پنج شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶ / Thursday, 22 February, 2018

بار سفر بستم


بار سفر بستم
نوزدهم فروردین ماه امسال با یكمین سال درگذشت شاعر و ترانه سرای شهیر معاصر زنده یاد اسماعیل نواب صفا مصادف است. این مقاله بهانه ای برای گرامی یاد وی و نیز آشنایی بیشتر خوانندگان گرامی با شخصیت و آثار این ادیب فرهیخته است.
نواب صفا به تاریخ بیست و نهم اسفندماه ۱۳۰۳ ش در كرمانشاه دیده به جهان گشود. خاندان پدری وی از نواب های اصفهان بود و به طور كلی به خانواده منسوب و نزدیك به صفویه «نواب» گفته اند.
معتمدالدوله نشاط اصفهانی شاعر و دانشمند مشهور عصر قاجار دایی پدرش بود. پدر اسماعیل مردی عارف مسلك بود كه از طرف ظهیرالدوله به لقب طریقت نوابعلی مفتخر شد. مادر او نیز بانویی فرهیخته و موسس نخستین مدرسه ملی در كرمانشاه با نام «بصیرت» بود. در چنین فضای خانوادگی نخستین بارقه عشق و دلبستگی به شعر و ادبیات ایران در كودكی در او به وجود آمد. در سال ۱۳۲۴ش به ساختن تصنیف علاقه مند شد و نخستین تصنیف را بر روی یك ملودی كردی با نام وعده گلرخان با مطلع «موسم گل شد و وقت گل چیدن» ساخت. آفرینش این تصنیف و خلق چندترانه دیگر آغازی برای فعالیتش در رادیو بود. در سال ۱۳۲۵ش به عضویت بزرگ ترین كنگره شاعران و نویسندگان و به عنوان جوان ترین عضو این كنگره به ریاست شادروان ملك الشعرای بهار انتخاب شد.
یك سال بعد از طرف حسینقلی مستعان نویسنده و مترجم مشهور به عنوان عضو شورای نویسندگان، قراردادی با رادیو امضا كرد. در همان سال ها با استادان موسیقی چون موسی خان معروفی، حسین یاحقی، ابراهیم منصوری و جواد بدیع زاده آشنایی پیدا كرد. در سال های ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۲ به خرمشهر رفت و از سال ۱۳۳۳ با بازگشت به تهران فعالیت هنری و اجتماعی خود را از سر گرفت. با تغییر اداره كل انتشارات و تبلیغات به وزارتخانه به سرپرستی نصرت الله معینیان چنین خواسته شد تا برنامه های رادیو تهران و تصحیح و تصویب ترانه ها زیرنظر نواب صفا باشد. وی پیش از آن و در آن سال ها ضمن داشتن چنین مسئولیتی ترانه ها و تصنیف های ماندگاری چون تك درخت، موج، آمد نوبهار، نیلوفر، رفتی و بازآمدی، چه شب ها، رفتم و بار سفر بستم و ده ها تصنیف و ترانه زیبا و جاودانی دیگر آفرید كه حاصل كشش روحی و حالات درونی این شاعر بود.۱ برخی ویژگی های تصنیف ها و ترانه های نواب صفا را می توان به اختصار چنین برشمرد الف- نزدیكی به زبان و اصطلاحات مردمی و پرهیز از واژگان سست و دور از تناسب ب- صور خیال و تركیب های نو و بدیع مثل پابند جنون (ما را ز چه پابند جنون كردی و رفتی)، موج دربه در (من موج دربه درم، از دنیا بی خبرم)، آتشین صهبا، طفل اشك، در خون نشین، حسرت نصیب، غارتگر جان، رویای هستی و... ج- توصیف و تجسم شعری (تابلویی از طبیعت و زندگی) در ترانه هایی چون تك درخت، موج، باغبان، پرستوی من، گیسوی شب، ناز غنچه و... د- وجود رگه های فلسفی و عرفانی تصنیف هایی چون رویای هستی، مستی عاشقان با صدای زنده یاد بنان، بی خبر با صدای زنده یاد عبدالعلی وزیری، جوانی با صدای زنده یاد قوامی، لب تشنه ام ساقی با صدای زنده یاد محمود خوانساری هـ ـ استفاده از ضرب المثل ها و خلق كنایات و تركیباتی كه خود مثل سایر شده است مثلی «شب سیه ابر پاره پاره، ندیده كس زندگی دوباره» یا «آمد نوبهار، طی شد هجر یار» و- سوگ سروده ها كه یكی از آنها برنامه گل های رنگارنگ ۱۷۴ جهت تجلیل از مقام شامخ استاد فقید موسیقی ایران ابوالحسن صبا بود با مطلع «بگریم، بگریم خون كه ناگه صبا رفت».
