سه شنبه ۲۹ خرداد ۱۳۹۷ / Tuesday, 19 June, 2018

فاطمه بنت اسد (ع)؛ پیشگام در عرصه ایمان و هجرت


فاطمه بنت اسد (ع)؛ پیشگام در عرصه ایمان و هجرت
شخصیت والا و برتر فاطمه بنت اسد علیهاالسلام از بانوان مجاهد و مهاجر صدر اسلام از دو زاویه حقوقی و حقیقی مورد توجه است: نقش ایشان نسبت به پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و تربیت حضرت علی علیه‏السلام . علاوه بر این، از ابعاد و ساحت‏های معرفتی، ولایی، جهادی و حضور و ظهور در عرصه‏های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی ایشان نیز سخن به میان می‏آید. از جمله ایمان آگاهانه، بصیرت در دین و پایداری در حفظ و گسترش ارزش‏های اسلامی، تقرّب وجودی و ایدئولوژیكی ایشان به پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و حضرت علی علیه‏السلام ، زن نمونه بودن، برخورداری از عقلانیت و معنویت‏گرایی.
شناخت تحلیلی و فراگیر شخصیت والای فاطمه بنت اسد علیهاالسلام از دو جهت ضروری است:
الف. از زنان نمونه صدر اسلام و الگوی ایمان، جهاد در راه خدا، هجرت، بصیرت و صبر در عرصه‏های ایدئولوژیكی و سیاسی و اجتماعی است.
ب. مادری نمونه، تأثیرگذار و كارآمد در كانون خانواده و اجتماع است، آن هم مادرِ مركز حقیقت، فلك حكمت، منبع معرفت و تجسّم عدالت در ساحت‏های عقلانی، اخلاقی و اجتماعی؛ یعنی قطب عارفان، امیرمؤمنان، پیشوای پارسایان، الگوی مجاهدان، اسوه عابدان و زاهدان حضرت علی علیه‏السلام ، كه مردم‏داری و حكمت و حكومت از امتیازات برجسته و منحصر به فرد ایشان می‏باشد و جامعه اسلامی و بشری هماره، بخصوص در عصر جدید، محتاج و مشتاق چنین اسوه‏های جاودانه انسانی است كه فراتر از زمان و زمین و زبان توانسته است نقش مهم و تعیین‏كننده‏ای در تاریخ ایفا نماید.
● ابعاد شخصیتی
از شخصیت فاطمه بنت اسد علیهاالسلام می‏توان در دو بخش مباحثی را مطرح نمود
۱. شخصیت حقوقی او در ارتباط با پرورش، سرپرستی و حق مادریِ عقل كل، هادی سُبُل، خاتم رُسُل، بشیر و نذیر، یعنی محمّد مصطفی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و فرزند یگانه‏ای است كه تشبّه تام و كامل به خدای سبحان پیدا كرد و باید اعتراف نمود كه بشر معمولی عاجز از ادراك مقاماتِ غیبی و فتوحات معنوی و وجودی اوست؛ یعنی علی علیه‏السلام كه خود را «عبدٌ من عبید محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله »(۲) می‏نامد. شخصیتی همچون فاطمه بنت اسد علیهاالسلام ، كه مادر حقیقی علی علیه‏السلام (۳) و ایفاگر نقش مادری برای محمّد رسول‏اللّه صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏باشد، از بزرگ‏ترین افتخارات، امتیازات و شرافت وجودی آن «بانوی نمونه»، مادری اسوه و زنی اهل ایمان و عمل صالح می‏باشد كه مصداق بارز «مَن عَمِلَ صالح مِن ذَكَرٍ او اُنثی فهو مؤمنٌ فَلَنُحیینَّهُ حیاهًٔ طیّبهً»(نحل: ۷۹) است.(۴)
۲. شخصیت حقیقی فاطمه بنت اسد علیهاالسلام در حنیف بودن، حقگرایی و توحیدش ظهور یافته است. او پیش از بعثت پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بر دین نیایش ابراهیم علیه‏السلام بود؛ چنان‏كه همسرش ابوطالب علیه‏السلام نیز دین حنیف و توحید ابراهیمی علیه‏السلام را داشت(۵) و پس از بعثت نبی اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله نیز از اولین زنانی بود كه به اسلام گرایش پیدا كرد و با پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله پس از خدیجه علیهاالسلام به عنوان نخستین زن بیعت نمود(۶) و ابوطالب علیه‏السلام نیز كه همسر فاطمه علیهاالسلام بود، در قالب شعری چنین سروده است:
وَ لَقدْ عَلِمْتُ بانَّ دینَ محمّدٍ مِن خَیرِ ادیان البریّهِٔ دنیا(۷)
یعنی: هر آینه دانستم كه دین محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از بهترین ادیان بشر در جهان است. و همو به فرزندش جعفر (وقتی دید پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در یكی از درّه‏های مكّه با علی علیه‏السلام نماز می‏خواند) گفت: پیش برو و طرف چپ پسر عمویت برای نماز بایست.(۸) حال آیا شخصیتی كه پیش از ظهور اسلام بر آیین توحیدی و ابراهیمی و پس از ظهور اسلام از زمره اولین مسلمانان و پیروان آیین توحیدی محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله قرار گیرد، دارای مقامات معرفتی، ایمانی، اخلاقی و تربیتی والایی نیست؟ چگونه زنی كه این‏چنین در سایه‏سار بینش وحیانی و گرایش آسمانی زندگی كرده است، شایسته الگو شدن نباشد؟ انتخاب آگاهانه، آزادانه و مبتنی بر بیداری و پایداری آیین الهی از سوی فاطمه بنت اسد علیهاالسلام او را در مرتبه‏ای از انسانیت قرار می‏دهد كه شایسته تكریم و تفضیل‏های سرور عالمیان محمّد مصطفی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله قرار گرفته و خدای سبحان او را لایق مادری علی علیه‏السلام برگزیده و در خانه خویش كعبه مكرّمه جواز ورودش داده است، در حالی كه مریم عذرا علیهاالسلام را چنین مقامی نداد، و این منزلت تنها از حضرت علی علیه‏السلام نیست كه مولود كعبه است، بلكه از موقعیت ممتاز فاطمه بنت اسد علیهاالسلام نیز حكایت می‏نماید. اینك آیا شایسته تأمّل و تدبّر نیست كه مریم مادر عیسی علیهماالسلام صاحب مقام عبودیت، طهارت، رزق معنوی و بهشتی و مقام ولایت باشد(۹) و مادر حضرت علی علیه‏السلام ، كه كعبه بر او شكافته شد تا در پناه عنایات و افاضات عینی و رحمانی قرار گیرد، دارای منزلت عبودیت، طهارت، رزق معنوی، بهشتی و مقام ولایت نباشد؟(۱۰) مقام «ولایت» از رهگذر معرفت الهی، عبودیت الهی، محبت الهی، سرعت و سبقت در ایمان و عمل صالح حاصل می‏گردد كه مقام فنای در خدا و شهود ملكوت عالم و آدم و زمامدار مطلق هستی پیدا و پنهان یا شهادت و غیب است؛ «بِیَدهِ مَلكوتُ السّمواتِ والارضِ»(یس: ۸۳)؛ «و كَذلِكَ نُری ابراهیمَ مَلكوتَ السمواتِ والارضِ لِیكونَ مِن الموقنینَ»(انعام: ۷۵) ملكوتی كه چشم عقل و دل فاطمه بنت اسد علیهاالسلام ، بدان گشوده شد همان چیزی بود كه وی را اهل حقیقت و یقین نمود.
