یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶ / Sunday, 18 February, 2018

سیاه و سفید


سیاه و سفید
● (نقدی بر فیلم یك بوس كوچولو)
یك بوس كوچولو درباره چیست؟ در نگاه نخست با فیلمی طرف هستیم كه درباره مرگ است. آدم هایی در آستانه مرگ، دو نویسنده پیر، هر دو در آستانه مرگ، كه یكی شان (سعدی) از مرگ می ترسد، چون خوب زندگی نكرده است، اما دیگری (شبلی) ترسی از مرگ ندارد (و راحت می میرد)، چون در زندگی كارش درست بوده است. به این اعتبار فیلم درباره زندگی است و مقایسه دو نوع زندگی. البته فرمان آرا كارگردان و فیلمنامه نویس هوشمندی است و سعی كرده است این تقابل تا این اندازه ساده و مطلق نباشد، مثلاً این طور نیست كه شبلی هیچ از مرگ نترسد، یا او هم می گوید با پسرش مسئله دارد (هرچند فیلم فقط نوه اش را به ما نشان می دهد كه با او رابطه ای بسیار گرم و محبت آمیز دارد). با این همه تقابل اصلی فیلم به همین اندازه كه گفتیم سیاه و سفید است.
داوری فیلم درباره این دو زندگی است كه فیلم را به شدت ساد ه انگار می سازد. چرا فیلم سعدی را كه تصمیم گرفته در خارج از كشور زندگی كند محكوم و شبلی را به اعتبار اینكه در وطن مانده است تأیید می كند؟ ظاهراً یك دلیلش این است كه سعدی به قدر كافی به خانواده اش توجه نكرده است. فیلم به اصرار از بیننده اش می خواهد سعدی را در رابطه با خانواده اش مقصر بداند، بدون اینكه چیزی درباره كم وكیف این رابطه بگوید. مثلاً زن و دختر سعدی او را در مرگ پسرش كاوه مقصر می دانند، چون او كاوه را تأیید نكرده است.
اما آیا این گناهی است؟ فرض كنید شما آقای فرمان آرا كه فیلمساز مهمی هستید فرزندی داشته باشید كه نقاش یا شاعر باشد و شما آثار او را نپسندید، آیا از این بابت گناهی متوجه شماست؟ معقول تر این نیست كه در این رابطه مشكل از آن فرزندی باشد كه تا این اندازه نیازمند تأیید پدر است؟ خود این رابطه می تواند موقعیتی با ابعاد پیچیده داشته باشد. مثلاً پدر می تواند با وجود دوست نداشتن كارهای پسرش مقابل این انتخاب قرار بگیرد كه آیا درست است با توجه به وضعیت روحی فرزندش به دروغ هم شده از او تعریف كند یا نه؟ یا وارد این مقوله شویم كه چرا پسری تا این اندازه نیازمند تأیید پدرش است كه وقتی جواب نمی گیرد خود را می كشد.
اما بوس كوچولو هیچ وارد پیچیدگی های روابط نمی شود. این نویسنده از خارج برگشته از سوی همه محكوم می شود. خودش هم خودش را محكوم می كند. او در برابر حملات دیگران بیشتر بهانه می آورد؛ به طور جدی از خودش دفاع نمی كند.
