یکشنبه ۱ مهر ۱۳۹۷ / Sunday, 23 September, 2018

یوسف گم گشته


یوسف گم گشته
●دكتر سید صدر الدین صدر
امام موسی صدر در ۱۴ خرداد ماه ۱۳۰۷، در شهر مقدس قم، و در خانهٔ علم و عمل و فضیلت و جهاد، دیده به جهان گشود. پدران ایشان، نسل در نسل تا امام موسی بن جعفر (ع)، از مراجع عظام تشیع واز فرهیختگان دینی و اجتماعی و سیاسی بودند. به عبارتی می توان گفت، كه این بزرگوار خلاصه و عصاره اجداد ارجمندش است.
امام موسی صدر پس از تحصیلات دانشگاهی و حوزوی در قم، به درجهٔ اجتهاد رسید. سپس برای تحقیق بیشتر راهی نجف اشرف شد، و پس از چهار سال به قم بازگشت. در اواخر سال ۱۳۳۸ و بنا به دعوت شیعیان جبل عامل در جنوب لبنان، برای جانشینی حضرت امام عبدالحسین شرف الدین، به لبنان هجرت كرد. امام موسی صدر پس از ۱۹ سا ل جهاد، در شهریور ۱۳۵۷، به دعوت رسمی دولت لیبی، راهی این كشور شد، و همزمان با محاصره بیت حضرت امام خمینی در نجف، به دست سرهنگ قذافی ربوده شد. ایشان از آن روز تا امروز، در خارج از كشور لیبی دیده نشده اند.
امام موسی صدر، فعالیت های خود را با بینشی جامع، علمی و واقع بینانه، برای توسعهٔ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مردم لبنان آغاز كرد. از جمله دغدغه های مهم امام موسی صدر می توان این موارد را بر شمرد:
یكم: درك كامل واقعیت ها، اوضاع و ساختار اقتصادی و اجتماعی آن زمانِ لبنان، با یاری گرفتن از تحقیقات و بررسی های عمیق میدانی، كه یا خود و همكارانشان در مناطق مختلف لبنان كردند، یا از نتایج تحقیقات و بررسی های هیئت های مختلف سازمان ملل بر گرفتند. ایشان در مصاحبه ای گفتند كه كیلومتر شمار ماشین فولكس كوچك من سالیانه ۱۵۰۰۰۰ كیلومتر كار می كند، و این به سبب گشت و گذار در كوره راه های لبنان است. به راستی هیچ شهری، و هیچ دهاتی، اعم از مسلمان، مسیحی و شیعه نشین در لبنان وجود ندارد كه بگوید، امام موسی صدر در فلان تاریخ این جا نبود، یا فلان كار را این جا انجام نداد.
دوم: شهرصور و بلكه تمام منطقه جنوب لبنان، ناحیهٔ رویارویی با رژیم صهیونیستی بود. لذا باید درآن وسپس در همهٔ لبنان جامعه ای مقاوم ایجاد می شد، كه به رسالت خود جامهٔ عمل بپوشاند. رسالتی كه محافظت از سرزمین و انسان لبنان، و پاسداری از خط مقدم جبههٔ جهانِ عرب و اسلام در برابر اسرائیل بود. اسرائیلی كه به تعبیر ایشان شر مطلق است، و می باید از ریشه كنده شود.
سوم: درك این حقیقت كه محرومیت سرزمین های جنوب، عكار، بقاع و سایر مناطق لبنان، مشكلات عظیم اجتماعی در دیگرمناطق و بلكه تمام كشور ایجاد خواهد كرد.
چهارم: ضرورت مشاركت همهٔ افراد جامعه در مسئولیت های اجتماعی، آن هم بر اساس توانمندی ها و شایستگی هایی كه هر انسان دارد.
پنجم: اهمیت سازماندهی، منظم و نهادینه كردن فعالیت های اجتماعی، سیاسی و دینی، به عنوان شرطی اساسی برای موفقیت تك تك فعالیت ها.
ششم: ضرورت وارد كردن روحانیان به دنیای حركت و تلاش، و به تعبیر خود امام صدر: تكاندن غبارِ سال ها خمودی و انزوای در مساجد، و بیرون آوردن آن ها به سوی منبر و محراب میهن، تا با زندگی و پیشرفت های آن، و با اعتلای انسان همگام باشند، و مسئولیت ناب و فكر دینی اصیل محفوظ بماند .
خلاصه آن كه امام موسی صدر، دستاوردهای مهم و ارزنده ای را به ارمغان آورد، كه همه عبرت انگیز است. مهم ترین این دستاوردها عبارتند از:
الف) بازسازی هویت، انسجام و غیرت شیعه در لبنان .
ب) پرچمداری حركت تقریب مذاهب اسلامی وگفتگوی ادیان و فرهنگ ها.
ج) تأسیس مقاومت لبنانی و ایجاد جامعه ای مقاوم در برابر تجاوزهای اسرائیل و نیز حمایت از انقلاب فلسطین.
د) معرفی حركت انقلاب اسلامی ایران به جهان، و حمایت از آن حتی قبل از پیروزی.
ه) دریافتن نسل جوان و بازگرداندن آنان به آغوش دین و ارزش های الهی.
گفته بودم كه نقل قول نخواهم كرد، اما سخنی است كه از دست مجری محترم پنهان مانده است. امام را باید از سخنان خودش شناخت. نه فقط امام موسی صدر، بلكه هر بزرگمرد، و هر انسان مصلح و هر كسی كه در جامعه نقش سازندگی ایفا می كند، بهتر است كه از زبان خودش شناخته شود.
