ساخته ذهن استاد زنده یاد حسینعلی ملاح بود و شهرام توكلی روی آن آهنگسازی كرده بود ، آغاز شد و سپس محمد قولوف سه تصنیف قلعه بندی ، دلداده شدم و ساری گلین را خواند . محمد قولوف ، چنانكه از صدای تنور و پخته وی بر می آمد ، تحصیلات آكادمیك موسیقی دارد . وی در كنسرواتوار چایكوفسكی در كلاس واسیلی كارین تحصیل موسیقی كرد و در باله و اپرا نیز فعالیتهای چشمگیری داشت . این خواننده ۶۰ ساله تاجیكستان در سال ۱۹۷۰ عنوان هنرمند ملی تاجیكستان را از آن خود كرد .از سال ۱۹۹۲ پروفسور كنسرواتوار ملی تاجیكستان بود. قولوف در بخش دوم نیز تصانیف بخارا ، محلی آذری ، و محلی ازبكی را بر روی ساخته هایی از طالب شهیدی خواند . قولوف اگر چه در كل تصویری از یك خواننده مسلط تنور را در منظر تماشا گران ایرانی به تماشا نهاد، اما در بخشهایی از اجرای خود ، به خصوص در اجرای قطعه محلی آذری با اركستر چندان هماهنگی نداشت، ضمن آنكه صدا برداری كار وی به مطلوبیت و شفافی صدابرداری صدای سالار عقیلی نبود .
آثار طالب خان شهیدی نیز اگرچه رنگ و بویی تاجیكی داشت ، اما این رنگ و بو به دلیل نبود سازی از منطقه تاجیكستان، به خوبی نتوانست توسط اركستر انتقال داده شود . شهیدی كه سال گذشته به عنوان رهبر میهمان اركستر سمفونیك ایران را هدایت می كرد ، با استفاده از ملودی ها و اشعار مناطق تاجیكستان و ازبكستان و آذربایجان آثار متعددی ساخته است كه از جمله شاخص ترین آثار وی می توان ۵ اپرا و ۴ باله و آثار نمایشی چون رباعیات خیام ، سیاوش ، شاه فریدون ، یوسف و زلیخا و آثار سمفونیك نام برد . وی آموزش آهنگسازی را نزد پدرش آغاز كرد و سپس در محضر آهنگساز بزرگ ارمنی ، آرام خاچاطوریان تحصیلاتش را ادامه داد .
تصنیفهای ایرانی اركستر ملی كه با صدای سالار عقیلی اجرا می شد ، بیش از دیگر بخشها با اقبال تماشاگران روبرو شد. سالار عقیلی در این اجرا نشان داد كه به راحتی می تواند جای خالی علیرضا قربانی را پر كند . وی اگر چه در این اجرا آوازی اجرا نكرد تا تماشاگران بتوانند قابلیتهای حنجره اش را در آواز خوانی روی صحنه و همراه اركستر ملی دریابند ، اما در اجرا ی تصانیف بسیار مسلط و حرفه ای نشان داد . صدای رسا، با تحریرهای جا افتاده و غلطهای نرم و مخملین ، و نازك كاریهای جذاب توانست تصویری دلنشین از صدای این خواننده جوان به دست دهد . سالار عقیلی چندی قبل نیز با اركستر ملی اجرای برنامه داشت و ۱۰ و ۱۱ مهر نیز در تالار وحدت به همراه اركستر ملل تصنیف مرغ سحر را بازخوانی كرد.
