جمعه ۲۴ آذر ۱۳۹۶ / Friday, 15 December, 2017

لولی حماسی


لولی حماسی
سال ها زین پیش تر بر ساحل پر حاصل جیحون
بسی پدرم از جان و دل كوشید
تا مگر كاین پوستین را نو كند بنیاد
او چنین می گفت و بودش یاد:
این مباد، آن باد
یك سنگ قبر تخت چسبیده به زمین در محوطه آرامگاه فردوسی، در طوس، نوستالژی شاعر بزرگی را تداعی می كند كه بی گمان از معدود شاعران تاثیرگذار پس از نیما به شمار می رود.
مهدی اخوان ثالث كه با همه نومیدی اش م.امید را برای تخلص خود برگزید سال ۱۳۰۷ در مشهد زاده شد سال هایی كه سلطنت رضاشاه تثبیت شده بود و فضای سیاسی، فرهنگی ایران به سمت نوعی تمركز بیشتر پیش می رفت.
اخوان شوریده در خانواده ای سنتی شیفته موسیقی شد و تذكرها و نصیحت های بی امان پدر كه سرگذشت هنرمندان مملكت و دربه دری و آوارگی آنها را پیش چشم پسر به رخ می كشید سبب شد فرزند به طور پنهانی خود را به زخمه های موسیقی بسپارد. تداوم چنین وضعیتی دشوار می نمود زیرا توجه خانواده و پدر سختگیر را از او دور می كرد.
او علاقه سركوب شده خود را ناگهان در بال دیگر موسیقی یعنی شعر بازیافت. سنین جوانی اخوان در محافل ادبی خراسان سپری شد.
به ویژه حلقه ای كه غیر از او كسانی چون دكتر شفیعی كدكنی، دكتر علی شریعتی و دكتر غلامحسین یوسفی را نیز در خود جمع آورده بود.
زندگی اخوان را از دو وجه سیاسی و ادبی می توان پی گرفت هر چند این دو در زیست شاعرانه وی یكی شده بود.
اخوان فردی معترض و عاصی بود كه در چارچوب خاصی نمی گنجید، چه آن سال هایی كه ایده حكومت مركزی و دولت ملی متمركز ترویج می شد و چه در دهه ۳۰ كه پهلوی دوم به قدرت رسید و كابینه دكتر مصدق سرنگون شد و چه سال های پس از آن. به زندان رفتن او نیز در تداوم همان چارچوب ناپذیری بود.
مجموعه های «در حیاط كوچك پاییز در زندان» و «دوزخ اما سرد» حاصل تنهایی ها و افسردگی های شاعر در زندان قصر است.
سرخوردگی اخوان و طیفی از شاعران و روشنفكرانی كه به آرمان های ملی و مصدق دل بسته بودند در فضای سرد و خفقان زای پس از كودتا چیزی نبود جز شكست و تنهایی كه نمود آن به طور كامل در شعر زمستان و مجموعه ای به همین نام بازتاب یافت شعری كه پس از انتشارش اتفاقی در آن سال ها به شمار می رفت و تاثیر خاصی چه بر فضای اجتماعی و چه فضای ادبی داشت.
در وجه ادبی و شعری، اخوان شاعری بود كه توانست نخستین میراث معنوی نیما را در قالب تئوری و شعر به نسل پس از نیما انتقال دهد. كتاب «بدعت ها و بدایع نیما یوشیج» نخستین حرف های شعر نیمایی را آن چنان كه مناسب رشد و نضج آن بود به جامعه ادبی عرضه داشت.