ایشان در سال ۱۹۶۱، ۳۳ سال سن داشتند. دو سال بعد از این كه به لبنان رفتند، مصاحبه ای با روزنامه الحیاه، و در واقع با جوانان كردند. ملاحظه بفرمایید كه امام دربارهٔ جوانان و آزادی چه می گویند؟ الحیاه می پرسد: با توجه به این كه شما به لحاظ سنی و فرهنگی، سالار و پیشگام نسل جوان هستید، برای جوانان چه آرزویی در دل دارید ؟ پاسخ می دهند: طبیعی است كه جوانان آمال و آرزوهای خاص خود را دارند. اما در عین حال این مسئله اجازه نمی دهد كه آنان در آرزوهای خود غرق شوند، جسم و روحشان به ابتذال كشیده شود، یا به اموری پیش پا افتاده سرگرم شوند. رفتار من با جوانان، آمیزه ای از تسامح و موعظه است. وقتی به جوانان می نگرم، یك چشمم را می گشایم و دیگری را برهم می نهم. آرزوی من این است كه جوانان همواره مورد لطف و حسن ظن جامعه خود باشند . طبیعتاً آنچه كه برای لبنان صادق است، در ایران هم صدق می كند. بعد می فرمایند: جوانان همواره رایحه ای از بهشت با خود به همراه دارند.آرزو دارم كه آرمان های علمی، ادبی و اخلاقی جوانان تحقق پیدا كند، تا در جامعه ای كه خداوند به ما ارزانی داشته، از حمایت بیشتر و نیز ارزش والاتر بهره مند شوند .
●روند پیگیری سرنوشت امام موسی صدر
اكنون به موضوع اصلی مان بپردازیم كه سرنوشت امام موسی صدر است. ۲۳ سال و ۶ ماه است كه ایشان اسیر ند. آن هم بدون هیچ اطلاع رسمی یا علنی! چگونه است كه ماهنوز از اسارت و آزادی ایشان سخن می گوییم؟ آیا برای این است كه منبر و بلندگویی داشته باشیم و بتوانیم حرف بزنیم؟ هرگز! تنها ناامیدان از رحمت خدا دل می كَنند. در این جا می خواهم سه نكته را یاد آوری كنم:
نكتهٔ اول آن كه چرا ما هنوز به حیات و اسارت امام و دو همراه ایشان اعتقاد داریم؟ طبیعتا برای این باور خود دلایل و قرائن فراوانی داریم. تمام اطلاعاتی كه ما جمع آوری كردیم، چه پنهان و چه آشكار، همه بر اسارت امام موسی صدر و هر دو همراه ایشان دلالت دارند، و به حیات ایشان امیدواری می دهند.
یكی از دلایل ما، اطلاعات پنهان مستقیم و غیر مستقیمی است كه در این سال ها، از طریق برخی سران عرب دریافت كردیم. از جمله وقایعی كه نقل آن امروز اشكالی ندارد، آن است كه آقای حافظ اسد تعریف می كردند كه هنگامی كه اجلاس سران جبههٔ پایداری چند ماه پس از ربوده شدن امام صدر در سوریه تشكیل شد، ایشان قذافی را ۲ ساعت در فرودگاه معطل كردند وبرای او توضیح دادند كه این شخص برای منطقه چه اهمیتی دارد، چه كارهایی كرده است ونبودش چه اشكالاتی ایجاد می كند. حافظ اسد می گفت كه حتی به قذافی پیشنهاد كرده است كه سوریه به عنوان دولتی كه در لبنان نفوذ دارد، در پیدا كردن راه حل به او كمك كند. از جمله آن كه اعلان كند كه چون امام دشمن داشته است، ما به ایشان توصیه كردیم تا مدتی را در یكی از شهرهای سوریه مخفی شود. با این حال سرهنگ قذافی نپذیرفت. در مورد اطلاعات آشكار، ده ها خبر مختلف در مورد حیات و اسارات امام در لیبی، در ۲۳ سال گذشته منتشر شده است. فهرستی از این خبرها در ویژه نامه همایش ذكر شده است كه توصیه می كنم آن را مطالعه بفرمایید.
به یاد دارم كه در پایان جنگ تحمیلی، و در هنگامی كه در خدمت همكارانم در هلال احمر بودم، تعداد اسرای ثبت نام شده در عراق حدود تنها ۲۰۰۰۰ تن بود. من آن زمان این افتخار را داشتم كه به وضع اسرا و مفقود آن و خانوادهٔ آنان، رسیدگی كنم. با این حال عدهٔ آزادگانی كه به میهنمان بازگشتد، بیش از ۴۰۰۰۰ نفر بود. یعنی از هزاران نفرشان قطع امید شده بود، و هیچ كس نمی دانست كه اصلَا چنین كسانی هنوز وجود دارند. به عبارت دیگر از روزی كه مفقود شده بودند، دیگر از آنان خبری نبود. حتی صلیب سرخ هم اعلام كرده بود كه آنان وجود ندارند. عراقی ها نیز در مذاكرات سیاسی وجود آنان را انكار می كردند. با این حال خدا خواست و آنان بازگشتند.
در لیبی نیز به تازگی اعلام شده است كه صدها زندانی سیاسی لیبیایی آزاد شده اند. برخی از آنان بیش از ۳۰ سال زندانی بودند، آن هم بدون آن كه خانواده هایشان كوچكترین اطلاعی از ایشان داشته باشند. یعنی تنها تاریخ ربودنشان معلوم بوده است. هیچ اطلاع دیگری از آنان نداشتند. به مدت ۳۰ سال تمام از ایشان بی خبربودند. تا این كه اخیراَ، قذافی برای آن كه دامنش را از اتهام نقض حقوق بشر پاك جلوه دهد، جمعی از آنان را آزاد كرد.برداشت ما از تلاش های مقامات محترم جمهوری اسلامی ایران این است كه آنان نیز به سرانجام قضیهٔ پیگیری خوشبین هستند. وگرنه، یقینا مقام معظم رهبری و جناب آقای خاتمی نمی خواهند كه وسیله ای برای تبرئه قذافی پیدا كنند. شرط این عزیزان برای مذاكرات مستقیم با لیبی این است كه تا جایی با شما مذاكره می كنیم،كه امید به بازگشت امام موسی صدر و دو همراه ایشان برقرار باشد. برخی مسئولان كه در گذشته به سرنوشت امام و همراهانشان اظهار بدبینی كرده بودند، هیچیك مدركی بر سخن خود نداشتند. تنها اظهار كرده بودند كه احساس ما چنین است، یا فلانی گفته است، یا این كه بعد از گذشت دو دهه، دیگر امیدی به بازگشت ایشان نیست.
