دوشنبه ۲۹ مرداد ۱۳۹۷ / Monday, 20 August, 2018

نوشتن با مداد گمشده


نوشتن با مداد گمشده
«او بزرگترین بازیكنی است كه به میدان نوگرایی شعر عرب در دهه پنجاه وارد شد و تمام مدال های طلا را درو كرد. او بی برو برگرد، پدر شعر سپید است.»
این توصیف نزار قبانی از انسی الحاج، شاعر لبنانی معاصر و مبدع شعر سپید یا قصیده النثر است. او در سال ۱۹۶۰ با مجموعه لن، باب جدیدی را در حیطه شعر عرب گشوده است و چون هر نوآور دیگری بار طعن و لعن بسیاری را به جرم سنت شكنی عروضی خود بر دوش كشیده است. نخستین مجموعه شعری كه از او به فارسی برگردان شده است شعری بلند است با نام «رسوله با موهای بلندش تا سرچشمه ها» كه در سال ۱۹۷۵ به چاپ رسیده است. این اثر كه در ترجمه «عشق سپید و گنجشك آبی» نام گرفته است، با وجود كم حجم بودن برای تحلیل و قیاس كار یك شاعر، به خودی خود اثری بسیار قابل تامل است. در این شعر بلند، شاعر اثری ارائه می دهد كه به راستی مصداق تلاشی انسانی در پی یافتن اصالت است. شعر او در نگاه انسانی خویش مبتكر و نوآور است. در این اثر، انسی الحاج راوی داستان واره ای است كه خلقت را از روز نخست تا اینك پی می گیرد: «این قصه، قصه روی دیگر آفرینش است/ با چشمان فرو بسته دریافتمش/ و راه، محبوبه من بود.»
اما این بار راوی این داستان كهن، در پی پاك كردن زن از بار گناه ابدی فریفتن مرد است. روایت انسی الحاج نفی اسطوره كهنی است كه در آن مار، زن و زن مرد را می فریبد، نفی ابدی فریب است و سرودی است در ستایش زن، كه تمامی این قرن ها، از بزرگی خویش اسارت را پذیرفته است. در قصه او، زن از دلسوزی بر مرد است كه به بند درمی آید «و او زن را به اسارت راند / زن تسلیم شد، مباد كه خداوند بر مرد خشم گیرد / و اینگونه نیمه انسان سلطنت آغازید / و آن كه ناقص بود سروری یافت.»
انسی الحاج با شعر خود اسطوره را دوباره می سازد و نگاه او گرچه هنوز از خلال اسطوره است، غیرمستقیم از آن به بی اعتباری اسطوره های نخستین می انجامد، كه انگار او در پی آن است كه بیاموزاند اسطوره ها در جهانی انتزاعی است كه زاده می شوند، در پی آنكه بیاموزاند، حقیقت های دیگری نیز وجود دارند. حقیقت او حقیقتی است كه به هجو افسانه گناه زن می انجامد، هجو افسانه ای است با افسانه ای نو كه از افسانه قبلی نازیباتر نمی نماید. این برخورد و نگاه اتخاذ شده شاعر كه كاملاً بری از استدلالات فلسفی و شعار است، خواننده را درگیر جهانی انتزاعی می كند كه در آن حقایق بی شمار و هم وزن در گردشند و این شك به اسطوره را از دل ذهن مخاطب می رویاند: «نوشتمش / با مدادی گمشده / وارونه كلمه را نوشتم / وارونه خاطره را نوشتم / و همه چیز شد / آن گونه كه شد.»
و شاعر چنان موفق مخاطب را در پی خویش می كشد كه ارزشی برای اسطوره قدیم باقی نمی گذارد. او مخاطب را وامی دارد تا از منظری دیگر به موضوع بنگرد و در آن شك كند. در جهانی كه زن در آن همیشه در بند بوده است، زیركی انسی الحاج دقیقاً در همین نكته نهفته است كه گناه را زیر سئوال می برد و موجودیتش را، كه در سنت، همواره بر دوش زنان سنگینی كرده است «زن _ چونان سرزمین بی حاصل _ كینه نورزید / و ترحم نخواست / كه چشمه آب نمی خواهد / و در اسارت ماند / از آغاز خلقت / با چهره ای منتظر چون دریاچه ای جادو زده...»
این قصه، قصه سیر و سلوك آدمی است تا رسیدن به عشق، سیر و سلوكی كه گرچه در جهانی ذهنی رخ می دهد، در پی خویش افزایش آگاهی و بینش را دارد. عروج شاعر در واقع با بازتعریف وقایع و احاطه شاعر بر چیستی خویش است كه تكامل می پذیرد.