● زندگی ظاهری و باطنی
فاطمه بنت اسد بن هاشم بن عبد مناف علیهاالسلام ، با ابوطالب علیه‏السلام همسر و عموزاده‏اش و با رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از یك تیره بودند.(۱۱) او نخستین زن هاشمی‏ای بود كه همسرش نیز از خاندان هاشم بود.(۱۲) وی از زنان سابقه‏دار و مؤثّر در تاریخ اسلام به شمار می‏آمد، او از حیث ایفای نقش مادری برای پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و ایمان و مقاومت در راه هدف توحیدی و الهی و هجرت از مكّه به مدینه سرآمد و نمونه بود. به تعبیر ابوالفرج اصفهانی، او نخستین زنی بود كه پس از نزول آیه «یَا اَیُّها النَّبیُّ اِذا جاءَكَ المؤمناتُ یُبایِعنكَ» (ممتحنه: ۱۲) با پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بیعت كرد(۱۳) و ابن ابی الحدید نیز به این مطلب، كاملاً معترف بوده است و اشاره كرده(۱۴) كه وی یازدهمین مسلمانی است كه به اسلام گروید.(۱۵) پس مصداق آیه مباركه «یَا ایُّها النَّبی اِذا جاءَكَ المؤمناتُ یُبایِعنكَ عَلی اَن لا یُشركنَ بِاللّهِ و لایَسرِقنَ و لایَزنینَ و لایَقتُلنَ اولادَهُنّ و لایَأتینَ بِبُهتانٍ یَفْتَرینَهُ بَین اَیدیهنّ و اَرْجُلِهِنَّ و لایَعصینَكَ فی مَعروفٍ فَبایعهُنَّ و استغفِر لَهُّنَ اللّهَ اِنّ اللّهَ غَفورٌ رَحیمٌ» (ممتحنه: ۱۲) است كه به گفته ابن عبّاس آیه مزبور در مورد ایشان نازل شده.(۱۶)
همچنین او مصداق آیه «والسابقونَ الاوّلونَ مِن المهاجرینَ والانصارِ و الّذینَ اتَّبعوهُم بِاحسانٍ رَضِیَ اللّهُ عَنهم و رَضوُا عَنهُ و اَعدَّ لهم جنّاتٍ تجری مِن تَحتِهاَ الانهارُ خالدینَ فیها ابدا ذلك الفوزُ العظیمُ» (توبه: ۱۰۰)(۱۷) است. فاطمه بنت اسد علیهاالسلام از جمله زنان بزرگواری بود كه فضیلت سبقت و مهاجرت را درك كرد و در آیه دوازدهم سوره ممتحنه، پس از اثبات صفت بیعت با پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بسیاری از صفات نكوهیده و رذیله، مثل شرك به خدا، دزدی، زنا، قتل فرزند، افترا و بهتان و مخالفت با پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از او سلب شده‏اند. او از همه آن‏ها اجتناب كرد. او با پیامبر بیعت نمود كه صفات رذیله یاد شده را انجام ندهد و از آن‏ها دوری كند. او حتی قبل از بیعت و نیز بعد از آن هرگز آلوده به آن صفات زشت نشد و از زنان مؤمن، موحّد، پاك صورت و پاك سیرت بود؛ یعنی به مقام تخلیه و طهارت از ضد ارزش‏ها و صفات مذموم اخلاقی و رفتاری رسیده بود.
در آیه یكصدم سوره توبه نیز از «سبقت» و «هجرت» به عنوان امتیازات برجسته نام برده شده و در كنار آن فضیلت‏ها، از صفاتی بسیار مهم، بنیادین و معرفتی ـ معنوی، كه از عقیده، اخلاق و اعمال پاك حكایت می‏نمایند، نیز نام برده شده است؛ همچون پیروی از پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، رضایت خدای سبحان از آنان و رضایت آنان از خداوند متعال، آماده شدن بهشت برای آنان ـ كه صفت بهشتی بودن را اثبات می‏نماید ـ و اینكه اهل فوز عظیم و رستگاری‏اند و فاطمه بنت اسد علیه‏السلام همه صفات سلبی و ثبوتی در آیات یاد شده را دارا بود؛ چنان‏كه از حضرت جعفر بن محمّد علیه‏السلام روایت شده است كه فاطمه دختر اسد علیهاالسلام نخستین زنی بود كه از مكّه به مدینه با پاهای خود به سوی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله هجرت كرد و حضرت فرمود: «فاطمه دختر اسد مادر علی علیه‏السلام جزو یازده تن از "سابقون" در اسلام و از "بدریون" است و هنگامی كه آیه «یَا اَیُّها النَّبیُّ اِذا جَاءكَ المؤمناتُ یُبایِعنكَ»نازل شد، فاطمه نخستین زنی بود كه با پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بیعت نمود.»(۱۸)
● شكوه ایمان در بارگاه الهی
با توجه به مباحث پیش‏گفته، شخصیت ایمانی و الهی فاطمه بنت اسد علیهاالسلام تا اندازه‏ای روشن شد. در این فراز از نوشتار حاضر، توجه به ایمان این بانوی محترم به خدای تبارك و تعالی و پیغمبران الهی، حتی پیش از بعثت رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، بر اساس حدیثی از اصول كافی در باب ولادت امیرالمؤمنین علیه‏السلام ، كه شیعه و سنّی آن را نقل كرده‏اند، قابل توجه است كه چگونه وقتی فاطمه بنت اسد علیهاالسلام درد زایمان بر او فشار آورد، به كنار خانه خدا آمد و با این چند جمله، شكوه ایمانش را در پیشگاه الهی و بارگاه قدس ربوبی متبلور ساخت و عرضه داشت:
«پروردگارا! من ایمان دارم به تو و به همه پیغمبران و كتاب‏هایی كه از سوی تو آمده‏اند و گفتار جدّم ابراهیم خلیل را تصدیق كرده‏ام؛ همو كه این خانه كعبه را بنا كرد.
پروردگارا! به حق همان كسی كه این خانه را بنا نهاد و به حق این نوزادی كه در شكم من است، ولادت او را بر من آسان گردان.»(۱۹)
در حدیث یاد شده، چند نكته مهم متجلّی‏اند: الف. ایمان به خدا و وحدانیت الهی؛ ب. ایمان به انبیای الهی علیهم‏السلام ؛ ج. ایمان به ابراهیم خلیل الرحمن علیه‏السلام ؛ د. ایمان به كتاب‏های آسمانی نازل شده بر پیامبران خدا؛ ه. ایمان به خانه خدا و قداست و عظمت آن؛ و. شناخت فرزندش حضرت علی علیه‏السلام و جایگاه و منزلتش نزد خدای متعال؛ ز. توسّل به انوار قدسی پیامبران، خانه خدا و شخصیت حضرت علی علیه‏السلام . آیا این‏ها همه از معرفت، ادب و تكامل روحی و معنوی فاطمه بنت اسد علیهاالسلام حكایت نمی‏نمایند؟در احادیثی دیگر، از شخصیت متعالی و هوشیار فاطمه بنت اسد علیهاالسلام نسبت به مقام و منزلت حضرت محمّد و علی علیهماالسلام سخن به میان آمده است.(۲۰) همچنین پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله پس از دفن فاطمه بنت اسد علیهاالسلام به عمّار فرمود: «به خدا سوگند! من از قبر فاطمه بیرون نیامدم، جز آنكه دو چراغ از نور دیدم كه نزد سر فاطمه آوردند و دو چراغ دیگر از نور نزد دست‏های او بود و دو چراغ از نور در كنار پاهایش و دو فرشته كه بر قبر او گماشته شده بودند و تا روز قیامت برای او استغفار می‏كنند.»(۲۱)
نحوه عملكرد پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در مراسم وفات، كفن و دفن فاطمه بنت اسد علیهاالسلام در شناخت عمیق‏تر مقام والای او بسیار تنبّه‏آمیز و بصیرت‏بخش است؛ چنان‏كه شیعه و سنّی نقل كرده‏اند: رسول خدا در مراسم تشییع و كفن و دفن او حاضر شدند و تابوت او را بر دوش گرفتند و در حَفر قبر نیز شركت كردند و سپس داخل قبر گردیدند و در آن خوابیدند و آن‏گاه پیراهن خود را بیرون آوردند و دستور دادند فاطمه را در آن پیراهن كفن كنند و در قبر بگذارند.(۲۲) امیرالمؤمنین علیه‏السلام فرمود: «چون فاطمه دختر اسد بن هاشم وفات كرد، رسول گرامی او را در پیراهنشان كفن كردند و بر او نماز خواندند و در نماز، بر او هفتاد تكبیر گفتند و وارد قبرش شدند و با دستانشان قبر را وسیع كردند و محكم گرداندند. آن‏گاه از قبر خارج شدند، در حالی كه اشك از دیده فرومی‏ریختند و با دستان خویش، خاك بر روی لَحَد ریختند.»(۲۳)
از سوی دیگر، فاطمه بنت اسد علیهاالسلام نیز هنگام ولادت پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به كمك آمنه علیهاالسلام مادر آن حضرت آمد و چون حضرت محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به دنیا آمد، نوری پدیدار شد كه مابین شرق و غرب را فراگرفت و موجب تعجب و شگفت آن دو گردید و فاطمه بنت اسد علیهاالسلام داستان نوری را كه مشاهده كرده بود، به ابوطالب علیه‏السلام بشارت داد.(۲۴) این موضوع نیز دست كم بر دو مطلب دلالت می‏نماید:
۱. حضور فاطمه بنت اسد هنگام تولّد پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و كمك به آمنه بنت وهب، مادر بزرگوار پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ؛
۲. شهود نور فراگیر و مسلّط بر شرق و غرب عالم.