بنابراین من، خانواده و بسیاری از دوستداران امام، هنوز به حیات و امكان بازگشت ایشان یقین و ایمان داریم. از همین رو نیز مجدانه در این جهت تلاش می كنیم. این نه از روی عاطفه و احساس قلبی، بلكه بر اساس اطلاعات و قرائنی است كه ذكر كردم. در كنار همه این ها ما اعتقاد داریم كه خداوند ایشان را دوست دارد و اگر بخواهد، به راحتی از آنان محافظت و امكان آزادیشان را فراهم می كند، ان شاءالله. طبیعتاَ من، خانواده و دوستداران امام، هرگز اصرار نداریم كه همه این نظر را بپذیرند. اما اصرار داریم كه این قضیه حق است و باید حق را یاری كرد.
نكتهٔ دوم شبهاتی است كه رژیم قذافی مطرح كرده است. حقیقت آن كه از همان ابتدا، صحبت های لیبی پر از دروغ و تناقض بود. هر بار پس از مدتی، دروغی جدید و پرونده و سندی خلاف واقع مطرح كردند. همهٔ این ها حكایت از آن داشت كه توطئه ای در كار است.
●چرا رژیم لیبی دو نفر كوتاه قد را به عنوان امام موسی صدر و شیخ محمد یعقوب، كه ایشان هم از نظر قد دست كمی از امام موسی صدر ندارد، به هتلی در رم فرستاد تا وانمود كند كه این شخص امام موسی صدر است؟
پس از انقلاب هر بار كه ایران وارد مذاكره می شد، گفتند كه ایشان لبنانی است! شما چه كار دارید؟ وقتی جناب شیخ احمد الزین نیز به سوریه رفتند، به او گفتند: این آقا ایرانی است! شما با او چه كار دارید؟ چرا می خواستند همه را از پیگیری قضیه باز دارند؟
امام موسی صدر پس از تحصیلات دانشگاهی و حوزوی در قم به درجهٔ اجتهاد رسید در اواخر سال ۱۳۳۸ و بنا به دعوت شیعیان جبل عامل برای جانشینی امام عبدالحسین شرف الدین به لبنان هجرت كرد.
این همه نشان از یك توطئه است. امروز نیز پس از گذشت این سال ها، همان مواضع را دارند. ادعا می كنند كه ما با آقای صدر اختلافی نداشتیم! چرا باید چنین كاری كنیم؟ موضع قذافی و طرفداران او در لبنان خیلی روشن بود. معروف است كه قذافی به حذف العسكری ، یعنی استفاده از راه های نظامی برای حل مسائل لبنان اعتقاد داشته است. می گفت كه باید نیروهای جدیدی را مسلح و تقویت كنیم، تا بر نیروهای مسیحی دست راستی، و هر كس دیگری كه با آنان همكاری ندارد، غلبه كند، و لبنان این گونه به كشوری اسلامی بدل شود. آن زمان جمهوری اسلامی را مطرح می كردند. پس از آن نیز كه انقلاب پیروز شد، واژهٔ جمهوری را از ابتدای آن حذف كردند و شعار كشور اسلامی را علم كردند. در حالی كه موضع امام موسی صدر این نبود. موضع امام این بود كه به هر قیمتی كه شده، باید در لبنان آرامش و آتش بس ایجاد كرد، تا به مسئله مهمتری پرداخت كه دشمن صهیونیستی است، و به احتمال زیاد درگیری های لبنان حاصل كار اوست، اما قذافی معتقد بودكه ابتدا مسیحی ها باید مسلمان شوند و كشوری اسلامی تشكیل شود، تا قضیه حل شود. از همین رو نیز هر زمان در نقطه ای از لبنان آرامش برقرار می شد، با پخش پول و اسلحه در میان مزدوران، دوباره آتش جنگ را شعله ور می كرد.
لیبیایی ها ادعا می كنند كه ما دوست آقای صدر بودیم! چرا باید چنین كاری كنیم؟ سفر پیشین و تنها سفر امام به لیبی، در سال ۷۵ میلادی انجام گرفت. در آن دیدار سرهنگ قذافی در انتهای مذاكرات، با حالتی توهین آمیز كلاهش را بر روی چشم كشید و به خواب تظاهر كرد آن روابط حسنه ای كه امروز لیبیایی ها ادعا می كنند، تنها همین بود!
لیبیایی هاادعا می كنند كه لبنان كشور ترور بود. خیلی ها در آن جا ترور شدند. رئیس جمهور لبنان ترور شد. شیخ حسن خالد مفتی اهل سنت ترور شد. كمال جنبلاط ترور شد. بنابراین ایشان را نیز به راحتی میتوانستنند در همان لبنان ترور كنند. در پاسخ این ها ما اعتقاد داریم كه اتفاقاًَ برای ترور امام نیز خیلی تلاش كردند، اما خدا نخواست. بارهایی كه امام در معرض ترور قرار گرفتند، خیلی زیاد است. اما مقدر نبود كه هدف قرار گیرند.
