جمعه ۲۹ تیر ۱۳۹۷ / Friday, 20 July, 2018

به بهانه ۱۷ دی ماه تولدمحمدرضا لطفی


به بهانه ۱۷ دی ماه تولدمحمدرضا لطفی
محمدرضا لطفی در اوایل دهه شصت کشور را ترک گفت. او هر چند درفاصله سالهای ۷۳ تا ۷۵ به صورت پراکنده فعالیت های خود را از سر گرفته و با تشکیل کلاس آموزشی و تأسیس مجدد گروه شیدا سعی در آغازی دوباره از فعالیت های درون کشور داشت، اما شرایط به نحوی پیش رفت تا او را بار دیگر به جلای وطن کشاند. اکنون در آستانه شصت سالگی - به صورت دقیق ۱۷ دی ماه ۵۹ سال - لطفی بار دیگر به ایران بازگشته است. زمزمه ها حاکی از آن دارد که او قصد اقامت و فعالیت مجدد درایران دارد. درسال جاری شماری از آثار او که قبلاً به صورت کاست منتشر شده بود به صورت CD روانه بازار شد، جان جان، سپیده و به یاد عارف همراه با آواز شجریان و اخیراً از تکنوازی های او اثر قافله سالار منتشر شده است.
قافله سالار شامل دو بخش تکنوازی تار در راست و پنجگاه و تکنوازی سه تار در نوا است. راست پنجگاه با نام لطفی عجین شده است. چه اولین بار با ساز لطفی ره به سوی این مقام و نوای سحرانگیز گشودیم. تا سی سال پیش، هیچ اثر منتشر شده ای از راست پنجگاه وجود نداشت. در اجرای اساتید قدیم نیز که در اختیار همگان نبود تنها اجرای ردیف از این دستگاه وجود داشت نظیر اجرای تار فغام الدوله و یا آواز عبدالله خان دوامی. در حافظیه شیراز لطفی و آواز شجریان، عمق و محتوای غنی این دستگاه را شناساند. موردی که حدود بیست سال بعد در چشمه نوش تکرار شد. هر چند در اثر اخیر یکی از بهترین و ممتازترین نه تنها ساز لطفی که تار نوازی موسیقی ایران را می توان شنید. در چشم نوش لطفی چنان عمیق، پررمز و راز و عاشقانه نواخته است که بارها و بارها می توان آن را شنید و باز هم شنید.
قافله سالار در میان دو اثر ذکر شده اجرا شده است. در اواسط دهه شصت این راست پنجگاه نیز نشان لطفی را به خوبی برخود دارد.
موسیقی در فضایی آرام آغاز می شود تا موقعیت راست پنجگاه را معرفی کند.
آواز لطفی چاشنی اثر است. صدایی بم، گرم و نافذ که تأثیری شگرف دارد. به تدریج و با اجرای گوشه های مختلف، تار نیز شور و وجد افزونتری می یابد و در انتها باز هم با شعری از مولانا با ریتمی پرتحرک ساز و آواز لطفی به اوج می رسد تا اثر پایان یابد. روی دیگر نیز روایت لطفی با ساز سه تار از دستگاه نوا است.
بدون شک، یکی از مهمترین و شاخص ترین شیوه های سه تار نوازی در دهه های اخیر، به عنوان یک سه تار نوازی مرجع، ساز محمدرضا لطفی است. این مورد البته چنان مشهود و عینی است که نیازی به گفتن ندارد. سونوریته بی نظیر، عمق و محتوای ساز و شیوه اجرا و روایت در این اثر بسیار ممتاز است. نکته دیگر آنکه، لطفی خود در جایی گفته است این اثر را تحت تأثیر روایت نوای استاد صبا نواخته است. این مورد خود می تواند جنبه های برداشت و تأویل یک هنرمند را از موضوعی پیش گفته و پیش روایت شده به خوبی نشان دهد. با ذهنیت - موسیقی آوازی و در مقام مقایسه با یک خواننده حرفه ای برمی آیند، گاه از آواز خواندن لطفی متعجب می شوند.
اما آنان نمی دانند که شعر و آواز و موسیقی در فرهنگ موسیقی ایران به هم پیوسته بوده است.در گذشته بسیاری از راویان موسیقی خود شاعر و خواننده و نوازنده به صورت توأمان بوده اند. آواز و ساز لطفی درواقع ادامه سنت خنیاگری در موسیقی ایرانی است. اینجا دیگر موضوع آواز تنها و صدای مثلاً شش دانگ مطرح نیست. مجموع ساز و آواز لطفی و شدت تأثیر آن موردی نیست که نیاز به تعریف و تمجید و شرح داشته باشد. شاید به جرأت بتوان ادعا کرد، کمتر کسی پیدا می شود که ساز وآواز لطفی را بشنود و در او تأثیر نگذارد.