حال آیا نحوه رفتار پیامبر اكرم در وفات فاطمه بنت اسد علیهاالسلام و حضور عارفانه و شاهدانه او هنگام تولّد پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بر والایی منزلت آن زن نمونه و قرب وجودی او نزد خدا و رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله دلالت نمی‏نماید؟
● سیمای ایمانی ـ معرفتی
در این بخش، به پنج گفتار راهگشا و عمیق از پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله درباره شخصیت فاطمه بنت اسد علیهاالسلام استناد می‏كنیم:
۱. پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از فاطمه بنت اسد علیهاالسلام چنین یاد كردند: «او پس از ابی‏طالب، بهترین خلق خدا به لحاظ رفتار با من بود. او مادر دیگر من پس از مادرم بود. ابوطالب نیكی می‏كرد و صاحب سفره بود و فاطمه ما را بر طعامی كه تهیه دیده بود، گرد می‏آورد و از هر غذایی كه بود، سهم مرا از دیگران بیشتر می‏داد تا دوباره برگردم.»(۲۵)
۲. فاطمه بنت اسد علیهاالسلام شنید كه پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏فرمودند: «مردم در روز قیامت عریان حضور پیدا می‏كنند.»
فاطمه علیهاالسلام گفت: وای بر من از چنین كار وقیحی!
حضرت فرمودند: «من از خداوند درخواست می‏كنم تا شما را پوشیده برانگیزاند.»
همچنین فاطمه علیهاالسلام شنید كه پیامبر درباره عذاب قبر سخن می‏گفتند. عرض كرد: «وای از ناتوانی در آن روز!»
حضرت فرمود: «من از خداوند درخواست می‏كنم تا شما را از این بابت كفایت كند.»(۲۶)
۳. رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرمود: «در قبرش خوابیدم تا فشار قبرش را سبك گردانم و پیراهنم بر او پوشاندم تا از لباس بهشتی بپوشد.»(۲۷)
۴. پیامبر گرامی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله پس از تدفین فاطمه بنت اسد علیهاالسلام فرمودند: «فرشتگان افق را پر كردند و درِ بهشت را برای او (فاطمه) گشودند و فرش‏های بهشتی را برای او گستردند و ریحان بهشتی به ملاقات او آمدند و او در روح و ریحان و نعمت بهشتی غوطه‏ور است و قبرش باغیاز باغ‏های بهشت است.»(۲۸)
۵. پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرمودند: «جبرئیل به من خبر داد كه او اهل بهشت است و خداوند به هفتاد هزار فرشته امر كرده كه بر او نماز بخوانند.»(۲۹)
در اینجا، به برخی از سخنان علما و اندیشمندان بزرگ اسلامی در خصوص شخصیت معرفتی، اخلاقی، ایمانی و معنوی فاطمه بنت اسد علیهاالسلام اشاره می‏كنیم:
الف. عبدالله بن عبّاس می‏گفت: «او نخستین زنی است كه پیاده و با پای برهنه از مكّه به مدینه هجرت كرد و نخستین زنی است كه پس از خدیجه با پیامبر خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در مكّه بیعت كرد.»(۳۰)
ب. زهری گفته است: «پیامبر خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فاطمه را دیدار می‏كرد و در خانه‏اش می‏خوابید. او زنی شایسته بود.»(۳۱)
ج. جمال الدین ابوالفرج عبدالرحمن بن جوزی می‏گوید: او زنی بود كه اسلام آورد و از بانوان صالحه بود.»(۳۲)
د. سید محسن امین گفته است: «او از پیشگامان در اسلام و نخستین زن مهاجر به مدینه بود.»(۳۳)
در پایان، به دو نكته مهم در باب شخصیت فاطمه بنت اسد علیهاالسلام اشاره می‏كنیم:
۱. فاطمهٔ بنت اسد علیهاالسلام از زنان مهاجر به مدینه بود كه به همراه حضرت علی علیه‏السلام و فاطمه زهرا علیهاالسلام به سوی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله حركت كردند و در «ضجنان» در طول شبانه‏روزی كه در آنجا توقف كرده بودند، حضرت علی علیه‏السلام آن شب را با «فواطم» یا به نماز و یا به ذكر خدا در حال ایستاده و نشسته و خوابیده، به سر آوردند و تا سپیده‏دم چنین كردند. سپیده‏دم نماز صبح را حضرت علی علیه‏السلام با ایشان به جای آورد و پس از آن، منزل به منزل را با یاد خدا طی می‏كردند تا به مدینه رسیدند. وحی الهی پیش از ورود به مدینه، در شأن آن‏ها نازل شد: «الّذینَ یَذكرونَ اللّه قیاما و قعودا و علی جُنُوبِهم و یَتفكَّرونَ فی خَلقِ السّمواتِ والارضِ» تا آنجا كه در پاسخ آن‏ها آیه شریفه می‏فرماید: «فَاستجابَ لهم رَبُّهم اَنّی لا اُضیعُ عَملَ عاملٍ مِنكم مِن ذَكَرٍ او اُنثی.» (آل عمران: ۱۸۹ ـ ۱۹۵) لفظ «ذَكَر» اشاره به حضرت علی علیه‏السلام و «انثی» اشاره بر فواطم (فاطمه بنت رسول‏الله، فاطمه بنت اسد علیهماالسلام و فاطمه بنت زبیر) دلالت دارد.(۳۴)
۲. امام صادق علیه‏السلام فرمودند: «فاطمه بنت اسد، مادر امیرالمؤمنین علیه‏السلام ، نخستین زنی بود كه با پای پیاده از مكّه به مدینه به سوی پیامبر خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله هجرت كرد. او از نیكوكارترین مردم به پیامبر خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بود. شنید كه پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله فرمودند: روز قیامت مردم همانند روز تولّد، عریان برانگیخته می‏شوند. ایشان از این عریانی ناراحت شد. پیامبر فرمودند: از خداوند می‏خواهم كه تو را پوشیده محشور نماید. نیز شنید كه پیامبر در باب فشار قبر می‏فرمودند. او از ناتوانی در آن روز شكوه كرد. حضرت فرمودند: از خدای بزرگ درخواست می‏كنم كه شما را در این زمینه كفایت كند.»(۳۵)
اینك با توجه به مباحث مطرح شده، به چند اشارت درباره شأن و شخصیت حضرت فاطمه بنت اسد علیهاالسلام بسنده می‏نماییم:
▪ اشارت اول: فاطمه بنت اسد علیهاالسلام دارای فكری نورانی و روحی لطف و درونی پاك بود كه خدای سبحان توفیق ایمان حقیقی و عمل صالح به او بخشید و او را همسر ابوطالب علیه‏السلام ، كه مسلمانی فداكار، مجاهد و حامی همه‏جانبه پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بود، قرار داد(۳۶) و باطن الهی ـ توحیدی او را ظرف وجود و پرورش حضرت علی علیه‏السلام گرداند. پس او مصداق «بَلَدهًٔ طیّبهٔ» (اعراف: ۵۷) و «كلمهًٔ طیّبهٔ» (ابراهیم: ۲۲ ـ ۲۴) بود. این وجود مبارك آیت كبری(۳۷) الهی شد؛ یعنی ابوالائمّه علی علیه‏السلام را در دامان خویش پرورش داد و پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله نیز او را به منزله مادر خویش خواند.