همچنین ادعا كردند كه امام دشمنان زیادی داشته است. از جمله ساواك دشمن ایشان بود، و بدش نمی آمد كه بلایی سر امام بیاید. اسراییل نیز بابت آن كه امام مقاومت را تأسیس كرده و مردم را به مشاركت در آن فرا خوانده از ایشان ناراحت بوده است. گروه های چپی افراطی فلسطینی نیز با امام دشمنی داشتند. بالاخره با پول های اهدایی لیبی، همه ممكن است دشمن شوند! به نظر ما همهٔ این ها ممكن است بوده باشد! یعنی ممكن است كه ده ها گروه تروریستی بین المللی دیگر هم دخیل بوده باشند. با این همه، اسناد بر آن دلالت دارند كه امام به لیبی رفتند، و هرگز از آن جا خرج نشدند!
خلاصه آن كه سران لیبی از همان اول پرونده سازی را شروع كردند. آخرین بازی حكومت لیبی، كه برای به اصطلاح بازاریابی صورت گرفت، آن است كه یك كمیتهٔ تحقیق مشترك سوری، لبنانی، لیبیایی و ایرانی تشكیل شود. طبیعتاَ ظاهر این پیشنهاد بر اساس حسن نیت است. اما واضح است كه هدفشان در درجهٔ اول، بی اعتبار كردن تمام تحقیقات وبررسی های قضایی گذشته در ایتالیا و لبنان است. از آن طرف كسی نمی تواند زندان های لیبی را بازرسی كند، و حتی اگر هم می توانست، چیزی عائد نمی شد. لیبیایی ها چون پول زیادی دارند، به راحتی به خریدنِ خبرنگاران، سیاستمداران و خلاصه تجار لبنانی و غیر لبنانی اقدام می كنند.
●نكتهٔ سوم این كه ما چه بكنیم و چه باید كرد؟
امروز و پس از گذشت ۲۳ سال هنگام آن فرا رسیده است كه حقیقت آشكار شود، دولت لیبی این عزیزان را آزاد كند، و سپس پاسخگوی این جنایت ضد انسانی باشد. پیگیری ما دو انگیزه دارد: اول آن است كه پدر، برادر و همسری مفقود شده است، كه البته ممكن است این سبب خیلی برای دیگران مهم نباشد. دوم آن است كه خود امام به ما آموخته اند، كه باید برای احقاق حق ایستادگی كرد. این سخن بر اساس فرهنگ عاشورا و بر مبنای سیره همه پیامبران و امامان ماست. قضیهٔ، قضیه حق و عدالت است، و باید با تمام وجود ایستادگی كرد.
ما پس از گذشت ۲۴ سال و ۶ ماه، هنوز همان عزم و جدیت روز اول را داریم. به همین دلیل نیز قضیه را ان شاءالله تا آزادی امام و دو همراه ایشان ادامه خواهیم داد. بخواهیم یا نخواهیم، این تكلیف ماست. باید با پیمودن همه راه های ممكن، در تمامی زمینه ها كوشید و پیگیری را ادامه داد. مهم این است كه در هر وضعیتی، وظیفهٔ دینی و انسانی خود را ایفا كنیم واز این مسئلهٔ حق و مقدس دفاع كنیم. باید از تمامی راه های ممكن استفاده كرد. در این چند سال به صورت علنی و محرمانه مذاكرات مستقیمی شده است، كه البته اخیراً علنی شده است. طبعاَ برای پیگیری راه های مختلفی وجود دارد. یكی راه پیگیری قضایی و قانونی است. دیگری راه تبلیغاتی و سیاسی است. یك راه، فشارهای مردمی است. دیگری از طریق جمع آوری اطلاعات در خور اعتماد است. از هر كدام از این راه ها می توان و باید استفاده كرد. در نهایت هم اگر به تكلیف خود عمل كردیم اما نتیجه ای حاصل نشد، باید راهی را كه این بزرگمرد ساخته است، حفظ كرد. این خود بزرگترین ضربه به توطئه گرانی است كه می خواستند با حذف ایشان، هدف و راهشان را از میان بردارند.


مطالب مرتبط

ریشه‌یابی اندیشه میرزایوسف خان مستشارالدوله

● شرح حال مختصر میرزایوسف خان مستشارالدوله
میرزایوسف خان، پسر حاجی میرزاکاظم از بازرگانان آذربایجان، در شهر تبریز به دنیا آمد. فارسی، عربی و قدری از علوم شرعیه را آموخت و به سمت منشیگری، وارد خدمت کنسولگری انگلیس در تبریز شد و بعد از چندی از خدمت انگلیسیها استعفا داد و به خدمت وزارت امور خارجه درآمد، در سال ۱۲۷۰هـ ق به فرمان ناصرالدین شاه به کارپردازی حاجی ترخان مأمور شد و هشت سال در آنجا بود، در سال ۱۲۷۹ کاردار ایران در پترسبورگ و در سال ۱۲۸۰هـ ق ژنرال کنسول تفلیس شد و چهار سال در آنجا ماند، در اواخر سال ۱۲۸۳هـ ق به کارداری سفارت ایران در پاریس منصوب و از راه استانبول عازم فرانسه شد. در مدت سه سال اقامت خود در پاریس چهار مرتبه به لندن رفت در سال ۱۲۹۹ در وزارت مشیرالدوله به عنوان معاون وزیر عدلیه انتخاب و لقب مستشارالدوله به نام او صادر شد. (۱)
● رد‌یابی ریشه فلسفی سیاسی مستشارالدوله
در ردیابی فرهنگ سیاسی او باید گفت که نخستین آشنایی او با علم سیاست مغرب زمین در زمانی بود که به سمت منشی کنسولگری انگلیس در تبریز خدمت می‌کرد و در همانجا بود که با کتابهای لیبرالیستهای انگلیسی آشنا شد. بعدها، چندین سال اقامت در ” پطرزبورگ“ و ” تفلیس“ یعنی مراکز آزادیخواهی و آزادیخواهان روس، تحول بزرگی در افکارش به وجود آورد. در روسیه با افکار سوسیالیستها و نیز در فرانسه با افکار و آثار سوسیالیستهای فرانسه مثل ” شارل نوریسی“ و ” پرودون“ و ” سن سیمون“ آشنا شد. سالهای اقامت او در پاریس با عنوان کنسول ایران مصادف با سال کمون پاریس ۱۸۷۱ میلادی و سرکوبی خونین کمون است.