پس از این، شاعر برای محبوبه خویش می سراید، محبوبه ای كه در واقع همان زن اسطوره ای است كه قرن ها در انتظار مانده است: «تا زمان خسته شود / تا زمان از صخره های وحشی بگذارد / تا فرا رسد تا فرا رسد / تا فرا رسد هنگامش.» در این قسمت، شاعر با غزلواره ای بر آن می شود تا در توبه نامه ای سراسر لطافت، گرد گناه دیرسال را كه با بازتعریف اسطوره مفهومی ندارد بر دوش خویش بینبارد و مشقت دیرین همتای خویش را جبران كند گرچه می داند كه زن از نیاز به دلجویی و جبران نیز بری است و در واقع خود را در خلسه عشق چنان نیازمند دلجویی و همراهی همتایش می شمارد كه این دلجویی از زن تبدیل به اعترافی از سوی شاعر می شود. او كه اینك خود نیز مرد اسطوره است، گرچه بر بی حقیقتی اسطوره باور دارد، می داند كه هنوز از بند آن رهایی اش نمی تواند بود. او شعر خود را تنها نخستین گام در راه بریدن بندهایی می داند كه او را به میراث اجدادی اش وابسته نگاه داشته اند. او می داند هنوز درونش مرد هزاران سال پیش می زید كه زندانی تمامی آن فریب ها و دروغ ها است: «محبوبه من! یاریم كن تا مستبد نقابدار درونم رسوا نشود / تا محبوبه من نداند چه كسی اینجاست / در اندرون غلامش كه كرنشی دروغین دارد / آزمند اینجاست / هزار پاره از جنون قدرت / تا محبوبه من نداند / آن كه به پدران جلادش فریاد برمی آورد / آن داعیه دار رهایی از گناه تملك / میراث رشك پیوسته دور گردن اوست.»
انسی الحاج، رو به سوی تغییر با نقد جهان سنتی و نقد خویشتن دارد و در كنار آن در پی ساختن جهانی نو است و از دیگران نیز دعوت می كند كه به او بپیوندند: «بیایید / تاجی از طلای ورود بر سر بگذارید / پشت سر خود را بسوزید / پشت سر خود را بسوزید / جهان را به خورشید بازگشت بسوزید.»


منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

طبیب جسم و جان

طبیب جسم و جان
هر کس وارد شهر نیشابور شود، اول جایی که دنبالش می‌گردد، مقبره عمرخیام و عطارنیشابوری است و تصورش این است که این دو بزرگوار در کنار هم مدفون شده‌اند، غافل از اینکه فاصله مقبره عطار با مقبره خیام چند کیلومتر است و هر دو در باغی بس زیبا و دلفریب آرمیده‌اند آن طور که باغ مقبره عطار نیشابوری نه چندان وسیع است، اما دلربایی و زیبایی خاص خودش را دارد هرکس وارد آنجا می‌شود، آنچنان روح و روانش آرام می‌شود که گویی در جهانی دیگر سیر می‌کند. انگار اشجار این باغ و چمن‌زار آن چونان ابیات و اشعار خود عطار است و آن بنای نه چندان بزرگ و آن گنبد سبز رنگش همچون یکی از شاهکارهای خود عطار است که جسم او را در خود مدفون کرده و روزانه هزاران انسان زائر آنجایند. بی‌تردید عطار را باید یکی از وزنه‌های شعر فارسی دانست. او که چون سنایی غزنوی شعر را از حالت عشق و عاشقی دنیوی خارج ساخت و به آن غنا و اعتباری خاص بخشید،‌ در عالم شعر و ادب خدمات بسیاری کرده است که از آن جمله می‌توان به دو اثر گرانبهایش، منطق‌الطیر و تذکره الاولیاء اشاره کرد که در ادامه این مقال در باب این دو اثر گرانقدر سطوری به رشته تحریر در می‌آید.