در میان تصنیفهای اجرا شده ، اجرای دو تصنیف جفای گلچین و چرا خاموشی جای بحث و گفت و گو دارد . تصنیف جفای گلچین در واقع همان تصنیف معروف آتش دل از مرحوم عبدالحسین برازنده است كه با صدای استاد زنده یاد ، تاج اصفهانی اجرا شد . این اثر در اجرای اركستر ملی با تغییر كل شعر و با همان ملودی اجرا شد . شعر این تصنیف را حسن صدر سالك سروده بود . این تغییرات صوری كه چند سالی است دامن اركستر ملی را گرفته است ، با اعتراض برخی از نخبگان موسیقی روبرو شده ، و حتی شورای اركستر كه مركب از كامبیز روشن روان و حسین علیزاده بود ، به جهت برخی اختلاف نظرها كمتر تشكیل می شود . تصنیف چرا خاموشی نیز كه در بخش دوم برنامه اجرا شد ، گرته برداری مشخص و مشهودی از تصنیف معروف «تو ای پری كجایی» ( از ساخته های همایون خرم ، با شعری از هوشنگ ابتهاج (سایه )و صدای زنده یاد قوامی ) بود و مشخص نبود چرا اركستر ملی كه یكی از وظایفش اجرای آثار ملی و شاخص تاریخ موسیقی ایران است ، به جای اجرای اصل اثر به سراغ كپی دست چندمی از همان اثر می رود .
اركستر ملی كه از سال ۷۷ كار خود را به رهبری فرهاد فخرالدینی و آواز شجریان شروع كرد ، برابر اساسنامه آن قرار است آثار شاخص و در سطح ملی ، از آهنگسازان گذشته و معاصر را اجرا كند. این كار در ابتدای راه اندازی این اركستر تا حدودی رعایت می شد ، اما در یكی دو سال اخیر جای خالی آثار هنرمندانی چون پرویز مشكاتیان ، محمد رضا لطفی ، حسین علیزاده و... خالی است . از سوی دیگر با وجود تلاشهایی كه در دو دهه اخیر در ابداع برخی از سازهای ایرانی و اركستراسیون این سازها و نیز توجه به سازهای محلی و نواحی مختلف ایران به عمل آمد ه است ، ( گروههای عارف و شیدا و تلاشهای علیزاده و مشكاتیان و نیز محمد رضا درویشی ) به نظر می رسد مسئولان مركز موسیقی نیز درمورداركستر موسیقی ملی با این پرسش جدی مواجهند كه با توجه به چنین تجربه های مثبت و موثر و مورد اقبال اهل فن و نخبگان ، كه نمونه اخیر آن اركستر ۳۱ نفره گروه خورشید بود ، و یا اركستر ملل كه ۱۰و۱۱ مهر در تالار وحدت اجرا داشت ، چرا برای یك اركستر موسیقی ملی با سازهای ایرانی سرمایه گذاری صورت نمی گیرد و چرا باید در یك اركستری كه به نام اركستر موسیقی ملی ایران نامیده می شود. بیش از ۵۰ ساز آن از سازهای كلاسیك فرنگی باشد و كمتر از ۱۰ ساز ایرانی . پاسخ به این پرسشها می تواند روزنه ای باشد برای رسیدن به اركستر ی با قابلیتهای موسیقی ایرانی در تمامی وجوهش .
در حاشیه:
غیبت علیرضا قربانی از جمله حواشی این اركستر بود. وی كه در چند سال اخیر به عنوان خواننده اول این اركستر ، پای ثابت تمامی اجراها بود ، چندی قبل در گفت و گویی ابراز تمایل كرده بود ، بیشتر با گروههای سنتی بخواند و اجرای اخیر وی با گروه خورشید نیز می تواند طلیعه ای باشد برای حضور كمترش در اركستر ملی ایران .
استقبال از برنامه های اركستر ملی به مانند تمامی اجراهای گذشته خوب بود و تمامی سالن ۸۰۰ نفره تالار وحدت مملو از تماشاگر بود.
سام پورمهدی

وبگردی
افشای ماجرای ضرب و شتم و مرگ زهرا کاظمی
افشای ماجرای ضرب و شتم و مرگ زهرا کاظمی - اقامه عدل، باید همچنان در دستور کار قرار گیرد و نمی توان به بهانه گذشت زمان، از خون یک انسان، حیثیت یک حکومت و منافع یک ملت گذشت.