ضمن آنکه با این شکل اجرا، لطفی سنت دیگری را پاس داشته است و آن احترام و توجه به بداهه پردازی در موسیقی ایرانی است. عنصر حال و آن در موسیقی ایرانی که امروزه کم کم دارد به یک خاطره فراموش شده بدل می شود.
محمد جواد بشارتی


منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

قتل موسیقی با دشنه «ممیزی»

قتل موسیقی با دشنه «ممیزی»
دیرزمانی است كه مفهوم «سیاستگذاری در موسیقی» (البته اگر بتوان آن را مفهوم نام گذارد)، كارآیی خود را در ماهیت و عمل از دست داده است؛ اما عجیب اینجاست، هنوز كه هنوز از سوی برخی حوزه‌های مرتبط، كماكان بر آن پای‌فشاری می‌شود و گروهی مصر‌ّند تا بر موسیقی و برای موسیقی «سیاستگذاری» را جای‌گذاری كنند.
دایرهٔ چنین «سیاستگذاری» طی سالیانی كه شاهد ركود و در نهایت افت ژانرهای گوناگون موسیقی بوده‌ایم به رویكردهایی چون ممیزی بر شعر، ممیزی بر نغمه، ممیزی بر هنرمند و ممیزی بر هر آنچه كه در خلق یك اثر موسیقایی اثرمند و دخیل است باز می‌گردد در این راستا حتی افرادی از میان هنرمندان موسیقی از سوی دستگاههای مرتبط به كار گرفته شدند تا بر كار همكاران خویش خرده گیرند و دایرهٔ آفرینش را محدود كنند، بی‌آنكه این اصل اصیل در نظر گرفته شود كه مسیر محدودیت، فرجامی جز فنا نخواهد داشت و دیدیم، شد آن چه نباید.
در این معنا، لازم است تا اشاره‌ای صورت گیرد تا مفهومی كه این مقال به ضدیت با آن می‌پردازد، با مفاهیم دیگر خلط نشود و آن است كه توجه افزون‌تر به مفاهیم و موضوعات اجتماعی، ملی، مذهبی و مناسبتی كه به عنوان یك رویكرد كلی می‌تواند از سوی دستگاههای ناظر یا مولد آثار موسیقایی در نظر گرفته شود سوای «سیاستگذاری» به معنای رایج آن است. در مفهومی كه این مقال می‌كوشد تا طلیعه‌ای بر بسط آن قرار گیرد، هیچ اثر موسیقایی كه توسط هنرمندان ایرانی (از هر طبقه و با هر گرایشی) خلق می‌‌شود، در محاق قرار نمی‌گیرد؛ چرا كه بی‌هیچ شك و تردیدی با تشخیص نیازهای اجتماعی از سوی هنرمند خلق شده است؛ اما آثاری كه مفاهیم مورد نظر حاكمیت را شامل می‌شود از حمایتی افزون‌تر (نه در ارتباط با گرفتن «مجوز») برخوردار می‌شوند تا در حوزه خلق چنین آثاری نوعی انگیزه مابین هنرمندان به وجود آید. از این منظر، هیچ گاه تلاش برای خلق اثری در منقبت حضرت رسول (ص). به معنای ایجاد رادع بر سر راه فلان آهنگ عاشقانه یا تعزل‍ّی در حوزه موسیقی پاپ تلقی نمی‌شود و آن را نفی نمی‌كند، بلكه تنها می‌توان گفت: اولین، اثری مورد نظر و برخوردار از حمایتهای دستگاههای مرتبط (در ساختارهایی چون تخصیص بودجه و یا كمك به انتشار و نه مسئله‌ای به نام صدور «مجوز») و دومین اثری مورد اقبال بخشی از بدنهٔ جامعه است كه «ایرانی» آن را خلق كرده و مورد مصرف «ایرانی» دارد.
از آن جایی كه مفهوم «سیاست‌گذاری» حتی در خوش‌بینانه‌ترین نگرشها، شامل ایجاد شروط بعضاً صعب، تزریق حتمی و قطعی نگرشهای سلیقه‌ای و حاكم‌انگارانه و دفع و جذبهای فارغ از شایستگیهای اصولی می‌شود، پیاده‌سازی آن در حوزهٔ‌ موسیقی، نه تنها به بالیدن ژانرهای صوری و موضوعی كمكی نكرده، بلكه موجب شده است كه بسیاری از استعدادهای موسیقی ایران دچار فترت و سرخوردگی از پرداختن به این هنر شوند. در مفهومی كه مورد نظر سیاست‌گذاران موسیقی از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا كنون بوده، این هنر به عنوان رشته‌ای در نظر گرفته شده، كه می‌باید بر تفكرات ایجادی آن نظارت سخت‌گیرانه اعمال شود تا مبادا خالقان آثار موسیقایی دست از آستین بیگانه برآورده، به افساد روزگار خود و حلق بگذرانند!
