شنبه ۲۷ بهمن ۱۳۹۷ / Saturday, 16 February, 2019

مکانیک سلوک


مکانیک سلوک
● درباره سرگذشت سوررئالیسم
از امروز تا قرن ها بعد هر هنری كه راهی جدید برای رهایی بیشتر ذهن پیش بگیرد سوررئالیست است. (آندره برتون)
گفتن از مكتب ها و نحله ها در مفهوم عام آن گفتن از آن سازوكارهایی است كه در همراه كردن اجتماعی از هنرمندان، نویسندگان یا هر قشر دیگری زیر چتری از توافقات كلی موثر افتاده اند. این اركان كه البته در اشكال هنری در تفرد خویش نیز بر نوعی توافق پنهان نظر دارند در زبان راویان و همراهان آن مكاتب رنگی از آرمان به خود می گیرند كه در پس هر نشانه مسكوت مانده است. شاید پنجره ای از خاطرات و دغدغه های آندره برتون به سوی سوررئالیسم در گذرگاه های عبور این جنبش شورانگیز و پرسروصدا باز شده، بهترین جا برای به نظاره نشستن بر ایده ها و آرمان هایی است كه به شی تاریخی بدل شده اند.
از سوی دیگر اگر با این گفته هیتلر كه معتقد بود: «نظر عمومی عبارت است از نظر مردی كه از همه بلندتر فریاد می زند.» به قضیه نگاه كنیم برتون را یكی از بلندترین فریادهای سوررئالیسم خواهیم یافت. هر چند چنان كه مارك پولیتزوتی مترجم انگلیسی كتاب می نویسد این فریاد رسا نیز با محافظه كاری خاص خود همراه بوده است. « برتون كه هم به مصاحبه و هم به مصاحبه گر بدگمان بود، اصرار داشت سئوال ها به صورت مكتوب و پیشاپیش به او داد شود تا از غافلگیری های ناخوشایند پرهیز كند.
اغلب به خود اجازه می داد تا متن سئوال و پاسخ را ویرایش كند و همچنین اصرار داشت كه كل متن را پیش از انتشار ببیند این بدگمانی چندان شگفت نیست. نخست آنكه برتون خود در تحریف سخن دیگران بر ضد خود ایشان تبحری خاص داشت. مثلاً در گفت وگوهای منتشر شده اش با زیگموند فروید و آندره ژید خشم اعتراض آن سالخوردگان جا سنگین را برانگیخته بود، زیرا گفته های ایشان را زبردستانه چنان ویرایش كرده بود كه یكی را فضل فروشی فرتوت و دیگری را خودستایی از چشم افتاده نشان دهد.»(ص۱۱)
باید و نبایدها اولین و حدگذارترین واژه ها برای هر نوع مرزبندی جدیدند كه همواره در لایه ای از شرایط و دلایل پیچیده شده اند. این حدود از دو جنبه اهمیت دارند یكی آنكه مواضع موجود را مشخص می كنند و دوم این حدود را هدف حمله های رادیكال قرار می دهند. سوررئالیسم نقش بسته در آرای برتون خود مبتنی بر نوعی از سلوك روانی است كه بر نمودی از تداعی و بازخوانی ها و به شكل كلی تر گشایش ظرفیت های ناخودآگاه ذهن استوار است.
با این وجود برتون سوررئالیسم را پاسخگوی دو محور یا وجه كلی می بیند و در پاسخ به چارلز هنری فورد به سمت و سوی این وجوه اشاره می كند: «سوررئالیسم همیشه كوشیده بود به دو نوع مسئله پاسخ دهد: نوع اول به [مفاهیم] جاودان مربوط می شود (یعنی درگیری ذهن با وضعیت انسانی)، نوع دوم با [مفاهیم] جاری (یعنی ذهن در مقام شاهدی بر تطور خودش: برای آنكه این تطور اعتباری داشته باشد، ما عقیده داریم، هم در واقعیت و هم در رویا ذهن باید به چیزی فراتر از «لایه آشكار» رویدادها برسد و به آگاهی از «لایه پنهان» رویدادها دست بیابد.) (ص۲۲۱) این وجوه كه به گونه ای تلمیحی یادآور وضعیت های «در زمانی» و «هم زمانی» مطرح شده توسط«فردینال دو سوسور» اند با برخی موضع گیری های تاریخی و سوءتفاهم برانگیزی كه حدود سوررئالیسم را در محدوده ای زمانی و ساختاری قرار می دهند و درهم می آمیزند. از جمله این موارد تاریخی می توان به تاثیر جنگ جهانی اول بر جنبش هایی مثل دادائیسم و سوررئالیسم اشاره كرد ولی آنچه برتون بر آن پا می فشارد رد هر گونه تقدم و تراشیدن نقطه عزیمت برای «سوررئالیسم» از جنبش «دادا» است.
