جمعه ۱ تیر ۱۳۹۷ / Friday, 22 June, 2018

موسیقی شناسی در ایران


شاید غلو آمیز نباشد اگر ادعا شود درصد قابل توجهی از معرفی موسیقی های شرقی نظیر ایران و هند در دنیای معاصر و به ویژه غرب، مرهون تلاشهای موسیقی شناسانی است - كه به هر انگیزه - به ثبت و ضبط و معرفی این موسیقی ها برخاستند. نكته دیگر آنكه اگر تا دهه های پیش موسیقی شناسان از دنیای غرب وارد موسیقی های شرقی می شدند، در چند دهه اخیر، موسیقی شناسان شرقی با تحصیل علم، تلاش و پژوهش، سعی در معرفی، شناسایی و ثبت و ضبط موسیقی كشور خود كردند.
گروهی را عقیده بر این است كه در ساحت هنر، مباحث تئوریك و نظری چندان به كار نمی آید. هنر باید آغاز شود، به انجام رسد و تأثیر بگذارد، باقی قضایا فرع است. به عنوان مثال در عالم موسیقی، نوا و آواهای موسیقی اهمیت و اعتبار دارد. باید نواخت و ساخت و شنید. این گروه براین باورند كه تحلیل، تحقیق و پژوهش و موارد مشابه حتی می تواند كاری عبث تلقی شود. از یك منظر شاید حق با این طیف باشد. هنر در ساحت خلق، آفرینش و اجرا معنا می یابد و تازه پس از این مرحله است كه یك محقق و پژوهشگر كار خود را می آغازد كه به ساحت اثر نزدیك شود و تلاش كند تا آن را بشناسد یا بشناساند. اما این همه واقعیت موجود نیست.
در حوزه موسیقی و فرهنگ شنیداری، پژوهش عرصه ای وسیع را در برمی گیرد. پژوهش و تحقیق نه تنها در مسیر مكاشفه، شناخت و كشف اثر به كار می رود كه مسیری جداگانه را به جهت رشد، اعتلا، ثبت و ضبط و طبقه بندی حجم وسیعی از فرهنگ و میراث معنوی یك قوم را دربرمی گیرد. اتنوموزیكولوژی و علم موسیقی شناسی به همین منظور شكل گرفته است. جدا از انگیزه های غیرموسیقایی در آغاز شكل گیری این علم، در حال حاضر موسیقی شناسی سهم عمده ای در حفظ، صیانت، معرفی، شناخت و حتی رشد و اعتلای موسیقی اقوام مختلف جهان ایفا كرده است. در ایران نیز شاید هرمز فرهت را بتوان از پایه گذاران جریان موسیقی شناسی به حساب آورد.
او با كسب دانش و آگاهی در دو عرصه آهنگسازی و موسیقی شناسی، برای نخستین بار تحقیقات علمی و آكادمیك موسیقی ایرانی را پی ریزی كرد. تا پیش از او اغلب تحقیقات مبتنی بر ذوق فردی و بیشتر با تكیه بر اطلاعات ناقص تاریخی بوده است. او ایرانیان و جامعه موسیقی را با علم موسیقی شناسی آشنا ساخت.
توجه به اهمیت موسیقی كلاسیك ایران در دهه سی و چهل را نباید چندان سهل گرفت. شاید حتی حضور اساتید برجسته ای چون نورعلی برومند و رشد و تربیت موسیقیدانان برجسته نسل پس از خود، تا حدودی مرهون شناخت، آگاهی و توجه فرهت به عنوان رئیس دپارتمان موسیقی دانشگاه تهران بوده است.
چه در دوران او، اساتید و دانشجویان موسیقی كلاسیك ایران از آزادی عمل نسبتاً
بالایی برخوردار بوده اند.
این مورد شاید در دوران حاضر جای بحث، بررسی و تأمل دارد. وضعیت دانشكده های موسیقی و نابهنجاری و شرایط تأسف بار آن بی ارتباط با سیستم مدیریتی نیست. در یك دانشكده، مدیر با گرایش مسلط و شیفتگی به موسیقی ادوار گذشته غرب، با تقسیم موسیقی به دو شاخه ایرانی و جهانی، عملاً فضای توهین و تحقیر موسیقی ایرانی را سبب شده است. وضعیتی كه در آن دانشجوی تازه وارد موسیقی ایرانی در یك فضای بلاتكلیف و جذب پاره ای نظریات برای فراگیری مبانی تئوری و سلفژ موسیقی غربی و نواختن پیانو، پس از ۴ سال نه موسیقی ایرانی فراگرفته و نه موسیقی غربی آموخته است. در دانشگاه دیگر، نیز وضعیت نابسامان برنامه درسی اساتید و یكسونگری به مقوله ردیف بی نیاز از توصیف است.
این مورد كه تحقیق و پژوهش مبتنی بر علم و دانش و آگاهی استوار است، یك پایه و بنیان جالب توجه به شمار می رود. در این خصوص نیز نظیر آموزش، موسیقی امروز ایران، دچار نابسامانی است. علی رغم حضور چند موسیقی شناس آگاه و پژوهش های درخور تأمل، حجم قابل توجهی از رویكردهای پژوهشی مراكز دولتی، شامل حضور جمعی است كه نه تنها موسیقیدان نیستند كه فاقد دانش و آگاهی موسیقی شناسی و علم آكادمیك امر پژوهش اند.
این دسته كه زیر عناوین پژوهشگر و محقق نیز فعالیت می كنند، با اجرای پروژه های كلان حمایت شده از سوی برخی ارگانها و چاپ كتاب موقعیت خود را در جامعه به رسمیت شناسانده اند. با توجه به نوپا بودن علم پژوهش موسیقی، عدم توجه موسیقیدانان به مقوله موسیقی شناسی و حجم اندك درصد مطالعه، فضا برای گروه مورد نظر باز به نظر می رسد.