▪ اشارت دوم: فاطمه بنت اسد علیهاالسلام الگویی از زنان اهل بصیرت دینی، معرفت دینی و در عین حال، هجرت و جهاد در راه خدا و پایداری در راه اهداف توحیدی بود و در عین حال، اهل سبقت در ایمان نیز به شمار می‏رفت. پس علم و معرفت،(۳۸) تقوای الهی(۳۹) جهاد در راه خدا(۴۰) سبقت در اسلام و ایمان آوردن را،(۴۱) كه از معیارهای فضیلت و برتری و مراحل تكامل علمی و عملی و سلوك معرفتی و معنوی است، دارا بود و بنا بر نصّ آیه قرآن، كه در شأن حضرت علی علیه‏السلام و فواطم نازل شده است،(۴۲) اهل تفكر و تذكر و از جمله صاحبان لبّ و خردورزی بود. پس در حقیقت، وی تفسیر عینی و واقعی بر جمله «عقولُ النساءِ فی جمالهنّ و جمالُ الرجالِ فی عقولُهم»(۴۳) نیز به شمار می‏رفت. پس، از نبوغ فكری و فرهنگی، بینش سیاسی و اجتماعی، طهارت فكری و فعلی برخوردار بود؛ همچون حضرت خدیجه علیهاالسلام و سمیّه آل یاسر در راه تعالی ایمان و ترویج ارزش‏های اسلامی تلاش‏ها و مجاهدت‏های فراوانی داشتند و دوشادوش پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و حضرت علی علیهماالسلام و مجاهدان و مهاجران در راه اسلام كوشش نمودند و در دوران غربت اسلام، از آن حمایت كردند. و این مقام معنوی بسیار ستودنی و مهم است.(۴۴)
▪ اشارت سوم: فاطمه بنت اسد علیهاالسلام در اثر صلاحیت فكری و روحی و استعداد درونی و ظرفیت وجودی‏اش، شایسته این مقام منیع بود كه از انوار و لمعات ملكوتی و رحمانی دو انسان كامل، كه صاحبان مقام ممتاز نبوّت و ولایت بودند، یعنی حضرت محمّد مصطفی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و حضرت علیّ مرتضی علیه‏السلام ، بهره‏های وافی و كافی ببرد و چون مریدی گرد وجود آن مرادهای جاودانه الهی بگردد و سلوك خَلقی و خُلقی، تجلّی تكوینی و تهذیبی، جذبه سلوكی و سلوك جذبه‏ای خویش را مرهون و مدیون آنان باشد. كمتر انسان‏های اهل فضیلت بوده‏اند كه شایستگی یافته‏اند تا در پرتو هدایت، حمایت، ارشادها و اشارت‏های انسان‏های كاملی همچون پیامبر اكرم و حضرت علی علیهماالسلام قرار گیرند و چه شگرف و شگفت و در عین حال، شیرین و دلنشین است كه پیر راه و خضر طریق و مرشد حكیم انسان سالكی همچون فاطمه بنت اسد علیهاالسلام ، پیامبر و علی علیهماالسلام باشند كه پدران امّت‏اند! و چه زیبا و صادقانه فاطمه بنت اسد علیهاالسلام مرید و شاگرد آنان شد و تعالی وجودی و رقای معنوی و معرفتی یافت و جاودانه تاریخ گردید و تشبّه و تخلّق به اسوه‏های حسنه جست و خود اسوه‏ای برای سالكان كوی حقیقت و اسلام‏مداران و دین‏داران گشت.
▪ اشارت چهارم: فاطمه بنت اسد علیهاالسلام جامع عقل و دل و معرفت فكری و باطنی بود و پذیرش توحید پیش از بعثت نبی اكرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و قبول اسلام پس از بعثت و نثار و ایثار در راه دین و دین‏داری و شهود انوار غیبی هنگامه تولّد سیّد كائنات عالم و عقل كل و خاتم رسل و توسّل به نوزاد در رحم هنگام ولادت حضرت علی علیه‏السلام در خانه خدا گواه صادقی بر این حقیقت است كه او مصداق بارز آیت كریمه «اِنّ فی ذلكَ لَذكری لِمَن كانَ له قلبٌ اَو الَقَی السّمعَ و هوُ شهیدٌ»(۴۵) است و از چشم و دل شهودی و گوش جان برای درك حقایق و ترنّمات و نغمات غیبی برخوردار بود و توانست از دو چشم و دو گوش و دو قلب خویش(۴۶) یعنی قوای ظاهری و باطنی وجود خود بهره كافی و شافی ببرد.
▪ اشارت پنجم: فاطمه بنت اسد علیهاالسلام مؤیَّد به تأییدات الهی و قدسی بود و كتاب علم او را پیامبر اسلام امضا كرد و بهشت، جایگاه او و فرشتگان، استقبال‏كننده‏اش بودند و از چنان موقعیتی برخوردار بود كه در تشییع جنازه‏اش، پیامبر جنازه او را بر دوش گرفت و همچنان زیر جنازه‏اش بود تا به قبر رسید و جنازه را بر زمین نهاد و داخل قبر شد و در آن خوابید و آن‏گاه برخاست و جنازه‏اش را در قبر نهاد و سپس سر خود را به طرف او خم كرد و مدتی طولانی سخنانی با او گفت و در آخر، سه بار به او فرمود: پسرت! آن‏گاه بیرون آمد و خاك بر روی قبر ریخت و سپس خود را روی قبر او انداخت و حاضران شنیدند كه می‏فرمود: «لااله‏الاالله اللّهم اِنّی اِستَودِعُها ایّاكَ»؛ معبودی جز خدای یكتا نیست، پروردگارا! او را به تو می‏سپارم.(۴۷)
نتیجه آنكه فاطمه بنت اسد علیهاالسلام به حقیقت، مصداق «اِلیهَ یَصعدُ الكَلِمُ الطّیّبُ و العملُ الصالحُ یَرفَعُه» (فاطر: ۱۰) بود و از زنان نمونه صدر اسلام و پیشگامان عرصه ایمان، توحید، جهاد و هجرت به شمار می‏رفت و شخصیت برجسته دینی در دو حوزه درك دینی و درد دینی و شایسته الگوپذیری و اسوه‏گیری برای همه اصحاب اسلام و بخصوص زنان و دختران مسلمان در دوران كنونی است. امید است جامعه اسلامی و علوی، بخصوص نسل جوان، با این بانوی مسلمان و نمونه بیش از پیش آشنا شود.

۱ دكترای عرفان اسلامی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه «فرهنگ و اندیشه اسلامی».
۲. اصول كافی، ج ۱، ص ۸۹ و ۹۰، باب الكون و المكان.
۳. شیخ مفید، الارشاد، ج ۱، ص ۲ / شیخ عباس قمی، تاریخ زندگی حضرت علی علیه‏السلام ، ص ۱۴ / سیدهاشم رسولی محلاّتی، زندگی امیرالمؤمنین علیه‏السلام ، چ هشتم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۷، ص ۱۴ ـ ۱۵.
۴. ر. ك: عبداللّه جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، چ سوم، قم، اسراء، ۱۳۷۷، ص ۹۰ ـ ۹۱.
۵. علی محمّد علی دخیّل، فاطمه بنت اسد، ترجمه صادق آئینه‏وند، تهران، امیر كبیر، ۱۳۶۲، ص ۱۲.
۶. ابن الصباغ مالكی، الفصول المهمّه، ص ۳۱.
