شنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۵ / Saturday, 30 April, 2016

بررسی جایگاه تحقیق، پژوهش و مطالعه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران


ضرورت و لزوم توجه به امر تحقیق، پژوهش، مطالعه و کتاب خوانی و نیز نقش و تأثیر آن در پیشرفت و تعالی جامعه و کشور بر کسی پوشیره نیست. بر این اساس، همواره موضوع تحقیق و مطالعه در قالب قوانین متعددی مورد توجه و تأکید قانونگذاران ایران قرار گرفته است که از آن جمله می توان به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و قانون برنامهٔ سوم توسعهٔ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اشاره کرد. همچنین در قانون بودجهٔ سالیانهٔ کل کشور نیز همه ساله ردیف بودجه ای مشخص برای امر پژوهش و مطالعه در کشور اختصاص می یابد. از سوی دیگر قانونگذاران ایران با تصویب قوانین مختلفی، حمایتهای قانونی خاصی را برای محققان، پژهشگران و نوآوران عرصهٔ علم و فن و هنر پیش بینی نموده و بر حفظ حقوق معنوی آنان تأکید نموده اند.۱ بنابر آنچه گفته شد ، بررسی مسألهٔ مطالعه و پژوهش از منظر حقوقی به دلیل تنوع قوانین و مقررات ، دارای ابعاد گسترده ای می باشد؛ با این وجود در این مقاله فقط سعی ما بر این است که موضوع تحقیق، مطالعه و جایگاه آن در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بیشتر مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.
ویژگیهای قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
قانون اساسی از نظر اهمیت و اعتبار، در رأس سلسله مراتب قواعد حقوقی و مقررات هر جامعه قرار دارد و بدین سبب«ام القوانین» نامیده می شود. برتری منطقی قانون اساسی نسبت به دیگر مقررات در این است که سایر قوانین باید در چارچوب اصول قانون اساسی وضع شوند و از حدود آن تجاوز نکنند.۲دیگر ویژگی و امتیاز قانون اساسی این است که از عقیده و ارزشهای حاکم بر جامعهٔ خود الهام گرفته و متناسب با فرهنگ و نیازهای جامعه بوده و شامل یکسری اطول و قواعد کلی و بنیادی می باشد؛ بطور کلی باید گفت قانون اساسی به امور جزئی نمی پردازد . با توجه به این ویژگیها بدیهی و روشن است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نسبت به موضوع تحقیق و مطالعه ، بصورت کلی توجه شده و تبیین جزئیات این موضوع به دیگر قانونها واگذار شده است.
تحقیق و مطالعه در اصول قانون اساسی
همان گونه که گفته شد، قانون اساسی بصورت کلی و در اصول متعددی به مسألهٔ مهم مطالعه، پژوهش، نوآوری و خلاقیت اشاره نموده است که در اینجا به بیان آنها می پردازیم:
۱- در بند «الف» و «ب» اصل دوم قانون اساسی آمده است:«جمهوری اسلامی نظامی است بر پایه ایمان به …. که از راه :الف) اجتهاد مستمر فقهای جامع الشرائط بر اساس کتاب و سنت معصومین(ع) ب) استفاده از علوم و فنون و تجارب پیشرفتهٔ بشری و تلاش در پیشبرد آنها…» بدیهی و مسلم است که اجتهاد مستمر و استفاده از علوم و فنون و تجارب جز در سایهٔ مطالعه و تحقیق امکان نداشته و نخواهد داشت.
۲- بند دوم و چهارم اصل سوم قانون اساسی مقرر می دارد:
«بند دوم- بالا بردن سطح آگاهیهای عمومی در همه زمینه ها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه های گروهی و وسائل دیگر…بند چهارم- تقویت روح بررسی و تتبع و ابتکار در تمامی زمینه های علمی، فنی، فرهنگی از طریق تأسیس مراکز تحقیق و تشویق محققان…»
مطابق اصل سوم، دولت جمهوری اسلامی ایران موظف شده است که همه امکانات خود را برای نیل به این امور به کار بندد. بنابراین یکی از وظایف اصلی مسؤولان حکومت اسلامی، افزایش سطح معلومات عمومی مردم و تقویت امر تحقیق و تشویق پژوهشگران عنوان شده است.
۳- اصل بیست و چهارم قانون اساسی در بیان آزادی مطبوعات می گوید: « نشریات و مطبوعات در بیان مطالب آزادند مگر آنکه مخل به مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشد…»
با توجه به این اصل قانون اساسی می توان گفت آزادی نشریات و مطبوعات و گسترش کمی و کیفی آنها بویژه نشریات پژوهشی و علمی، می تواند نقش بسیار مهمی در توسعهٔ فرهنگ مطالعه و تحقیق در جامعه ایفا نماید.
