سه شنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۶ / Tuesday, 25 April, 2017

تفسیرسوره مبارکه القارعه


تفسیرسوره مبارکه القارعه
این سوره در مكه نازل شده و دارای ۱۱ آیه است.
بسم الله الرحمن الرحیم
القارعهٔ (۱) ماالقارعهٔ(۲) و ما ادرائك ماالقارعهٔ (۳) یوم یكون الناس كالفراش المبثوث (۴) و تكون الجبال كالعهن المنفوش(۵ ) فاما من ثقلت موازینه (۶) فهو فی عیشهٔ راضیهٔ (۷) و اما من خفت موازینه (۸) فامه هاویهٔ (۹) و ما ادرائك ماهیه(۱۰) نار حامیهٔ (۱۱)
●محتوای سوره قارعه
این سوره با تعبیراتی كوبنده و بیانی تكان دهنده و انذار و هشداری صریح و روشن از معاد و مقدمات آن سخن می گوید و سرانجام انسان ها را به دو گروه تقسیم می كند:گروهی كه اعمالشان در میزان عدل الهی سنگین است و پاداش آنها زندگی سراسر رضایت بخش در جوار رحمت حق، و گروهی كه اعمالشان سبك و كم وزن است و سرنوشت شان آتش داغ و سوزان جهنم است.نام این سوره از آیه اول آن گرفته شده است. " قارعهٔ" از ماده "قرع" كه بر وزن فرع به معنی كوبیدن چیزی بر چیزی است، به گونه ای كه صدای شدید از آن برخیزد؛ تازیانه و چكش را نیز به همین مناسبت "مقرعهٔ" گویند بلكه به هر حادثه مهم و سخت " قارعهٔ" گفته می شود.
با تعبیراتی كه در آیه دوم و سوم آمده ، خداوند حتی به پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله می فرماید "تو چه می دانی آن حادثه سخت و كوبنده چیست"، روشن می شود كه این حادثه كوبنده به قدری عظیم است كه ابعادش به فكر هیچ كس نمی رسد.
به هرحال بسیاری از مفسران گفته اند كه "قارعهٔ" یكی از نام های قیامت است، ولی درست روشن نساخته اند كه آیا این تعبیر اشاره به مقدمات قیامت می باشد كه عالم دنیا در هم كوبیده می شود، خورشید و ماه تاریك می گردد، و دریاها برافروخته می شود، اگر چنین باشد دلیل انتخاب نام "قارعهٔ" برای این حادثه روشن است. و یا این كه منظور مرحله دوم، یعنی مرحله زنده شدن مردگان، و طرح نوین در عالم هستی است، و تعبیر به "كوبنده" به خاطر آن است كه وحشت و خوف و ترس آن روز دل ها را می كوبد.
آیاتی كه بعد از آن آمده بعضی تناسب با حادثه تخریب جهان دارد، و برخی متناسب با زنده شدن مردگان است، ولی روی هم رفته احتمال اول مناسب تر به نظر می رسد، هر چند در این آیات هر دو حادثه پشت سر یكدیگر ذكر شده است، مانند بسیاری دیگر از آیات قرآن كه از قیامت خبر می دهد.
●حادثه كوبنده
این آیات كه در وصف قیامت است نخست می فرماید:
القارعهٔ: آن حادثه كوبنده .
ماالقارعهٔ: و چه حادثه كوبنده ای است.
و ما ادرائك ماالقارعهٔ: و تو چه می دانی كه حادثه كوبنده چیست؟
پشم هایی كه همراه تند باد حركت كنند و تنها رنگی از آنها نمایان باشد و این آخرین مرحله متلاشی شدن كوه ها است. این تعبیر ممكن است اشاره به رنگ های مختلف كوه ها نیز باشد چرا كه كوه های روی زمین هر كدام رنگ خاصی دارند.به هر حال این جمله گواه بر آن است كه آیات فوق از مراحل نخستین قیامت یعنی مرحله ویرانی و پایان جهان سخن می گویند.بعد به مرحله حشر و نشر و زنده شدن مردگان و تقسیم آنها به دو گروه پرداخته می فرماید:
اسباب سنگینی میزان اعمال
فاما من ثقلت موازینه: اما كسی كه ترازوهای عملش سنگین است.
