جمعه ۳۱ فروردین ۱۳۹۷ / Friday, 20 April, 2018

نظری به کتاب جهان وطنی و بخشایش نوشته ژاک دریدا


نظری به کتاب جهان وطنی و بخشایش نوشته ژاک دریدا
جهان وطنی و بخشایش
ژاك دریدا
امیرهوشنگ افتخاری راد
گام نو
چاپ اول ۱۳۸۴
۱۵۰۰ نسخه
۱۵۰۰ تومان
مترجم فارسی در مقدمه خود پرسش از «متافیزیك حضور»، مهم ترین مفاهیم كلیدی دریدا را با این پرسش می آغازد كه آیا می توانیم چیزی را بشناسیم كه نمی شناسیم؟ او می گوید به ناگزیر برای امر شناختن باید از نقطه ای آغاز كرد، همان كه هایدگر نامش را ground می نهد. اما این نقطه، این زمینه كجا هست؟ كه این مسئله با میل انسان به «اصل موضوعه سازی»، «تعمیم» و در كل متافیزیك رابطه دارد. از دموكریتوس (حدود ۵۰۰ ق.م) به این سو تمام فیلسوفان و متفكران در پی یك اصل موضوعه یا زمینه بنیادین بوده اند كه تمام جهان را برای تمام اعصار تبیین كنند. این متافیزیك دائم تكرار شده است حتی در روزگار دریدا. (جهان وطنی و بخشایش، ص۱۰) امیر هوشنگ افتخاری راد تكرار این متافیزیك و اسارت در آن را نوعی نهیلیسم می داند او بر آن است هویت هم همیشه حاكم بوده و خود، مركز گرایی و نظم پایگانی را به دنبال داشته است و تقابل های دوتایی (binary opposition) مورد نقد دریدا با همین هویت رابطه دارد. به نظر دریدا فلسفه غرب همیشه برتری و اثبات را به یكی از این دوگانه ها داده و آن یكی دیگر را سلب، نفی و سركوب كرده است مثلاً زن و زنانگی سلب و نفی و مردانگی و مرد همیشه اثبات می شده. به نظر مترجم فارسی درافتادن با رد و نفی هر نوع متافیزیكی خود زاینده و موجد متافیزیكی دیگر با اجبار به ساختن اصل موضوعه دیگری است و نفی و ویرانی مطلق متافیزیك امكان ندارد. دریدا با وقوف به این ناممكنیت است كه اعلام می كند مرادش از دیكانستراكشن (واسازی) de (انهدام و تخریب) مطلق نیست، بلكه او بر آن است نظم تاریخی این تقابل های دوتایی موجود در تاریخ متافیزیك غرب را پریشان كند و آن را آشفته، غیر واقعی، وانمود گرایانه و نامنظم بنمایاند...
افتخاری راد در این مقدمه خواندنی روح پست مدرنیسم- كه یكی از بنیانگذارانش خود دریدا بود- را خیزش در برابر استیلا و انقیاد می داند، استیلا و انقیاد خود دوگانه ای است دال بر همسان سازی مدرنیستی.
این مقدمه مترجم را باید «تفاسیر» افتخاری راد از مفاهیم اساسی دریدا قلمداد كرد، به نظر او دریدا در عین حال كه به عدالت گرایش دارد، فیلسوف طرح مسئله است نه حل مسئله، یعنی راه حل عمل گرایانه ای نشانمان نمی دهد بلكه بر مفاهیمی مثل مهمان نوازی، بخشایش، اقلیت ها و غیره پرتو افكنی می كند.
• دو مقاله از دریدا
جهان وطنی: دریدا آن را در پاسخ به دعوت «پارلمان بین المللی نویسندگان» در سال ۱۹۹۶ نوشت، مقاله ای درباره شهرهای آزاد (Open Cities) یا همان شهرهای پناهندگی، شهر های خود مختار، مستقل از یكدیگر، در صورت امكان جدا از كشورها و همبسته با هم. دریدا «مسئولیت» این پارلمان را ابداع چنین شهرهایی می داند، مسئولیتی نظری و اتوپیایی كه در عین حال، از عمل سیاسی قابل تفكیك نیست.