از میان آهنگسازان برجسته موسیقی معاصر كه ایشان بر آهنگ هایشان تصنیف ساخته می توان به «مهدی خالدی، مرتضی خان محجوبی، روح الله خالقی، حسین و پرویز یاحقی، مجید وفادار، علی تجویدی، حبیب الله بدیعی، انوشیروان روحانی، جواد لشگری، عباس شاپوری، اسدالله ملك و همایون خرم» اشاره كرد. شادروانان بنان، قوامی، عبدالعلی وزیری، داریوش رفیعی و محمودی خوانساری خوانندگان مرد برخی از آثار نواب صفا بوده اند.
سابقه دوستی نواب صفا با شاعران و ترانه سرایانی چون رهی معیری، پژمان بختیاری، كریم فكور، ابوالحسن ورزی، پرویز خطیبی، تورج نگهبان، بهادر یگانه، معینی كرمانشاهی، بیژن ترقی، عبدالله الفت و... قابل توجه است.
نواب صفا در سال های فعالیت در رادیو مبتكر برنامه هایی چون هنر زندگی، در گوشه و كنار شهر، در پیشگاه تاریخ و برخی برنامه های دیگر بود. در سال ۱۳۴۰ برنامه ای با نام قصه شمع به وجود آورد كه از رادیو پخش شد. در این برنامه ضمن صحبت درباره چگونگی پدید آمدن یك ترانه با شاعر و آهنگساز و خواننده گفت وگو می شد. به یاد چنین برنامه ای بعدها در سال ۱۳۷۶ كتابی با همین نام كه مجموعه خاطرات هنری ایشان بود منتشر شد. این كتاب خاطره حاوی مطالبی ارزنده و خواندنی است و در حكم منبع و مأخذی مفید در تاریخ چهره های موسیقی معاصر است.
آثار مكتوب دیگری چون زندگینامه، شرح حال و منشآت فرهادمیرزا در یك دوره سه جلدی، كاروان شعر، كبوترخانه و عصارخانه های اصفهان یادگار ایشان است. در سال ۱۳۸۰ كتابی در دو بخش با عناوین از یاد رفته مجموعه اشعار كلاسیك و تك درخت حاوی یكصد و ده ترانه با فهرست و اطلاعات كامل هر ترانه از آثار نواب صفا و به همت نگارنده این وجیزه به زیور طبع آراسته شد.
نواب صفا در كنار مسئولیت هنری و رادیویی خود به فعالیت های اجتماعی و سیاسی نیز علاقه مند بود.
در دهه های سی و چهل در كنار شاعران و طنزپردازانی چون پرویز خطیبی، ابوالقاسم حالت، كریم فكور، رهی معیری، ابراهیم صهبا به طنزهای اجتماعی و انتقادی با نام مستعار «مرشد صفا» روی آورد و قلم زد. در سال های ۵۷- ۴۷ به مشاغل دولتی چون عضویت شورای نویسندگان، ریاست اداره كل اطلاعات و رادیوی استان های سیستان و بلوچستان و گیلان، مدیریت كل روابط عمومی شهرداری تهران، مدیریت كل اداره اطلاعات و جهانگردی استان اصفهان و در پایان به نمایندگی مردم اصفهان در مجلس شورای ملی دوره بیست و چهارم برگزیده شد و در این انتصاب ها از اصل عدالت و انصاف و جاده حقیقت و راستی خارج نشد.