نمی گوید حق انسان است كه محل زندگی خود را انتخاب كند. نمی گوید خلاقیت و زندگی می تواند برای یك نویسنده و یا یك انسان معمولی غیرممكن شود و در این شرایط تصمیم به ترك وطن حق هر كسی است. البته هر نویسنده ای یا هنرمندی كه به خارج از كشور رفت، لزوماً آنجا شكوفا نمی شود. برای ارزیابی اینكه هجرت به خارج از كشور چه تأثیر بد یا خوبی بر كار یك هنرمند گذاشته است، باید مورد به مورد بررسی كرد. در اینجا كلی گویی فایده ای ندارد. اما فیلم یك بوس كوچولو با پرهیز از پرداختن دقیق به موقعیت خاص قهرمانش، از ما می خواهد حرف های كسانی را كه محكومش می كنند دربست بپذیریم. مثلاً در پایان فیلم زن نویسنده او به او می گوید «به هر كه گل كرد فحش دادی» یا «این سال ها هیچی ننوشتی، چون آنقدر خودخواهی كه اگر نوشته بودی حتماً چاپ می كردی.» فیلم با لحن خود با زن همراه می شود، و بیننده را به همراهی با او و محكوم كردن قهرمان بدبختش فرامی خواند. در این راستا فیلم حتی برخی واقعیت های ساده را نادیده می گیرد. مثلاً توجه كنید به صحنه ای كه گروهی دانشجو دور شبلی را می گیرند و از او امضا می گیرند، در حالی كه كسی سعدی را نمی شناسد. آیا به راستی هنرمندان جلای وطن كرده ما تا این اندازه گمنام و فراموش شده هستند؟
البته بحث من صرفاً مشاجره بر سر موضع فیلم نیست. ساده انگاری، در آفرینش درام، كه بر كشمكش استوار است، به غایت مخرب و زیان آور است. همین طور وجود شخصیت های حق به جانب و یك بعدی مانند شخصیت های یك بوس كوچولو. به همین سبب، بعد از نیم ساعت اول فیلم، یعنی بعد از آنكه با شبلی و سعدی و دختر سعدی آشنا می شویم و متوجه می شویم موضوع فیلم چیست، فیلم به ورطه تكرار می افتد. سفر دو نفره دو نویسنده سالخورده چه چیزی به آنچه فیلم تا آن زمان گفته است می افزاید؟
موضع فیلم نسبت به حادثه دلسوزی سعدی برای شلاق خوردن اسب موضعی مبهم است. از یك سو ظاهراً با او همراهی می كند و می خواهد حس او برای مظلومیت یك زبان بسته را در خدمت تلطیف شخصیت او به كار بگیرد، اما از سوی دیگر انگار با مرد كالسكه چی كه شلاق به جان حیوان كشیده همراه می شود و این حساسیت را به خارجه نشینی مرد نسبت می دهد.
ساختار روایی یك بوس كوچولو دو عیب دیگر هم دارد. نخست حضور مرگ در هیئت یك زن زیبا. این شگرد حقیقتاً نه تازه است و نه در عمق خود چیز بكری درباره مرگ به ما می گوید. به گمانم بیشتر در خدمت جذبه تجاری فیلم و زمینه چینی برای صحنه ای مثل به جا ماندن اثر ماتیك بر گونه پیرمرد مرده و گفت وگوها و مزه پرانی های بین سعدی و مأموران پلیس است. در حضور سردِ هدیه تهرانی، بخصوص در تكرار مكرر آن، تأكید بیش از اندازه و اغراقی هست كه این گونه جسمانیت بخشیدن به مفاهیم انتزاعی مانند مرگ را از ظرافت دور می كند. وانگهی چیزی مثل مرگ بیش از هرچیز در ناملموس و غیرقابل فهم بودن خود است كه ترسناك است، و تجسم آن معمولاً كمكی به ترسناك تر بودن آن نمی كند. این شگرد بیشتر «جالب» است تا عمیق، شگردی است برای عمیق جلوه كردن، تا اینكه حاوی اندیشه ای ژرف باشد.