بدون شك، ارزش همه اعمال نیك و صالح یكسان نیست، و با هم تفاوت زیادی دارند، و به همین جهت در روایات مختلف اسلامی، روی پاره ای از اعمال خیر، تكیه بیشتری شده است، و آنها را اسباب سنگینی میزان و ترازوی عمل در قیامت شمرده اند.
از جمله در حدیثی، از پیامر اكرم صلی الله علیه وآله می خوانیم كه در تفسیر لا اله الا الله فرمود: یعنی بوحدانیته لا یقبل الله الاعمال الا بها، و هی كلمهٔ التقوی یثقل الله بها الموازین یوم القیامهٔ(۱) ؛ "لااله الاالله" اشاره به وحدانیت خداوند است و هیچ عملی بدون آن پذیرفته نمی شود، و این كلمه تقوا است كه ترازوی سنجش اعمال را در قیامت سنگین می كند."
در حدیث دیگری از امیرمؤمنان علی علیه السلام درباره شهادت به وحدانیت خداوند و نبوت پیغمبر اكرم صلی الله علیه وآله آمده است: خف میزان ترفعان منه و ثقل میزان توضعان فیه؛ ترازوی سنجشی كه شهادتین از آن برداشته شود سبك است، و میزانی كه شهادتین در آن گذارده شود سنگین است."(۲)
و در حدیث دیگری از امام باقر علیه السلام یا امام صادق علیه السلام می خوانیم: ما فی المیزان شیء اثقل من الصلوهٔ علی محمد و آل محمد(۳) ؛ در میزان عمل چیزی سنگین تر از درود فرستادن بر محمد و آل محمد نیست. و در ذیل روایت می فرماید: "افرادی در قیامت در پای میزان عمل قرار می گیرند و كفه اعمالشان سبك است، سپس درود بر محمد و آل محمد را در آن می نهند و سنگین می شود.
جالب این كه در حدیثی از امام باقر علیه السلام می خوانیم: من كان ظاهره ارجح من باطنه خف میزانه!(۴) ؛ هر كس ظاهرش از باطنش بهتر باشد میزان عملش در قیامت سبك خواهد بود.
این بحث را با سخنی از سلمان فارسی كه در حقیقت چكیده وحی و سنت است پایان می دهیم، در این حدیث می خوانیم: "كسی از طریق تحقیر به سلمان گفت: تو كیستی؟ و چیستی؟ ارزشی نداری. سلمان در پاسخ گفت:
"اما اولی و اولك فنطفهٔ قذرهٔ و اما آخری و آخرك فجیفهٔ مُنتِنهٔ فاذا كان یوم القیامهٔ و نصبت الموازین فمن ثقلت موازینه فهو الكریم و من خفت موازینه فهو اللئیم"(۵) ؛ اما آغاز وجود من و تو نطفه آلوده ای بوده، و پایان من و تو مرداری گندیده بیش نیست، هنگامی كه روز قیامت فرارسد و ترازوهای سنجش اعمال نصب گردد، هر كس ترازوی عملش سنگین بود شریف و بزرگوار است، و هر كس ترازوی عملش سبك بود پست و لئیم است.
و اما من خفت موازینه: و اما كسی كه ترازوهایش سبك است.
"موازین" جمع "میزان" به معنی وسیله سنجش است، این واژه نخست در وزن های مادی به كار رفته، سپس در موازین و مقیاس های معنوی نیز استعمال شده است.
بعضی معتقدند كه اعمال انسان در آن روز به صورت موجودات جسمانی و قابل وزن در می آید، و راستی آنها را با ترازوهای سنجش اعمال می سنجند.