محمد جواد بشارتی


منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

موسیقی

این رویكرد به خصوص برای نسلی حاضر كه با بسیاری از نام های بزرگ گذشته بیگانه اند، چهره هایی را به خاطر می آورد كه هر كدام در رشد و اعتلای موسیقی كشور سهیم بوده اند. هفته پایان آبان ماه نیز درگذشت یا تولد چند چهره برجسته موسیقی است. این نگاه كوتاه ادای دینی است به تمامی موسیقیدانان كشور:
- ۲۳ آبان درگذشت حاج آقا محمد ایرانی مجدد (۱۳۵۰):
این كه یك نفر مرجع و منبع مهم و مورد تأیید همگان در هر پدیده ای باشد، خود به تنهایی جالب توجه است. در موسیقی بحث روایت های مختلف و شیوه های متعدد، مسائلی را پدید آورده كه گاه حتی منجر به اختلاف شده است. حاج آقا محمد، به عنوان یك ردیف شناس معتبر و مرجع مهم در موسیقی سازی و آوازی، نسل های مختلفی را گرد خود آورده بود. از هنرمندان دوره صبا گرفته تا هرمزی، فروتن، برومند، شهنازی و هنرمندان مركز حفظ و اشاعه و دانشكده موسیقی در دهه چهل و پنجاه. تبحر استادی او در شناخت ساز و روایت های ردیف همگان را وادار به تحسین و تكریم می كرد. مقاله او با عنوان چغانه طرب در كتاب آموزش تنبك (حسین تهرانی) شیوه نگارش و دیدگاه كهن او را در مورد موسیقی و عنصر وزن نشان می دهد. یادش گرامی باد.
- ۲۵ آبان، درگذشت سعدی حسنی (۱۳۶۵)
سعدی حسنی متولد ۱۳۰۲ بود. فارغ التحصیل فلسفه از آلمان و با موسیقی كلاسیك غرب به خوبی آشنا بوده است. مجله موسیقی را در چهارمین دوره انتشار از سال ۱۳۵۲ تا ،۵۶ سردبیری كرد. ضمن آنكه متن چند اپرا و اپرت را نیز نوشت. در دهه پنجاه انجمن ژونس موزیكال را تأسیس كرد. انجمنی كه یك اركستر جوان و پویا تحت هدایت علی رهبری فعالیت خود را آغاز كرد اما متأسفانه به درازا نكشید. كتاب تفسیر موسیقی او یك منبع و مرجع مهم در حوزه شناخت موسیقی كلاسیك غرب است. تاریخ موسیقی و هفت نغمه چنگ از دیگر آثار اوست. بی تردید مقالات، نوشتارها و نقدهای سعدی حسنی، سهم مهمی در شناخت موسیقی و تفكر و تعمق در انواع موسیقی به ویژه موسیقی غربی بر جای گذارد. از آغاز فعالیت او در دهه ۳۰ تا دهه پنجاه، مجله ها و نشریات متعددی مزین به نوشته ها و مقاله های او بوده اند. یادش گرامی باد.
۲۸ آبان، تولد اردشیر كامكار (۱۳۴۱)
ساز كمانچه و نام اصغر بهاری آنچنان به هم گره خورده اند كه تفكیك آن محال به نظر می رسد. با این حال از دهه شصت و با رشد و گسترش موسیقی و جلوه های موسیقی معاصر، شیوه های نوینی در فرهنگ كمانچه نوازی پدید آمد.