اوج درخشش م.امید در چند كتاب او بود آثار ماندگاری كه تاثیر شگرفی بر ذهن و زبان شاعران دیگر گذاشت «از این اوستا»، «زمستان» و «آخر شاهنامه». این آثار برای نخستین بار كاربرد حماسه و اسطوره را در صورتی زیبایی شناسانه ارائه كرد و توجه شاعران آینده سازی را همانند شاملو به آن معطوف داشت زبان شاعر در این آثار آن چنان برهنه، تلخ، گزنده و عاصی بود كه برای مخاطب امروز هم فضای تصویری آن سال ها را تداعی می كند.اخوان اما در آثاری چون «ارغنون» و «تو را ای كهن بوم و بر دوست دارم» نه حرف تازه ای برای گفتن دارد و نه زبان دچار تحولی است، در این مجموعه ها شاعر بیشتر به تفنن و طبع آزمایی در قالب ها و مضامین مختلف دست زده است. از یك زاویه دیگر می توان اخوان ثالث را بی بدیل ترین شاعری دانست كه با «تاریخ» و حماسه ارتباط موثری برقرار كرده است. هیچ یك از شاعران معاصر پس از او فروغ، سپهری، شاملو و... نه تا این حد از بیان حماسی استفاده كرده اند و نه از تاریخ و تحولات تاریخی در شعر خود سخن گفته اند.
اخوان در شعر «میراث» از مجموعه «زمستان» سیر تاریخ خدایگان ایران را موشكافانه به تصویر درمی آورد و از عدم حضور مردم در تاریخ و تاریخ نگاری ایرانی شكایت می كند و تاریخ ایران را مخصوص شاهان و خدم وحشم آنان معرفی می كند آنجا كه از زبان سلاطین خطاب به مورخان درباری می سراید:
ماه نو را نیمه شب ما تا سحر با چاكران دیدیم
مادیان سرخ یال ماسه كرت تا سحر زایید
در كدامین عهد بوده ست این چنین یا آنچنان بنویس
در اندیشه اخوان البته نوعی باستان گرایی و رجعت به ایران باستان و دین بهی نیز یافت می شود كه می توان آن را از نتایج فضای سیاسی، اجتماعی دانست كه شاعر چه در دوران رضاشاه و چه پس از آن به تجربه نشسته بود.
مهدی اخوان ثالث در سال های پس از انقلاب ۵۷ چندان در ارائه و انتشار آثاری تازه فعال نبود و تنها مصاحبه های او با مجلات ادبی و یكسری نوشته های پراكنده و محدودش نشان از فعالیت ادبی اش داشت. چهارم شهریور ۱۳۶۹ اما نقطه پایانی بود بر رنج ها و تلخی های یك عمر شاعری او.

مجید اجرایی

منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط
وبگردی
فیلم/ شایعه ازدواج رز رضوی و شریفی‌نیا از کجا شروع شد؟
فیلم/ شایعه ازدواج رز رضوی و شریفی‌نیا از کجا شروع شد؟ - محمدرضا شریفی‌نیا بازیگر سینما و تلویزیون با حضور در برنامه دورهمی درخصوص شایعه ازدواج با بازیگر زن جوان توضیحاتی ارائه کرد.
ماجرای فیلم جنجالی در پایگاه نظامی روسیه
ماجرای فیلم جنجالی در پایگاه نظامی روسیه - ولادیمیر پوتین در مسیر سفر خود به قاهره، چند دقیقه در پایگاه الحمیمیم حاضر شد و برخورد فرد نظامی روس با رئیس جمهوری سوریه موجی از انتقادات را در فضای مجازی به راه انداخت.
درآمد کشور از گردشگری افزایش یافت / از محل عوارض خروجی !
درآمد کشور از گردشگری افزایش یافت / از محل عوارض خروجی ! - دولت روز گذشته و در اقدامی غیرمنتظره،عوارض خروج از کشور را با افزایش 300 درصدی! مواجه کرد...
فیلمی از مرگ خرس قطبی به دلیل تغییرات آب و هوایی
فیلمی از مرگ خرس قطبی به دلیل تغییرات آب و هوایی - یکی از عکاسان نشنال جئوگرافیک فیلمی کوتاه از یک خرس قطبی منتشر کرده که در منطقه ای دورافتاده در جزیره بافین و به دور از یخ ها مشغول جستجو برای غذاست. در این بخشی از این فیلم حیوان مشغول جستجو در زباله هاست، سپس روی زمین می افتد و در انتظار مرگ می ماند.