۴- اصل سی ام قانون اساسی دولت را موظف نموده است تا وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همهٔ ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور بطور رایگان گسترش دهد. بدیهی است بی سوادی و کم سوادی اقشار مختلف جامعه، مهمترین مانع در راه گسترش امر مطالعه و تحقیق و کتابخوانی است بنابراین اولین و مؤثرترین اقدام جهت گسترش روحیه تحقیق، مطالعه، کتاب خوانی، مبارزه با بی سوادی و ارتقاء سطح دانش و سواد آحاد مردم بویژه نونهالان جامعه اسلامی است.
۵- بند اول و سوم اصل چهل و سوم قانون اساسی مقرر داشته است که اقتصاد جمهوری اسلامی ایران باید به گونه ای باشد که نیازهای اساسی مردم از جمله نیاز به آموزش و پرورش تأمین گردد؛ همچنین تنظیم برنامهٔ نظام اقتصادی کشور از نظر شکل و محتوا و ساعت کار به گونه ای باشد که هر فرد علاوه بر تلاش شغلی ، فرصت کافی برای خود سازی معنوی ، سیاسی و اجتماعی و شرکت فعال در رهبری کشور و افزایش مهارت و ابتکار را داشته باشد. به جرأت می توان ادعا کرد که شاید یکی از اصلی ترین عوامل کاهش انگیزه و روحیه افراد به امر مطالعه، پژوهش ، ابتکار و خلاقیت، عدم تحقق این اصل قانون اساسی است که مشکلات اقتصادی متعددی از قبیل : بیکاری، فقر، گرانی، تبعیض و… را به دنبال دارد. بنابراین لازم است که برنامه ها و سیاستهای اقتصادی نظام بر پایه و مبنای اصل چهل و سوم قانون اساسی پایه ریزی و استوار گردد تا افراد جامعه بتوانند فرصت کافی و انگیزهٔ لازم را برای انجام تحقیق و افزایش مهارت و ابتکار داشته باشند.
۶- اصل یکصد و چهل و یکم قانون اساسی ، کارکنان دولت را از داشتن بیش از یک شغل دولتی ممنوع کرده است ولیکن در ذیل همین اصل آمده که سمتهای آموزشی در دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی از این حکم مستثنی است. به نظر می رسد استثناء شدن اشتغال به سمتهای آموزشی و پژوهشی از این حکم ، خود نشان دهندهٔ جایگاه رفیع علم و تحقیق و مطالعه در قانون اساسی و در حقیقت بیان کننده ضرورت و نیاز دستگاههای اجرایی کشور به موضوع تحقیق و مطالعه و ابتکار است؛ به این معنا که حتی در مقام اجرایی نیز، دوری و بی نیازی از تحقیق و مطالعه مفهومی ندارد و همهٔ افراد به پژوهش، مطالعه و کتاب خوانی احتیاج دارند.
نتیجه گیری
از بررسی و مطالعه اصول مختلف قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران استنباط می شود که:
الف- یکی از راههای نیل به اهدف نظام جمهوری اسلامی در قانون اساسی۳ استفاده از علوم و فنون و تجارب دیگران بیان گردیده که این مهم جز در گرو توسعه و رونق امر تحقیق و مطالعه در کشور ممکن نخواهد شد.
ب- گسترش تحقیق و مطالعه در کشور و حمایت و تشویق پژوهشگران و مبتکران و پدیدآورندگان آثار، جزء وظایف حتمی دولت جمهوری اسلامی ایران گذاشته شده و دولت موظف است به اینکه همه امکانات و تواناییهای خود را برای نیل به این امر مقدس به کار بندد.
ج- دولت موظف است به اینکه با تنظیم برنامهٔ نظام اقتصادی صحیح ، موانع و محدودیتهای اقتصادی موجود در جامعه را به منظور افزایش انگیزه و روحیهٔ تحقیق و ابتکار ، برطرف سازد.
د- متوجه کردن مسؤولان اجرایی کشور به این حقیقت که همه نیازمند به تحقیق و مطالعه هستند و هیچ امری نمی تواند مانع کار علمی و پژوهشی باشد.
هـ - قانون اساسی به گسترش مراکز علمی و تحقیقاتی و رونق مجله های علمی و پژوهشی نیز توجه کرده است.