بیشترین نظریه سیاسی او از مکتب اصالت فردِ فرانسوی و خردگرایی وابسته به آن بود. ملاقاتهای مکرر او با ملکم خان و مطالعه کتب متفکران انقلابی فرانسه مثل روسو و ولتر و منتسکیو و کتابهای دیگر و قوانین اساسی « مجلس مؤسسان» و کنوانسیون انقلابی فرانسه و اعلامیه حقوق بشر در ساخت اندیشه او تأثیر بسزایی گذارد و ثمره آنها کتاب یک کلمه اوست، (۲) فریدون آدمیت میرزایوسف خان را از پیشوایان اصلی فکر ناسیونالیسم می‌داند. (۳)
● تأثیر زندگی اجتماعی در غرب بر مستشارالدوله
مستشارالدوله طی سالها اقامت در اروپا به زبانهای روسی، انگلیسی و فرانسه تسلط پیدا کرد و از راه این سه زبان بود که با آثار متفکران آنها آشنایی پیدا کرد و فرهنگ آنان را شناخت؛ صاحب تاریخ بیداری ایرانیان در این باره گوید: « در مأموریت پاریس انتظام و آبادی و ثروت ملی و فرهنگ و هنر اروپا را دید و بر شور و حرارت قبلی او نسبت به ایران افزوده شد و چون سبب ترقیات فرانسه و تنزلات ایران را از ملکم پرسید او چنین گفت: بنیان و اصول نظم فرانسه یک کلمه است و همه ترقیات همان یک کلمه و آن یک کلمه که جمیع انتظامات و ترقیات فرانسه در آن مندرج است کتاب قانون است.» (۴) او در مقدمه کتاب « یک کلمه» می‌گوید در مدت اقامت خود در پاریس چهار دفعه به عزم سیاحت به لندن رفتم و در این مدت می‌دیدم که در فرانسه و انگلیسی انتظام لشکر و آزادی عامه صد آن قدر است که در مملکت سابق‌الذکر (روسیه) دیده بودم، اگرچه سبب این نظم و این ترقیات و این آسایش و آبادی را از عدل می‌دانستم به سبب آنکه این سلطنت و این ثروت و این آبادی و عمارت به غیر عدالت میسور نشود. (۵) در این عبارات گرایش و فریفتگی مستشارالدوله به فرهنگ غرب به عیان مشاهده می‌شود. گویی او با مقایسه جامعه خویش و جامعه غرب مدینه فاضله را در آنجا یافته است و از عدل و دادگری آنان سخن می‌گوید اما در جای دیگر خود ایرانیان را از اعمال فساد غربیان ترسانده و هشدار داده است که « این فقره از واضحات است که بعدها هیچ یک از اقوام به نشر قانون ننمایند به طوری که در ماده صربستان و غیرها دیگران دولت عثمانی را با آن قدرتی که داشت، مجبور کردند، ما را نیز آسوده نخواهند گذاشت و مجبور خواهند کرد.» (۶) سخنی که پس از مقایسه این دو سخن از شخص واحد باید گفت این است که آنچه خوبان بپسندند هنر است.
‌● رساله « یک کلمه»
رساله « یک کلمه» حاصل مطالعه در فکر و اندیشه و فرهنگ غرب بود که آن را در سال ۱۲۷۸هـ ق در پاریس نوشت و مقصود از « یک کلمه»، قانون است. بعضی گفته‌اند که کتاب « یک کلمه» از ضمیر روشن او تراوش کرده است. (۷)
و بسیاری معتقدند که « یک کلمه» ترجمه قانون اساسی فرانسه است، (۸) که قول صحیح هم همین است. جریان ترجمه و تألیف رساله « یک کلمه» آن‌گونه که مؤلف می‌نویسد بدین ترتیب است که نویسنده روزی در خواب هاتفی غیبی می‌بیند و از هاتف رمز موفقیت کشورهای مغرب زمین را سؤال می‌کند، هاتف غیبی در پاسخ تمام سؤالات مؤلف جواب می‌دهد، این رمز در یک کلمه خلاصه شده است و آن یک کلمه، قانون نام دارد. (۹) البته ملکم قبلاً نوشته‌هایی در باب قانون نوشته بود و در آثار طالبوف و آخوندزاده جسته و گریخته مطالبی منعکس شده بود، (۱۰) اما رساله « یک کلمه» بزرگترین حادثه آن زمان تلقی شد و چاپ اول این رساله با استقبال فراوان محافل سری وطنی آزادیخواه ایران همراه بود. (۱۱)
● اسلام‌شناسی مستشارالدوله