«اینكه سوررئالیسم را جنبشی بدانیم كه از تحول «دادا» پدید آمده، یا حاصل تصحیح خلاقانه دادا بود، نه دقیق است و نه از حیث ترتیب زمانی درست.»(ص۶۸) اساساً هر شكل از گذار به دوره جدید منوط به رخ دادن و یا قرار گرفتن در شرایطی است كه بر جاذبه نقطه پیشین غلبه می كند كه در مورد برتون این رخداد از اهمیتی خاص برخوردار است.
«در مركز چیزی كه من را از جذبه رمبو بیرون آورد، تغییر ناگهانی ماموریتم بود كه سبب شد در مركز روانی ارتش دوم در سن دیزیه دستیار دكتر رائول لروا شوم.» (ص۴۳) با وجود این قاب بندی و به گونه ای روشن هر شكل توضیح، تبیین و مشخص كردن حدود در مورد سوررئالیسم برای برتون آزاردهنده است و می توان این واكنش منفی را به شكلی بنیادین با نسبتی مستقیم با قانون كه احتیاج زیادی به حدود و ثغور و مواضع قطعی دارد در تضادی بنیادین دید. و همین زیرساخت نظری و رادیكال جنبش و یا به قول برتون «انقلاب سوررئالیستی» را تا جایی پیش می برد كه از مرز گالری ها و نشریات تندرو گذشته به جایی فراتر اشاره می كند كه شاید بتوان آن را از پیش درآمدهای انقلابی جدی تر در فرانسه به شمار آورد: «منظورم این نیست كه ما خودمان را «فراتر از قانون» می دانستیم، ما فقط در مورد قانون دچار شك شده بودیم.
از هر فرصتی استفاده می كردیم تا نارسایی های این قانون را نشان بدهیم، تا وقتی كه قانونی دیگر استوار بر مبنای حقیقی جای آن را می گرفت.
این معنایی است كه از آن حكم چاپ شده بر روی جلد اولین شماره «انقلاب سوررئالیستی» مراد می كردیم: «باید اعلامیه حقوق بشر جدیدی تدوین كرد.» (ص۱۰۹) بله تاكید بر این نكته كه سوررئالیسم سهم عمده ای در شكل گیری حساسیت مدرن ما داشته است از آنجا بر اهمیت خود پای می فشارد كه حساسیت این وضعیت حاشیه ای را در جایگاه تروریستی اش درك كنیم و به این گونه دغدغه های برتون بیندیشیم (هر چند كه نوعی تقدیس رسمی واژه «جایگاه» همواره برای برتون آزاردهنده بود) «از نظر من این كه كم كم دارند سوررئالیسم را- بی تردید برای از بین بردنش- در مدرسه تدریس می كنند، خودش خیلی زیاد است.» (ص۲۰۷) سوررئالیسم مودر نظر برتون درست با همان چالشی روبه رو است كه مفاهیمی مثل ادبیات و هنر.
این مفاهیم كه بر اصولی فرار و گریز پااستوار ند همواره بر دركی به دور از ترتیب و جایگاه و مكان اصرار داشته و این خود چالشی عظیم است با آنچه ادبیات آكادمیك در غالب انباشت تذكره ها و نقدهای فرهنگستانی در دوران معاصر به پیشنهاد آن پرداخته و در برخی موارد با تسریع در فرآیند انجماد و سنگ شدگی sclerosis این مفاهیم تنها به مشروعیت زایی های پدرسالارانه دل خوش داشته است. شاید این جملات برتون هنوز هم می تواند بر وجه ستیزجویانه با این وضعیت دلالت كند.

