دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷ / Monday, 24 September, 2018

مکانیک سلوک


مکانیک سلوک
● درباره سرگذشت سوررئالیسم
از امروز تا قرن ها بعد هر هنری كه راهی جدید برای رهایی بیشتر ذهن پیش بگیرد سوررئالیست است. (آندره برتون)
گفتن از مكتب ها و نحله ها در مفهوم عام آن گفتن از آن سازوكارهایی است كه در همراه كردن اجتماعی از هنرمندان، نویسندگان یا هر قشر دیگری زیر چتری از توافقات كلی موثر افتاده اند. این اركان كه البته در اشكال هنری در تفرد خویش نیز بر نوعی توافق پنهان نظر دارند در زبان راویان و همراهان آن مكاتب رنگی از آرمان به خود می گیرند كه در پس هر نشانه مسكوت مانده است. شاید پنجره ای از خاطرات و دغدغه های آندره برتون به سوی سوررئالیسم در گذرگاه های عبور این جنبش شورانگیز و پرسروصدا باز شده، بهترین جا برای به نظاره نشستن بر ایده ها و آرمان هایی است كه به شی تاریخی بدل شده اند.
از سوی دیگر اگر با این گفته هیتلر كه معتقد بود: «نظر عمومی عبارت است از نظر مردی كه از همه بلندتر فریاد می زند.» به قضیه نگاه كنیم برتون را یكی از بلندترین فریادهای سوررئالیسم خواهیم یافت. هر چند چنان كه مارك پولیتزوتی مترجم انگلیسی كتاب می نویسد این فریاد رسا نیز با محافظه كاری خاص خود همراه بوده است. « برتون كه هم به مصاحبه و هم به مصاحبه گر بدگمان بود، اصرار داشت سئوال ها به صورت مكتوب و پیشاپیش به او داد شود تا از غافلگیری های ناخوشایند پرهیز كند.
اغلب به خود اجازه می داد تا متن سئوال و پاسخ را ویرایش كند و همچنین اصرار داشت كه كل متن را پیش از انتشار ببیند این بدگمانی چندان شگفت نیست. نخست آنكه برتون خود در تحریف سخن دیگران بر ضد خود ایشان تبحری خاص داشت. مثلاً در گفت وگوهای منتشر شده اش با زیگموند فروید و آندره ژید خشم اعتراض آن سالخوردگان جا سنگین را برانگیخته بود، زیرا گفته های ایشان را زبردستانه چنان ویرایش كرده بود كه یكی را فضل فروشی فرتوت و دیگری را خودستایی از چشم افتاده نشان دهد.»(ص۱۱)
باید و نبایدها اولین و حدگذارترین واژه ها برای هر نوع مرزبندی جدیدند كه همواره در لایه ای از شرایط و دلایل پیچیده شده اند. این حدود از دو جنبه اهمیت دارند یكی آنكه مواضع موجود را مشخص می كنند و دوم این حدود را هدف حمله های رادیكال قرار می دهند. سوررئالیسم نقش بسته در آرای برتون خود مبتنی بر نوعی از سلوك روانی است كه بر نمودی از تداعی و بازخوانی ها و به شكل كلی تر گشایش ظرفیت های ناخودآگاه ذهن استوار است.