در شرایطی كه می‌باید، همگان به قرار گرفتن تحت یك لوا دعوت (… و نه مجبور) شوند، تراشیدن مفاهیمی كه موسیقی را «خودی» و «غیرخودی» می‌كند، عین بی‌‌سیاستی است. موسیقی، زبانی جهانی است كه مرتبه‌ای والاتر از سخنوری دارد و از این روی، نه تنها برای عام، منبع تغذیه جان و روح تلقی می‌شود، كه برای خاصان نیز حدیث زیبایی خالق ازلی است و آنان كه برگزیده‌ترند از سر فضل و تقوی، نیك این منظور را می‌شناسند و بدان اذعان دارند.
«سیاست‌گذاری» برای جریان موسیقی كشور به مثابهٔ آن است كه در شهری بگردید و از تك‌تك افراد، مسلك و اعتقاداتشان را بپرسید و آن گاه هر كه را دیدید كه خلاف عقیدهٔ شما در ضمیر داشت، از حقوق اولیه زندگی محرومش كنید. روشن است كه چنین رویكردی با هر آنچه كه بتوان به عنوان یك مرجع اخلاقیات بدان استناد كرد، در تعارض است.
اینكه موسیقیدان ایرانی با تنفس در فضای این مملكت و زیستن در كنار این مردم، اثری را متناسب با سلیقهٔ خویش، به عنوان بخشی از یك سلیقهٔ جمعی خلق می‌كند، اصلی انكارناپذیر است. كسی كه خود را در منصب تولی‌گری موسیقی نشانده می‌بیند، باید به خود بباوراند كه با جماعتی از نوع ایرانی و مسلمان سر و كار دارد كه چه بسا بسیاری از مسائل را از خود او بهتر می‌فهمد و می‌شناسند؛ كما اینكه در اغلب موارد نیز چنین بوده و عمده مدیران حوزهٔ موسیقی در كشور، با تخصصهایی عجیب و غریب در سمتهای مربوطه به كار گمارده شده‌اند.
به گمان نگارنده هم‌اكنون جامعهٔ ایرانی در شرایطی قرار گرفته است كه می‌باید به هنرمند موسیقی و آنچه از سوی او خلق می‌شود، اعتماد كرد و از این روست كه برچیدن شرایطی كه نوعی «ممیزی» را بر آثار موسیقایی اعمال می‌كنند، ضرورت دارد.
این مسئله‌ای است كه می‌باید، مورد توجه تمامی دستگاههای ناظر و تولید‌كننده آثار موسیقایی در كشور قرار گیرد؛ چرا كه دیده‌ایم، ایجاد شرایط منع برای انتشار آثار، چه برسد موسیقی آورده و چه خلاقیتهایی كه بر اثر تنگ‌نظریها (همان ممیزی) كور گردیده و سر بر نیاورد‌ه‌اند. این مسئله در جزئیات خود، نیازمند بازشكافی افزون‌تری است كه در آینده نیز بدانها پرداخته خواهد شد، امید آن است كه اهالی قلم نیز از بخشش فضل، این هنر ناكام را دریغ نكنند.

وبگردی
وقتی یک دامدار با مدرک دیپلم و ۱۱۹ فقره چک برگشتی مدیرعامل «ثامن‌الحجج» شد
وقتی یک دامدار با مدرک دیپلم و ۱۱۹ فقره چک برگشتی مدیرعامل «ثامن‌الحجج» شد - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
جزییاتی تکان‌دهنده از اقدامات موسسه ثامن‌الحجج
جزییاتی تکان‌دهنده از اقدامات موسسه ثامن‌الحجج - دو چهره مشهور تلویزیون نیز از مواهب موسسه ثامن الحجج بی نصیب نبوده‌اند. مؤسسه ثامن‌الحجج دو مبلغ ۱۸۰ میلیون‌تومانی و ۴۰۰ میلیون‌تومانی را به حساب «م.م» مجری یک برنامه تلویزیونی واریز می‌کند و عنوانی که روبه‌روی این اعداد در توضیح دلیل وجه ذکر شده، یک کلمه است؛ هدیه. اما رقم هدیه‌ای که آقای «م.م» به‌عنوان هدیه دریافت کرده، در مقابل تسهیلات دریافتی او از ثامن‌الحجج تقریبا ناچیز است.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی - آقای مطهری بازیکنان آفریقایی تیم فرانسه را دیده ولی دورگه‌های تیم ملی خودمان را ندیده!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.