۷. علی محمّد علی دخیّل، پیشین، ص ۱۳.
۸. ابن ابی الحدید، شرح نهج‏البلاغه، ج ۱، ص ۵ و طبق حدیثی در اصول كافی، ج ۱، ص ۴۴۸ امام صادق علیه‏السلام حكایت ابی‏طالب را حكایت اصحاب كهف دانست كه ایمان خود را مخفی داشتند و تظاهر به شرك كردند و خداوند دوبار به آن‏ها پاداش داده است.
۹. مریم: ۱۷ و ۱۸ / تحریم: ۱۲ / آل عمران: ۳۷، ۴۲، ۴۳، ۴۵ و ر. ك: عبدالله جوادی آملی، پیشین، ص ۱۴۴ ـ ۱۷۳ / عبدالله جوادی آملی، ولایت در قرآن، تهران، رجاء، چ چهارم، ۱۳۷۵، ص ۲۷۶.
۱۰. ر. ك: محمّد دیلمی، ارشاد القلوب / سیدمحسن امین عاملی، اعیان الشیعه / شیخ صدوق، الامالی، محمدباقر مجلسی، جلاء العیون / همو، بحارالانوار / شیخ صدوق، علل الشرائع.
۱۱. سیدجعفر شهیدی، علی از زبان علی یا زندگانی امیرالمؤمنان علیه‏السلام ، چ هشتم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۸، ص ۶.
۱۲. سیدمحسن امین، پیشین، ج ۳، ص ۱۰.
۱۳. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبییّن، ص ۵.
۱۴. ابن ابی الحدید، پیشین، ج ۱، ص ۶.
۱۵. همان.
۱۶. سبط بن جوزی، تذكرهٔ الخواص، ص ۱۰.
۱۷. ر. ك: ناصر مكارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج ۸، ص ۹۹ ـ ۱۱۱.
۱۸. هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ج ۴، ص ۲۲۷؛ و در زمینه شرایط بیعت، رابطه بیعت زنان و شخصیت اسلامی آنان ر. ك: ناصر مكارم شیرازی و دیگران، پیشین، ج ۲۴، ص ۴۴ ـ ۵۰ و ج ۲۲،ص۶۹ ـ ۷۸.
۱۹. محمدبن یعقوب كلینی، اصول كافی، ج ۳، ص ۳۰۱ ـ ۳۱۳ / محمّدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۵، ص ۳۰۷ / علاّمه امینی، الغدیر، ج ۶، ص ۲۱ به بعد / حاكم نیشابوری، المستدرك علی الصحیحین، ج ۳، ص ۴۸۳.
۲۰. محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۷۰، ۱۷۹، ۱۸۰ / ابن اثیر، اسدالغابهٔ، ج ۵، ص ۵۱۷.
۲۱. سیدهاشم رسولی محلاتی، پیشین، ص ۱۵.
۲۲. محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۷۰، ۸۰، ۱۷۹ و ۱۸۰ / ابن اثیر، پیشین، ج ۵، ص ۵۱۷.
۲۳. حاكم نیشابوری، پیشین، ج ۳، ص ۱۰۸.
۲۴. سیدهاشم رسولی محلاّتی، پیشین، ص ۱۲.
۲۵. توفیق ابوعلم، الامام علی؛ رجل الاسلام المخلّد، ص ۳۳ / ابن حجر عسقلانی، الاصابهٔ فی التمییز الصحابه، ج ۴، ص ۳۶۹ / ابوالمؤیّد الموفق خوارزمی، مقتل الحسین علیه‏السلام ، ج ۱، ص ۳۳.
۲۶. سبط بن جوزی، پیشین، ص ۱۲.
۲۷. عمادالدین بن یحیی بن ابی كبر العامری، شرح بهجهٔ المحافل، ج ۱، ص ۲۳۲.
۲۸. محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۹، ص ۱۷.
۲۹. حاكم نیشابوری، پیشین، ج ۳، ص ۱۰۸.
۳۰. سبط بن جوزی، پیشین، ص ۱۳.
۳۱. همان، ص ۱۲.
۳۲. جمال‏الدین ابوالفرج ابن الجوزی، صفوهٔ الصفوهٔ، ج ۲، ص ۲۸.
۳۳. سیدمحسن امین، پیشین، ج ۴۲، ص ۲۵۰.
۳۴. علی محمّد علی دخیّل، پیشین، ص ۲۴ ـ ۲۵.
۳۵. محمد بن یعقوب كلینی، پیشین، ج ۱، ص ۴۲۲.
۳۶. ر. ك: محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۳۵، ص ۶۸ ـ ۱۸۳ / علاّمه امینی، پیشین، ج ۷، ص ۴۹ ـ ۳۳۰ / عبداللّه شیخ علی الخنبیزی، ابوطالب مؤمن قریش.
۳۷. محمّدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۳۶، ص ۱.
۳۸. مجادله: ۱۱.
۳۹. حجرات: ۱۳.
۴۰. نبأ: ۹۵ / توبه: ۲۰.
۴۱. حشر: ۱۰ / توبه: ۱۰۰.
۴۲. آل عمران: ۱۹۰ ـ ۱۹۵ / ر. ك: ناصر مكارم شیرازی و دیگران، پیشین، ج ۳، ص ۲۴۳ ـ ۲۵۱.
۴۳. محمّدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۲۴.
۴۴. ر. ك: عبداللّه جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، ص ۲۹۰ ـ ۳۰۴ / علی محمّد علی دخیّل، زنان بزرگ اسلام، ج ۲، ص ۹ ـ ۳۴.
۴۵. ق: ۳۷ / نیز ر. ك: محمّد بن یعقوب كلینی، پیشین، با ترجمه و شرح فارسی، چ پنجم، اسوه، ۱۳۸۱، ج ۳، ص ۳۰۷، حدیث سوم.
۴۶. حج: ۴۶ / مولی محسن فیض كاشانی، تفسیر الصافی، مشهد، مطبعهٔ سعید، ج ۳، ص ۳۸۳ و ۳۸۴ / سیدمحمّدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۴، ص ۳۸۹، معرّب، چاپ ایران / ناصر مكارم شیرازی و دیگران، پیشین، ج ۱۴، ص ۱۴۵ ـ ۱۴۶.
۴۷. سیدهاشم رسولی محلاّتی، پیشین، ص ۱۴ و ۱۵ / سیدمهدی شمس الدین، بانوان نمونه، قم، دارالفكر، ۱۳۷۶، ص ۳۵.
منبع:ماهنامه بانوان شیعه، شماره ۳

منبع : خبرگزاری فارس

مطالب مرتبط

مقامات معنوی حضرت فاطمه معصومه(س)

مقامات معنوی حضرت فاطمه معصومه(س)
در مقاله حاضر نویسنده با تأكید بر اهمیت دوستی خاندان پیامبر(ص)، به بررسی مقامات معنوی حضرت فاطمه معصومه(س) و دلایل آن می پردازد و جایگاه رفیع ایشان را مورد كنكاش قرار می دهد. با هم این مقاله را كه از ویژه نامه كنگره بزرگداشت شخصیت حضرت معصومه انتخاب شده از نظر می گذرانیم.
● عوامل قرب الهی
بدون تردید از عوامل مهم قرب به خدای متعال محبت و دوستی پیامبر اكرم حضرت محمد(ص) و امامان معصوم(ع) و فرزندان و ذراری آن بزرگواران است. این موضوع مستفاد از قرآن و سنت است؛ اما از قرآن، آیات زیادی بر آن دلالت دارد و روشن ترین آیات، این آیه شریفه است كه می فرماید: «قل لا اسئلكم علیه اجرا الا الموده فی القربی»(۱)، ای پیامبر! به مردم بگو من از شما درخواست هیچ اجر و مزدی برای رسالتم نمی كنم، جز محبت و دوستی با خویشانم.»