دریدا با اشاره به سنت مهمان نوازی به مثابه یك فرهنگ و نه اخلاقی در میان سایر اخلاق ها، این شهر های آزاد را پل ارتباطی سنت ها و مقاطع زمانی مختلف در سنن غربی برمی شمارد و به شهرهایی اشاره دارد كه در سنت یهودی وجود داشت «و بی گناهان را در خود جا می داد و از آنها حمایت می كرد». (همان، ص۷۵) او همچنین ما را به قرون وسطی و شهرهایی در آن دوره ارجاع می دهد كه با سنت مهمان نوازی به هر فردی كه وارد شهر می شد پناه می دادند. این سنت جهان وطنی میراث مشترك رواقیون یونانی و مسیحیت است كه وارثانش متفكران عصر روشنفكری اند. بخشایش: دریدا این مفهوم و صحنه، تصویر و زبان به كار رفته برای این مفهوم را متعلق به ادیان ابراهیمی می داند، سنتی ابراهیمی كه در عصر ما خود را بر فرهنگ هایی تحمیل كرده كه فاقد خاستگاه ابراهیمی اند (مانند كره، ژاپن و...). او جانبدار بخشایش ناب و نامشروط و مخالف تقلیل آن به مفاهیمی چون تاوان، رستگاری، وفاق ملی، حق رافت و... است. بخشایش به مثابه امری ناممكن! تنها زمانی می تواند معنا و مفهوم خود را بنمایاند كه گناه كبیره و امر نابخشودنی را ببخشاید. دریدا سپس به وضعیت پارادوكسیكال بخشایش در سنت ابراهیمی می پردازد، در یك سو بخشایش غیر مشروط، بزرگوارانه و غیر سودجویانه ای قرار دارد، نگرشی كه به گناهكار به مثابه یك گناهكار و نه یك جنایتكار نظر دارد و بخشایش را حتی برای آنهایی كه اظهار ندامت و توبه نمی كنند خواستار است و در سوی دیگر بخشایش مشروط به ندامت و توبه گناهكاری كه حتماً و به طور علنی طلب بخشودگی می كند، است. دریدا می پرسد: «وقتی میراثی شامل حكمی دوگانه و متناقض است وارث آن حكم بودن چه معنایی دارد؟» (همان، ص ۹۵) از نظر او جایگاه اصلی و بنیادین بخشایش در اخلاقی است كه در فراسوی همه اخلاق ها قرار دارد. بخشایش یك امر چهره به چهره شخصی «صرف» نیست و اولین واسطه این فرآیند را می توان زبان مشترك میان بخشاینده و گناهكار دانست، این بخشایش ناب دریدایی هیچ ارتباطی با عدالت قضایی ندارد. دریدا با پیگیری این خصلت دو پهلویی بخشایش در سنت ابراهیمی دست به دیكانستراكشن (واسازی) آن می زند تا نشان دهد كه چگونه هرگاه بخشایش از نابیت نامشروط خود بیرون افتد با هر چیزی كه با آن متفاوت است درهم می آمیزد؛ با ندامت، توبه، تحول روحی، نظم و غیره. «فیلسوف واسازی» با رد تقسیم بندی قبلی خود میان بخشایش مشروط و نامشروط می نویسد: «این دو قطب یعنی «مشروط» و «نامشروط بودن» قطعاً ناهمگن هستند و باید غیر قابل تقلیل به دیگری باقی بمانند. با این همه غیر قابل تفكیك از یكدیگر نیز هستند.» (همان، ص ۱۰۵) به نظر او همین تصمیم ها و مسئولیت ها درباره بخشایش و در «واقعیت» زندگی روزمره میان این دو قطب مشروط و غیر مشروط روی می دهد و نمی توان مرز قاطع و مشخصی میان آن دو قائل شد، بخشایش دیوانگی است و بخشایش ناب نباید هیچ معنایی داشته باشد یعنی فقدان هرنوع قطعیت و وضوح در معنا، جنون ناممكن. مشروطیت و نامشروطیت بخشایش قابل تبدیل شدن به همدیگر و غیر قابل تفكیك اند. رویای دریدا برخلاف تصور خواننده كه بخشایش و قدرتمندی را دو مفهوم می داند كه هرگاه جمع گردند وضعیت اخلاقی مطلوبی ایجاد می كنند، این است كه بخشایش در فقدان و بدون قدرت صورت پذیرد. «نه تنها نامشروط كه بدون حاكمیت و اقتدار وظیفه دشوار، ضروری و ظاهراً ناممكن این است كه «نامشروطیت» و «حاكمیت» از هم تفكیك شوند.» (همان، ص ۱۲۴)