اما بدتر از این عزرائیل زیبا، آن دو داش مشدی ای هستند كه نبش قبر می كنند و آخر سر، گور یكی شان را می گیرد. این داستان چه ارتباطی با فیلم دارد؟ حضور آدم های خیالی قصه در دنیای واقعیت، به معنای در هم رفتن دنیای خیالی نویسنده و دنیای واقعیت است و ارتباطی به حضور مرگ در زندگی و تداخل حوزه های مرگ و زندگی (كه فیلم در جاهایی با موفقیت به آن تجسم بخشیده است) ندارد. البته فرمان آرا كارگردان توانمندی است. نیم ساعت اول فیلم را دوست دارم. در این نیم ساعت موضوعات هنوز به تكرار نكشیده است. چندین رویداد و نشانه فراطبیعی (زنده شدن قناری، حضور زنی به عنوان فرشته مرگ كه در این مقطع از فیلم هنوز تازگی دارد، صدای شخصیت های خیالی در دنیای واقعی، پارچه سیاه روی درخت به عنوان نشانه مرگ) حس ترسناكی از محو شدن مرزهای طبیعت و فراطبیعت در ما برمی انگیزد. رفتار وحشت زده شبلی كاملاً روشن نیست و نمی دانیم چه می نویسد. اما همه اینها در بخش های بعدی از سوی نوه اش افشا می شوند و ما می فهمیم كه در آن شب او قصد خودكشی كرده بوده است.
صحنه روبه رو شدن سعدی با دخترش نیز بسیار خوب دكوپاژ و بازی شده است. جالب این است كه در این فصل ها با وجود زیادی گفت وگو خسته نمی شویم، چون با آدم های جدیدی آشنا می شویم و فیلم اطلاعات جدیدی به ما می دهد. هنوز تكلیف آدم ها و خوب و بد آنها و قضاوت های قاطع فیلم روشن نشده است. بازی ها، طراحی صحنه و فیلمبرداری فیلم همه در حد خیلی خوب هستند و اعتبار این دستاوردها را تنها به حساب بازیگران فیلم و فارسی و كلاری نباید نوشت، بهمن فرمان آرا در مقام كارگردانی حرفه ای نقش تعیین كننده ای در كنار هم نشاندن این عوامل داشته است. ریتم خوب و یكدستیِ بازی ها و برش های خوبی كه فصلی را به فصل دیگر پیوند می زنند نباید فراموش كنیم. منتها همه این حُسن ها در عین حال به ما هشدار می دهند كه توانایی فنی هرگز نمی تواند فیلمی را نجات دهد، اگر ایده اولیه فاقد پیچیدگی و ساده لوحانه باشد، اگر نگاه فیلمساز نگاهی یكسونگر و در عمق خود كلیشه ای باشد. یك بوس كوچولو در عمق خود ملودرام پیش پاافتاده ای است درباره پدری كه به وظایف خانوادگی اش عمل نكرده است. در سطح دیگری فیلمی است یكسویه و بدون اینكه به پیچیدگی های مسئله توجه كند، هنرمندان و نویسندگانی را كه تصمیم گرفته اند جلای وطن كنند محكوم می كند. (و غیرمستقیم اعتباری قائل می شود برای كسانی كه مانده اند صرفاً به اعتبار اینكه مانده اند.) و در هر دو بُعد فیلمی است به شدت محافظه كار. فرشته مرگ و بازی نبش قبر مهم ترین كاركردشان این است كه به این مسئله ساده شكلی بغرنج و روشنفكر مآب بدهند.
می ماند یك نكته دیگر. تا اینجا فیلم را به اعتبار فیلم سنجیدیم. با وجود اشاره های آشكار و پنهان یك بوس كوچولو به ابراهیم گلستان، بنا را بر این گذاشتیم كه با دنیای خیالی و شخصیت های ساخته و پرداخته ذهن نویسنده كار داریم، كمااینكه فیلمساز می تواند بگوید شما اشتباه می كنید، همه شباهت ها اتفاقی است و این فیلم هیچ ربطی به ابراهیم گلستان ندارد. اما واقعیت این است كه بسیاری از بینندگان فیلم، سعدی را همان ابراهیم گلستان می گیرند و موضع خصمانه فیلم نسبت به سعدی را موضع فرمان آرا نسبت به ابراهیم گلستان تلقی می كنند. به گمانم این شیوه حمله به یك شخصیت حقیقی و زنده شیوه ناجوانمردانه ای است. چون می توانی هرچه دلت خواست بگویی و بعد هم بگویی مرادت اصلاً آن نبوده كه شما گمان كرده اید. پرخاشگری های ابراهیم گلستان - كه برای من گاه به شدت آزاردهنده اند - دست كم این حُسن را دارند كه شفاف و روشن اند و هر عیبی كه برای هر آدمی قائل اند با نام و بی پرده پوشی بیان می كنند.

