جمعه ۲۹ دی ۱۳۹۶ / Friday, 19 January, 2018

اعلم الدوله اولین شهردار مشروطه


اعلم الدوله اولین شهردار مشروطه
پس از استقرار مشروطیت، مجلس شورای ملی با حضور وزیران، نمایندگان سیاسی داخل و خارج كشور و تعدادی از علما و مجتهدین در روز یكشنبه ۱۸ شعبان سال ۱۳۲۴ هـ.ق در كاخ گلستان رسماً افتتاح شد. مهم ترین وظیفه این مجلس تدوین و تصویب قانون اساسی مشروطه بود. مجلس قانون فوق را كه ابتدا نظامنامه خوانده می شد در پنجاه و یك ماده تدوین كرد و در روز چهاردهم ذی القعده سال ۱۳۲۴ هـ.ق به امضای مظفرالدین شاه و محمدعلی میرزا ولیعهد رسانید. در قانون تصویبی از شهر تهران به عنوان پایتخت و محل انعقاد مجلس شورای ملی نام برده شده است كه در این زمینه با تصویب قانون بلدیه در همین مجلس ساماندهی و اداره امور خدماتی شهر تهران به این سازمان كه متشكل از اداره مركزی، صحیه و معاونت عمومی، ارزاق و احصائیه، ساختمان مهندسی و تنظیف و محاسبات بوده واگذار می شود. بعدها دكتر خلیل خان ثقفی (اعلم الدوله) به عنوان نخستین رئیس بلدیه (شهردار) تهران و بعد از استقرار مشروطه برگزیده می شود.
دكتر خلیل خان ثقفی ملقب به اعلم الدوله فرزند حاج میرزا عبدالباقی حكیم باشی معروف به اعتضاد الاطباء (از پزشكان صاحب نام عصر ناصرالدین شاه) در ماه شعبان سال ۱۲۷۹ هـ. ق در تهران به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در تهران شروع كرد. ریاضیات و هیئت و نجوم را نزد میرزامحمد علی خان شیرازی و مقدمات علم طب را نزد پدرش و آقامحمدرضا قمشه ای فرا گرفت و در سال ۱۲۹۳ هـ.ق وارد دارالفنون شد. پس از چهار سال ضمن ادامه تحصیل به عنوان معلم زبان فرانسه و جغرافیا با تعیین ۱۲ تومان حقوق سالیانه در همان مركز مشغول به تدریس گردید. در سال ۱۳۰۵ هـ.ق در رشته طب فارغ التحصیل شد.
سپس دانشیار دكتر آلبو (از اساتید رشته طب دارالفنون) و بعد از آن استاد رشته طب دارالفنون و معلم كلیه دروس جدید در مدرسه نظام ناصری شد. وی اولین شخصی است كه در ایران به عنوان دكتر معروف و شناخته شده است زیرا تا آن تاریخ این عنوان مخصوص پزشكان فارغ التحصیل از اروپا بوده است. دكتر ثقفی در سال ۱۳۱۲ هـ.ق به كوشش دكتر «طولوزان» از شاه اجازه یافت كه جهت ادامه تحصیل به فرانسه سفر كند. در پاریس به ادامه تحصیل در رشته طب پرداخت.
در سال ۱۳۱۶ هـ.ق از طرف دولت ایران در مجلس شورای بهداشت بین المللی پاریس سمت نمایندگی را بر عهده داشت و چند ماه پیش از آغاز سلطنت مظفرالدین شاه به ایران مراجعت كرد و در دستگاه شاهی مقامی عالی یافت. سپس به عنوان پزشك مظفرالدین شاه و رئیس اطبای دولتی مشغول به كار شد. پس از فوت مظفرالدین شاه نیز مدتی در دستگاه شاهزاده ملك منصور میرزا شعا ع السلطنه پسر دوم مظفرالدین شاه به عنوان طبیب وی و مدتی نیز به عنوان معلم دارالفنون به تدریس طب مشغول بود.
مرحوم اعلم الدوله گذشته از مناصب اداری و فرهنگی، شخصی روشنفكر بود. مردی بود فاضل و اهل تتبع و نویسنده ای با انشای بسیار روان و سلیس. با شروع نهضت مشروطه به مشروطه خواهان پیوست و از طرفداران این نهضت بود و رابطه نزدیكی با سران مشروطیت داشت. وی با توجه به نفوذ و آشنایی كه با خانواده شاهی به خصوص مظفرالدین شاه داشت اقدامات موثری در این زمینه انجام داد.
نقل است بعد از فوت مظفرالدین شاه و روی كار آمدن محمدعلی شاه و سپس به توپ بستن مجلس، محمدعلی شاه از اعلم الدوله خواست كه شهادت دهد در زمان صدور فرمان مشروطیت و فوت شاه به عنوان پزشك بر بالین بستر وی حضور داشته است و مشاهده كرده مظفرالدین شاه در زمان صدور فرمان مشروطه از لحاظ جسمی و عقلی در حال عادی نبوده است.
مرحوم اعلم الدوله از این كار امتناع می نماید و مورد غضب شدید محمدعلی شاه واقع می گردد.۱
وی در دوره مشروطیت و پس از خلع محمدعلی شاه در زمان نیابت سلطنت علیرضاخان عضدالملك به ریاست اولین بلدیه (شهرداری) تهران انتخاب شد و چندی نیز پست های قنسول ایران در لوزان سوئیس و رئیس كل معارف و معاونت آن وزارتخانه را نیز بر عهده داشت.
اعلم الدوله گذشته از مقام استادی در رشته طب و علوم وابسته، در رشته های دیگر نیز تبحر داشت و با برخورداری از قلمی شیرین و جذاب، نوشته های ادبی او نیز در روشنگری عصر مشروطه بی اثر نبوده است. چندین تالیف نفیس در موضوعات مختلف از خود به یادگار گذاشته است كه تعدادی از این آثار به چاپ رسیده است كه از آن جمله می توان به كتاب های هزار و یك حكایت، خردنامه جاوید، ۱۵۰ مقاله یادگار عصر جدید، ترجمه كنت مونت كریستو، ترجمه قسمت هایی از افسانه های لافونتن، واژه نامه فرانسه به فارسی و فرهنگ فارسی به فرانسه اشاره كرد.
وی آشنایی كامل به زبان فرانسه داشت و تعدادی از كتب منظوم و منثور فارسی را به فرانسه ترجمه كرد كه از آن جمله می توان به كتاب باغ سرور اشاره نمود كه مجموعه ای است از ترجمه چندین داستان شیرین شعرای فارسی زبان از جمله نظامی، امیرخسرو دهلوی و جامی كه چندین بار در پاریس تجدیدچاپ شده است.
اعلم الدوله علاوه بر نگارش مقالات و كتب ادبی و ترجمه، در زمینه علمی نیز جزوات و كتب زیادی جهت تدریس در دارالفنون و دیگر مراكز علمی نوشت كه از آن جمله می توان به رسالاتی در باب حساب، شیمی، فیزیك، مثلثات و لگاریتم، جراحی، تشریح، پاتولوژی و... اشاره كرد.
او در زمان حیات خود موفق به دریافت چندین نشان علمی، لشكری و كشوری از دولت ایران و كشورهای دیگر شد كه از آن جمله نشان «لژیون دونور» از فرانسه، نشان «استانیسلاس» از روسیه، نشان «تاج پروس» از آلمان، نشان «فرانسواژوزف» از اتریش و... به وی اهدا شد. مرحوم اعلم الدوله در روز دوشنبه هفتم فروردین ماه ۱۳۰۳ شمسی فوت كرد و در قسمت شمالی حیاط اصلی گورستان امامزاده عبدالله شهر ری در آرامگاهی كه متعلق به سعدالدوله یكی دیگر از چهره های سرشناس عصر قاجار و مشروطه است به خاك سپرده شد.