فهرست منابع
۱- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
۲- قانون برنامه سوم توسعه اقتصاری، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
۳- قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸
پی نوشتها:
۱ از قبیل قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب سال ۱۳۴۸
۲ اصول ۷۱-۷۲و۱۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
۳ این اهداف به موجب ذیل اصل دوم قانون اساسی عبارتند از :تأمین قسط و عدل – استقلال سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی- همبستگی ملی
محمود صوفی آبادی


مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
رزمایش نیروهای مسلح , بازداشت بدون محاکمه , ساخت سلاح هسته ای , خلبانان روسی , ایمپالا , خانه های کودک , 35بار , امکان نوسازی , محیط سازگار , نگرانی ابدی , سعید نعمت الله , حادثه مسجدالحرام , ارسال سوالات , وحدت و همکاری ملی , کنیست , آبریز , زنان بیکار , خنداننده‌ی برتر , گاز ال پی جی , شوهردار , وزیر صنعت معدن و تجارت , بهسازی وضعیت معابر , پناه گاه , فعالیت های گلخانه ای , عینک تقلبی , تلار سنگلج , فلای دبی , رضا خانلری , تصاویر روز , امبد , اخراج استاد , ستاره آمریکایی , غییر لایحه , تقویت سرعت اینترنت , مساجد , آسیابری , شاخه، , روز درختکاری , بودجه دولت , داربست پلیمری , نیمروز , دیوید اکس , موزه تدمر , راسته بازار , جشنواره قرآن و عترت , روانسر , مهیایلوویچ , تسلیهات سنگر شکن , تغییرجنسیت , بهره مندی ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
اقتصاد , جدول دانشگاه‌های ممتاز دولتی و خصوصی لهستان , تولید محصول , ژاپن , میزان خام مرگ , كم‌خونی‌ وخیم‌ ـ anemia pernicious , هماهنگی همراه با تکرار , کاخ ”ج“ , آبگوشت قورمه سبزی , بارنامه حمل و انواع آن(۲) , دوره نهفتگی , آرتریت روماتوئید (RA) , شیوه زندگی چادرنشینی - دامپروری , آدنوکارسینوم , پیروان سبک قدیم , چسب زخم , تابستان , بازارهای قدیمی، زنجان , زخم , اندام‌های تشکیل‌دهنده دستگاه تنفس ,

برخی منابع مهم خبری
iranbalkan.net ایربا , qeshmdaily.com قشم , eghtesadonline.com اقتصاد آنلاین , asemanweekly.com آسمان , irankhabar.ir ایران خبر , rajanews.com رجانیوز , pariyana.com پریانا , ghasednews.ir قاصد , basirat.ir بصیرت , rahyabnews.com رهیاب نیوز , memarinews.com معماری نیوز , salamaneh.com سلامانه , afaghnews.ir آفاق , varzesh3.com ورزش سه , naghdnews.com نقدنیوز , jahaneghtesad.com جهان اقتصاد , soroushnews.ir سروش , qudsonline.ir قدس آنلاین , dolatebahar.com دولت بهار , siasatnameh.ir سیاست نامه , bahardaily.ir روزنامه بهار , itanalyze.com آی تی آنالیز , farhangemrooz.com فرهنگ امروز , pcparsi.com پی سی پارسی , fa.irannuc.ir ایران هسته ای , machinemag.com مجله ماشین , aftabnews.ir آفتاب نیوز , energynewcomes.com تازههای انرژی , pix2pix.org پیکس تو پیکس , sourehcinema.ir سوره سینما ,

وبگردی
خودسوزی جوان مهاجر ایرانی / فیلم (+18) - یک پناهنده 23 ساله ایرانی به نام «امید» که به صورت غیرقانونی و از راه دریا خود را به استرالیا رسانده بود، در اعتراض به وضعیت بازداشتگاه نائورو خود را به آتش کشید.
یک ایرانی برنده جایزه عکاسی سونی / تصاویر - اصغر خمسه، عکاس ایرانی با مجموعه «آتش نفرت» جایزه معتبر مسابقه عکاسی جهانی سونی در سال ۲۰۱۶ را به دست آورد. عنوان «عکاس سال» و جایزه جهانی سونی به ارزش ۲۵ هزار دلار به خاطر عکس‌هایی از قربانیان اسیدپاشی در ۸ فریم به اصغر خمسه تعلق گرفت.
21 روز شکنجه زجرآور یک زن در مشهد / تصاویر - اعظم زنده است، اعظم بعد از 21 روز شکنجه توسط شوهرش، هنوز زنده است؛ او و دخترانش 21 روز آب و غذا نخوردند، اما هنوز زنده‌اند؛ هدیه و هانیه دختران پنج و هفت ساله او هنوز نفس می‌کشند، اما دیگر هیچوقت از صدای زنگ در خانه خوشحال نمی‌شوند.