لحظات ترسناک فرود بدون چرخ فوکر١٠٠ هواپیمایی آسمان
لحظات ترسناک فرود بدون چرخ فوکر١٠٠ هواپیمایی آسمان - در این ویدئو لحظات نفس گیر و ترسناک فرود بدون چرخ فوكر ١٠٠ هواپیمایی آسمان در اردیبهشت١٣٩٣ در زاهدان را مشاهده می کنید. در این سانحه هواپیما به سلامت فرود آمد اما از چرخه خارج شد.
هر جایی فضول باشی‌ها و حمله‌ورها کمترند حجاب بهتر است
هر جایی فضول باشی‌ها و حمله‌ورها کمترند حجاب بهتر است - سید مهدی طباطبایی: هر جایی که فضول باشی ها، حمله ورها و حمله کننده ها کمتر هستند، حجاب خانم ها هم بهتر است.
"دختر خیابان انقلاب" و 4 نکته درباره پاسخ پلیس
"دختر خیابان انقلاب" و 4 نکته درباره پاسخ پلیس - این ماده نه درباره بدحجابی یا تشویق به بدحجابی که مشخصاً درباره دایر کردن مرکز فحشا است و رکن مادی جرم ماده مذکور، دایر کردن مرکز فساد و فحشاست.
امروزجلوی ماایستاد،درآینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد
امروزجلوی ماایستاد،درآینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد - خاطره فرزند آیت الله فاضل لنکرانی: " پدر خطاب به آیت الله جنتی در خصوص احمدی نژاد گفت: من نیستم، شما هستید، امروز جلوی ما ایستاد، در آینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد و تمام زحمات آقای خمینی را بر باد خواهد داد"
حیدری هم جرات انتقاد پیدا کرد !
حیدری هم جرات انتقاد پیدا کرد ! - صراحت مرتضی حیدری، مجری برنامه پایش درباره پشت پرده طولانی بودن مراحل صدور مجوزهای کسب و کار
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری - دگرديسي‌هاي فراواني در ايران صورت گرفته‌است؛ اصولگرايان اصلاح‌طلب شده‌اند، تحول‌طلبان محافظه‌كار شده‌اند، مسئولان پاسخ ناكارآمدي‌هاي خود را از مردم مي‌خواهند و در تازه‌ترين نوع اين استحاله‌ها فردي كه بسياري مدعي هستند او برآمده از مهندسي انتخابات است با ارسال نامه به رهبرمعظم انقلاب درخواست برگزاري انتخاباتي آزاد، زودهنگام و به دور از مهندسي كرده‌است! محموداحمدي‌نژاد همان پديده خانمان براندازي كه براي…
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز - فیلم - زهرا خوش نواز در گفتوگو با یورونیوز از مراحلی که برای آماده سازی ظاهرش طی کرد تا با چهره‌ای متفاوت وارد استادیوم شود گفت. او می‌گوید: «زمانی که از تونل گذر کردم و وارد ورزشگاه شدم و چشمانم به چمن ورزشگاه افتاد گریه‌ام گرفت.»
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش - باز هم زیر گرفتن ماموران امنیتی و نیروی انتظامی توسط یک ماشین دیگر سواری توسط اراذل خیابان گلستان هفتم
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای - به دنبال سقوط هواپیمای تهران-یاسوج ویدیو لحظه مواجه خانواده های جانباختگان را با وزیر مشاهده می کنید.
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو - تصاویری دردناک از حمله مرد موتور سوار با چاقو به یک مرد راننده در حضور همسر و فرزندش در شهرستان داراب استان فارس را در ویدئوی زیر می بینید. به نظر میرسد این اتفاق در پی جرو بحثی بر سر پارک کردن وسایل نقلیه روی داده است!
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
    چگونه به افکار خلاق و زیبا دست پیدا کنیم
    تا به حال چند بار احساس کرده اید که مغز شما از کار افتاده است و دیگر قادر به فکر کردن نیستید ؟ اگر چنین اتفاقی افتاده، دلیلش این است که ما نیاز داریم توانایی هایی خود را برای فکر …