مستشارالدوله، شرح مبسوطی راجع به قانون اساسی فرانسه می‌دهد و زیرکانه این قوانین را با قوانین اسلامی منطبق می‌کند تا از تندی و حدّت آن بکاهد. او سپس به شرح مفصل یک به یک این قوانین پرداخته و طرز اجرای آن را متذکر می‌شود و در انتهای هر فصل تعدادی از آیات قرآن با احادیث اسلامی را بدرقه آن می‌کند و آنها را با یکدیگر منطبق نموده نتیجه می‌گیرد که قانون اساسی فرانسه کاملاً با قوانین اسلامی مطابق است، به نمونه‌ای از این شرح و تفسیر توجه نمایید. در باب فقره شانزدهم (عدم شکنجه و تعذیب) مادام که هر گناهی را در کتاب قانون جزای مخصوص و معین موجود است، تعذیب جانی برای اقرار گرفتن به بهانه‌های دیگر غیرممکن است در توجیه این عبارات به آیه ” من جاء بالسیئه فلا یجزی الا مثلها“ استناد می‌شود.آشنایی او با مبانی و تفکر اسلامی اندک است اما وانمود می‌کند که از معارف اسلامی اطلاع و آگاهی کافی دارد. (۱۲) حتی نام اولیه کتاب « یک کلمه» را روح‌الاسلام می‌گذارد. (۱۳) اما آخوندزاده در نامه‌هایی، مغایرت این قوانین را با قوانین اسلام گوشزد می‌کند. البته آخوندزاده می‌خواهد بگوید که قوانین فرانسه بسیار برتر از قوانین اسلام است. (۱۴) و القا می‌نماید که قوانین اسلامی غیرمترقی و خشن است، خلاصه با این نیرنگ میرزایوسف خان قانون اساسی فرانسه را با پوشش اسلامی منتشر می‌کند و مجموعه‌ای مدون به وجود می‌آورد که منشأ بسیاری تحولات بعدی در ساخت سیاسی و فرهنگی جامعه ما می‌شود و در اینجاست که اگر روشنفکر این زمان را مزدور اجانب ندانیم باید تأکید کنیم که در این نوع نگرش غرق در اشتباه بوده است، زیرا وی، اگر هم به فکر تحول و کمال و بازسازی کشورش بوده است به اهرمها و محورهایی نیاز داشته که ریشه در فرهنگ بومی و خاصه اعتقادات عمیق مردم کشورش داشت و او به عنوان روشنفکر می‌بایست رسالت عظیم زدودن زنگارهای خرافی و اشرافی را از این باور به عهده بگیرد، تا حول محور مکتبی خاص که بیشتر جامعه بدان پایبندند منشأ تحولی عظیم در ساخت سیاسی ـ اجتماعی ـ فرهنگی کشورش باشد نه اینکه با تحمیل بینش بیگانه خویش بر اسلام بخواهد وجهه‌ای اسلامی به آراء عاریه‌ای خوی بدهد تا مقبول افتد.
مستشارالدوله در مقدمه رساله « یک کلمه» پیشرفتها و ترقیات جامعه غرب را با ایران مقایسه می‌کند (۱۵) و هشدارهایی لازم و مفید برای رهایی جامعه از چنگال مصایبی که حیات جامعه آن روز را تهدید می‌کرد به زبان می‌آورد، اما سؤال این است که آیا با ترجمه قانون اساسی فرانسه و توصیه به تشکیل و تأسیس نهادهایی که به تصور نویسنده باعث و بانی پیشرفت نظام اجتماعی و سیاسی غرب است، می‌توان جامعه ایران را هم مثل غرب از فلاکت رهانیده، به پیشرفت و ترقی سوق داد.
نتیجه‌ای که پس از این‌گونه اقدامات حاصل شده است، سوء نیت یا حداقل ضعف بینش روشنفکر این زمان را نشان می‌دهد. و این حکم بدین شرط است که دسته‌ای پنهان و آشکار که استعمار را در اجیر کردن افراد و توجیه آنها به انجام اعمال خرابکارانه سوق می‌داده‌اند را در نظر نگیریم.
● ضعف بینش و عدم شناخت جامع از راه علاج یا یک بعدی‌نگری
از آرزوهای بزرگ مستشارالدوله تأسیس راه‌آهن در ایران بود، و چنان می‌پنداشت که تمهید مقدمات جمیع ملزومات مملکتی و دولتی، ابتدا راه‌آهن است و با ایجاد آن اوضاع ایران در عرض سه سال به کل منقلب و در یک کلمه، ایران گلستان خواهد شد. (۱۶) به همین انگیزه رساله‌ای به نام کتابچه بنفش درباره تأسیس راه‌آهن سراسری ایران نوشت و به شاه عرضه داشت. جزوه دیگری در لزوم کشیدن راه‌آهن از تهران به خراسان تهیه کرد و منافع آن را ذکر کرد. بنابر این می‌توان گفت که از بزرگترین راه‌ حلهای مستشارالدوله برای نجات جامعه ایران، تأسیس راه‌آهن و اجرای قانون بود. (۱۷)
● دوستان و همفکران مستشارالدوله
مستشارالدوله از همفکران میرزاحسین خان سپهسالار و با میرزاملکم خان هم‌مسلک و دوست بوده و مجالست سری و علنی داشته است. (۱۸) در بسیاری امور آخوندزاده عقل و دین او را دزدیده است.
با میرزافتحعلی آخوندزاده آشنایی و مکاتبه داشته و از این مرد کسب فیض می‌کرده است. (۱۹) و در مواردی پشتیبان وی بوده و مکاتبات زیادی با آخوندزاده دارد، (۲۰) گویی در فکر و اندیشه، این دو بر یکدیگر تأثیر متقابل داشته‌اند با این تفاوت که در بعضی از مسائل از قبیل جدایی کامل دین از مسائل سیاسی و اجتماعی بین آن دو اختلافهایی هست.
می‌توان گفت مستشارالدوله دین را به عنوان پوشش یا روبنایی برای پیشبرد بسیاری از مسائل ضروری می‌دانسته است؛ کوششی که در تطبیق اسلام با محتوای رساله « یک کلمه» دارد این امر را روشن می‌کند.