نویسنده : روبرت صافاریان

منبع : سایت خبری ـ تحلیلی سینمای ما

مطالب مرتبط

در انتظار بهشت Cenneti Beklerken


در انتظار بهشت    Cenneti Beklerken
▪ نویسنده و کارگردان: درویش زاعیم.
▪ موسیقی: راحمان آلتین، درویش زاعیم.
▪ مدیر فیلمبرداری: مسطفا کوشچو.
▪ تدوین: اولاش جیهان شیمشک.
▪ طراح صحنه: الیف تاشچی اوغلو، سردار یلماز.
▪ بازیگران: سرحات توتوملور[افلاطون]، ملیسا سؤزن[لیلا]، مسوت آک اوستا، نیهات ایلری، محمت علی نوراوغلو، رضا سؤنمز، نعمان آجار، بولنت اینال، آلتان ارککلی، آحمت ممتاز تایلان، مصطفا اوزون یلماز. ▪ محصول ٢٠٠٦ مجارستان، ترکیه.
▪ نام دیگر: Waiting for Heaven .
▪ برنده جایزه بهترین طراحی صحنه و بهترین موسیقی از جشنواره آنکارا، نامزد لاله طلایی بهترین فیلم از جشنواره استانبول.
▪ ژانر: درام.
قرن هفدهم، امپراطوری عثمانی. افلاطون مینیاتوریست مشهور که همسر و سپس تنها پسرش را از دست داده، پرتره آنها را با روش نقاش های غربی به رسم یادگار ترسیم می کند. کاری که از نظر دولت و معممین خلاف شرع و قانون و برابر با کفر است و می تواند مجازات مرگ را به دنبال داشته باشد. اندک زمانی بعد، مامورین حکومتی به سراغ افلاطون و شاگردش رفته و آنها را نزد وزیر می برند. وزیر از او می خواهد تا ماموریتی خاص را قبول کند.ماموریتی که هم به خاطر مهارت او در نقاشی به سبک اروپایی است و هم برای گریز از مجازات آن...
افلاطون باید به همراه ماموران حکومتی به آن سوی فلات آناتولی رفته و پرتره یاغی مشهوری را پیش از اعدام ترسیم کند. چون فرستادن سر بریده محکوم امکان پذیر نیست و به احتمال بسیار زیاد در طول راه دچار عفونت و فساد خواهد شد. افلاطون ابتدا امتناع می کند، اما وقتی شاگردش توسط وزیر گروگان گرفته می شود، ناچار می پذیرد.
افلاطون و همراهانش در میانه راه به کاروان سرایی که مورد هجوم راهزنان قرار گرفته برمی خورند.تنها بازمانده حمله راهزنان دختری به نام لیلا- است که با آنها همراه می شود. در منزلگاه بعدی، افلاطون یک بار دیگر زندگی لیلا را نجات داده و به زودی علاقه ای میان شان شکل می گیرد. زمانی که افلاطون و همراهان به مقصد موعود می رسند، با محکوم جوانی روبرو می شوند که خود را بیگناه دانسته و اعلام می کند که شاهزاده دانیال واقعی کسی دیگر است.