پی نوشت ها:
۱- نقل از مقالات اعلم الدوله كه نزد آقای دكتر جمشید ثقفی امانت است.
دكتر ثقفی در حال حاضر استاد دانشگاه در آمریكاست.
* كارشناس ارشد
مریم فریام منش*

منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

مردی به بزرگی یک ملت


مردی به بزرگی یک ملت
۱) زیبـاتـرین، رساترین و جامع تـریـن تعبیری که در مورد شخصیت شـهـیـد بهشتـی بیـان گـردیـد، تعبیـر حـضـرت امـام (ره) بود که فرمودند: بـهـشـتـی بـه تـنـهـایی یک ملت بود. بـهشتی مظلوم زیست ومظلوم مرد و خـار چـشم دشـمنان بود. سئوالی که بـرای بعضی پیش می آید، این است که چرا بهشتی یک ملت بود؟
۲) آنـهـا کـه پیرامون شخصیت روحـانـیـان و علـمای بزرگ مطالعه و تـحـقـیـق کـرده انـد و یا در احوالات علـمـای حـاضـر مـوشـکـافـانـه دقت دارنـــد، وقــتـــی بـــه هــمــه زوایــای شـخـصـیـتـی حـضرت امام کنکاشی مـعـرفـتـی و حتی احساسی داشته به مـوارد مـتعددی می رسند که یکی از صـدهـا نـمـونـه آن، غلـو نـاپـذیری و غلـوگـریـزی حـضـرت امـام بود. ولی بعضی تصور می کردند و یاتصور می کنند که امام در وصف شهید بهشتی و آن هم بعد از شهادتش توصیفی از نوع توصیف های دیگران داشته اند. امــا غــافــل از ایـنـکــه در حـقـیـقـت شـخـصـیـت اش جـامـع بسیـاری از صـفـات بـود. الـبته بعضی خرده می گیـرنـد کـه حـد و حـدود آن جـایگـاه مـربـوط بـه رهـبـری اسـت و ایـن هم غفلـت دیگـری اسـت که حقیقت و مــاهـیــت رهـبــری بـرای بسیـاری از مدعیان آشکار نگردید.
۳) اگـر مـعلـومات و تجارب و انـدیـشه و سلایق و ذوق های هنری یک ملت را با معیارهایی اندازه گیری نمایند، صرف نظر از اینکه این ملت بـه انـدازه ملـت بحرین و یا مالی و یا آمـریکاو یا آرژانتین باشد، و ظرفیت آن ملـت را در شـرایـطـی رقابتی قرار بــدهـنــد، بــاز هـم در دریــای مـواج شکـوفایی استعدادها و استعدادهای شـکـفتـه نشـده و آنچـه راکـه بعنـوان نمونه در میدان علم و عمل و اخلاق واشـاعـه تـفـکـر در شخصیت شهید بهشتی قابل رویت بود، نشان رقابت بـا یـک ملـت را داشت و این هم در چهره و رفتار و منش آن شهید بزرگوار هویدا بود. البته نباید خرده گرفت که نـقش شهید مطهری و یا مقام معظم رهـبـری وسایرین چه می شود که هر کـدام از اینها در حوزه وبستر خاص خود تعریف جداگانه ای دارند.
۴) آقای هاشمی رفسنجانی که ذخیره ارزشمندی برای نظام ما بوده و همواره یار و مددکار رهبری بوده اند، در بــرهــه ای بـیــان نـمــودنـد کـه در جلسات ابهت شهید بهشتی و جاذبه مدیریتی او در اداره امور بطور طبیعی اجـازه عـرض انـدام به ماها نمی داد. واقعیت این است که این گوشه ای از سیر کمال معنوی و معرفتی و جامعه شـنـاخـتـی شـهید بهشتی بود و نسل جـوان ما باید بدانند که در سایه نظام امـت و امـامـتـی وولایـتـی هست که شخصیتهایی به اندازه یک ملت رشد می کنند و تربیت می یابند و جامعه را بهره مند می سازند.