با این وجود برتون سوررئالیسم را پاسخگوی دو محور یا وجه كلی می بیند و در پاسخ به چارلز هنری فورد به سمت و سوی این وجوه اشاره می كند: «سوررئالیسم همیشه كوشیده بود به دو نوع مسئله پاسخ دهد: نوع اول به [مفاهیم] جاودان مربوط می شود (یعنی درگیری ذهن با وضعیت انسانی)، نوع دوم با [مفاهیم] جاری (یعنی ذهن در مقام شاهدی بر تطور خودش: برای آنكه این تطور اعتباری داشته باشد، ما عقیده داریم، هم در واقعیت و هم در رویا ذهن باید به چیزی فراتر از «لایه آشكار» رویدادها برسد و به آگاهی از «لایه پنهان» رویدادها دست بیابد.) (ص۲۲۱) این وجوه كه به گونه ای تلمیحی یادآور وضعیت های «در زمانی» و «هم زمانی» مطرح شده توسط«فردینال دو سوسور» اند با برخی موضع گیری های تاریخی و سوءتفاهم برانگیزی كه حدود سوررئالیسم را در محدوده ای زمانی و ساختاری قرار می دهند و درهم می آمیزند. از جمله این موارد تاریخی می توان به تاثیر جنگ جهانی اول بر جنبش هایی مثل دادائیسم و سوررئالیسم اشاره كرد ولی آنچه برتون بر آن پا می فشارد رد هر گونه تقدم و تراشیدن نقطه عزیمت برای «سوررئالیسم» از جنبش «دادا» است.
«اینكه سوررئالیسم را جنبشی بدانیم كه از تحول «دادا» پدید آمده، یا حاصل تصحیح خلاقانه دادا بود، نه دقیق است و نه از حیث ترتیب زمانی درست.»(ص۶۸) اساساً هر شكل از گذار به دوره جدید منوط به رخ دادن و یا قرار گرفتن در شرایطی است كه بر جاذبه نقطه پیشین غلبه می كند كه در مورد برتون این رخداد از اهمیتی خاص برخوردار است.
«در مركز چیزی كه من را از جذبه رمبو بیرون آورد، تغییر ناگهانی ماموریتم بود كه سبب شد در مركز روانی ارتش دوم در سن دیزیه دستیار دكتر رائول لروا شوم.» (ص۴۳) با وجود این قاب بندی و به گونه ای روشن هر شكل توضیح، تبیین و مشخص كردن حدود در مورد سوررئالیسم برای برتون آزاردهنده است و می توان این واكنش منفی را به شكلی بنیادین با نسبتی مستقیم با قانون كه احتیاج زیادی به حدود و ثغور و مواضع قطعی دارد در تضادی بنیادین دید. و همین زیرساخت نظری و رادیكال جنبش و یا به قول برتون «انقلاب سوررئالیستی» را تا جایی پیش می برد كه از مرز گالری ها و نشریات تندرو گذشته به جایی فراتر اشاره می كند كه شاید بتوان آن را از پیش درآمدهای انقلابی جدی تر در فرانسه به شمار آورد: «منظورم این نیست كه ما خودمان را «فراتر از قانون» می دانستیم، ما فقط در مورد قانون دچار شك شده بودیم.
از هر فرصتی استفاده می كردیم تا نارسایی های این قانون را نشان بدهیم، تا وقتی كه قانونی دیگر استوار بر مبنای حقیقی جای آن را می گرفت.
این معنایی است كه از آن حكم چاپ شده بر روی جلد اولین شماره «انقلاب سوررئالیستی» مراد می كردیم: «باید اعلامیه حقوق بشر جدیدی تدوین كرد.» (ص۱۰۹) بله تاكید بر این نكته كه سوررئالیسم سهم عمده ای در شكل گیری حساسیت مدرن ما داشته است از آنجا بر اهمیت خود پای می فشارد كه حساسیت این وضعیت حاشیه ای را در جایگاه تروریستی اش درك كنیم و به این گونه دغدغه های برتون بیندیشیم (هر چند كه نوعی تقدیس رسمی واژه «جایگاه» همواره برای برتون آزاردهنده بود) «از نظر من این كه كم كم دارند سوررئالیسم را- بی تردید برای از بین بردنش- در مدرسه تدریس می كنند، خودش خیلی زیاد است.» (ص۲۰۷) سوررئالیسم مودر نظر برتون درست با همان چالشی روبه رو است كه مفاهیمی مثل ادبیات و هنر.