مائده‌ها و دلارهای رانتی
مائده‌ها و دلارهای رانتی - اشارت‌هایی که برخی نکات جالب توجهی دیگری در خصوص آن بیان می‌کنند، مثل مطرح شدن مساله مانتو‌های جلوباز و اشکالی که برخی مسئولان به آن وارد می‌دانند. موضوعی که موجب شد تا بعد از مدت‌های مدید و در شرایطی که بسیاری بر این باورند که شناسایی و مقابله با اخلال گران بازار می‌بایست در اولویت همه امور باشد، گشت‌های ارشاد به خیابان‌ها باز گردند.
دورهمی کثیف‌ترین برنامه جنسی  ! تفکرات پیچیده یک استاد علوم انسانی !
دورهمی کثیف‌ترین برنامه جنسی ! تفکرات پیچیده یک استاد علوم انسانی ! - یکی از بحث های جنجالی دکتر فیاض در سال های اخیر اظهار نظر او در مورد وقوع بحران جنسی در ایران بوده است که حالا او معتقد است تبدیل به انقلاب جنسی شده است. با او در این زمینه مصاحبه مفصلی انجام دادیم که به زودی منتشر می شود. بخشی از این مصاحبه که درباره برنامه دورهمی است را تماشا کنید.
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری - وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به نمایش در آغوش کشیدن تیم ملی کروواسی توسط رئیس‌جمهور کشورشان،گفت: ایشان با یک حس مادرانه این کار را انجام داد و این آغوش، جنسی نبود، البته که پخش آن نباید انجام می‌شد.
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟ - سرنوشت فرزند بزرگ حسن روحانی از جمله مواردی است که در سال‌های گذشته بارها مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است. پیش از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۲ نیز یکی از وب‌سایت‌های اصولگرا مدعی بود که او به دنبال “شکست عشقی” دست به “خودکشی” زده است. بنا به ادعای برخی از رسانه‌های اصو‌لگرا، فرزند روحانی با کلت کمری پدر خودکشی کرد.
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا - کاربران شبکه های اجتماعی فیلمی را منتشر کرده اند که گفته می شود مربوط به خانه مجلل محمود خاوری در کانادا است. صحت و سقم این قضیه هنوز تایید نشده است.
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟ - احزاب و شخصیت‌ها - زندگی ساده آیت‌الله جنتی گرچه از ویژگی‌های مثبت شخصیت وی است اما نوع نگاهش به عرصه سیاسی و مصداق‌یابی های وی درخصوص افراد انقلابی انتقادهای زیادی را متوجه او می‌کند.
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول - امیرحسین مقصودلو (تتلو) با انتشار عکسی از خودش و مائده هژبری، دختر نوجوانی که پس از اعتراف تلویزیونی اش معروف شد، از کنسرت مشترک در استانبول خبر داد.
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد!
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد! - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا - صحبت های تامل برانگیز آیت الله رودباری درمورد ربا در کشور
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟ - دختر بازداشت شده در بخشی از مصاحبه توضیح می‌دهد که صبح دستگیر شده و خانواده‌اش در جریان این موضوع قرار گرفته‌اند و این ادعا نشان می‌دهد تهیه فیلم اعترافات به فاصله یک صبح تا عصر انجام شده که خود نشان‌دهنده این است که برای متهم هنوز دادگاهی تشکیل نشده و جرمی به اثبات نرسیده ‌است.
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر!
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر! - پس از آنکه فیلم تازه محمدحسین فرح‌بخش در سالن‌های سینمای شهر تهران اکران نشد. احمدی مدیر سینماشهر که از قضا تهیه کننده برنامه خندوانه نیز هست و سوله مدیریت بحران شهر تهران در دوره تهیه کنندگی او به «خندوانه» اختصاص یافت، مانع از این اکران شده بود و همین مسئله واکنش فرح بخش را به دنبال داشت و او را رانت‌‎‌خوار خواند و پای رامبد جوان را به میان کشید.
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم - یکی از دختران که به شدت مورد توجه قرار گرفته است مائده نام دارد. او از چهره‌های شناخته شده اینستاگرام است که ویدئو‌هایی از رقص هایش را در صفحه خود منتشر کرده است. او متولد سال 1380 است. به گفته خودش حدود 600هزار فالوئر دارد. او حالا با قرار وثیقه آزاد است.
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس)
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس) - سردار آزمون نیمه شب گذشته و در نزدیکی‌های صبح امروز با خودوری پورشه شخصی خود در محور نکا بهشهر پس از عبور از روستای کمیشان با تصادف زنجیره‌ای مواجه شد که در این حادثه خودروهای زیادی خسارت دیدند