● شخصیت میرزایوسف خان مستشارالدوله
میرزایوسف خان برای نشر عقاید خویش در روزنامه عدلیه مطالبی می‌نوشت، روزنامه عدلیه به وسیله سپهسالار برای توجیه و تشریح اصلاحات قانونگذاری و نظام حقوقی و دادگستری مترقیانه انتشار می‌یافت و از بسط عدالت « تربیت ملت» افزودن بصیرت مردم، آسودگی و ترقی اوضاع مردم، ایجاد تأسیسات عالی، وضع قوانین جدید و برانداختن تأسیساتی که مانع اجرای عدالت باشد، سخن می‌راند. (۲۱) به واسطه انتشار کتاب « یک کلمه» در زندان قزوین زندانی شد، (۲۲) حاج سیاح در کتاب خاطرات خود در فصلی که شرح تعدیات و شکنجه‌های وحشیانه مأموران ناصری را می‌دهد ذکری هم از مستشارالدوله می‌کند، (۲۳) پس از آنکه نوشته‌های خصوصی او را به دست آوردند و همراه با رساله « یک کلمه» برای ناصرالدین شاه فرستادند، شاه حکم حبس او را صادر کرد و جیره و مواجبش قطع شد. دلایل مزبور نشان می‌دهد که مستشارالدوله، روشنفکری آزادیخواه و اصلاح‌ طلب بود و در راه اظهار عقیده خود به زندان افتاد و شکنجه و تحقیر شد. باید در ارزیابی اندیشه این روشنفکر به بحث پرداخت.اندیشه مردانی که مقدمه مشروطیت را فراهم آوردند، مختلف بود. هر یک از آنها با شاخصی از گفته‌ها و اندیشه‌های خویش مشهورند که بعضی از سران آنها دوست و همفکر میرزایوسف خان نیز بوده‌اند. اما شاخص اندیشه میرزایوسف خان « قانون» بود، این طرز تفکر که بر ضرورت پیروی از آیین برتر از اراده و هوس افراد و مبتنی بر تعقل و مصلحت تکیه می‌کرد، منطقی و معقول بود ولی جزء دیگرش که لیبرالیسم را درمان همه دردهای سیاسی و اجتماعی و اخلاقی ایران وانمود کرد، گزافه‌گویانه بود. (۲۴) آن هم چه قانونی؟ قانونی که ریشه در فرهنگ و نیازها و ایده‌آلهای جوامع برون مرزی دارد. و ساده‌ ترین غرضِ ترویج آن پیدا کردن جایی برای منافع حال و آینده استعمار است.
حقیقت این است که در این زمان که زمینه ارتباط با غرب و مسافرت بدانجا فراهم شده بود، روشنفکر ایرانی با جامعه، فرهنگ، فلسفه و دانش آن سامان ــ‌ خواه سطحی و خواه عمقی ــ آشنا شده است اما در مواجهه با جامعه غرب به نقد و بررسی صحیح و همه جانبه‌ای نرسیده است که با الهام از آن بینش درست و پویا، راه حل مفید، معقول و منطبق با واقعیتی برای اصلاح جامعه خویش بیابد؛ اقدامات، سخنان، ارتباطها، همفکران و خصوصاً انتشار کتاب « یک کلمه» مستشارالوله نشان می‌دهد که وی اصالت را به اندیشه و فکر و روش و منش اومانیستی لیبرالیستی غرب می‌داده است و راه حل نجات جامعه خویش را، از چنگال استبداد و فلاکت و فقر اجتماعی، در نزدیکی هر چه بیشتر به جامعه غرب و پذیرفتن روشهای سیاسی، علمی و فرهنگی آن سامان می‌دانسته است، راه علاجی که در صورت توفیق، از چاله درآمدن و به چاه نیرنگ و فریب استعمارگران افتادن، می‌انجامید.

۱. از صبا تا نیما. آرین‌پور، ج ۱، ص ۲۸۱.
۲. تحولات فکری و اجتماعی در جامعه فئودالی ایران. محمدرضا فشاهی، صص ۴۲۹-۴۳۱.
۳. اندیشه‌های میرزاآقا خان کرمانی. فریدون آدمیت، ص ۲۶۹.
۴. از صبا تا نیما. آرین‌پور. ص ۲۸۲، ملکم خود به همین قانون تکیه داشته و مدار تمام مقالات و کوششهای او بر این کلمه بوده است.
۵. محمدرضا فشاهی. ص ۴۲۰.
۶. از صبا تا نیما. آرین‌پور. ص ۲۸۶.
۷. تاریخ انقلاب مشروطیت. مهدی ملک‌زاده. کتاب اول، ص ۱۷۸.
۸. آرین‌پور، ص ۲۸۲.
۹. محمدرضا فشاهی. ص ۴۲۹.
۱۰. سبک‌شناسی بهار. ص ۳۰۰.
۱۱. محمدرضا فشاهی. ص ۴۳۱.
۱۲. آرین‌پور. ص ۲۸۵.
۱۳. اندیشه‌های میرزافتحعلی آخوندزاده. فریدون آدمیت، ص ۱۵۵ و ۱۵۷.
۱۴. پیشین.
۱۵. محمدرضا فشاهی. ص ۴۳۰ به نقل رساله « یک کلمه».
۱۶. آرین‌پور. ص ۲۸۲ به نقل از گزارش رسمی مستشارالدوله ۵ رمضان ۱۲۸۰هـ ق.
۱۷. پیشین، ص ۲۸۲.
۱۸. پیشین، ص ۲۸۲.
۱۹. تاریخ بیداری. چاپ دوم، ص ۱۷۹.
۲۰. الفبای جدید و مکتوبات میرزافتحعلی آخوندزاده.
۲۱. تاریخ سانسور در مطبوعات. ج ۱، ص ۱۰۲ گوئل کهن.
۲۲. تاریخ انقلاب مشروطیت. مهدی ملک‌زاده، صص ۱۷۹-۱۷۸.
۲۳. محمدرضا فشاهی. ص ۴۳۴.
۲۴. یادنامه شهید مطهری. مقاله در حاشیه انقلاب مشروطیت. حمید عنایت، ص ۱۵۴ تعبیر او« قانون» بود.