محرمانه‌های «صدا و سيما» در «من و تو» - جنابعالی در خصوص آرشیو سازمان و پخش تصاویر محرمانه از شبکه های معاند اظهار نظر کرده بودید که هیچ تصویری از آرشیو خارج نشده است. سوال اینجاست که چرا مدیرکل اسبق آرشیو تا سر حد بازداشت پیش رفت و تنها به دلیل واسطه‌گری شما بازداشت نشد؟
مصاحبه با پدر و مادر متهم به قتل ستایش قریشی - فیلم/ پدر متهم به قتل ستایش: با دست خودم پسرم را تحویل پلیس دادم/ هر چه قانون حکم کند می‌پذیریم
بازی "کلش آف کلنز" در مجلس شورای اسلامی! / عکس - در زیر تصویر یکی از نمایندگان مجلس را در حال بازی کلش آف کلنز مشاهده می‌کنید.
ناگفته‌های خواهر «بابک زنجانی» - نوبهار زنجانی، یکی از خواهران بابک زنجانی در گفت‌وگویی به تشریح روند بازداشت برادرش تا صدور حکم پرونده پرداخت.
احمدی نژاد: کارشان تمومه! / فیلم - در این فیلم احمدی نژاد در پاسخ به این سوال که عده‌ای عکس شهدا را می‌بینند و برعکس عمل می‌کنند این جمله را گفته است؛ فیلم را در زیر ببینید.
فیش حقوق جالب یک مدیر خودروساز ! - این رقم عجیب و سرسام آور در حالی به یکی از معاونین مهدی جمالی مدیرعامل سایپا پرداخت می شود که معلوم نیست محمدرضا نعمت زاده وزیر صنعت، معدن و تجارت از پرداخت چنین رقم سرسام آوری به زیر مجموعه خود خبر دارد یا خیر؟
قوچان نژاد کنار عروس خانم و خواهر بازیگرش / تصاویر - رضا قوچان نژاد سرانجام پس از شایعات زیادی که درباره ازدواجش با خواهر ساره بیات،بازیگر سینما مطرح بود،این وصلت فرخنده را جشن گرفت.
شایعه یک طلاق سینمایی قوت گرفت - به نظر می‌رسد در زندگی شخصی و مشترک بهاره رهنما و پیمان قاسم خانی تغییراتی رخ داده و براساس شایعات از یکدیگر جدا شده‌اند.
ازدواج «محمد رضا گلزار» با «دیا میرزا» ؟! / فیلم - حضور بازیگر مشهور سینمای کشورمان در هندوستان با حاشیه هایی همراه بوده است.
بابک حمیدیان هم ازدواج کرد / تصاویر - خبرهایی مبنی بر ازدواج بابک حمیدیان با مینا ساداتی در فضای مجلازی منتشر شد که هنوز این دوبازیگر به این اخبار واکنشی نشان نداده اند و صحت و سقم این خبر هنوز مشخص نشده است.
مرگ ناگهانی خانم مجری در برنامه زنده / فیلم - کاربران شبکه های اجتماعی با انتشار ویدیویی از این ماجرا تأکید کردند که مرگ ناگهانی این مجری اوکراینی همه بینندگان را غافلگیر کرد.
ازدواج یکتا ناصر با یک کارگردان / تصاویر - منوچهر هادی، کارگردان سینما که این روزها فیلم "من سالوادور نیستم" را روی پرده سینما دارد، با انتشار عکسی در صفحه شخصی خود در اینستاگرام از ازدواج خود با یکتا ناصر، بازیگر سینما و تلویزیون و یکی از بازیگران همین فیلم خبر داد.
حدادعادل و عکسی از نیوشا ضیغمی / تصاویر - سرلیست اصولگرایان تهران که با کسب رتبه 31 در تهران نتوانسته بود به مجلس راه یابد و عرصه را تماما به رقیب باخته بود عکسی از نیوشا ضیغمی با تیتر «من به کاظم جلالی رای می دهم» را به برخی نمایندگان نشان می دهد.
این آدم در میان ماست / + 18 - انجمن حمایت از حیوانات ایران با ارسال نامه‌ای به دادگستری استان گلستان، خواستار محاکمه یک شکارچی غیر مجاز ساکن روستای گونیلی شهرستان کلاله شده که یک قلاده سگ را به روشی بی‌رحمانه شکنجه کرده و سپس کشته است.
عقد محسن تنابنده و همسرش / تصاویر - خواندن خطبه عقد محسن تنابنده و همسرش در دفتر سید محمد خاتمی. محسن تنابنده با انتشار عکس زیر در صفحه اینستاگرامش، این گونه نوشت: طعنه ی خلق و جفای فلک و جور رقیب همه هیچند اگر یار موافق باشد
    پربازدیدها