روایات زیادی هم در این زمینه وارد شده است كه مضمون آنها این است كه پیامبر اكرم و امامان(ع) از مردم خواسته اند كه با فرزندان آنان دوستی نمایند. ما یك روایت را در اینجا ذكر می كنیم.
از پیامبر اكرم(ص) روایت شده است كه فرمودند: «احبوا الله لما یغذوكم من نعمته و احبوا فی لحب الله و احبوا ذریتی لحبی ایاهم(۲)؛ خدا را دوست بدارید به خاطر نعمت هایی كه به شمار ارزانی داشته است و مرا هم دوست بدارید به جهت دوستی با خدا (چون من پیامبر الهی هستم) و با فرزندان من دوستی نمایید، چون من آنها را دوست دارم.»
از متون بسیاری از زیارات امامان و فرزندان آنها نیز همین مطلب استفاده می شود؛ مثلا در زیارت عاشورا آمده است: «اتقرب الی الله بحبكم و البرائه من اعدائكم؛ تقرب می جویم به خداوند به واسطه دوستی با شما و بیزاری جستن از دشمنان شما(۳)».
پیامبر عظیم الشأن و امامان معصوم(ع) و فرزندان بزرگوار آنان واسطه های فیض الهی هستند و خداوند متعال به واسطه آنان بر تمام انسان ها و كل عالم هستی فیض بخشی می كند و هر اندازه ای كه انسان به خدا ایمان داشته باشد و به خداوند عشق بورزد، باید به همان نسبت اولیای الهی را دوست بدارد.
این محبت و دوستی كه از مطالبات خدا و پیامبر و امامان معصوم(ع) است. نصیب كسی می شود كه عظمت خدا و پیامبران و سایر اولیای خدا را درك كند و آنان را بیشتر بشناسد؛ زیرا محبت فرع بر معرفت است؛ اگر معرفت نباشد و یا از انسان سلب شود، محبت هم از بین می رود؛ چنان كه در زیارت حضرت فاطمه معصومه(ع) آمده است: «و ان لایسلبنا معرفتكم انه ولی قدیر؛ از خدا می خواهم كه معرفت شما خانواده را از من سلب نكند(۴)».
معرفت و شناخت مقامات معنوی و بلندی شأن اولیای الهی عطیه و اكرامی است از جانب خداوند متعال؛ چنان كه در زیارت شریف عاشورا می خوانیم: «فاسئل الله الذی اكرمنی بمعرفتكم و معرفه اولیائكم و رزقنی البرائه من اعدائكم ان یجعلنی معكم فی الدنیا و الاخره (۵)؛ از آن خدایی مسألت می كنم كه مرا به شناخت و اعتقاد به شما خانواده اكرام كرده و بیزاری از دشمنانتان را به من روزی كرده است، اینكه مرا در این دنیا و آخرت با شما قرار دهد.»
به طور مسلم یكی از راه های تحصیل معرفت به اولیا، تأمل و مطالعه در شرح حال و سیره و زندگانی آنان و نیز ذكر مقامات معنوی و فضایل اخلاقی و مناقب، مانند: معجزات و كرامات آنان است.
این نوع معرفت علاوه بر اینكه در اصل محبت و ازدیاد آن اثری مهم دارد، موجب تربیت و الگو گرفتن از آنان نیز می گردد؛ زیرا هیچ كس نمی تواند به ترتیب صحیح و سعادت و كمال برسد، مگر از راه الگو پذیری از كسانی كه خود به مقام قرب الهی نایل آمده باشند و از طریق اصلاح خود گذشته و به هدف نهایی رسیده باشند.از جمله این بزرگان سیده جلیله فاطمه معصومه(ع) دختر بزرگوار حضرت امام موسی بن جعفر(ع) است.
این بانوی بزرگ در عظمت و بلندای معنویت در حد بانوان بزرگ اسلام است و كسی است كه ملقب شده است به «معصومه» كه نشان دهنده اوج عظمت و بزرگی است و اخبار و روایات و نیز قراین و شواهد موجود در زندگی ایشان بیان كننده كمالات و فضایل نفسانی و مقامات معنوی برای ایشان است.
● نسب فاطمه معصومه(ع)
نام آن حضرت «فاطمه» ملقب به «معصومه»، پدر آن بزرگوار امام موسی كاظم(ع) و مادر آن حضرت علیا مكرمه، نجمه خاتون كه قبر شریفش در مدینه طیبه است. ایشان و برادرشان حضرت امام علی بن موسی الرضا(ع) از یك مادر بودند.
ولادت فاطمه معصومه(ع) در اول ذی قعده بوده است. بنابراین، عمر شریفش ۲۷سال بوده و در سال دویست و یك از هجرت، روز دهم ربیع الثانی در قم از دنیا رفته است. نه تنها حضرت فاطمه، دختر امام موسی(ع) ازدواج نكرده است، بلكه سایر دختران آن حضرت ازدواج نكرده بودند. صاحب «تاریخ قم» نیز به این مطلب اشاره نموده است و درباره دختران رضائیه فرموده است: «چنین به من رسیده كه رضائیه دختران خود را شوهر نمی دادند؛ زیرا كه هم كفوی برای ایشان نمی یافتند و موسی بن جعفر(ع) را بیست ویك دختر بوده. از این جهت، هیچ یك را به شوهر ندادند.»(۶) روشن است كه خود این مطلب دلیل و شاهدی است قوی بر عظمت و جلالت بی بی فاطمه معصومه(ع) كه همتایی برای ایشان در ازدواج نبوده است.
● مقامات معنوی فاطمه معصومه(ع)
نمونه بسیار مهم از سلسله زنان به كمال رسیده، سیده جلیله، فاطمه معصومه(ع)، دختر امام موسی كاظم(ع) است كه قبر شریفش مزار و مطاف میلیونها مسلمان شیعه می باشد كه از اطراف بلاد اسلامی و كشورهای مختلف به زیارت آن حضرت نایل می شوند و از بركات قبر شریفش استفاده می كنند. باید گفت: قلم و بیان و زبان عاجز است كه مقام والای آن حضرت را بیان كند.
صاحب «ناسخ التواریخ» درباره ایشان می گوید: «حضرت فاطمه معصومه(ع) حضرت ولیه الله تعالی و صفیه خاتون خلق جهان و ناموس خداوند عالمیان، عابده زاهده متقیه عارفه كامله مستوره مخدره معصومه فاطمه، دختر حضرت موسی بن جعفركاظم(ع) را مقامی و منزلتی متعالی و شأنی رفیع و مكانی عظیم است كه خداوند عطایش فرموده است.»
سپس می گوید: «موسی بن جعفر(ع) را به قولی چهار دختر فاطمه نام داشت: كبری و وسطی و صغری و اخری؛ اما مشخص نیست كه صاحب ترجمه (شرح حال) كبری است یا صغری و یا وسطی، اما از حیث شأن و مقام جلیل، البته كبری است و مخدره عظمی است؛ چنان كه لقب شریف این مخدره معصومه بر این معنی دلالت دارد.(۷)
عظمت و جلالت قدر این مكرمه معظمه علاوه بر محدثان و مورخان و سیره نویسان، تمام جهان اسلام را پر كرده است و مطلبی است كه جملگی بر آن اتفاق نظر دارند. این جانب در مكه مكرمه و مدینه منوره دیدم مسلمانان عرب زبان وقتی نام مقدس قم را می شنیدند، می گفتند: در آن شهر قبر مطهر حضرت معصومه(ع) است و آرزوی زیارتش را می كردند و شگفت انگیز این بود كه نام اصلی ایشان كه فاطمه است را نمی بردند، بلكه ایشان را به نام معصومه می شناختند كه این خود بر عظمت این بانو دلالت دارد.
● دلایل مقامات معنوی فاطمه معصومه(ع)
۱) محدثه بودن آن حضرت
شكی نیست كه نخستین عامل سعادت و كمال انسان و قرب او به خداوند متعال، علم و معرفت به ویژه علم و معرفت به خدای متعال است: زیرا علم و معرفت شرط لازم برای ایمان به خداوند است. امیرالمؤمنین(ع) می فرماید: «اول الدین معرفته؛(۸) نخستین مرتبه در دین، شناخت خداوند است.»