این احتمال نیز داده شده كه خود نامه اعمال را وزن می كنند اگر اعمال صالحی در آن نوشته شده است سنگین است و گرنه سبك وزن، یا بی وزن است.
ولی ظاهراً نیازی به این توجیهات نیست، میزان حتماً به معنی ترازوی ظاهری كه دارای كفه های مخصوص است نمی باشد، بلكه به هر گونه وسیله سنجش اطلاق می شود، چنانكه در حدیثی می خوانیم: ان امیرالمؤمنین والائمهٔ من ذریته (ع) هم الموازین؛ امیرمؤمنان و امامان از دودمانش ترازوهای سنجشند. (۶)
و در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است كه وقتی از معنی "میزان" سؤال كردند. در پاسخ فرمود: المیزان العدل!(۷) ؛ ترازوی سنجش همان عدل است.
به این ترتیب وجود اولیاء الله یا قوانین عدل الهی مقیاس هایی هستند كه انسان ها و اعمالشان را بر آنها عرضه می كنند، و به همان اندازه كه با آنها شباهت و مطابقت دارند وزنشان است!
روشن است كه منظور از "سبكی" و "سنگینی" میزان به معنی سنگینی خود ترازوهای سنجش نیست، بلكه وزن چیزهایی است كه با آن می سنجند.
ضمناً تعبیر به "موازین" به صورت صیغه جمع به خاطر آن است كه اولیای حق و قوانین الهی هر كدام یكی از میزان های سنجشند، و از این گذشته تنوع صفات و اعمال آدمی ایجاب می كند كه هر كدام را با میزانی بسنجند، و الگوها و ترازوهای سنجش متفاوت باشد.
"راغب" می گوید: "میزان در قرآن مجید گاهی به صورت مفرد، و گاه به صورت جمع آمده، در صورت اول، ناظر به كسی است كه حساب می كند، یعنی خداوند یكتا، و در صورت دوم، ناظر به حساب شوندگان است."
بعضی از مفسران نیز گفته اند كه موازین جمع "موزون" است، یعنی عملی كه آن را وزن می كنند، بنابراین سنگین و سبك بودن موازین به معنی سنگین و سبك بودن خود اعمال است، نه سبك و سنگین بودن ترازوها- این معنی را "زمخشری" در "كشاف" و فخر رازی در "تفسیر كبیر" و "ابوالفتوح رازی" در تفسیرش به عنوان یكی از دو احتمال در معنی "موازین" ذكر كرده اند - البته نتیجه هر دو یكی است ولی از دو راه مختلف.بعضی معتقدند كه اعمال انسان در آن روز به صورت موجودات جسمانی و قابل وزن در می آید، و راستی آنها را با ترازوهای سنجش اعمال می سنجند.این احتمال نیز داده شده كه خود نامه اعمال را وزن می كنند اگر اعمال صالحی در آن نوشته شده است سنگین است و گرنه سبك وزن، یا بی وزن است.
●زندگی رضایت بخش
فهو فی عیشهٔ راضیهٔ: او در یك زندگی سراسر رضایت بخش خواهد بود.
تعبیر به "عیشهٔ راضیهٔ" - زندگی خشنود- تعبیر بسیار جالب و رسائی است از زندگی پر نعمت و سراسر آرامش بهشتیان در قیامت، این زندگی آنقدر رضایتبخش است كه گویی خودش "راضی" است یعنی به جای این كه "مرضیهٔ" گفته شود برای تأكید هر چه بیشتر به جای اسم مفعول، "اسم فاعل" به كار رفته است - بعضی نیز "راضیهٔ" را به معنی ذات رضا- دانسته اند، یا این كه چیزی در تقدیر می گیرند، و می گویند منظور رضایت صاحبان آنها است، ولی از میان سه تفسیر تفسیری كه در بالا ذكر شده از همه مناسبتر است.