امروز در میان رفتگان و ماندگان نام «اسماعیل نواب صفا» در آسمان فرهنگ و ادب فارسی درخشان است و سال هاست نغمه های دل انگیز خوانندگان ترانه های او در آسمان كشور عزیزمان گل افشانی می كند و عطر كلام سحرانگیزش روح و جانمان را به عشق و معرفت صیقل می دهد.
«رفته های عمر گذشته را چون كبوتر بهشتی به ارمغان طبیعت پیشكش می كند. صبح خندان را با نغمه پرستوی خود در گلشن هستی دلربا می كند. نقش غم را در دنیای اشك، مهرآفرین می سازد و نیلوفر گواه عشق و جوانه ها و شادكامی هایی است كه در سایه تك درخت باغبان خسته روزگار، عشق بی پایانی را رقم می زند. ساقی را می طلبید تا ساغر عمر رفته را با یاران عزیزش نوش جان كند. افسوس كه یارانش بی خبر بار سفر بستند و ناله دل شاعر ما را به آسمان كشاندند. بنان، قوامی، خالدی، صبا، عبادی، محجوبی و... گواه عشق او بودند. پیرمرد گوشه نشین در فرجام عمر، هستی سوز گشت و دست خدایا چه كنم بر زانوان می زد، اما مستی عاشقانه او همیشگی است و ناله شبگیرش نشانی از گرمی عشق اوست. تمام این آشفتگی ها بهانه ای برای زلف یار بود تا با آمدن نوبهاری دیگر هجر یارانش طی شود و به معشوق حقیقی اش واصل شود.» یاد و روانش گرامی باد.
پی نوشت:
۱- برای مطالعه و آشنایی بیشتر خوانندگان گرامی با دیگر عناوین ترانه های نواب صفا رجوع شود به كتاب «از یاد رفته/ تك درخت» مجموعه اشعار و ترانه ها به كوشش علی عبدلی، نشر پیكان، تهران، ۱۳۸۰.
علی عبدلی


منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

زندگی نامه هانس کریستین آندرسن


زندگی نامه هانس کریستین آندرسن
«هانس کریستین آندرسن HANS-CHRISTIAN-ANDERSEN » در دوم آوریل ۱۸۰۵ در کلبه محقری در جزیره «فیونی» دانمارک از پدری کفش دوز و بسیار تهیدست متولد گردید و در چهارم اوت ۱۸۷۵ درگذشت. با وجود ظلمت فقر هنوز نوری از شادی در آن کلبه می تابید، زیرا پدربا تمام نیرو برای کامکاری و پیشرفت فرزندانش می کوشید. هانس یازده ساله بود که این اشعه ی حرارت بخش نیز خاموش گردید؛ پدرش وفات یافت و او ناگزیر تحصیل را رها کرد و به تلاش برای معیشت پرداخت. لیکن نتوانست موفقیتی به دست آورد و به ناچار با عشقی شگفت آور که به آموختن داشت به مدرسه مخصوص بینوایان و یتیمان رفت، در حالی که به جز مطالعه، به حرفه تئاتر نیز علاقه وافری داشت. هانس چهارده ساله بود که به صورت ولگردی بی خانمان به کپنهاک پایتخت کشور خود قدم نهاد. روزهای اول برای تحصیل معاش به آوازه خوانی در کوچه ها پرداخت و پس از چندی توانست کار بی ارزشی در یکی از تئاترها بیابد، اما چندی بعد او را به علت آن که بلوغ، لطف صدای او را از بین برده بود، اخراج نمودند. هانس بار دیگر سرگردان کوچه ها شد. لیکن نبوغ او وی را با