شنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Saturday, 21 April, 2018

باستر کیتون‌؛ صورت‌ سنگی‌ بزرگ‌


باستر کیتون‌؛ صورت‌ سنگی‌ بزرگ‌
واقعا كسی‌ می‌تواند ادعا كند بازیگری‌ كیتون‌ بهتر از چاپلین‌ بود؟ مقایسه‌ نخستین‌ روزهای‌ كیتون‌ با اوج‌گیری‌ بازیگری‌ چاپلین‌ در «سیو وردو» یا «لایم‌ لایت‌» دشوار است‌، اما حقیقت‌ دارد كه‌ كیتون‌ نیز یكی‌ از حیرت‌آورترین‌ بازیگران‌ سینمای‌ صامت‌ است‌.
برای‌ چاپلین‌، محتوا مقدم‌ بر شكل‌ بود. شخصیت‌، موقعیت‌ و مضمون‌ برای‌ او، عوامل‌ بنیادین‌ بودند و دوربین‌ ابزاری‌ غیرهنرمندانه‌ و صرفا وسیله‌یی‌ برای‌ ضبط‌ صحنه‌ بود. در حالی‌ كه‌ قضیه‌ برای‌ كیتون‌ برعكس‌ بود. شكل‌ بر مضمون‌ تقدم‌ داشت‌ و او شخصا شیفته‌ فناوری‌ دوربین‌ بود. برای‌ چاپلین‌ كافی‌ بود كه‌ هر قالب‌ فیلم‌ با عملكردهای‌ نمایشی‌ پر شود و از این‌ رو شكل‌ فیلم‌هایش‌ تئاتری‌ و استودیویی‌ به‌ نظر می‌رسند. برعكس‌ برای‌ كیتون‌، مكان‌ و چشم‌انداز در پرتو حركت‌، پویایی‌ و جلوه‌های‌ ویژه‌ بصری‌ از اهمیت‌ بسیار برخوردارند. چاپلین‌ همواره‌ در بند واقع‌گرایی‌ بود و كیتون‌ كم‌ و بیش‌ به‌ فرا واقع‌گرایی‌ پهلو می‌زد.
كیتون‌ درباره‌ مفهوم‌ شخصیت‌ آثارش‌ می‌گفت‌: «شخصیت‌ بر اساس‌ موقعیتی‌ كه‌ خلق‌ می‌كنید بنا می‌شود.» برخلاف‌ ولگرد چاپلین‌ كه‌ به‌ قول‌ كیتون‌: «همیشه‌ و همه‌ جا یكی‌ بود»، كیتون‌ شخصیت‌ هایش‌ را بسیار متنوع‌ خلق‌ می‌كرد و بیشترین‌ تاثیر طنز را از موقعیت‌های‌ مختلف‌ می‌گرفت‌.
مایه‌ ها و موقعیت‌های‌ فیلم‌های‌ كیتون‌ آشنا بودند؛ یا اختلاف‌های‌ خانوادگی‌ از نوع‌ تقابل‌ بین‌ پدر و پسر یا مرد كوچك‌ در برابر نیروهای‌ طبیعت‌. اما شخصیت‌ سینمایی‌ كیتون‌ براستی‌ نوآورانه‌ بود. گرچه‌ پیش‌ از آن‌ هیچ‌ كس‌ چنین‌ به‌ دوربین‌ خیره‌ نشده‌ بود (طوری‌ كه‌ اغلب‌ پهنای‌ چهره‌ سرد و چشمان‌ بازش‌ را بیش‌ از نیمرخش‌ به‌ یاد می‌آوریم)، اما هیچ‌گاه‌ بازی‌ همذات‌ پندارانه‌یی‌ ارایه‌ نداد. این‌ ویژگی‌ او اغلب‌ با احساسات‌ گرایی‌ چاپلین‌ مقایسه‌ شده‌ است‌ و گفته‌ می‌شود او به‌ همین‌ دلیل‌ در زمان‌ خود، كمتر از چاپلین‌ یا حتی‌ هرولد لوید محبوب‌ عام‌ بود.