این مفاهیم كه بر اصولی فرار و گریز پااستوار ند همواره بر دركی به دور از ترتیب و جایگاه و مكان اصرار داشته و این خود چالشی عظیم است با آنچه ادبیات آكادمیك در غالب انباشت تذكره ها و نقدهای فرهنگستانی در دوران معاصر به پیشنهاد آن پرداخته و در برخی موارد با تسریع در فرآیند انجماد و سنگ شدگی sclerosis این مفاهیم تنها به مشروعیت زایی های پدرسالارانه دل خوش داشته است. شاید این جملات برتون هنوز هم می تواند بر وجه ستیزجویانه با این وضعیت دلالت كند.

فرهاد اكبرزاده

منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

رویاهای سوررآلیسم

رویاهای سوررآلیسم
برای توجه خواننده به ویژگی های فکری مکتب سوررآلیسم یا «فراواقع گرایی»، بهتر است نخست اشاره ای به مکتب ادبی (Dadaisme) شود که قبل از سوررآلیسم در اروپا متولد شد. این مکتب برای ستیز و دهن کجی به مکاتب دیگر رایج اروپایی، در اوایل قرن بیستم به وجود آمد و همانند اغلب مکاتب ادبی اروپا زادگاهش کشور فرانسه بود.
مکتب دادائیسم بر روی خرابه های جنگ جهانی دوم بنا شد و همچون کودکی ناقص الخلقه پس از یک عمر کوتاه هیاهویی برانگیخت و به زودی خاموش شد- این مکتب را باید عکس العملی متأثر از کشتارها، نابه سامانی ها و ویرانی های جنگ دانست که حاکی از روحیه نومیدانه و پر اضطراب و هرج و مرج بود و آن را باید طغیانی بر ضد هنر و اخلاق در روابط اجتماعی آن زمان دانست که می خواست انسان را از زیر بار عقل و منطق آزاد کند. پایه گذار این مکتب جوانی بود به نام تریستان تزارا (T.Tzara) و کسانی مانند آندره برتون (A.Berton)، لوئی آراگون (L.Aragon)، پل الوار (P.Elvard) و فیلیپ سوپو به این مکتب پیوستند.
در سال ۱۹۲۰ پیروان این مکتب، خود گفتند که مکتب «دادا» تخریب کننده ادبیات، اخلاق و جامعه است و بسیاری از بزرگان این مکتب مانند آندره برتون، لویی آراگون، پل الوار، فیلیپ سوپو، رویر دستو، بنژامین و چند تن دیگر، مکتب جدیدی را پایه ریزی کردند، که فراواقع گرایی یا سوررآلیسم نامیده شد.
این مکتب که دادائیسم، راه آن را هموار کرده بود، بر پایه فلسفه برکسون و نظریات فروید نباشد و پیروانش معتقد به هذیان و کشف و شهود و جست و جو در جهان رویا و ضمیر پنهان هستند و طریقه رسیدن به این هدف ها را، توسل به طنز و عرفان و رویا و جنون و نگارش خود به خود می دانند.
محصول کار آنان بر نامفهومی و هذیان و غرابت و ابهام و نفی ادبیات کلاسیک و سنتی قرار گرفت. مکتب سوررآلیسم در قلمرو شعر، نمایشنامه و رومان هم نفوذ کرد و آثاری پدید آورد. در فرهنگ معین زیر عنوان کلمه سوررآلیسم چنین آمده است: «سوررآلیسم [فرrealism-sur ، برتر از واقع] : شیوه ای است ادبی که در سال ۱۹۲۲ در فرانسه پیدا شد و مانند مکتب های دیگر دامنه نفوذ خود را به هنرهای دیگر هم کشاند.
این کلمه را نخستین بار گیوم آپولینر در شمیه یکی از نمایشنامه های خود به نام پستان های تیرزیاس Les Mamelles de Tiresids به کار برد (۱۹۱۶) ولی منظور وی از این لفظ مکتب جدیدی که اکنون به بحث در آن می پردازیم نبوده است. این مکتب با جنبش تازه ای که در قلمرو علم پیدا شد همگام و همصدا می شود و کوشش می کند جبر منطقی و قانون علیت را ویران کند، شکستن سدها و گشودن بندها به عبارت دیگر عصیان در برابر همه چیز محرک باطنی سوررآلیسم است.
سوررآلیسم خودکاری ذهنی است که می خواهد، با زبان یا قلم و وسیله دیگر جریان واقعی عمل تفکر را بیان کند. سوررآلیسم بیان و تثبیت تفکر دور از فرمان عقل است و رابطه ای با قوانین زیبا شناسی و اصول اخلاق ندارد و طرفداران این مکتب برای برانگیختن و بیرون کشیدن «واقعیت جامع» که در اعماق «ضمیر پنهان» آدمی مدفون شده است، چند وسیله عمل پیشنهاد می کند، که ساده ترین آن ها «نوشتن خود به خود» است، یعنی نویسنده، پس از آنکه خود را به رویا سپرد، هرچه به ذهنش رسید باید بی تأمل یادداشت کند. اولین جمله خود به خود می آید و به دنبال آن جملات دیگر – که با ذهن هوشیار رابطه ای ندارد – جاری می شود. منشأ این مکتب را بیش از هرجای دیگر در شعر جست و جو باید کرد، زیرا سوررآلیست ها می کوشند تا از راه شعر بر اذهان تسلط پیدا کنند.
نخستین ریشه های سوررآلسیم را در رمانتیسم می بینیم، سوررآلیسم زبان قرن بیستم و نابسامانی ها و آشفتگی های روزگار ما را بازگو می کند. از بازرسی عقل و منطق به دور است. پاداش هنر را خود هنر می داند و می گوید: سود هنر در آن است که بی سود باشد.
رویا را از قلمرو واقعیت برتر می داند و برای حل مسایل اساسی زندگی از آن کمک می گیرد. چون در عالم رویا همه چیز سهل و ساده می نماید و همه چیز طبیعی جلوه گر می شود، زیرا مشکل آشفته کننده «امکان» در آن مطرح نیست. اصول این مکتب عبارتند از:
۱) هزل
۲) رویا
۳) دیوانگی........»
(فر، معین، ج ۵، اعلام، ص ۸۲۰_۸۱۹) همانطور که در بالا اشاره شد، این مکتب از فرانسه آغاز گردید و به تدریچ به همه اروپا و آمریکا سرایت کرد. در سال ۱۹۲۴ فعالیت و آوازه سورآلیست ها به اوج قدرت خود رسید و در پاریس مجله ای به نام «انقلاب سوررآلیسم» به قلم «اندره برتون» منتشر شد، این مجله تا سال ۱۹۲۹ انتشار می یافت و عقاید سوررآلیست ها در آن مطرح می گردید، که از جمله گزارش هایی درباره «رویا» و نخستین نمونه های «نگارش خود به خود» بود، که خلاصه آن چنین است: نویسنده، پس از آنکه ذهن خود را در حال نیمه هوشیاری رویا مانندی قرار می دهد، اختیار اندیشه را به دست قلم می سپارد تا هر کجا که میلش باشد او را ببرد. بر این اساس، اندره برتون در «نخستین بیانیه سوررآلیسم» دستور زیر را به نویسندگان می دهد: «در نقطه ای بنشینید که کاملاً برای تمرکز افکارتان مساعد باشد، آنگاه کاغذ و قلم را به دست بگیرید.
خود را به حالت تأثیر پذیری در آورید درباره هنرهای خودتان و هنرهایی که دیگران دارند فکر نکنید و آن ها را به باد فراموشی بسپارید، پیش خود تکرار کنید که ادبیات یکی از راه های خطرناکی است که آدمی را به همه جا می کشاند، بی آنکه پیشاپیش موضوعی را در نظر داشته باشید، به سرعت شروع به نوشتن کنید، بدون درنگ با چنان شتابی بنویسید که فرصت بازخواندن آنچه را که نوشته اید، نداشته باشید. جمله اول به خودی خود می آید و به دنبال آن جملات دیگری که با ذهن هوشیار رابطه ای ندارند، بلکه در اعماق ضمیر پنهان در هم فشرده و مدفون شده اند و فقط انتظار لحظه ای را می کشند که در عالم خارج تجلی کنند.
پشت سر هم و به طور خودکار روی کاغذ خواهند آمد. معلوم است که در چنین نوشته ای احتیاج به نقطه گذاری نیست، حتی استعمال آن زیان آور است، زیرا موجب مانع در جریان فکری و درونی نویسنده می شود. اگر تصادفاً دچار اشکال و تردید شدید و کلمه ای به نظرتان مشکوک آمد، به دنبال آن کلمه یا حرف تصادفی مثلاً حرفI را پشت سر هم تکرار کنید. کلمه ای که باید به طور خودکار به دنبال آن بیاید عاقبت از راه سر می رسد و بدین طریق نثر یا شعر شما ادامه یا پایان می یابد.» (مکتب های ادبی، ج ۲، ص ۴۳۰) بالاترین وسیله ای در دست نویسنده سوررآلیسم است «رویا» است که آماده و مهیا در طبیعت وجود دارد.
رویا تظاهر و تجلی پنهان است که بهترین وسیله شناسایی موقت به کار می رود به شرط آنکه پس از بیداری آن را بتوان در ذهن زنده و مرور کرد. وسیله دیگری که می تواند دست مایه نویسنده سوررآلیسم باشد، امراض روانی است، به ویژه امراضی که هذیان ذهن بر می انگیزد و بدین طریق مطالب منطقی را که با اندیشه های جنون آمیز که از ذهن ناشی شده در هم می آمیزد و واقعیت جدیدی را خلق می کند. این وسیله ای است که خود طبیعت در اختیار نویسندگان سوررآلیسم گذاشته است.
سوررآلیسم در پایه و اساس با شیوه های زیبا شناسی تباین دارد، زیرا پژوهنده سوررآلیست چون عمیقاً در زندگی روانی اشخاص فرو می رود در آنجا همه چیز را مبهم و آشفته و نا مفهوم می بیند، بنابراین به نظر او ارزش ها و روابط میان امور مفهوم عادی خود را از دست می دهند از این رو نویسنده سوررآلیست روشی برای کاوش در اعماق مخفی و ضمیر پنهان خود ابداع می کند و آن را وسیله حقیقی شناخت می داند و در واقع این وسیله دیوار حایلی بین عقل و جنون است که می خواهد از آن بهره بگیرد.
به طور خلاصه باید گفت: سوررآلیسم عبارت است از بیان اندیشه ها و افکار نهانی آدمی بدون دخالت فرد و ملاحظات اخلاقی، هنری، ادبی و سیاسی یعنی اراده آزاد تخیلات بدون قید و بند، همانطور که به هنگام خواب و رویا برای انسان پیش می آید و مسلم است منبع این گونه احساسات جز ضمیر پنهان نمی تواند چیز دیگری باشد، یعنی همان چیزی که زیگموید فروید روانشناس معروف اعلام کرده بود و دانستیم که اساس این احساسات پنهانی بر رویا نهاده شده است.

وبگردی
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر - وزیربهداشت بهترین توصیه رو به اون پیرمرد بیچاره کرد که گفت: خودت بمال. پیرمرد باید دستش رو محکم می‌مالید به گوش وزیر تا یک بار هم که شده از تخت اخلاق فرعونی بیاد پایین
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص - کاش در این میان یکی به ما بگوید که بالاخره بی حجاب بد است، خوب است؟ چه زمانی بد است؟ چه زمانی خوب است؟
پاییز بازار ثانویه
پاییز بازار ثانویه - اگر ما نتوانیم تفاوت فاحش قیمت ارز در بازار آزاد و ثانویه را جبران کنیم و نتوانیم به بازار ثانویه عمق کافی ببخشیم عملا بازار ثانویه از دور خارج خواهد شد. قرار بود بازار ثانویه و آزاد یک تفاوت حداقلی داشته باشند. قرار بود نهایتا اختلاف قیمت در این دو بازار ۲۰۰ یا ۳۰۰ تومان باشد نه هفت هزار تومان!