و این امتیاز بزرگ مخصوص زندگی آخرت است، چرا كه زندگی دنیا هر قدر مرفه و پرنعمت و توأم با امن و امان و رضایت و خشنودی باشد باز از عوامل ناخشنودی خالی نیست، تنها زندگی آخرت است كه سراسر رضایت و خشنودی و آرامش و امنیت و مایه رضایت خاطر می باشد.
فامه هاویهٔ: جایگاه و پناهگاهش دوزخ است.
تعبیر به "ام" در جمله "فامه هاویهٔ" به خاطر این است كه "ام" به معنی "مادر" است، و می دانیم مادر پناهگاهی است برای فرزندان كه در مشكلات به او پناه می برند، و نزد او می مانند، و در اینجا اشاره به این است كه این گنهكاران خفیف المیزان محلی برای پناه گرفتن جز دوزخ نمی یابند، وای به حال كسی كه پناهگاهش "جهنم" باشد!
بعضی نیز گفته اند معنی "ام" در اینجا "مغز" است، زیرا عرب به مغز سر "ام الرأس" می گوید، بنابراین معنی آیه چنین می شود كه آنها را با سر در جهنم می افكنند، ولی این احتمال بعید به نظر می رسد زیرا در این صورت آیه بعد "و ما ادراك ماهیه"؛ تو چه می دانی آن چیست. مفهوم درستی نخواهد داشت.
"هاویهٔ" از ماده "هوی" به معنی افتادن و سقوط كردن است، و آن یكی از نام های "دوزخ" می باشد، چرا كه گنهكاران در آن سقوط می كنند، و نیز اشاره به عمق آتش دوزخ است.
و اگر "ام" را در اینجا به معنی "مغز" بگیریم "هاویه" به معنی سقوط كننده می باشد، ولی تفسیر اول صحیح تر و مناسب تر به نظر می رسد.
و ما ادرائك ماهیه: و تو چه دانی "هاویه" و دوزخ چیست؟
به هر حال تشبیه به "پروانه" به خاطر آن است كه پروانه ها معمولاً خود را دیوانه وار به آتش می افكنند و می سوزانند، بدكاران نیز خود را در آتش جهنم می افكنند.این احتمال نیز وجود دارد كه تشبیه به پروانه اشاره به حیرت و سرگردانی خاصی است كه در آن روز بر همه انسان ها مستولی می شود.
نار حامیهٔ: آتشی است سوزان .
"حامیهٔ" از ماده "حمی" (بر وزن نفی) به معنی شدت حرارت است و "حامیهٔ" در اینجا اشاره به سوزندگی فوق العاده آتش دوزخ است.
به هر حال این جمله كه می فرماید: " تو چه می دانی هاویه چیست؟ هاویه آتش سوزان است" تأكیدی است بر این معنی كه عذاب قیامت و آتش دوزخ فوق تصور همه انسان ها است."موازین" جمع "میزان" به معنی وسیله سنجش است . این واژه نخست در وزن های مادی به كار رفته سپس در موازین و مقیاس های معنوی نیز استعمال شده است.
●توصیف قیامت
سپس خداوند در توصیف آن روز عجیب می فرماید:
یوم یكون الناس كالفراش المبثوث: همان روزی كه مردم مانند پروانه هایی پراكنده و حیران و سرگردان به هر سو می روند.
بسیاری فراش" جمع "فراشهٔ" را به معنی "پروانه" می دانند، بعضی نیز آن را به معنی "ملخ" تفسیر كرده اند، و ظاهراً این معنی از آیه ۷ سوره قمر كه مردم را در آن روز به ملخ های پراكنده تشبیه می كند گرفته شده (كانهم جراد منتشر) وگرنه معنی لغوی آن همان "پروانه" است.