تلاش های افلاطون و استدلال های وی در مامورین اثر نمی کند و محکوم کشته می شود. با سر رسیدن سپاه یاغیان به فرماندهی شاهزاده دانیال واقعی، معلوم می شود که محکوم نگون بخت پسر وی بوده است. افلاطون و لیلا به شرط افزودن تصویری تازه در بخشی از یک تابلو که شاهزاده دانیال و پسرش را نشان می دهد، آزاد می شوند. به نظر می رسد که شاهزاده دانیال که خود را نظر کرده مهدی می داند، با کمک سپاه فدائیان خودیش بر امپراطور عثمانی پیروز شده و تاج و تخت غصبی خود را تصاحب خواهد کرد. اما ...
● چرا باید دید؟
درویش زاعیم(آقا اوغلو) متولد ١٩٦٤ فاماگوستا، شمال قبرس است. در ١٩٨٨ از دانشکده علوم اقتصادی و اداری دانشگاه بوغاز ایچی فارغ التحصیل شد و سپس از دانشگاه وارویک فوق لیسانس[١٩٩٤] گرفت. در ١٩٩١ فیلم کوتاه و تجربی دوربین را آویزان کن را ساخت و سپس دوره ای در انستیتوی فیلم هالیوود شعبه لندن گذراند. در ١٩٩٣ مجموعه آهای امروز تعطیله را برای رادیو استانبول ساخت. در ١٩٩٥ نویسندگی متن برنامه بزن بریم تعطیلات را در رادیو تلویزویون دولتی ترکیه[TRT]بر عهده گرفت. نقد فیلم نوشت و شهرت خوبی در این زمینه کسب کرد.
در ١٩٩٥ اولین رمانش- آرٍس در سرزمین عجایب- جایزه مهم ادبی یونس نادی را گرفت. و سرانجام در ١٩٩٦ با نوشتن فیلمنامه معلق زدن در تابوت و کارگردانی آن به عنوان اولین فیلم بلندش، نفس تازه ای در کالبد سینمای ترکیه دمید. معلق زدن در تابوت چهار جایزه معتبر از جشنواره های مون پلیه، سن فرانسیسکو، تورینو و سالونیکی گرفت و پرتقال طلایی بهترین فیلم جشنواره آنتالیا را نیز دریافت کرد. چهار سال بعد، دومین فیلمش فیل ها و چمن[یک تریلر سیاسی] تصویری تکان دهنده از ترکیه معاصر از ورای رابطه مثلث گونه سیاست، مافیا و تجارت مواد مخدر به نمایش گذاشت.
این بار جایزه بهترین کارگردانی جشنواره آنتالیا نصیب اش شد و جایزه فیپرشی جشنواره استانبول را به خاطر شهامت اش در نزدیک شدن به عمق مسائل سیاسی و اجتماعی و قدرتش در کارگردانی نیز ربود.
زاعیم که در مدتی کوتاه تبدیل به یکی از امیدبخش ترین کارگردان های سینمای ترکیه شده بود، سومین و شخصی ترین اثرش گِل را در سال ٢٠٠٣ ساخت که جایزه یونسکو را جشنواره ونیز را برای وی به ارمغان آورد. در انتظار بهشت چهارمین و آخرین فیلم زاعیم است که تاکنون تهیه کننده و نویسنده تمامی فیلم های خود نیز بوده و از این رهگذر آزادی و کنترلی کامل بر آثارش اعمال نموده است.
در انتظار بهشت فیلمی متفاوت از تمامی آثار پیشین زاعیم است. نه فقط از جهت ژانری، بلکه از نظر نوع روایت و پرداخت و تدوین آن، که نشان از ارادت و شناخت عمیق وی از هنر مینیاتور و موسیقی شرقی[مخصوصاً ایرانی] و از همه مهم تر فرهنگ شیعه و اعتقادشان به ظهور منجی بزرگی به نام مهدی دارد، که قرن ها دستمایه کار دکانداران دین و شیفتگان قدرت بوده است.