۵) خدماتی که شهید بهشتی و یــاران او در نـیــرو سـازی و تـربـیـت مـدیـران آینـده نـظام اسلامی و انتظام امــور و ســازمــانـدهـی تشکیلاتـی و کـادرسـازی و کـارآفـریـنی و تنظیم و تـدویـن مـبـانی انجام داده اند، بدون شـک کـمـتـر از خـدمـات یـک ملـت نیست.
۶) اگر به ملتی ابلاغ نمایند پیـش نـویسـی بـرای قـانـون اسـاسی پیشنهاد بدهند و یا شالوده وراهبردها و چـــارچـــوب تـشـکـیـلاتـــی یــک تشکیلات سیـاسـی الهی خدمتگزار مـردم را پایه گذاری کنند و یا در اوج راهبری ومدیریت در راس یک یا دو قـوه قضـایـی و اجرایی روزانه هزاران نقـد و یـا پیشنهـاد نـاپختـه و بـررسی نـشــده را مــورد تــوجـه قـرار بـدهنـد وصـدهـا مورد از این امور، آیا در این شـرایـط درخـشـش وجـود پـربـرکتی نظیر شهید بهشتی با یک ملت برابری نمی کند؟
۷) شـهید بهشتی به تنهایی در آن شـرایـط بـسـیـار سـخت وبحرانی تـحـمـل و بـردبـاری و حلم و صبر و خویشتنداری و اتهام و فحش وناسزا پـذیـری نـه تنها هزاران بلکه میلیونها نـفر را در زمان واحد داشته اند و این حقیقت اگر بر دریای ایمان و فضایل و مـعـارف مـتکی نباشد، بدون شک اداره آن روز جـامـعـه برای امام راحل بیش از پیش دشوار می نمود و وجود چنیـن یـارانـی کشتـی نجات انقلاب اسلامـی رااز امـواج دریـاها به ساحل آرامش و امنیت و ثبات رسانید واین چنیـن بـودکـه یک بهشتی نقش یک ملت ساخته شده را بعهده می گرفت و موفق بود.
۸) نسـل جـوان مـا بـداننـد اگر امـروز مـا بـا افتخـار و سـربلنـدی در بـسـیـاری از شـاخـص هـای زنـدگـی معنوی و ارزشی و توسعه وپیشرفت بـا جهـان رقـابـت مـی کنیـم ونـام آور دوران هستیم، دلیل اش این است که این انقلاب به قول رهبر عزیز ما با نام هـمان خمینی در جهان شناخته شد کـه بـرخـی از یـارانـش به تنهایی یک ملت بودند.
۹) شهادت شهید بهشتی ظرف ۲۴ ساعت قلب و دل میلیونها انسان را منقلب ساخت و جاذبه شخصیتی آن شهید بسیاری از جوانان آن روز را از خـــانــه هــای تـیـمــی تـهـمــت و نـاسـزاگـویـی و غـفلـت بـه آن تشییع جنازه میلیونی و سپس به جبهه های جـنــگ کـشــانــد و هـمـگـان شـاهـد شهـادت بسیـاری از آنهـا بودیم. این عرض ارادت به مقام شهیدان حزب جمهـوری اسلامـی و شهیـد مـظلـوم بـهـشـتی پس از ۲۵ سال به این دلیل اســت کــه آمــریـکـا و سـران جـبـهـه استکبـاری بدانند با ملتی و اعتقادی به نام شیعه مواجه هستند که از درون آن امثـال شهیـد بهشتی که خود یک ملــت بـودنـد، خـواهنـد درخشیـد و بـدانند اگر شب ۸ تیر سال ۶۰ رادیو آمریکا گفته بود بلدوزر انقلاب از بین رفـت، حـالا بـه خـود آیـند و بگویند بلــدوزر ایـمــان هـسـتـه ای انـقـلاب عـنـقــریـب جبهـه استکبـار را از بیـن خـواهـد بـرد و در ایـن شکی نداشته بـاشـیـد کـه ایـن وعـده الـهـی است و بـزودی محقق خواهد شد شرط اش اعـتـقــاد و ایـمــان و صـبـر اسـت کـه خداوند آن را به ملت ایران عطا فرمود و این فرایند طی خواهد شد.