فرهاد اكبرزاده

منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

سبک و هنر باروک

سبک و هنر باروک
سبك باروك در طی قرن هفدهم و هجدهم توانست در اروپا حكمرانی كند و تأثیر عمیقی در معماری، نقاشی، مجسمه سازی و حتی شهرسازی بگذارد. در این سبك خاص كه با واكنش های متفاوتی مواجه شد، ایجاد كشش و جاذبه در زمینه های عقلانی و عاطفی بیش از هر زمان مورد توجه قرار گرفت. در عین حال كه به عناصری چون فضاسازی و نورپردازی نیز توجه شد.
براساس گفته بسیاری اندیشمندان این سبك بیش از هر جا در ایتالیا، شهر رم پرورش یافت و تحت تأثیر عمیق كاتولیك ها قرار گرفت. جدای از این به كشورهایی چون اسپانیا، اتریش، فرانسه و هلند نیز رخنه كرد و تحولی عظیم پدید آورد. از این رو سبك باروك را متولد ایتالیا و نمودی از آراء و اندیشه های حاكم بر آن دیار می دانند.
در آن دوران سبك باروك متأثر از دو موج بزرگ شد: یكی دربار سلطنتی و كلیسا و یكی طبقه متوسط مردم.
نوع دوم باروك بیشتر جنبه رئال داشت و منعكس كننده زندگی روزمره مردم عادی، در صورتی كه نوع اول باروك تنها به تصویرسازی از شكوه و عظمت اشرافیت می اندیشید؛ آنچنان كه كاخ ورسای را می توان بهترین نمونه باروك سلطنتی دانست.
در معماری به سبك باروك دو ایده بیش از همه مدنظر بوده است؛ خلق فضاهای مناسب برای زندگی و ایجاد مكان های كوچكی برای تفكر و اندیشه. از این رو در قرن هفدهم شاهد پدید آمدن كلیساهای بسیار باشكوه و بزرگ بودیم. با این اوصاف كلیساهای مذكور می توانستند عمده ترین هدف سبك باروك را تأمین كنند. در این دوران كلیساها به شكل مستطیل شكل با دهلیزها و دالان های مشترك و حیاط های مركزی وسیع تبدیل گشت.
معماران سبك باروك می خواستند یكپارچگی و وحدت كامل را در مكان هایی از این دست نشان دهند. در این وادی سعی شده تا سازه ها مجزا در كنار هم قرار بگیرند و یك كل مشترك را به وجود آورند.
با این اوصاف در معماری باروك برخی سازه های كلاسیك حفظ شد. همچون ستون ها و عناصر تزیینی بنا.
در این دوران مجسمه سازی تحت تأثیر سه طبقه بود. در این وادی دیگر خبری از طبقه متوسط نبود. كلیسای كاتولیك یكی از عوامل اصلی پدید آمدن سبك باروك در مجسمه سازی بود. جدای از این خاندان سلطنتی و طبقه مرفه نقش داشتند. هر یك از گروه های یاد شده بر آن بودند تا از این طریق مقام و منزلت خود را ارتقاء دهند. در مجسمه های خلق شده عناصری چون شجاعت، مبارزه با غرور، ارتباط با خداوند، سختی كشیدن و دوری از عوالم دنیوی... یافت می شد.
براین اساس گروه های مختلف با پدید آوردن مجسمه های غول پیكر قصد داشتند عموم مردم را به سمت خود جذب كنند و مردم را به سمت خود بكشانند تا از آن طریق به قدرت، مقام و ثروت بیشتری دست یازند. از مجسمه های معروفی كه در آن دوران خلق شدند می توان به كلادیوكوئلو در ستایش مراسم عشای ربانی و پیترپل روبنس پیروزی حقیقت اشاره داشت. در این راستا كلیسا سعی داشت تا از طریق این هنر جدای كسب قدرت بیشتر به مردم آموزش نیز بدهد. در آن زمان مجسمه های زیادی از پاپ تولید شد كه در آن ایمان به خداوند، روحیه عدالت طلبی، امید و نیكی هویدا بود. جدای از این در هنر غیرمذهبی كه توسط دو گروه دیگر پدید می آمد ایده های انتزاعی و انواع مختلف اساطیر و چهره پادشاهان و... به نمایش گذاشته می شد. مجسمه های یاد شده به گونه ای بود كه مخاطبان بیشتر از آن كه بخواهند جذب گروه های یاد شده بشوند، احساس تكبر و خودخواهی را از دیدن این گونه آثار احساس می كردند. در قرن هفدهم غالباً تمثال هایی از پادشاهان و شاهزادگان هنگام سواركاری و در حالت های متفاوت خلق می شد كه بیشتر نشانه قدرت و جاه و جلال آن ها بود.این هنر همانند معماری در كشور ایتالیا متولد شد و شكل گرفت. در این كشور بیشتر از مرمر و برنز استفاده می شد در صورتی كه در كشورهای دیگر اروپایی بیشتر از سنگ و در معدود كشورهایی هم از چوب و سایر عناصر طبیعی استفاده می شد.
در عهد باروك نقاشی بیشتر از سایر هنرهای یادشده پیشرفت كرد و توانست در صدر قرار گیرد. نقاشی ها در قرن هفدهم نه تنها بوم ها را پوشاند بلكه بر روی دیوارها، سقف ها و گنبدهای كاخ ها و كلیساها قرار گرفت. نقاشان چیره دست آن روزگار درصدد بودند تا اهداف كلیسا را تأمین كنند. آن ها سعی می كردند تا تصاویری را خلق كنند كه به نوعی باورهای كلیسا را نشان دهند و بر آن ها تأكید ورزند. در تصاویر غیرمذهبی خلق شده، نقاشان بر آن بودند تا اهداف صاحبانشان را تأمین كنند. در بسیاری از نقاشی های دیواری شكوه و جلال قدرتمندان درشت نمایی شده است. در برخی آثار به جنبه های تزیینی فقط توجه شده است. از میان اینگونه آثار بخشی به تصاویر اسطوره ها اختصاص دارد. تصاویر كشیده شده در آن دوران اماكن عمومی، تالارها و حتی خانه های مردم را دربرمی گرفت. نقاشان آن روزگار جدای كشیدن تصاویر جمعی گاه به پرتره نیز تمایل نشان می دادند. این تصاویر نیز به گونه ها و شیوه های متفاوتی توانسته بود تا قدرت و اعتبار افراد خاص را نشان دهد. پرتره های خانوادگی سهم قابل توجهی از آثار پرتره نقاشان قرن هفدهم را تشكیل می دهد.در پایان اشاره به این اصل ضروری است كه تنوع سبك ها عامل اصلی جذابیت سبك باروك است آنچنان كه سبك های رئالیسم، سمبولیسم و ناتورالیسم در یك جا به كار گرفته می شوند و سبكی به نام باروك را پدید می آورند.

وبگردی
زیر و روی "اصلاح ساختاری"
زیر و روی "اصلاح ساختاری" - احتمال بعدی این است که شاید هدف این است که نظام ریاست جمهوری کنار برود و مجددا جایگاه نخست وزیری احیا شود. در این حالت نخست وزیر هم به طبع توسط مجلس انتخاب می‌شود و شک نکنید حتی اگر الان با توجه به ترکیب مجلس دهم قرار بود نخست وزیر انتخاب شود، فردی مانند سعید جلیلی انتخاب می‌شد.
بازهم کپی بدون اجازه از یک برنامه آمریکایی / آیا مورد تمسخر دنیا قرار نمیگیریم !
بازهم کپی بدون اجازه از یک برنامه آمریکایی / آیا مورد تمسخر دنیا قرار نمیگیریم ! - همزمان با رونمایی از پوستر و تیزر جدیدترین برنامه احسان علیخانی، روز و ساعت پخش اولین قسمت از «عصرجدید» اعلام شد.
کلیپ عجیب شهرداری بندرعباس از رفع مناطق آبگیر !
کلیپ عجیب شهرداری بندرعباس از رفع مناطق آبگیر ! - تیم رسانه ای شهرداری بندرعباس کلیپی عجیب و غریب از رفع مناطق سیلاب زده این شهر با حضور شخص شهردار منتشر کرده است...!
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر - مراسم اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر شامگاه دوشنبه در برج میلاد برگزار شد.
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.
ویدئو / روش خرید قانونی کوه در لواسان !
ویدئو / روش خرید قانونی کوه در لواسان ! - ارتفاعات تهران از جمله لواسانات یکی از این مناطق است که به گفته امام جمعه این شهر به شکل جدی و گسترده‌ای با این مشکل دست به گریبان است و ظاهراً کمیسیون ماده ۱۰۰ قانون شهرداری محلی برای دور زدن قانون از سوی برخی افراد شده است.
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر - الهام حمیدی بازیگر پرکار این روز‌های سینما و تلویزیون با انتشار عکسی در صفحه اینستاگرامش خبر ازدواجش را به صورت رسمی اعلام کرد اما هویت همسرش را فاش نکرد.
توهین بعیدی‌نژاد به شعور ملت ایران
توهین بعیدی‌نژاد به شعور ملت ایران - حمید بعیدی‌نژاد سفیر ایران در انگلیس توییتی را منتشر ساخت که با واکنش‌های بسیاری روبه‌رو شد. وی مدعی شده که در فهرست کشورهایی که در حفظ ارزش پول ملی در برابر دلار با بیشترین مشکلات مواجه شدند ایران با وجود فشارها و تحریم اقتصادی، عملکرد بهتری از کشورهایی چون ترکیه، برزیل، روسیه، آفریقای جنوبی و سوئد داشته است.
عکس/ کشف حجاب در تهران!
عکس/ کشف حجاب در تهران! - حجت الاسلام حمید رسایی عکسی در کنار یک زن بی حجاب از حضور در برنامه‌ای با عنوان «اعلام همبستگی با ملت ونزوئلا» در تهران منتشر کرده است.
ببینید یک مجری چقدر میتواند مزخرف بگوید !
ببینید یک مجری چقدر میتواند مزخرف بگوید ! - ژاپنی صحبت کردن جواد خیابانی