چندین تن از هنرمندان سرشناس عصر خویش آشنا نمود و همین آشنایی سبب شد که وی بتواند در تئاتر سلطنتی راه پیدا کند و چون تقریباً از نظر معاش خیال وی راحت شد فوراً در دانشگاه کپنهاک به ادامه تحصیل پرداخت. هانس اولین مجموعه شعرش را «سفری پیاده از کانال هولمن تا شرق آماگار» نام نهاد. این کتاب را می توان ترانه های رنج بار تنهایی و گرسنگی و دربه دری نام نهاد که آن را در سن ۲۲ تا ۲۵ سالگی تنظیم و منتشر کرد. این ترانه ها به حدی بر هنردوستان مقبول افتاد که «فردریک ششم» برای وی یک مقرری قابل توجه تعیین و از این زمان زندگی هانس به طور کلی تغییر کرد و او توانست بدون بیم از گرسنگی و رنج فردا ،به کارهای ادبی بپردازد و حتی با مسافرت به ممالک اروپایی (کشورهای ایتالیا، فرانسه، سویس و آلمان) مردم را بیشتر بشناسد و با طبیعت و روحیات آن ها بیش از پیش آشنا شود. ره آورد این سفر دو ساله افسانه ها و داستان های دلکشی است که در مجموعه ای به نام «افسانه ها و سرگذشت ها» منتشر نمود. تکنیک ساده، لحن بی پیرایه و خالی از قید اشعار، توانست هانس را به عنوان یک نویسنده بزرگ و این کتاب را شاهکاری برای مطالعه بزرگسالان و کودکان تمام اروپا معرفی کند. آندرسن پس از چندی داستان دیگری به نام « ویلون نواز تنها» و نیز پس از چند ماه داستان دیگری به نام «بدیهه سرا» منتشر نمود. وی درآن زمان نویسنده ای مقتدر بود که همه مردم به وی علاقه داشتند و حتی به شدت مورد توجه دربار بود. این موفقیت ها و شهرت اعجاب آور او، منتقدین و نویسندگانی را که سال ها خون دل خورده و در مکاتب مختلف طبع آزموده بودند به شدت عصبانی کرد تا آنجا که هر روز مقاله ای علیه وی منتشر می شد. آندرسن که تصور می کرد بزرگترین حامیان وی هنرمندان و منتقدین خواهند بود، از احساس کینه و دشمنی این گروه به شدت آزرده شد. ناچار از وطن خویش مسافرت کرد و در هر کشور اروپایی مدتی اقامت نمود. اما افسانه های او به سرعت مشهور شد و با آن که آندرسن خود به آنها علاقه ای نشان نمی داد به تکمیل افسانه هایش پرداخت و نخستین جلد آن ها را با بخش هایی که در سال های ۱۸۳۶ و ۱۸۳۷ انتشار داده بود تکمیل کرد و در دسترس همگان نهاد؛ از آن به بعد افسانه های دیگری از این مجموعه منتشر کرد که آخرین آنها را در سال ۱۸۷۲ به چاپ رسانید.
در سال ۱۸۶۷ به پاریس رفت و مورد استقبال بی دریغ محافل هنری و مردم قرار گرفت تا اینکه در اواخر عمر به میهن خود بازگشت و در اثر حادثه ای سخت مجروح شد و سه سال پس از این تصادف در سال ۱۸۷۵ در گذشت. در مراسم خاکسپاری تجلیل عظیم و بی سابقه ای از وی به عمل آمد و پادشاه دانمارک شخصاً در تشییع جنازه او شرکت کرد، زیرا به راستی گوهری ارزنده از تارک ادبیات دانمارک گم شده بود.