روح الله حاتمی


منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

کم کاری صدا وسیما در زمینه معرفی و نشر کتاب

کم کاری صدا وسیما در زمینه معرفی و نشر کتاب
"یار خاموش" در تلویزیون فراموش شده است سازمان صدا و سیما به عنوان رسانه ملی در عرصه برقراری ارتباط مخاطبان عام با کتاب در تولید برنامه‌های جذاب و فراگیر چنان که باید و شاید جدیت به خرج نمی‌دهد. این مشکل در تلویزیون نسبت به رادیو چشمگیرتر است. به گزارش خبرنگار مهر، کتاب یکی از عناصر فرهنگی است که نقش مهم و گسترده آن در بالا بردن سطح دانش عمومی جامعه بر هیچکس پوشیده نیست، اما زمانی که مسئله برنامه ریزی برای افزایش کتاب خوان های جامعه پیش می آید رسانه های مختلف کشور قادر به ارائه مطالب جذاب و قابل توجه نیستند که بتواند تا حدودی حساسیت جامعه را نسبت به این مسئله برانگیزد.
البته در سال های اخیر رسانه های مکتوب در زمینه معرفی کتاب قدم های خوبی برداشته اند و هر از گاه به شکل های مختلف فهرستی از کتاب های چاپ شده یا در حال چاپ ارائه کرده اند، اما تلویزیون که رسانه ملی محسوب و با بودجه دولتی اداره می شود و سطح بسیار گسترده ای از مخاطبان را تحت پوشش خود قرار می دهد، در این زمینه اقدام موثر و مستمری نمی کند و برنامه های تلویزیون در خصوص کتاب مقطعی و فصلی پخش می شوند.
در چند سال اخیر با فرارسیدن هفته کتاب یا در مدت زمان برپایی نمایشگاه کتاب تهران، برنامه سازان اقدام به تولید برنامه هائی کرده اند که بیشتر جنبه معرفی عام داشته و کمتر به موضوع خاصی پرداخته اند. در حالی که شبکه های مختلف تلویزیونی باید برنامه های روتین و دائمی داشته باشند که در طول سال به طور مرتب به معرفی کتاب بپردازد و در این زمینه به اندازه ای از جذابیت های تصویری استفاده شود که برنامه قدرت تاثیرگذاری داشته باشد و مخاطب پس از تماشای آن به خواندن کتاب تمایل بیشتری نشان بدهد.
البته تلویزیون هر از چند گاه برنامه هائی دارد که به مسائل و موضوع های وابسته به کتاب و عرصه نشر و چاپ می پردازد و در این زمینه انتقاداتی یا مطالبی را مطرح می کند یا گاه در پایان یک برنامه اجتماعی برخی کتاب ها که البته بیشتر مضمون دینی و مذهبی دارند، به صورت بسیار محدود معرفی می شوند. اما برنامه مستقلی که فقط معرفی کتاب را مد نظر قرار بدهد، در میان برنامه های تلویزیونی کمتر به چشم می خورد. اگر هم شبکه چهار برنامه ای در این زمینه می سازد در زمان نامناسب و با کمترین جذابیت پخش می شود.
در زمینه پخش اخبار، شبکه های مختلف فعالیت چندانی برای رشد کتاب و کتابخوانی - البته جز در ایام خاص - انجام نمی دهند و در عمل همه افرادی که به اهمیت نقش کتاب در جامعه اعتقاد دارند، برای عملی شدن افکار و گفته هایشان هیچ اقدام موثری انجام نمی دهند.
در بیشتر تلویزیون های مشهور دنیا در طول روز گاه بیش از یک برنامه درباره معرفی کتاب وجود دارد. این برنامه ها با استفاده از انیمیشن، معرفی کتاب های بحث انگیز و پرفروش داخلی و جهانی، اجرای برنامه در استودیوهای بزرگ و زیبا، گفتگو با نویسندگان مشهور، بیان نکاتی درباره رمان نویسی و ادبیات، استفاده از هنرمندان شاخص و محبوب معرفی کتاب و مهمتر از همه توجه به تمام کتاب ها در همه حوزه ها را به عنوان راههائی برای جذاب سازی برنامه های معرفی کتاب مورد نظر قرار می دهند.