فریدالدین محمد نیشابوری معروف به عطار نیشابوری از شاعران و سخن سرایان قرن ششم هجری است که در سال ۵۳۷ در شهر نیشابور به دنیا می‌آید. آن طور که خود می‌گوید:
شهر شاپورم تولدگاه بود
در حرمگاه رضایم راه بود
و از این بیت مشهود است که او در اوان طفولیت در مشهدالرضا(ع) اقامت داشته است، چنانچه در ابیاتی که در کتاب مظهر العجایب آمده، چنین می‌گوید:
شه من درخراسان چون دفین شد
همه ملک خراسان انگبین شد
به وقت کودکی من سیزده سال
به مشهد بوده‌ام خوشوقت و خوشحال
آنچه از شواهد بر می‌آید، مبین این مطلب است که عطار چونان نیاکان خودش به شغل عطاری یا همان داروفروشی مشغول بوده و به واسطه استعداد فیاضی که داشته در شهر نیشابور بیمارستانی تاسیس کرده که ضمن سرودن اشعاری عرفانی و بیان مطالبی نغز به مداوای بیماران نیز می‌پرداخته است؛ یعنی او را می‌توان طبیب روح و جسم آدمیان دانست که به واقع هر دوی آنها را به خوبی انجام می‌داده است. هر چند که ارزش سخن و سرایش او بیشتر از طبابت بوده است؛
طب از بهر تن هر ناتوان است
ولیکن شعر و حکمت قوت جان است
اگر چه طب به قانون است اما
اشارات است در شعر معما
و نیز در کتاب مصیب‌نامه چنین می‌گوید:
مصیبت نامه کاندوه جهان است
الهی نامه کاسرار عیان است
به داروخانه کردم هر دو آغاز
چه گویم زود رستم زین و آن باز
به داروخانه پانصد شخص بودند
که در هر روز نبضم می‌نمودند
میان آن همه گفت و شنیدم
سخن را به از این رویی ندیدم
حال که سخن به اینجا رسید، چه خوب است سخنی کوتاه هم در باب دواثر گرانبهای دیگر عطار داشته باشیم. ابتدا به سراغ تذکره الاولیاء می‌رویم، تنها اثر نثر عطار که ذکر و شرح حال نود و هفت تن از بزرگان عرفان، عابدان و پرهیزگاران است. کتابی به نثر مسجع که در آن سجع فراوان یافت می‌شود. جالب آنکه اول کسی که در باب او سخن به میان می‌آید و بازیباترین واژگان، منزلت و جایگاه رفیع ایشان بازگو می‌شود، امام صادق(ع) است که عطار در باب او چنین می‌گوید:
«آن سلطان ملت مصطفوی، آن برهان حجت نبوی، آن عامل صدیق، آن عالم تحقیق، آن میوه دل اولیاء، آن جگر گوشه انبیاء و....»
و آخرین بزرگواری که درباره ایشان سخن می‌گوید، امام محمد باقر(ع) است که این چنین در وصف ایشان می‌گوید:
«آن حجت اهل معاملت، آن برهان ارباب مشاهدت، آن امام اولاد نبی، آن گزیده احفاد علی....»
البته در بین نام این بزرگوار عارفان،‌زاهد و سالکانی چون بایزید بسطامی، اویس قرنی، منصور حلاج، شبلی، ابوسعید ابوالخیر و... هستند که بی‌تردید یکی از شورانگیزترین قسمت‌های آن مربوط به ذکر بردار کردن منصور حلاج است که در آن می‌گوید:
«گفت: خون بسیار از من برفت و دانم که رویم زرد شده باشد. شما پندارید که زردی روی من از ترس است، خون در روی مالیدم تا در چشم شما سرخ روی باشم که گلگونه مردان، خون ایشان است.»
بی‌شک یکی از آثار ارزشمند عطار نیشابوری منطق‌الطیر یا مقامات طیور است. یکی از قدیمی‌ترین کتب نمادین یا همان سمبلیک که مراحل سیر و سلوک عارفان به زبان رمز بیان شده است و آمدن حکایات گوناگون درخلال داستان بر جذابیت آن افزوده است. این کتاب که در چهار هزار و هفتصد بیت تدوین شده، داستان سیر و سلوک پرندگانی است که تحت راهنمایی هد هد برای یافتن سیمرغ راهی کوه قاف در دوردست‌ها می‌شوند. سیمرغی که خود نماد حق است، هد هد نماد مرشد و راهنماست. کبکی که نماد آدم‌های جواهر پرست دنیوی است، طوطی‌ای که نماد انسان‌های ظاهر پرست است، مرغابی (بط) که نماد آدم‌های وسواسی و زهد گرای افراطی است، بلبلی که نماد جمال پرستی است، جغدی که نماد گوشه نشینی عارفانه است و... همگان به سوی کوه قاف رهسپار می‌شوند که البته این کوه هم نماد اوج و بلندی است و همگان عاشق و شیفته آن هستند که به این بلندی دست پیدا کنند. این پرندگان که چندین هزار هستند از هفت مرحله می‌گذرند؛ مراحلی چون وادی طلب،‌وادی عشق، وادی معرفت، وادی استغنا، وادی توحید، وادی حیرت و وادی فنا را پشت سر می‌گذارند و سرآخر سی‌مرغ یا همان پرنده در برابر آینه‌ای سیمرغ را به شکل سی‌مرغ مشاهده می‌کنند که همان بیان آن است که حق و حقانیت که نمادی از وجود آفریدگار است نزد خود انسان می‌باشد و اگر به مرحله کمال برسد آن را به حقیقت کشف می‌کند؛ این همان امانتی است که آسمان و خلایق نتوانستند بار آن را بر دوش کشند و به قرعه نزد انسان به عنوان اشرف مخلوقات قرار دادند.