این شیوه ها متأثر از جریانهای مختلف دوران خود بود. تغییر در سونوریته و صدادهی، شیوه انگشت گذاری و گرفتن ساز، آرشه كشی و سرعت اجرا از مهم ترین عناصر این تغییر در حوزه كمانچه نوازی است. اردشیر كامكار به عنوان چهره ای مهم و تأثیرگذار در این رویه خود را شناسانده است. از اواخر دهه پنجاه و در آثار موسوم به چاوش با اردشیر نوجوان آشنا می شویم كه در كنار بزرگانی چون لطفی، علیزاده و مشكاتیان به نوازندگی پرداخته است. از دهه شصت و به ویژه اواخر این دهه به عنوان یك ویرتوز شاخص و برجسته، تأثیرات مهمی در كمانچه نوازی بر جای گذارد و بسیاری از جوانها به شیوه نوازندگی او روی آوردند. آثاری نظیر به یاد صبا (مجموعه آثار صبا) و بر تارك سپیده (كنسرتو برای كمانچه و اركستر)، گوشه های دیگری از توانایی های این هنرمند را شناساندند.
او همچنین آثاری را آهنگسازی كرده است، هرچند در این رویكرد موفقیت های نوازندگی خود را به دست نیاورد. اما به هر روی آثاری نیز تحت هدایت او منتشر شده است. در گروه كامكارها، اردشیر چهره ای مهم و بنیادی است. تنها نوازنده ساز آرشه ای گروه علاوه بر توانایی های فردی، در صدادهی گروه و میزان تأثیر آن با توجه به منبع اجرایی (موسیقی كردی)، نقش قابل توجهی ایفا می كند.
بی تردید بخشی از رشد و اعتلای هنر كمانچه نوازی در دو دهه اخیر مرهون تلاشها و كوشش های این هنرمند و مجموعه آثاری است كه او در آنها توان و امكانات كمانچه را به نمایش گذارده است.

وبگردی
فیلم |  بالاخره کار بانک‌ها ربا هست یا نیست؟ | ۴۰سال است تکلیفمان را با ربا معلوم نکرده‌ایم
فیلم | بالاخره کار بانک‌ها ربا هست یا نیست؟ | ۴۰سال است تکلیفمان را با ربا معلوم نکرده‌ایم - فیلم - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهور در کافه خبر با انتقاد از اینکه در 40 سال گذشته بسیاری از مسایل مهم را تعیین تکلیف نکرده ایم می گوید: این گونه جامعه دچار سردرگمی و به سمت گناه یا بزهکاری و یا توافق بر سر گناه سوق پیدا می کند. صحبت های او را در ویدئوی زیر ببینید و بشنوید.
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال - جواد یساری پس از ۴۰ سال با خواندن در فیلم «دشمن زن» دوباره به عرصه هنر بازگشت.این گزارش توسط تماشا تهیه و منتشر شده است. منبع
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!