به هر حال تشبیه به "پروانه" به خاطر آن است كه پروانه ها معمولاً خود را دیوانه وار به آتش می افكنند و می سوزانند، بدكاران نیز خود را در آتش جهنم می افكنند.این احتمال نیز وجود دارد كه تشبیه به پروانه اشاره به حیرت و سرگردانی خاصی است كه در آن روز بر همه انسان ها مستولی می شود.و اگر "فراش" به معنی ملخ ها باشد تشبیه مزبور به خاطر این است كه می گویند بسیاری از پرندگان به هنگام حركت دستجمعی در مسیر معینی پرواز می كنند، جز ملخ ها كه در حركت گروهی مسیر مشخصی ندارند و هر كدام به سویی پیش می روند!
سپس به سراغ یكی دیگر از اوصاف آن روز رفته می افزاید:
و تكون الجبال كالعهن المنفوش: و كوه ها مانند پشم رنگین حلاجی شده خواهد بود.
"عهن" به معنی پشم رنگ شده است. و "منفوش" از ماده " نفش" به معنی گستردن پشم است كه معمولا به وسیله ابزار مخصوص حلاجی و زدن پشم انجام می گیرد. طبق آیات مختلف قرآن، كوه ها در آستانه قیامت نخست به حركت در می آیند بعد در هم كوبیده و متلاشی می گردند و سرانجام به صورت غباری در آسمان در می آیند كه در آیه مورد بحث آن را تشبیه به پشم های رنگین حلاجی شده كرده است باز از عوامل ناخشنودی خالی نیست تنها زندگی آخرت است كه سراسر رضایت و خشنودی و آرامش و امنیت و مایه جمعیت خاطر می باشد.

۱- نورالثقلین، ج ۵ ، ص ۶۵۹، حدیث ۱۲ و ۸ .
۲- نورالثقلین، ج ۵ ، ص ۶۵۹، حدیث ۱۲ و ۸ .
۳- همان، حدیث۷.
۴- نورالثقلین، ج ۵ ، ص ۶۶۰، حدیث ۱۳.
۵- نورالثقلین، ج ۵ ، ص ۶۶۰ ، حدیث ۱۴.
۶- بحارالانوار، ج ۷ ، ص ۲۵۱.
۷- تفسیر نورالثقلین، ج ۲ ، ص ۵.
منبع : تفسیر نمونه، جلد ۲۷.

منبع : تبیان

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
«جامعه‌شناسی بدن» , بلیت‌فروشی , برشکاری , گشت تعزیرات حکومتی در بازار میوه و تره‌ بار , نمایش روباز «فروشنده» در لندن , آلبوم هستم , کمیته مقاومت , سفارت ایران در ترکیه , خوردن فرش , سورناستاری , علیرضا‌‌دبیر , سُدیفی , گوینده باسابقه , پورشه زرد , عبد ولی , زبانزد , پنهان , تجلیل و معارفه , فوتبال هفت نفره هنرمندان , حبیب , تظاهرات شهروندان یونانی , تورم تولیدکننده , چهره خوانی , گروه C , پیش خطبه ها , باشگاه خوانندگان , عدل هاشمی , کتیبه قرآنی , گروه بیتلز , ابلاغیه , زن اردنی , بدخط , سبک موها , گروه حال , استاندارد خراسان شمالی , موانع مجوز , مواد مخدرصنعتی , سلامت توحید , کپور ماهیان , پیتزا فروشی , استرس کودکان , تعطیلی نشریات , سرمایشی , درخت پلاستیک , گروه کایر , محمد نقی لطفیان , دختر کمانگیر ایرانی , ادوات، , کاهش جمعیت زندان‌ها , آفات و بیماری های قرنطینه گیاهی ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
حکایت , ان(۲) , بر سر آنم که پای صبر در دامن کشم , فرقه صوفیه , نوع باقی‌مانده , پسیکوفیزیک , شرایط محیطی , تشخیص , فرآیندهای متابولیکی , علاءمُنَجِم , کینه‌ی برادر و مهر دوست , تشخیص‌های افتراقی , به یک نظر چو ببردی دل زبون ز برم , گویش شناختی زبان‌های ایرانی(۲) , عقده‌ها , فرایندهای کاربری شهری زمین و کاربردهای آن برای اوقات فراغت , موزه‌ها , پیشرفت‌های صنعتی , ساندویچ مرغ با مغز بادام , کمبود قند خون ,

برخی منابع مهم خبری