وبگردی
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز - این اتفاق بیشتر از هر موضوع دیگری سبب شد تا مردم یاد خاطرات سال ۸۸ بیفتند؛ آن زمانی که یک فرد با به زبان آوردن سخنانی ناشایست و بدون تفکر، مردمی را که برای بیان خواسته‌های‌شان به خیابان‌ها آمده‌ بودند، خس و خاشاک خواند و سبب شعله‌ور شدن آتش شد.
عدالت با  6 دلار در سال!
عدالت با 6 دلار در سال! - فیلم - رضا رشیدپور در برنامه حالا خورشید با کنایه به واریز سود سهام عدالت گفت: به خارجی ها نگوییم این سود سهام عدالت ماست، بگوییم ما روز شش دلاری مزگان داریم.
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما - اگر از همه این ابهامات در خصوص مالکیت این کشتی که بگذریم، مهم‌ترین سوالی که این روز‌ها مطرح است، به آتشی باز می‌گردد که ظاهرا قرار نیست خاموش شود و یک هفته است که می‌سوزد. حریقی که اگر نبود حادثه پلاسکو، ممکن بود آن را ناشی از بزرگ بودن سانچی و حجم زیاد بارش بدانیم یا برعکس، از ناتوانی اطفاکنندگان در این ماجرا گلایه سردهیم، اما حالا به شکل گیری ابهامی بزرگ‌تر منجر شده...
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است - خانم مسئول انتظامات جلوی درمانگاه بیمارستان بقیه‌الله ایستاده، جلوی زنان مانتویی را می‌گیرد و با گرفتن کارت شناسایی به آنها چادر می‌دهد. خیلی از زنان اینجا قبل از ورود به بیمارستان مانتویی هستند اما با گذشتن از در ورودی چادری می‌شوند.
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد - ممکن است دود وارد محیط ایزوله ای شود که احتمالا دریانوردان در آنجا حضور دارند، پرسیده ایم چرا نجاتشان تا این حد طولانی شده است؟ گفته می شود چینی ها کم کاری می کنند ناراحتم از اینکه وقتی کشتی چینی تصادف کرد همه سرنشینان آن سالم هستند اما کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس)
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس) - سرانجام بعد از مدت ها سکوت درباره این که آیت الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی برای درمان به کدام کشور رفته است، خبرگزاری اهل بیت(ع) از درمان رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در آلمان خبر داد و نوشت:
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها