دوشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۷ / Monday, 18 June, 2018

مکانیک سلوک


مکانیک سلوک
● درباره سرگذشت سوررئالیسم
از امروز تا قرن ها بعد هر هنری كه راهی جدید برای رهایی بیشتر ذهن پیش بگیرد سوررئالیست است. (آندره برتون)
گفتن از مكتب ها و نحله ها در مفهوم عام آن گفتن از آن سازوكارهایی است كه در همراه كردن اجتماعی از هنرمندان، نویسندگان یا هر قشر دیگری زیر چتری از توافقات كلی موثر افتاده اند. این اركان كه البته در اشكال هنری در تفرد خویش نیز بر نوعی توافق پنهان نظر دارند در زبان راویان و همراهان آن مكاتب رنگی از آرمان به خود می گیرند كه در پس هر نشانه مسكوت مانده است. شاید پنجره ای از خاطرات و دغدغه های آندره برتون به سوی سوررئالیسم در گذرگاه های عبور این جنبش شورانگیز و پرسروصدا باز شده، بهترین جا برای به نظاره نشستن بر ایده ها و آرمان هایی است كه به شی تاریخی بدل شده اند.
از سوی دیگر اگر با این گفته هیتلر كه معتقد بود: «نظر عمومی عبارت است از نظر مردی كه از همه بلندتر فریاد می زند.» به قضیه نگاه كنیم برتون را یكی از بلندترین فریادهای سوررئالیسم خواهیم یافت. هر چند چنان كه مارك پولیتزوتی مترجم انگلیسی كتاب می نویسد این فریاد رسا نیز با محافظه كاری خاص خود همراه بوده است. « برتون كه هم به مصاحبه و هم به مصاحبه گر بدگمان بود، اصرار داشت سئوال ها به صورت مكتوب و پیشاپیش به او داد شود تا از غافلگیری های ناخوشایند پرهیز كند.
اغلب به خود اجازه می داد تا متن سئوال و پاسخ را ویرایش كند و همچنین اصرار داشت كه كل متن را پیش از انتشار ببیند این بدگمانی چندان شگفت نیست. نخست آنكه برتون خود در تحریف سخن دیگران بر ضد خود ایشان تبحری خاص داشت. مثلاً در گفت وگوهای منتشر شده اش با زیگموند فروید و آندره ژید خشم اعتراض آن سالخوردگان جا سنگین را برانگیخته بود، زیرا گفته های ایشان را زبردستانه چنان ویرایش كرده بود كه یكی را فضل فروشی فرتوت و دیگری را خودستایی از چشم افتاده نشان دهد.»(ص۱۱)
باید و نبایدها اولین و حدگذارترین واژه ها برای هر نوع مرزبندی جدیدند كه همواره در لایه ای از شرایط و دلایل پیچیده شده اند. این حدود از دو جنبه اهمیت دارند یكی آنكه مواضع موجود را مشخص می كنند و دوم این حدود را هدف حمله های رادیكال قرار می دهند. سوررئالیسم نقش بسته در آرای برتون خود مبتنی بر نوعی از سلوك روانی است كه بر نمودی از تداعی و بازخوانی ها و به شكل كلی تر گشایش ظرفیت های ناخودآگاه ذهن استوار است.
با این وجود برتون سوررئالیسم را پاسخگوی دو محور یا وجه كلی می بیند و در پاسخ به چارلز هنری فورد به سمت و سوی این وجوه اشاره می كند: «سوررئالیسم همیشه كوشیده بود به دو نوع مسئله پاسخ دهد: نوع اول به [مفاهیم] جاودان مربوط می شود (یعنی درگیری ذهن با وضعیت انسانی)، نوع دوم با [مفاهیم] جاری (یعنی ذهن در مقام شاهدی بر تطور خودش: برای آنكه این تطور اعتباری داشته باشد، ما عقیده داریم، هم در واقعیت و هم در رویا ذهن باید به چیزی فراتر از «لایه آشكار» رویدادها برسد و به آگاهی از «لایه پنهان» رویدادها دست بیابد.) (ص۲۲۱) این وجوه كه به گونه ای تلمیحی یادآور وضعیت های «در زمانی» و «هم زمانی» مطرح شده توسط«فردینال دو سوسور» اند با برخی موضع گیری های تاریخی و سوءتفاهم برانگیزی كه حدود سوررئالیسم را در محدوده ای زمانی و ساختاری قرار می دهند و درهم می آمیزند. از جمله این موارد تاریخی می توان به تاثیر جنگ جهانی اول بر جنبش هایی مثل دادائیسم و سوررئالیسم اشاره كرد ولی آنچه برتون بر آن پا می فشارد رد هر گونه تقدم و تراشیدن نقطه عزیمت برای «سوررئالیسم» از جنبش «دادا» است.
«اینكه سوررئالیسم را جنبشی بدانیم كه از تحول «دادا» پدید آمده، یا حاصل تصحیح خلاقانه دادا بود، نه دقیق است و نه از حیث ترتیب زمانی درست.»(ص۶۸) اساساً هر شكل از گذار به دوره جدید منوط به رخ دادن و یا قرار گرفتن در شرایطی است كه بر جاذبه نقطه پیشین غلبه می كند كه در مورد برتون این رخداد از اهمیتی خاص برخوردار است.
«در مركز چیزی كه من را از جذبه رمبو بیرون آورد، تغییر ناگهانی ماموریتم بود كه سبب شد در مركز روانی ارتش دوم در سن دیزیه دستیار دكتر رائول لروا شوم.» (ص۴۳) با وجود این قاب بندی و به گونه ای روشن هر شكل توضیح، تبیین و مشخص كردن حدود در مورد سوررئالیسم برای برتون آزاردهنده است و می توان این واكنش منفی را به شكلی بنیادین با نسبتی مستقیم با قانون كه احتیاج زیادی به حدود و ثغور و مواضع قطعی دارد در تضادی بنیادین دید. و همین زیرساخت نظری و رادیكال جنبش و یا به قول برتون «انقلاب سوررئالیستی» را تا جایی پیش می برد كه از مرز گالری ها و نشریات تندرو گذشته به جایی فراتر اشاره می كند كه شاید بتوان آن را از پیش درآمدهای انقلابی جدی تر در فرانسه به شمار آورد: «منظورم این نیست كه ما خودمان را «فراتر از قانون» می دانستیم، ما فقط در مورد قانون دچار شك شده بودیم.
از هر فرصتی استفاده می كردیم تا نارسایی های این قانون را نشان بدهیم، تا وقتی كه قانونی دیگر استوار بر مبنای حقیقی جای آن را می گرفت.
این معنایی است كه از آن حكم چاپ شده بر روی جلد اولین شماره «انقلاب سوررئالیستی» مراد می كردیم: «باید اعلامیه حقوق بشر جدیدی تدوین كرد.» (ص۱۰۹) بله تاكید بر این نكته كه سوررئالیسم سهم عمده ای در شكل گیری حساسیت مدرن ما داشته است از آنجا بر اهمیت خود پای می فشارد كه حساسیت این وضعیت حاشیه ای را در جایگاه تروریستی اش درك كنیم و به این گونه دغدغه های برتون بیندیشیم (هر چند كه نوعی تقدیس رسمی واژه «جایگاه» همواره برای برتون آزاردهنده بود) «از نظر من این كه كم كم دارند سوررئالیسم را- بی تردید برای از بین بردنش- در مدرسه تدریس می كنند، خودش خیلی زیاد است.» (ص۲۰۷) سوررئالیسم مودر نظر برتون درست با همان چالشی روبه رو است كه مفاهیمی مثل ادبیات و هنر.
این مفاهیم كه بر اصولی فرار و گریز پااستوار ند همواره بر دركی به دور از ترتیب و جایگاه و مكان اصرار داشته و این خود چالشی عظیم است با آنچه ادبیات آكادمیك در غالب انباشت تذكره ها و نقدهای فرهنگستانی در دوران معاصر به پیشنهاد آن پرداخته و در برخی موارد با تسریع در فرآیند انجماد و سنگ شدگی sclerosis این مفاهیم تنها به مشروعیت زایی های پدرسالارانه دل خوش داشته است. شاید این جملات برتون هنوز هم می تواند بر وجه ستیزجویانه با این وضعیت دلالت كند.