البته باید اذعان داشت این منطق الطیر داستان خاص خود عطار نمی‌باشد. بلکه قبل از او هم از این داستان یاد شده است؛ آن طور که ابوعلی سینا در رساله الطیر، حرکت اصناف مرغان را از کوه عقاب (الموت) به سوی ملک اعظم و گذراندن هشت منزل پر خوف و خطر بازگو می‌کند و نیز در رساله الطیر امام محمد غزالی که خود سرمشق عطار بوده است و باز در باب حماسه المطوقه در کتاب کلیله و دمنه و قصیده منطق الطیر حکیم خاقانی، خود نمونه‌هایی از این اثر هستند. اما آنچه که عطار تحت عنوان منطق‌الطیر سروده، اوج و کمال این نوع شعر می‌باشد و ماندگاری جاودانه دارد؛ چنانچه منطق‌الطیر عطار مجموعه‌ای از لطیف‌ترین الفاظ فارسی و بلندترین افکار عارفانه است که از تخیل شاعری چون عطار نیشابوری تراوش یافته و در بین آثار ادبی جهان جایگاه خاصی برای خود پیدا کرده است.
به هر حال این بود شمه‌ای از معرفی عطار و اندیشه‌های والای انسانی‌اش که در سطوری بیان شد. امید که افکار و اندیشه‌های این شاعر و عارف بزرگ از میان صفحات کتب دانشگاهی و یا مدارس بیرون آمده و به اشکال گوناگون چون فیلم، سریال، نمایش و ... برای همگان عرضه شود تا این چنین خیل عظیم افراد جامعه با عطار و اندیشه‌اش بیشتر آشنا شوند.

وبگردی
پشت پرده سفر مجرّدی عراقی‌ها به مشهد
پشت پرده سفر مجرّدی عراقی‌ها به مشهد - اردیبهشت ۹۴ بود که روزنامۀ انگلیسی «گاردین»، در فقدان رسانه‌های کارآمد محلّی، گزارشی منتشر کرد با عنوان «عبادت، غذا، سکس و پارکِ آبی در شهر مقدس مشهدِ ایران»
ویدئو / تشییع پیکر «آقای بازیگر» سینمای ایران
ویدئو / تشییع پیکر «آقای بازیگر» سینمای ایران - پیکر مرحوم عزت‌الله انتظامی بازیگر باسابقۀ سینما و تئاتر ایران صبح یکشنبه (۲۸ مرداد) با حضور جمعی از اهالی فرهنگ و هنر، وزیر ارشاد و علاقه‌مندان سینما و تئاتر، از تالار وحدت تشییع شد. عزت سینمای ایران بامداد جمعه (۲۶ مرداد) در سن ۹۴ سالگی درگذشت.
مراسم تشییع پیکر عزت‌الله انتظامی
مراسم تشییع پیکر عزت‌الله انتظامی - پیکر عزت‌الله انتظامی، بازیگر فقید سینما، تئاتر و تلویزیون، صبح یکشنبه - ۲۸ مرداد - با حضور جمع زیادی از هنرمندان و علاقه‌مندان، از تالار وحدت تشییع و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) تهران به خاک سپرده شد.
عکسی عجیب از  تجمع حوزویان قم
عکسی عجیب از تجمع حوزویان قم - براستی داستان درگذشت آقای هاشمی و استخر چه بوده است؟ چرا از تهدید سیاسی و امنیتی در این تصویر استفاده شده است؟ چه افراد و جریانی پشت این پلاکارد هستند؟
واکنش اشک آلود جمشید مشایخی به درگذشت انتظامی
واکنش اشک آلود جمشید مشایخی به درگذشت انتظامی - اشک های جمشید مشایخی برای عزت الله انتظامی در بیمارستان و واکنشش به درگذشت همبازی و همکار چندین دهه اش
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند - میشائل کلور برشتولد، سفیر آلمان در ایران برای گذراندن تعطیلات تابستانی خود با عشایر بختیاری در دره کوهرنگ زاگرس همراه شده است. منبع
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند!
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند! - فیلم - مدتی قبل حجت الاسلام زائری مهمان خبرآنلاین بود و در کافه خبر به بررسی مسایل فرهنگی و اجتماعی ایران و نقش روحانیت در جامعه پرداخت.
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ - فیلم - چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ پاسخ این سوال را در ویدئوی زیر ببینید.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد!
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد! - سحر تبر سال گذشته برای اولین بار در رسانه‌های جهان دیده شد. گمانه زنی می‌شد که او برای شباهت پیدا کردن به آنجلینا جولی ۵۰ عمل جراحی داشته است. اما او در نهلایت شبیه شخصیت "عروس مرده" تیم برتون به نظر می‌رسید.