زاعیم همچون بسیاری از پیشینیان خود داستان دگرگونی نقاش در طول سفر را روایت می کند، یک فیلم تاریخی/جاده ای که از عرفان شرقی و اسلامی بهره گرفته است. اما هدف زاعیم محدود به اینها نیست. او تضادهای میان دو اسلوب نقاشی شرقی[مینیاتور فاقد پرسپکتیو] و نقاشی فرنگی[برخوردار از آناتومی و پرسپکتیو دقیق] و روحیه حاکم بر این دو گونه هنری را نیز بررسی می کند. البته با استفاده از وایپ ها وقطعات انیمیشنی که به شیوه مینیاتور ترسیم شده و برای چسباندن نماها یا سکانس ها به کار گرفته می شوند، دلبستگی خود را به هنر منطقه زادگاه خود نشان می دهد.
اما دست آخر موجبات تلاقی دو گونه را فراهم کرده و برخورد تاریخی شان را نیز به نمایش می گذارد. ترکیب واقع گرایی نقاشی فرنگی با چهره مهدی که از داخل یکی از مینیاتورهای افلاطون بریده و توسط لیلا به تابلوی شاهزاده دانیال چسبانده می شود، در نهایت برخورد دو دنیاست. که دومی بر خلاف اولی، به گریز از واقعیت تمایل دارد و نقد دنیا را به نسیه آخرت می فروشد.
در انتظار بهشت فیلمی عمیق با طراحی صحنه و دکور بسیار واقعگرایانه است که کارگردانش کوشیده تا سبک روایتی خاصی نیز برای آن ابداع کند. کاری که مرحوم حاتمی در شخصی ترین اثر خود خواستگار برای رسیدن به آن کوشیده بود. بعید نیست این فیلم با توجه به مضمون اسلامی اش و داستان عفیف اش سر از جشنواره فجر امسال در نیاورد، که اگر چنین شود زهی سعادت فیلم دوستان ایرانی تا یکی از فیلمسازان خوش ذوق کشور همسایه را بشناسند!

دمی یا عدس‌ پلوی متفاوت شیرازی ها
شیرازی‌ها عدس‌ پلوی متفاوتی دارند که در آن از انواع و اقسام سبزی های فصل به مراه کلم استفاده می شود. این پلوی مخلوط به خاطر داشتن گوشت و عدس، هم انرژی لازم را به شما می دهد، هم سبزی دارد و شما در روز تشنه نمی شوید.
وبگردی
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟ - اقتصاد سیاسی - محمودسریع القلم با بیان اینکه تقابل ما با جهان هزینه دارد،گفت:»هیچ انسانی پیدا نمی شود که بگوید با ظلم موافقم هستم،اما حکمرانی در کشور باید سود و زیان کند که با چه هزینه ای می خواهد این موضوع را پیش ببرد.»
سیف بعد از کاهش 30 درصدی ثروت مردم بجای استعفا وعده داد / عقب نشینی از کاهش دستوری نرخ سود
سیف بعد از کاهش 30 درصدی ثروت مردم بجای استعفا وعده داد / عقب نشینی از کاهش دستوری نرخ سود - تدابیر بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز؛ شامل انتشار اوراق گواهی سپرده ریالی، انتشار گواهی سپرده ریالی مبتنی بر ارز و طرح پیش فروش سکه بهارآزادی در نشست...
دولت ثبات و امید 4 سال پیش در مورد ارز چه گفت؟
دولت ثبات و امید 4 سال پیش در مورد ارز چه گفت؟ - یادآوری سخنی از رئیس جمهور،در برنامه تلویزیونی "دیدگاه"، پیش از انتخابات سال 1392 و نگاهی به نرخ ارز امروز ، 25 بهمن 1396
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!!
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!! - امیرقادری منتقد سینما: حاتمی کیا یک فیلم بد و کاریکاتوری ساخته است
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر - آیین اختتامیه سی و ششمین جشنواره فیلم فجر در مرکز همایش‌های برج میلاد با حضور اسحاق جهانگیری معاون اول رییس جمهور و سید عباس صالحی وزیر ارشاد برپا شد.