فرهاد اكبرزاده

منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

رئالیسم ایرانی

رئالیسم ایرانی
از مهم‌ترین ویژگی‌های یك نقاشی رئالیستی این است كه در نظر اول شبیه به آن چیزی است كه در واقعیت مشاهده می‌كنیم. تصاویری شناخته شده و در نزد همگان. اما این موضوع تنها سبب‌ساز پیدایش رابطه‌ای پیچیده بین اثر هنری و واقعیت می‌شود.
در نقاشی «باربر بازار تهران» اثر مسعود بهنام آیا شخص نقاشی شده وجود خارجی دارد؟ طنز تلخی كه در این اثر (كه جزو معدود آثار روایتی در نمایشگاه است) حضور دارد ناشی از چیست؟ تناقضات موجود در آثار مهدی فرهادیان را چگونه می‌توان تفسیر كرد؟ بنابراین هر آینه باید منتظر پرسش‌هایی در ذهن خود باشیم.
رئالیسم از آن دسته مكاتب تثبیت شده‌ای است كه با تمكین حضور تاریخی خود و با ظهور مكاتب جدید در عرصه‌ی هنر و ادبیات قدرتمندتر از گذشته جان گرفته و بر همین سیاق اجراهای غیرمتعارف و توجه به ویژگی‌های قومی را با بینش خود در هم آمیخته است. علت از سرگیری‌های مجدد این سبك به نحوی فراگیر در مناسبات تاریخی تكرار شونده نهفته است و شاید به همین خاطر باشد كه هنرمندان هیچ‌گاه شناخت خود از واقعیت را كامل ارزیابی نكرده‌اند. بی‌جهت نیست كه مؤلفه‌های این سبك بسته به موقعیت به‌طور دایم تغییر كرده و امروز نیز با پیچیده‌تر شدن مسایل انسانی زبان دیالكتیكی رئالیسم به عناصری چون تعلیق و ایهام نزدیك شده است.
اما آن‌چه موجب اهمیت این سبك در موقعیت امروز هنرهای تجسمی می‌شود این است كه با توجه به وضعیت انسان معاصر، رئالیسم از جمله معدود سبك‌های نقاشی است كه هم‌پای مدیاهای جدید تجسمی به دغدغه‌های انسانی می‌پردازد. در واقع رئالیسمی كه امروز از آن نام می‌برد با ارجاعات بی‌شمار به رسانه‌های تصویری (خصوصاً عكس) و با القا این نكته كه هیچ یك از بازنمودهای واقعیت مطمئن و كامل نیستند سعی در به چالش كشیدن ادراكات مخاطب و نیز مشاركت وی دارد. بدین‌سان گرایش فوق از جهاتی چند از جنبش‌های مدرن در نقاشی پیچیده‌تر می‌نماید، چرا كه هدف از این سبك هر چه كه باشد؛ از بازنمایی خنثی گرفته تا نمایش تمایلات سیاسی و یا ایجاد شباهت تصنعی نسبت به واقعیت و اصولاً هرگونه ارجاع مستقیم یا كنایه‌وار ادراكات ما را به تحریف برده و در این مسیر عناصر ساختاری تصویر به طور دایم در همراهی و تجانس با قراردادهای متغیر زندگی تغییر می‌یابند. در گرماگرم چنین فرآیندی، نقاش می‌كوشد هم در توافق بازنمودهای عینی و ذهنی وهم در احیاء نقاشی سنتی و نیز ارتباط آن با نقاشی مدرن سازشی برقرار نماید. بنابراین او نیاز مبرمی به مشاهده‌ی دقیق واقعیت و نیز پیگیری تجربه‌های شخصی خود دارد تا بتواند مضامین گوناگون را با طرح ایده های تازه القا نماید.
اما همواره تحریف واقعیت و یا به‌عبارتی دستكاری آن در انطباق با واقعیت صورت می‌گیرد، از این رو تشخیص مرز باریكی كه در این بین وجود دارد از اهمیت بسزایی برخوردار است. در رئالیسم امروز كمتر پیش می‌آید كه نقاش تنها به تقلید عینیات پرداخته و به ذهنیات خود مجال خیالپردازی ندهد. در این حالت اصالت اثر هنری تا حدی زیر سؤال می‌رود؛ چرا كه امكانات و قابلیت‌های این سبك در ادوار مختلف تغییر و گسترش یافتند و رویكردهای مكرر به واقعیت بحران‌زده مؤید این نكته است.