باستر كیتون‌ در مورد چهره‌اش‌ می‌گوید: «یكی‌ از اولین‌ چیزهایی‌ كه‌ توجه‌ مرا جلب‌ كرد، این‌ بود كه‌ هر زمان‌ می‌خندیدم‌ یا نشان‌ می‌دادم‌ چقدر خوشحالم‌، احساس‌ می‌كردم‌ مردم‌ بطور طبیعی‌ نمی‌خندند. بنابراین‌ شروع‌ كردم‌ به‌ خیره‌ و مات‌ نگریستن‌، نخندیدن‌ و زل‌ زدن‌ مانند جادو شده‌ها».
به‌ این‌ ترتیب‌، منشا چهره‌ بی‌روح‌ و جدی‌ اما بیانگر كیتون‌ آشكار می‌ شود. زندگی‌ نگار كیتون‌ می‌گوید: «چهره‌ او مناسب‌ سكوت‌ بود. بی‌حركتی‌ چهره‌ او و بی‌صدایی‌ سینمای‌ صامت‌ یكدیگر را كامل‌ می‌كردند. سكوت‌ او توجه‌ را بر می‌انگیخت‌ و بیانش‌ همدردی‌ را.» وقتی‌ از او پرسیده‌ شد چرا در فیلم‌ها نمی‌خندد، گفت‌: «راه‌های‌ دیگری‌ هم‌ برای‌ ابراز خوشحالی‌ هست‌.»كیتون‌ همواره‌ در پاسخ‌ به‌ اینكه‌ چرا روش‌ صامت‌ خود را حفظ‌ نمی‌كند، مدعی‌ بود كه‌ با سینمای‌ ناطق‌ مشكلی‌ ندارد. اما هنوز تصور اینكه‌ تمامی‌ جلوه‌ها بصری‌ او با صدا نیز همین‌ تاثیر را داشته‌ باشند، دشوار است‌. افزون‌ بر این‌، نكته‌یی‌ دیگر در كیتون‌ بود كه‌ او را بیش‌ از پیش‌ به‌ دوران‌ صامت‌ مربوط‌ می‌ساخت‌. «سكوت‌ با روش‌ و ذاتش‌ درآمیخته‌ بود.» او صامت‌ترین‌ كمدین‌ سینمای‌ صامت‌ بود، چون‌ حتی‌ تبسمی‌ ناچیز بر چهره‌اش‌ همچون‌ فریادی‌ جلوه‌گر می‌شد.
از دید بسیاری‌ از منتقدان‌، روش‌های‌ نمایشی‌ چاپلین‌ به‌ رغم‌ بهره‌بردن‌ از موضوع‌هایی‌ معاصر، در ملودرام‌های‌ زمان‌ ویكتوریا ریشه‌ دارد، در حالی‌ كه‌ فیلم‌های‌ كیتون‌ به‌ رغم‌ موضوع‌های‌ ساده‌، بی‌ادعا و غیرسیاسی‌شان‌، جلوه‌ های‌ پویاتری‌ از رسانه‌یی‌ نوین‌ را بویژه‌ برای‌ نسل‌های‌ فردا به‌ نمایش‌ می‌گذارند.كارنامه‌ كیتون‌ با بازی‌های‌ كوتاه‌ و درخشان‌ او در سانست‌ بولوار (۱۹۵۰) بیلی‌ وایلدر و لایم‌ لایت‌ (۱۹۵۲) چاپلین‌، كامل‌ می‌شود. او پیش‌ از مرگ‌ شاهد توجه‌ دوباره‌ به‌ آثارش‌ بود، اگرچه‌ به‌ قول‌ خودش‌ «سی‌سال‌ دیر»؛ و واپسین‌ بار كه‌ در انظار عمومی‌ دیده‌ شد، در جشنواره‌ ونیز (۱۹۶۵) در میان‌ استقبال‌ بی‌نظیر حضار بود كه‌ گفت‌: «نخستین‌ بار است‌ كه‌ میهمان‌ جشنواره‌یی‌ هستم‌، اما امیدوارم‌ آخرین‌ بار نباشد» كه‌ بود.
كیتون‌ می‌گوید: «بسیاری‌ به‌ دلیل‌ نوع‌ نگریستن‌ من‌ در نمایش‌ و سینما فكر می‌كنند در زندگی‌ خصوصی‌ نیز ناامید و بدون‌ عشق‌ بودم‌، اما واقعیت‌ ندارد. تا جایی‌ كه‌ به‌ یاد می‌آورم‌، خودم‌ را خوشبخت‌ احساس‌ كرده‌ام‌.» اما شاید خوشبخت‌های‌ واقعی‌ ما هستیم‌ كه‌ همواره‌ نظاره‌گر لطف‌ و نشاط‌ او بوده‌ایم‌.