این مقام بزرگ به طور كامل در پیامبران الهی موجود است و بعد در وجود امامان(ع) و فرزندان آنان از جمله، سیده جلیله كریمه اهل بیت، فاطمه معصومه(ع) است كه در دامان پدر بزرگواری مانند: امام موسی بن جعفر(ع) تربیت شده است و در سایه برادری، مانند: امام علی بن موسی الرضا(ع) ادامه زندگی داده است و قطعاً معرفت در وجود آن حضرت در حد بسیار بالایی وجود داشته است. افزون بر اصالت خانواده، موضوع محدثه بودن ایشان است كه دلیل بزرگی بر مقام معرفت آن حضرت است؛ زیرا محدثه بودن علامت عالم بودن می باشد. گرچه احادیث زیادی در این زمینه در دست نیست، ولی خوشبختانه نمونه ای برای شناخت مقام علم و فضیلت آن حضرت در دست می باشد.
«شیخ صدوق از فاطمه دختر موسی بن جعفر(ع) از یكی از فرزندان امام سجاد به نام عمر از فاطمه دختر امام حسین(ع) از اسما دختر ابی بكر از صفیه دختر عبدالمطلب، عمه پیامبر نقل می كند كه گفت: من قابلگی امام حسین(ع) را برعهده داشتم. وقتی او از مادر متولدشد، پیامبر(ص) فرمود: عمه جان! فرزندم را بیاور! و در جواب گفتم: هنوز او را پاكیزه نكرده ام. پیامبر فرمود: ای عمه! آیا تو او را پاكیزه می كنی! نه خداوند او را پاكیزه كرده است.»(۹)
از این روایت مقام بلند علمی و فضیلت و معرفت حضرت فاطمه معصومه(ع) به طور روشن استفاده می شود؛ زیرا عنوان محدثه بودن و به خصوص شهرت آن بین اصحاب حدیث، عالمه بودن ایشان را ثابت می كند.
بدون مناسبت نخواهدبود كه شهر مقدس قم در طول تاریخ همیشه مأوا و مسكن عالمان و فقیهان و محدثان بسیار بزرگی، همانند: اشعریون و ابن قولویه و صدوقین و دیگران بوده است و بخصوص در این زمان كه حوزه علمیه با بركت و با عظمت قم در كنار قبر مقدس آن حضرت برقرارگشته و باغبانی همچون مرحوم آیت الله العظمی حائری یزدی و آیت الله العظمی بروجردی و امام خمینی و دیگران داشته است و هم اكنون دنیای اسلام، بلكه جهان ازفیض و نورانیت این حوزه استفاده می كند و علم و دانش از قم بر سایر بلاد می رود و تمام اینها از بركات قبر مطهر كریمه اهل بیت(ع) است و جایگاه فرهنگی قم دراین زمان و زمانهای گذشته، از این بانوی بزرگ توان می گیرد.
۲) ایمان و عمل صالح
بدون شك اصلی ترین عامل سعادت و كمال انسان و قرب او به خدای متعال، ایمان محكم به ذات مقدس الهی و عمل خالص و شایسته به دستورهای اوست و در این راستا، بین مردان و زنان فرقی وجود ندارد. خداوند حیات طیبه را مرهون ایمان و عمل صالح دانسته است و در سوره نحل می فرماید: «من عمل صالحا من ذكر او انثی و هو مؤمن فلنحیینه حیاه طیبه و لنجزینهم باحسن ما كانوا یعملون.» (۱۰)
فاطمه معصومه(ع) از جمله زنانی است كه دراین جهت، گوی سبقت را از دیگران ربوده است؛ چرا چنین نباشد كه با استعداد ذاتی در تحت تعلیم و تربیت دو امام بزرگوار، یعنی پدر آن حضرت، امام موسی بن جعفر(ع) و برادرش، عالم آل محمد امام رضا(ع) بوده است و از خاندانی است كه اصل شجره طیبه هستند. و جمله بلندی كه در زیارت آن حضرت آمده است: «فان لك عندالله شأنا من الشأن» شاهد این مدعاست و این شأن و مرتبت عظیم، مرهون ایمان و عمل صالح است.
۳) فضیلت زیارت آن حضرت
از دلایل روشن بر مقامات بلند معنوی حضرت فاطمه معصومه(ع) روایاتی است كه درفضیلت و اهمیت زیارت آن حضرت رسیده است.
۱) شیخ صدوق در كتاب «ثواب الاعمال» و «عیون الاخبارالرضا»(ع) با سند معتبر از امام رضا(ع) روایت كرده است كه سعدبن سعد اشعری می گوید: «از امام رضا(ع) درباره فاطمه دختر امام موسی (ع) سوال كردم. فرمودند: هركس او را زیارت كند، برای او بهشت است.» و همین روایت را ابن قولویه در كناب كامل الزیارات روایت كرده است.(۱۱)
۲) امام جواد(ع) می فرماید: «من زار عمتی بقم فله الجنه ؛(۱۲) هر كس عمه من را در شهر قم زیارت كند برای او بهشت است.»
۳) علامه مجلسی از «تاریخ قم» نیز روایتی به نقل از امام صادق(ع) به این مضمون نقل كرده است(۱۳)
قطعا برای زیارت انسان های عادی بهشت واجب نمی شود آن هم از سه امام معصوم كه به همین مضمون باشد. از این روایات صحیح و معتبر كه در فضیلت زیارت آن جناب رسیده، به روشنی استفاده می شود كه مقامات معنوی فاطمه معصومه(س) همان مقامات بندگان حقیقی و خالص خداوند، نظیر مقاماتی كه پیشوایان معصوم دارند، است.۴) مقام عظمای شفاعت
از اموری كه بر علو مقام و مرتبت بسیار بلند آن حضرت نزد خداوند متعال دلالت می كند و اینكه ایشان هم ردیف با مرتبه معصومین می باشد، این است كه خداوند مقام شفاعت را به آن حضرت كرامت كرده و تمام شیعیان به شفاعت ایشان وارد بهشت و كرامت الهی می شوند.
محدث قمی(ره) در شرح حال آن حضرت از كتاب «مجالس المؤمنین» قاضی نورالله شوشتری شهید روایت كرده كه امام صادق می فرماید: «از برای خدا حرمی است و آن مكه مكرمه است و از برای رسول خدا(ص) حرمی است و آن مدینه و از برای امیرالمؤمنین(ع) حرمی است و آن كوفه است. آگاه باش كه حرم من وحرم اولاد من در قم است. آگاه باش قم كوفه صغیره است و همانا برای بهشت هشت در است كه سه در آنها به سوی قم باز می شود و وفات كند در قم زنی كه از اولاد من است. نام او فاطمه دختر موسی بن جعفر(ع) است كه داخل بهشت می شوند به سبب شفاعت او از جمیع شیعیان من».(۴۱)
جمله شریفه ای در زیارت نامه آن حضرت رسیده است كه زائر از ایشان درخواست می كند: «یا فاطمه اشفعی لی فی الجنه فان لك عندالله شأنا من الشأن؛ ای فاطمه! برای من شفاعت در بهشت شفاعت كن؛ زیرا برای توست در نزد خداوند مقام بسیار بزرگ و با عظمت كه غیر از خدا كسی نمی داند.» كه این عبارت بر مقام شفاعت آن حضرت دلالت می كند. و كلمه شأن برای تفخیم و عظمت آن حضرت آمده است.
۵) وجود فضایل نفسانی و ملكات فاضله
از دلایل عظمت روحی و مقامات معنوی و اینكه آن بزرگوار از جمله مقربان است، وجود اخلاق حسنه و صفات جمیله، مانند: صبر و تحمل و استقامت در راه خدا و رضا بر رضای الهی و تسلیم در مقابل قضا و قدر الهی است كه ایشان در طول عمر كوتاه خود به این صفات و نظایر آنها مشهورند.