از آندرسن قریب ۳۵ جلد کتاب باقی مانده است که علاوه بر کتاب هایی که قبلا ذکر شد می توان «مجموعه قصه» و «داستان»، «افسانه های کوتاه»،و کتاب دلکش و عمیقی به نام «زندگی من» و «تصاویر بی تصویر» رانام برد.این کتاب مشهورترین اثر این نویسنده است که در آن تجسمی لطیف از «کپنهاک» تا رود «گنگ» و از «گروئنلند تا صحرای آفریقا» در آن نقاشی شده و در این نقاشی نهایت استادی به کار رفته است. محتوای آن نیز بسیار عمیق و گیراست و بیشتر از سایر آثار وی لطف و زیبایی با عمق فلسفی و طنز و انتقاد از نابسامانی ها درهم آمیخته است. قهرمانان آثار افسانه های وی زیبا، پرحرکت و اغلب مقتدرند، لیکن تنها از اقتدار خود به سود خصایل پاک استفاده می کنند. «ژراردو نروال» نابغه ی بزرگ ادبیات معاصر درباره وی می گوید. «همه چیز در آثار او زنده است و محسوس» و واقعاً نیز چنین است.


وبگردی
ممنوعیت پروازهای «هواپیمایی آسمان» در اروپا
ممنوعیت پروازهای «هواپیمایی آسمان» در اروپا - پرواز تمام هواپیماهای «آسمان» در اروپا ممنوع است
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری - دگرديسي‌هاي فراواني در ايران صورت گرفته‌است؛ اصولگرايان اصلاح‌طلب شده‌اند، تحول‌طلبان محافظه‌كار شده‌اند، مسئولان پاسخ ناكارآمدي‌هاي خود را از مردم مي‌خواهند و در تازه‌ترين نوع اين استحاله‌ها فردي كه بسياري مدعي هستند او برآمده از مهندسي انتخابات است با ارسال نامه به رهبرمعظم انقلاب درخواست برگزاري انتخاباتي آزاد، زودهنگام و به دور از مهندسي كرده‌است! محموداحمدي‌نژاد همان پديده خانمان براندازي كه براي…
سیف و بازی تکراری غیر مجازها !
سیف و بازی تکراری غیر مجازها ! - حرفهای تکرای بانک مرکزی در مورد صرافی ها و موسسات مالی غیر مجاز با یک جستجوی ساده در اینترنت.
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز - فیلم - زهرا خوش نواز در گفتوگو با یورونیوز از مراحلی که برای آماده سازی ظاهرش طی کرد تا با چهره‌ای متفاوت وارد استادیوم شود گفت. او می‌گوید: «زمانی که از تونل گذر کردم و وارد ورزشگاه شدم و چشمانم به چمن ورزشگاه افتاد گریه‌ام گرفت.»
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش - باز هم زیر گرفتن ماموران امنیتی و نیروی انتظامی توسط یک ماشین دیگر سواری توسط اراذل خیابان گلستان هفتم
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای - به دنبال سقوط هواپیمای تهران-یاسوج ویدیو لحظه مواجه خانواده های جانباختگان را با وزیر مشاهده می کنید.
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو - تصاویری دردناک از حمله مرد موتور سوار با چاقو به یک مرد راننده در حضور همسر و فرزندش در شهرستان داراب استان فارس را در ویدئوی زیر می بینید. به نظر میرسد این اتفاق در پی جرو بحثی بر سر پارک کردن وسایل نقلیه روی داده است!
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟ - آنچه مشخص است جمهوری اسلامی ایران باید تصمیم مشخص و درستی درباره سیاست عدم رویارویی با ورزشکاران رژیم صهیونیستی بگیرد. دیگر نمی‌توان با این روش تعقیب و گریزی با این مسئله برخورد کرد. دیگر نمی‌توان ورزشکاران را از مقابله با کشتی‌گیران اسرائیلی باز داشت و در برابر رسانه‌های جهانی گفت به خاطر مصدومیت در میدان حاضر نمی‌شویم و در داخل جشن بگیریم که ما عزت‌مان را حفظ کردیم و...
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
    میلک شیک انبه
    ● مواد لازم ▪ تکه های انبه تازه و رسیده ۲ لیوان ▪ شیر تازه کم چرب نیم لیتر ▪ شکر ۱ و ۲ ۱ قاشق غذاخوری ▪ پودر هل کمی ▪ تکه های مکعبی شکل یخ ۲ ۱ لیوان ● طرز تهیه ۱ تکه های انبه را داخل مخلوط …