امتناع از دست دادن علی هاشمی با خانم مدال دهنده
امتناع از دست دادن علی هاشمی با خانم مدال دهنده - فیلم - علی هاشمی وزنه بردار کشورمان با توضیح اینکه مسلمان است از دست دادن با خانم اهدا کننده مدال خودداری کرد.
سطح سواد کارشناس اقتصادی تلویزیون !
سطح سواد کارشناس اقتصادی تلویزیون ! - کارشناس اقتصادی تلویزیون نمی داند که لغت Bitcoin به چه معناست و با تلفظ Bitqueen به این نتیجه رسیده که معنای ملکه بیت ها را می دهد!!
فیلم/ تصاویر منتشر شده از جسد علی عبدالله صالح
فیلم/ تصاویر منتشر شده از جسد علی عبدالله صالح - وزارت کشور یمن با انتشار بیانیه‌ای رسمی، شایعات کشته شدن علی عبدالله صالح را تأیید کرد و رسما اعلام کرد که او کشته شده است.
جنجال رقص مایکلی سرباز ایرانی
جنجال رقص مایکلی سرباز ایرانی - رقص زیبای سرباز ایرانی در پادگان
دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد
دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد - سرپرست فنی فدراسیون کبدی که بعد از مسابقات از سمتش برکنار شد، می‌گوید که دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد و او را به داخل زمین برد.
روزنامه جمهوری اسلامی: آقای مصباح، مگر شما نبودید که اطاعت از احمدی‌نژاد را اطاعت از خدا خواندید؟
روزنامه جمهوری اسلامی: آقای مصباح، مگر شما نبودید که اطاعت از احمدی‌نژاد را اطاعت از خدا خواندید؟ - کاش بزرگان حوزه علم و فلسفه می‌دانستند سیاست هم برای خود علمی مجزاست و ظرافت‌های خود را دارد و نمی‌شود بدون توجه به آن، طرح ریخت و به نتیجه رسید.
لحظه خودکشی فرمانده جنگ بوسنی در جریان جلسه دادگاه!
لحظه خودکشی فرمانده جنگ بوسنی در جریان جلسه دادگاه! - فرمانده پیشین کروات های بوسنی پس از تایید محکومیت ۲۰ ساله اش در دیوان کیفری بین المللی به دلیل ارتکاب جنایات جنگی، ظرف سم را سرکشید!
فیلم/ تخلف احمدی‌نژاد در بوسیدن مادر چاوز
فیلم/ تخلف احمدی‌نژاد در بوسیدن مادر چاوز - محمدجعفر منتظری، دادستان کل کشور در همایش بسیج حقوقدانان نسبت به اظهارات اخیر رئیس‌جمهوری سابق کشورمان واکنش نشان داد.
همه زنان ناصر محمد خانی و زن جدیدش + عکس
همه زنان ناصر محمد خانی و زن جدیدش + عکس - ناصر محمدخانی دو شب پیش در حالی با زن سومش ازدواج کرد که زن اولش توسط شهلا کشته شده بود و زن دومش - شهلا- در سال 89 اعدام شد.
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز - الان این ازدواج سفید بحرانی است که قشر متوسط دارد ایجاد می‌کند، بعد از آن ازدواج‌های ساندویچی است، یعنی رابطه جنسی ساندویچی. در ازدواج سفید طرفین چندمدت با هم هستند اما اگر قرار شد رابطه ... سر خیابان انجام شود، چه کسی می‌خواهد آن‌ها را بگیرد؟ چند نفر را می‌خواهند بگیرند؟ چند نفر را می‌خواهند اعدام کنند؟
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی - فیلم خودکشی دختر اصفهانی (جدید) | دو دختر اصفهانی در فیلمی که پیش از خودکشی ضبط کرده اند، با خوشحالی به سمت مرگ می شتابند. لحظاتی که آنها نزدیکان شان را خطاب قرار می دهند و خودشان را آرام و آهسته می رسانند به بلندترین ارتفاعی که برای خودکشی به ذهنشان آمده یعنی پل شهید چمران اصفهان و در این مسیر هیچ عاملی، هیچ دلیلی نیست که دست دلشان را بگیرد و پشیمان شان کند برای رفتن.
    پربازدیدها