آنچه قابل توجه است اینكه همه فرزندان شریف امام موسی(ع) به ظلم ها و فشارهایی كه از ناحیه دشمنان مثل خلفای بنی عباس وارد می شد مبتلا شدند و مهم تر از همه زندانی شدن امام موسی(ع) توسط هارون برای مدت طولانی بود كه همه فرزندان حضرت از فراق و دوری و مصیبت پدرشان در رنج شدید بودند.
از همه بالاتر مصیبت شهادت آن حضرت در زندان بغداد توسط عمال هارون الرشید و بعد از آن حكومت فرزندش مأمون است كه بسیار شخص زیرك و شیطانی بوده است و در زمان او فرزندان موسی بن جعفر(ع) تبعید شده، در بلاد اسلامی آواره شدند و عده زیادی به شهادت رسیدند، مانند: احمدبن موسی شاه چراغ و برادران و برادرزادگان آن حضرت كه هر كدام داستان غم انگیزی دارند.
از مصایب مهم، هجرت اجباری بزرگ این خاندان، امام رضا(ع) است كه هر یك از این امور برای حضرت معصومه(س) و فرزندان موسی بن جعفر(ع) طاقت فرسا بوده است كه آن بزرگواران به جان خریدند و برای رضای خدا صبر پیشه كردند و با این كار عظمت روحی و جلالت قدر اولاد موسی بن جعفر(ع) برای همگان روشن گردید.
حضرت معصومه با تلاش های خود و مجاهدت های طاقت فرسا، حقیقت اسلام و مذهب شیعه امامیه را حفظ و حراست كردند. شاهد آن هجرت مهم و غریبانه و ارتحال آن حضرت در شهر مقدس قم است كه نشان دهنده فضایل نفسانی و صبر و استقامت آن مخدره جلیله است.
گرچه به ظاهر این هجرت به منظور دیدار با برادرش امام علی بن موسی الرضا(ع) بوده كه حتما با عده ای از برادران و محارم صورت گرفته است، اما جنبه های سیاسی هم بر این هجرت مترتب بوده است و می تواند از یك جهت به منظور پشتیبانی از ولایت عهدی امام رضا و از جهت دیگر افشای مكر و خدعه مأمون باشد، ولی قضا و قدر الهی بر این تعلق گرفته بود كه آن بزرگوار در بین راه به عالم ملكوت پرواز كند و به دیدار برادر نایل نیاید؛ چنان كه از امام رضا(ع) نقل شده آن حضرت به حضرت فاطمه معصومه(ع) خبر داده بودند كه «تو قصد خراسان می كنی، لكن در ساوه كه می رسی، مریض خواهی شد و در قم وفات خواهی كرد».(۱۵)
شهرت آن سیده جلیله به لقب معصومه در میان مسلمانان و اهل تاریخ و حدیث بی جهت نیست، بلكه متناسب با مقام بلند عصمت است كه آن بانوی بزرگ تاریخ دارا بوده است و هیچ گونه تعجبی در مطلب نیست؛ چون در جای خودش ثابت شده است كه مقام عصمت تنها به پیامبر و امام اختصاص ندارد، بلكه مردان و زنان دیگری هم به این مقام بلند نایل آمده اند، مانند: حضرت مریم كه خداوند شهادت به طهارت او داده است. چون ملاك تقرب انسان به مقام قرب الهی، رعایت تمام احكام و دستورهای خدای متعال است كه از راه ریاضت و مجاهدت در راه خدا به دست می آید.
این بانوی بزرگ اسلام نمونه كامل زهد و تقوا و عفاف و عبادت و دعا و راز و نیاز با خداوند متعال بوده است؛ حتی دوران كوتاهی كه در قم در حال حیات بوده اند، عبادت او زبانزد عام و خاص بوده و محراب عبادت ایشان در خانه موسی بن خزرج كه در محله میدان میر واقع است، شاهدی بر این مدعا است كه بعد از چند قرن مورد طواف و زیارت ارادتمندان اهل بیت(ع) می باشد؛ در حالی كه مدت اقامت ایشان در قم، هفده یا شانزده روز بیشتر نبوده است و در این مدت بیمار و مشغول معالجه و مداوا بودند.
۶) كرامات آشكار
یكی از دلایل مقامات بلند معنوی و قرب حضرت فاطمه معصومه(ع) بروز كرامات باهره ای است كه از آن سیده جلیله صادر شده است این كرامات بسیار است و هر ساله از آن حضرت بروز می كند و این امری است كه جای انكار ندارد و به حد تواتر رسیده است.
كسی كه معجزات و كرامات از او صادر شود، قطعا از اولیای خدا و صاحب مقامات عالیه معنوی در حد معصومین است كه در اثر قرب الهی دعای او مستجاب است و خدای متعال او را واسطه فیض خود قرار داده است؛ همان گونه كه امامان ما این چنین بودند و از جمله این بزرگان حضرت فاطمه معصومه(ع)، دختر امام موسی بن جعفر(ع) است كه تمام شیعیان عالم، خاصه شیعیان ایران و بالاخص ساكنان جوار قبرش از فیض او بهره های فراوانی برده و می برند.
● غریب چون برادر
با وجود آنكه آن مخدره بیمار بوده، ولی مشغول عبادت پروردگار عالم بوده و محراب عبادتش در قم تاامروز موجود است و تا وقتی كه ندای «یا ایتها النفس المطمئنه » را اجابت و دار فانی را وداع نمود به همین حالت، مشغول عبادت بود و آخرالامر امید آن مظلومه معصومه مبدل به ناامیدی شد و به وصال برادر نرسید و در شهر غربت با دلی پر از غم و غصه وفات نمود.(۱۶)
صاحب تاریخ قم گوید: «حدیث كرد مرا حسین بن علی بن بابویه از محمد بن الولید كه چون فاطمه معصومه(ع) وفات كرد، او را غسل دادند و كفن كردند و حركت دادند او را و بردند به بابلان و گذاشتند او را نزدیك سردابی كه برای او كنده بودند. پس آل سعد با هم گفتگو كردند كه كیست داخل سرداب شود و جنازه بی بی را دفن نماید؟ بعد از گفتگوها رأی ایشان بر آن قرار گرفت كه خادمی بود برای ایشان به غایت پیر كه نامش قادر بوده و مرد صالحی بوده او متصدی دفن شود. چون فرستادند عقب آن شیخ صالح، دیدند دو نفر سوار كه دهان خود را بسته بودند به لثام به تعجیل تمام از جانب رمله، یعنی ریگزار پیدا شدند. چون نزدیك جنازه رسیدند، پیاده شدند و نماز بر آن مخدره خواندند و داخل سرداب شدند و او را دفن كردند و بیرون آمدند و سوار گشتند و رفتند و كسی نفهمید كه اینان چه كس بودند».(۱۷)
این جریان نشان دهنده اوج كمال و تقرب آن حضرت به خداوند متعال است؛ چون این سیده جلیله كه در شهر غربت از دنیا رفته محرمی نداشته است كه او را به خاك بسپارد، خداوند متعال كسانی را كه محرم بوده اند فرستاد كه با این جلالت و عظمت متكفل دفن و نماز او بشوند.

وبگردی
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهوری معتقد است که ما یک بار برای همیشه باید مشکل مشروعیت و مقبولیت را در کشور حل کنیم. این درست نیست که بخشی از نظام هم مشروع باشد هم مقبول اما بخش دیگری که از دل همین نظام در آمده است فقط مقبول باشد.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه - برنامه کامل خندوانه با حضور مهران مدیری مهمان ویژه برنامه عید فطر برنامه خندوانه بود و این قسمت از مجموعه خندوانه را خاص کرد.
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید!
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید! - بر این اساس، ورزشگاه‌های دستگردی، تختی، معتمدی، آزادی، شیرودی، بوستان‌های گفت‌وگو، طالقانی، ولایت، پردیسان، هنرمندان، پارک شهر و ضلع شمالی ساختمان مجلس شورای اسلامی به عنوان محل‌های مناسب تجمع در تهران تعیین شده‌اند و از این پس معترضان می‌توانند در این محل‌ها تجمع کنند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!