منبع : روزنامه اعتماد

مطالب مرتبط

کمدی، در پای‌بست موفقیت

کمدی، در پای‌بست موفقیت
در دنیای معاصر اگرچه نیاز به خندیدن فزونی یافته، اما به همان اندازه نیز خنداندن دشوار‌تر شده است. سینما در بدو خود با کمدی متولد شد و نخستین تصاویر و فیلم‌ها با نگرش‌های کمیک شکل گرفتند و هنوز بسیاری بر این باورند که «چارلی چاپلین» برترین چهره‌ی سینمایی جهان است در حالی که به سینمای کمدی تعلق دارد؛ تمام این گزاره‌ها ما را به درک اهمیت ژانر کمدی یاری می‌کند، گونه‌یی که به دلایل مختلف بیش از دیگر ژانرها توانایی پالایش روانی مخاطبش را دارد. از یاد نمی‌بریم که در بزرگ‌ترین اثر نمایشی دنیا هملت، «شکسپیر» میان‌پرده‌هایی با نگرش کمیک آفریده تا اندکی از بار روانی تراژدی بر مخاطب خود بکاهد و این هرچند دارای نشانه‌‌شناسی مختص آثار نمایشی آن دوران بوده، اما نشان‌دهنده‌ی اهمیت کمدی نزد بزرگان هنرمند نیز است.
● اولین کمدی‌های وطنی
در ایران هم اولین تصاویر ضبط‌شده و فیلم‌های کوتاه تولیدشده کمدی بوده است؛ شاید چون سینما در بدو تولد خود، هنگامی که به دنبال تعریف شدن در نزد افکار عمومی بود، با سرگرمی یگانه شمرده شد و سرگرمی نیز با کمدی قرابت بسیار داشت گونه‌ی کمدی از نخستین ژانرهای ایجادشده در سینمای جهان گردید. در سالیان اخیر کمدی به یکی از گونه‌های مسلط سینمای ما تبدیل شده و برخی از پرفروش‌ترین آثار سینمایی ایران به این ژانر تعلق دارد، اما کمدی همچون تیغ دو دم در عین حال که می‌تواند سینما را با استقبال عمومی مخاطبان از بحران نجات دهد می‌تواند با ارایه‌ی سطحی‌ترین لایه‌های خنده‌آور نیز سلیقه‌ی مخاطب را به‌شدت دچار افول کند، به همین خاطر باید سینمای کمدی را با دیدی آسیب‌شناسانه بررسی کرد.
آن چه که همواره در تعاریف کمدی دیده می‌شود، ارایه‌ی بیانی از ضعف‌های بشری و رذیلت‌های اخلاقی در موقعیت‌های متفاوت و ایجاد زمینه‌یی برای تفکر و دوری‌ گزیدن از این ضعف‌ها و رذیلت‌ها با کارکرد مترتب بر آن همراه با لذت بردن و داشتن احساس خوب است؛ بر اساس این تعبیر در تاریخ سینمای کمدی آثار درخشانی آفریده شده است، هم‌چنین تیپ‌ها و شخصیت‌هایی خلق گردیده که توانسته‌اند گام مهمی در جهت پالایش روانی مخاطب بردارند و در اجتماع خود جهت‌ساز و حرکت‌آفرین باشند. از یاد نمی‌بریم نقد آگاهانه‌ی چاپلین از مدرنیسم را در «عصر جدید» و یا اخطار او درباره‌ی فاشیسم را در «دیکتاتور بزرگ»، اما اگر بخواهیم سری به سینمای کشورمان بزنیم شاید فیلم «اجاره‌نشین‌ها» مثال خوبی باشد.
● یک کمدی ناب ایرانی
اجاره‌نشین‌ها که از پرفروش‌ترین‌های زمان خود بود نمونه‌یی از یک کمدی ناب موقعیت است، موقعیتی که می‌توان آن را به شکلی نمادین با وضعیت جامعه برابر دانست؛ فیلمی که در نهایت مخاطب را بعد از خنداندن به این فکر وامی‌داشت که این خانه و مستأجرانش به چه چیزی اشاره دارند، اما سینمای کمدی ایران در سالیان اخیر بیش از آن‌که به مفهوم و رسالت کمدی بیندیشد به ظاهر و پوسته‌ی آن اندیشیده و بن‌مایه‌های تکرارشونده که گاهی رد پای آن‌ها را در سینمای قبل از انقلاب هم می‌توان مشاهده کرد در بیش‌تر آثار سینمایی ما بازتولید و برخی نیز به پرفروش‌ترین‌ها تبدیل