و اما در ایران به‌واسطه‌ی شتابی كه در نقاشی معاصر مبنی بر تجربه‌گری در ابعاد گوناگون كه مهم‌ترین آن یافتن هویت ملی است چندان جای تعجب نیست كه هیچ‌گاه این مكتب نتواند به زبانی مستقل در نقاشی ایران تبدیل شود و به همین خاطر برگزاری نمایشگاه رئالیسم برای نقاشی ما حایز اهمیت است (به شرط تداوم) چرا كه بعد از خروج این سبك از بی‌ینال‌های واپسین و دیگر نمایشگاه‌های رسمی گرایش به بازنمایی به صورتی خودجوش به حركت‌های زیرپوستی خود ادامه داده و نمایشگاه‌های فوق محلّ تلاقی اندیشه‌ورزی و توان‌های اجرایی هنرمندانی بود كه در قالب بازنمایی دریافت‌های خود را به نمایش می‌گذارند. به همین منظور باید به جنبه‌های فرهنگساز و امیدبخش آن اشاره نمود كه نشان از جایگاه ویژه‌ی این سبك در نزد مخاطب ایرانی دارد.
و اما سیمای رئالیسم ایرانی همان‌گونه بود كه انتظار می‌رفت. نمایش آثار گواه بر این بود كه اغلب هنرمندان شركت‌كننده طی سالیان اخیر در دایره‌ای بسته و بر سبیل عادات تصویری كار كرده‌اند. شیوه‌های ساده و تكراری بازنمایی، روش‌های مألوف قلم‌زنی و نیز عدم حضور تأثیرات ادبی و فلسفی در آثار باعث می‌شود كه بگوییم نه دستاورد تكنیكی قابل توجهی را شاهد بودیم، نه حساسیت‌های زیباشناسانه و نه تفكرات متعالی انسانی. مهم‌ترین ویژگی نمایشگاه رئالیسم این است كه هنرمندان ایرانی به بیان شخصی و بی‌اسطه‌ی واقعیت تمایل بیشتری داشتند و از این رو تأثیر استفاده از تصاویر رسانه‌ای در آثار بسیار كم‌رنگ بود. پر واضح است كه استفاده از ابزار سنتی نقاشی با تعبیرات شخصی و جدید هیچ‌گونه منافاتی نداشتند واین مسئله به هنرمند بستگی دارد كه به صورت شماتیك سنت‌گرایانه را با رویكردی امروزین و با مختصاتی جهان‌شمول بدل نماید.

وبگردی
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهوری معتقد است که ما یک بار برای همیشه باید مشکل مشروعیت و مقبولیت را در کشور حل کنیم. این درست نیست که بخشی از نظام هم مشروع باشد هم مقبول اما بخش دیگری که از دل همین نظام در آمده است فقط مقبول باشد.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه - برنامه کامل خندوانه با حضور مهران مدیری مهمان ویژه برنامه عید فطر برنامه خندوانه بود و این قسمت از مجموعه خندوانه را خاص کرد.
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید!
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید! - بر این اساس، ورزشگاه‌های دستگردی، تختی، معتمدی، آزادی، شیرودی، بوستان‌های گفت‌وگو، طالقانی، ولایت، پردیسان، هنرمندان، پارک شهر و ضلع شمالی ساختمان مجلس شورای اسلامی به عنوان محل‌های مناسب تجمع در تهران تعیین شده‌اند و از این پس معترضان می‌توانند در این محل‌ها تجمع کنند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!