مأخذ و مراجع
از صبا تا نیما. یحیی آرین‌پور. ناشر فرانکلین، ۱۳۵۱.
الفبای جدید و مکتوبات میرزا فتحعلی آخوندزاده. به کوشش حمید محمدزاده، نشر احیاء، تیربز، ۱۳۵۷.
اندیشه‌های میرزاآقاخان کرمانی. فریدون آدمیت. پیام، چاپ دوم، ۱۳۵۷.
اندیشه‌های میرزافتحعلی آخوندزاده. فریدون آدمیت. خوارزمی، چاپ اول، ۱۳۴۹.
تاریخ سانسور در مطبوعات ایران. گوئل کهن. ج ۱، آاه، ۱۳۶۳.
تاریخ مشروطیت ایران. مهدی ملک‌زاده. علمی، چاپ دوم، ۱۳۶۳.
تاریخ بیداری ایرانیان. ناظم‌الاسلام. چاپ دوم.
تحولات فکری و اجتماعی در جامعه فئودالی ایران. محمدرضا فشاهی. گوتنبرگ، ۱۳۵۴.
نویسندگان پیشرو ایران. محمدعلی سپانلو. زمان ۱۳۶۲، چاپ اول.
یادنامه استاد شهید مطهری. سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی. چاپ اول، ۱۳۶۳. مقاله حمید عنایت.
دکتر یحیی طالبیان

وبگردی
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص - کاش در این میان یکی به ما بگوید که بالاخره بی حجاب بد است، خوب است؟ چه زمانی بد است؟ چه زمانی خوب است؟
پاییز بازار ثانویه
پاییز بازار ثانویه - اگر ما نتوانیم تفاوت فاحش قیمت ارز در بازار آزاد و ثانویه را جبران کنیم و نتوانیم به بازار ثانویه عمق کافی ببخشیم عملا بازار ثانویه از دور خارج خواهد شد. قرار بود بازار ثانویه و آزاد یک تفاوت حداقلی داشته باشند. قرار بود نهایتا اختلاف قیمت در این دو بازار ۲۰۰ یا ۳۰۰ تومان باشد نه هفت هزار تومان!
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی - حمید رسایی عضو جبهه پایداری در صفحه شخصی خود در شبکه توییتر نسبت به اهانت زشت امیر تتلو به امام حسین (ع) و 72 تن از یاران باوفایش واکنش تندی نشان داد.
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+)
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+) - پزشکان هنگامی که یک نوزاد دختر اندونزیایی را در یکی از بیمارستان های این کشور به دنیا آوردند بسیار وحشت زده شدند. نوزاد تازه متولد شده با یک چشم بزرگ روی پیشانی اش متولد شد و پس از هفت ساعت درگذشت.
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای !
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای ! - فردی به نام علی‌اکبر رائفی‌پور كه رسانه‌‌های اصولگرا از او به عنوان «استاد، محقق و پژوهشگر» یاد می‌كنند! در تاریخ 29 اردیبهشت 96 (در كوران انتخابات ریاست‌جمهوری) در نامه‌ای سرگشاده به امیرحسین مقصودلو (تتلو) نوشت: «امیر جان بخوان، تو باید بخوانی، عیبی ندارد! سرت را بالا بگیر و خدا را شکر کن که به واسطه تو این همه نفاق را آشکار کرد! دلت محکم باشد پهلوان! تو فقط بخوان، بخوان
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی - انتشار عکس‌های نشستن احمد خمینی زیر کولر در بخش وی‌آی‌پی هیات که پوششی شیشه‌ای دارد و از سینه‌زنان جداست، پس از توضیح او که گفت آن جایگاه مربوط به «روحانیون درجه یک و دو قم» است و «اون بالا معممین میشینن که لباسشون چون زیاده باعث گرمازدگی نشه»، با واکنش‌های تندتری هم همراه بود.
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن!
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن! - واکنش جالب مقام معظم رهبری به روبوسی کیارستمی با خانم داور جشنواره کن از زبان عزت الله ضرغامی
لحظه هولناک در چاه انداختن دختر بچه توسط پسرعمویش
لحظه هولناک در چاه انداختن دختر بچه توسط پسرعمویش - این فیلم که توسط دوربین های امنیتی گرفته شده لحظه به چاه انداختن دختر 5 ساله ای در اصفهان توسط پسر بچه ای کوچک را به تصویر کشیده است.
آشنایی با لامبورگینی! کاملا ایرانی
آشنایی با لامبورگینی! کاملا ایرانی - جوان خوش ذوق ایرانی لامبورگینی! تماما ایرانی را طراحی و تولید کرده است.
سلطان سکه
سلطان سکه - اولین جلسه دادگاه "وحید مظلومین" معروف به سلطان سکه به همراه ۱۴ نفر از همدستانش امروز در شعبه دو دادگاه ویژه مفاسد اقتصادی به ریاست قاضی زرگر و به صورت علنی برگزار شد.
ریحانه یا لیلا؟! / حاشیه سازی ریحانه پارسا بازیگر سریال پدر
ریحانه یا لیلا؟! / حاشیه سازی ریحانه پارسا بازیگر سریال پدر - با وجود اینکه چند روزی است سریال پر حاشیه "پدر" به پایان رسیده است، اما انتشار تصاویر ریحانه پارسا بازیگر نقش اول زن این سریال جنجال تازه‌ای به پا کرده است. این جنجال در حالی ایجاد شده که سازندگان سریال "پدر" به دنبال تولید فصل دوم آن هستند.
لیلای سریال "پدر" مدل شد / عکس‌ها
لیلای سریال "پدر" مدل شد / عکس‌ها - ریحانه پارسا، بازیگر نقش لیلا در سریال "پدر" فعالیت خودش را به عنوان مدل تبلیغاتی آغاز کرد. این بازیگر متولد سال 1377 است.