شده‌اند! بن‌مایه‌هایی چون ورود یک خارجی و آشنایی با یک ایرانی مانند فیلم «مهمان»، «ازدواج به سبک ایرانی» و «سوغات فرنگ» یا جایگزینی یک فرد با گریم به جای فرد دیگری مانند «مارمولک»، «مرد عوضی» و «آدم‌برفی» و یا ازدواج فردی از قشر پایین با فرد خانواده‌یی بالاتر از خود مانند «نان و عشق و موتور ۱۰۰۰»، «قاعده‌ی بازی» و ... این آثار اگرچه بسیار خنده‌آورند، اما فاقد عمق کمدی بوده و در سطح باقی مانده‌اند. در تلویزیون نیز کمدی بعد از دوره‌یی درخشش در دهه‌ی ۷۰ دچار افول گردید؛ اگر در همین دهه گونه‌یی از برنامه‌سازی طنز که با «ساعت خوش» شروع شد توانست موجی اثرگذار را در طنز تلویزیونی ایجاد کند، تکرار این نوآوری‌ها در تلویزیون خندیدن را فقط به یک عادت ۹۰ شبی تقلیل داد. به‌راستی آیا می‌توان مجموعه‌ی «چارخونه» را با «زیر آسمان شهر» و یا «باغ مظفر» را با «پاورچین» مقایسه کرد؟ آیا می‌توان «اکسیژنِ» مهدی مظلومی را با «بدون شرح»‌اش مقایسه کرد؟ قطعاً موفقیت‌ این چند مجموعه‌ی ذکرشده به‌علاوه‌ی مجموعه‌ی تلویزیونی «کاکتوسِ» محمدرضا هنرمند را نمی‌توان در سالیان اخیر سراغ گرفت، چرا که روند شکل‌گیری کمدی در روی کاغذ دچار مشکل شده است!
● نسخه‌های تکراری
نویسندگان نام‌آشنا و تکراری برای تیپ‌های تکراری‌تر نسخه‌های از پیش ‌آماده‌ می‌پیچند و مخاطب هم تنها به عادت تکرار گاه لبخندی کمرنگ بر لبانش می‌نشاند! در واقع استقبال مردم از کمدی به خاطر شرایط خاص اجتماعی کشورمان باعث متمرکز شدن بسیاری از اصحاب گونه‌ی کمدی به روی تولید بیش‌تر و سریع‌تر گردیده است و هر چه سرعت تولید بیش‌تر ‌شود نقش فیلمنامه که ستون اصلی این ژانر است کمرنگ‌تر می‌شود و با کمرنگ شدن این نقش گفتار و رفتار دلقک‌وار بسط و گسترش می‌یابد و چون تفکری در پشت تکیه‌‌کلام‌ها و تیک‌های رفتاری نیست آثار کمدی به سمت پوسته‌ حرکت کرده و از اصالت و کیفیت خود دور می‌شوند.
این روند، سینمای کمدی و اصولاً کل سینمای ما را به جایی می‌رساند که مناسبات گیشه برخی از بدیهی‌ترین تعاریف را در سینما به زیر سؤال می‌برد و اگر جذابیت‌آفرینی و آگاهی‌بخشی را در یک ترازو قرار دهیم کفه‌ی جذابیت را با اتکای به تمهیدات قشری و بیرونی پایین می‌آورد. این امر در بلندمدت کمدی را از مفهوم و ضرورتش تهی کرده و ساختاری تهی با تلنگری که همانا شرایط بد اقتصادی سینمای ایران است فرو خواهد ریخت مگر آن‌که موج نویی فرارسد و یا اصحاب سینمای کمدی در آفرینش‌های خود بازنگری کنند.

وبگردی
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
زبان روسی به عنوان زبان دوم در مدارس !
زبان روسی به عنوان زبان دوم در مدارس ! - آخه قربونت برم اصلاً درکى از دلیل وجودى زبان دوم و فلسفه آموزشیش دارى که این پیشنهاد رو دادى؟ زبان دوم زبانیه که بر اساس میزان کاربرد و گسترش جهانى انخاب میشه، براى ایجاد ارتباط کلامى بیشتر. یعنى ربطى به رابطه سیاسى شما با آمریکا و انگلیس نداره.
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها - بررسی حضور زنان در ورزشگاه ها با حضور نرگس آبیار، لاله افتخاری، حمید رسایی، حجت الاسلام محسن غرویان و فائزه هاشمی.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!