akkasee.com عکاسی , sport.shafaqna.com شفقنا ورزشی , jnclinic.com جندی شاپور , barsam.ir برسام , afkarnews.ir افکار نیوز , sedayeeghtesad.ir صدای اقتصاد , freezones.ir مرکز امور مناطق آزاد , ipasand.com آی پسند , donyayefootball.com دنیای فوتبال , aecinema.ir هنر و تجربه , presstv.ir پرس تی وی , parstourism.ir پارس توریسم , digiato.com دیجیاتو , gooyait.com گویا آی تی , irna.ir خبرگزاری جمهوری اسلامی , eranico.com ارانیکو , faranashr.com فرانشر , machinemag.com مجله ماشین , shafaqna.com شفقنا , akharinnews.com آخرین , khanevarzesh.com خانه‌ ورزش , kamooneh.com کمونه , lemonpress.ir لمون پرس , iscanews.ir ایسکانیوز , iana.ir ایانا , kanoonnews.ir کانون پرورش فکری , irib.ir صداوسیما , namanews.com نما , emrouzin.com امروزین , taamolnews.ir تعامل ,

وبگردی
سالی 1.5 میلیون شغل ایجاد می‌کنیم
سالی 1.5 میلیون شغل ایجاد می‌کنیم - فیلم/ رئیسی: یارانه سه دهک اول را تا 3 برابر افزایش می‌دهیم/ سالی 1.5 میلیون شغل ایجاد می‌کنیم
گفتگوی حسین دهباشی با عزت الله ضرغامی
گفتگوی حسین دهباشی با عزت الله ضرغامی - خشت خام / نوبت بیست و دوم
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟ - «زمانی گفته شد امام زمان سفارش یک آقایی را کرده، بعد هم که آن آقا مدعی شد، گفتند ملاک حال فعلی افراد است. یعنی نعوذ بالله امام عصر (عج) حال او را نمی‌دانستند که به شما پیغام حمایت را دادند؟!»
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد - اخیرا تصاویر برخورد ملخک هلی کوپتر با مدیرکل حوادث غیرمترقبه کهگیلویه،به عنوان خبری داغ در کانال های تلگرامی منتشر شده. این ویدئو مربوط به مرداد ۸۹ است.
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو - این آهنگساز 39 ساله به تازگی رابطه ای عاشقانه را با یکی از مجریان شبکه من و تو آغاز کرده است. رضا روحانی با انتشار عکسی از خودش و فرانک مجری این شبکه, از پیدا کردن عشق واقعی زندگی اش نوشت.
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر - به گزارش خبرنگار مهر، یک فیل‌ماهی خاویاری با وزن حدودی ۶۰۰ کیلو و بیش از ۷۰ کیلوگرم خاویار روز یکشنبه توسط صیادان دو کومه گمیشانی صید شد.
فاطمه غرار پدیده این روزهای موسیقی
فاطمه غرار پدیده این روزهای موسیقی - آواز دختری نابینا به نام فاطمه غرار که آرزویش خواننده شدن بوده که یکی از خوانندگان (آقای شیری) با گروه خود او را به آرزویش رسانده اند
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال - عکس روحانی با لباس ورزشی در مجموعه تله‌کابین توچال
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس - سحر بی نیاز در سال 1365 در تهران بدنیا آمده و پس از چندسال به همراه خانواده اش به کانادا مهاجرت کرده است.
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو !
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو ! - فیلم/ سکوت یک ساله «سولماز» شکست/ مسائل جنسی عامل تعیین کننده برای ماندن در استیج!
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام - صادق زیباکلام هم همفکر مسعود فراستی شد.
    پربازدیدها