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی - حمید رسایی عضو جبهه پایداری در صفحه شخصی خود در شبکه توییتر نسبت به اهانت زشت امیر تتلو به امام حسین (ع) و 72 تن از یاران باوفایش واکنش تندی نشان داد.
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+)
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+) - پزشکان هنگامی که یک نوزاد دختر اندونزیایی را در یکی از بیمارستان های این کشور به دنیا آوردند بسیار وحشت زده شدند. نوزاد تازه متولد شده با یک چشم بزرگ روی پیشانی اش متولد شد و پس از هفت ساعت درگذشت.
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای !
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای ! - فردی به نام علی‌اکبر رائفی‌پور كه رسانه‌‌های اصولگرا از او به عنوان «استاد، محقق و پژوهشگر» یاد می‌كنند! در تاریخ 29 اردیبهشت 96 (در كوران انتخابات ریاست‌جمهوری) در نامه‌ای سرگشاده به امیرحسین مقصودلو (تتلو) نوشت: «امیر جان بخوان، تو باید بخوانی، عیبی ندارد! سرت را بالا بگیر و خدا را شکر کن که به واسطه تو این همه نفاق را آشکار کرد! دلت محکم باشد پهلوان! تو فقط بخوان، بخوان
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی - انتشار عکس‌های نشستن احمد خمینی زیر کولر در بخش وی‌آی‌پی هیات که پوششی شیشه‌ای دارد و از سینه‌زنان جداست، پس از توضیح او که گفت آن جایگاه مربوط به «روحانیون درجه یک و دو قم» است و «اون بالا معممین میشینن که لباسشون چون زیاده باعث گرمازدگی نشه»، با واکنش‌های تندتری هم همراه بود.
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن!
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن! - واکنش جالب مقام معظم رهبری به روبوسی کیارستمی با خانم داور جشنواره کن از زبان عزت الله ضرغامی
لحظه هولناک در چاه انداختن دختر بچه توسط پسرعمویش
لحظه هولناک در چاه انداختن دختر بچه توسط پسرعمویش - این فیلم که توسط دوربین های امنیتی گرفته شده لحظه به چاه انداختن دختر 5 ساله ای در اصفهان توسط پسر بچه ای کوچک را به تصویر کشیده است.
آشنایی با لامبورگینی! کاملا ایرانی
آشنایی با لامبورگینی! کاملا ایرانی - جوان خوش ذوق ایرانی لامبورگینی! تماما ایرانی را طراحی و تولید کرده است.
سلطان سکه
سلطان سکه - اولین جلسه دادگاه "وحید مظلومین" معروف به سلطان سکه به همراه ۱۴ نفر از همدستانش امروز در شعبه دو دادگاه ویژه مفاسد اقتصادی به ریاست قاضی زرگر و به صورت علنی برگزار شد.
ریحانه یا لیلا؟! / حاشیه سازی ریحانه پارسا بازیگر سریال پدر
ریحانه یا لیلا؟! / حاشیه سازی ریحانه پارسا بازیگر سریال پدر - با وجود اینکه چند روزی است سریال پر حاشیه "پدر" به پایان رسیده است، اما انتشار تصاویر ریحانه پارسا بازیگر نقش اول زن این سریال جنجال تازه‌ای به پا کرده است. این جنجال در حالی ایجاد شده که سازندگان سریال "پدر" به دنبال تولید فصل دوم آن هستند.