یکی از راههای موثر در زمینه ارتقا فرهنگ کتابخوانی در جامعه تبلیغات کتاب های چاپ شده با استفاده از تخفیف های قابل توجه در رسانه های مختلف به خصوص تلویزیون است. یعنی نه تنها کتاب با تخفیف های زیاد مالیاتی مواجه است تا با قیمت تعدیل شده در اختیار مخاطبان قرار بگیرد، رسانه ها نیز در زمینه هزینه تبلیغات کتاب شرایطی را فراهم می آورند که ناشران با رضایت خاطر به این کار اقدام کنند. البته تلویزیون در زمینه معرفی کتاب یا پخش تبلیغ این ابزار مهم فرهنگی تخفیف های خوبی می دهد، اما مشکل اصلی بیشتر ناشران شیوه پخش تبلیغ است که در عمل آنها را ناامید می کند.
تلویزیون برخلاف روزهای عادی سال، هنگام فرارسیدن هفته کتاب یا برگزاری نمایشگاه کتاب به اندازه ای اقدام به پخش برنامه های مشابه بدون جذابیت برای معرفی کتاب می کند که بیننده از تماشای این نوع برنامه ها اشباع می شود و در عمل فقط همان گروههایی از اجتماع که به کتاب احساس نیاز می کنند همانند محققان، دانشجویان، دانشگاهیان، دانش آموزان و دست اندرکاران بخشهای مختلف عرصه نشر در این ایام به خرید کتاب علاقه نشان می دهند و سایر اقشار اجتماع به رویه کتاب نخواندن خود همانند روزهای دیگر ادامه می دهند.
شبکه های مختلف تلویزیونی برای اینکه بتوانند در امر گسترش فرهنگ کتابخوانی موثر عمل کنند باید به این مسئله توجه ویژه نشان بدهند که برنامه هایی جذاب و در عین حال مفید برای بینندگان تدارک ببینند تا تمایل آنها را به خرید و خواندن کتاب افزایش دهد. این نوع برنامه ها حتی می توانند شرایطی را فراهم بیاورند که بینندگان با ویژگی های یک کتاب خوب و مفید آشنا شوند و بتوانند کتاب های کم اهمیت و حتی نامناسب را به آسانی از کتاب های مفید تشخیص بدهند.
توجه به نیاز مخاطبان، در نظر گرفتن تمام گروههای سنی، معرفی کتاب های فراگیر و پرفروش، اشاره به کتاب های مفید برای عموم بینندگان، چشم پوشی از سختگیری های بی مورد و استفاده از انیمیشن های تبلیغاتی می تواند در زمینه افزایش جذابیت برنامه های تلویزیونی معرفی کتاب نقش موثر داشته باشد. اگر تلویزیون همان اندازه که به مسائل آموزشی درباره نیروی انتظامی یا بهینه سازی مصرف سوخت توجه نشان می دهد از انیمیشن های کوتاه برای اشاره به اهمیت کتابخوانی استفاده کند، بدون شک در سطح وسیع تاثیر این فعالیت را شاهد خواهد بود.

وبگردی
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها - بررسی حضور زنان در ورزشگاه ها با حضور نرگس آبیار، لاله افتخاری، حمید رسایی، حجت الاسلام محسن غرویان و فائزه هاشمی.
مراسم افتتاحیه سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر
مراسم افتتاحیه سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر شامگاه چهارشنبه با نمایش «آن سوی ابرها» ساخته مجید مجیدی در سینما فلسطین آغاز بکار کرد.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!