سه شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۵ / Tuesday, 21 February, 2017

کارآفرینی در نظام ارزشی اسلام‏


کارآفرینی در نظام ارزشی اسلام‏●كارآفرینی در منظر وحیانی‏
قرآن كریم كه قانون اساسی و اساس قانونی ما مسلمانان است، در حقیقت، كتاب زندگی، كارآموزی و حیات طیبه است و پیامبر رحمت، حضرت محمد صلی‏الله‏علیه‏وآله نیز كار و كارآفرینی را مورد تأكید قرار می‏داد و خود به آن عمل كرد.
آن چه از آیات قرآن كریم بهره‏برداری می‏شود این است كه دست‏یابی به زندگی شایسته و سالم، در گرو بهره‏گیری از معارف آسمانی، تفكر، تعقل و فعالیت مثبت، دوراندیشانه و مفید است. خطوط كلی و شاهراه‏های وصول به زندگی مطلوب، شكوفا كردن بخشی از استعدادهای درونی و جامه عمل پوشاندن به آنهاست؛ زیرا این حیات دنیوی و مادی، ظرفیت شكوفایی تام یا حتی بخش اعظم استعدادهای آدمی را ندارد.
در نظام ارزشی و در جای جای كلام معصومین و به ویژه در نگاه پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏وآله، در امتداد آیات قرآن و خاستگاه وحی، امور اقتصادی و مقوله كارآفرینی، بخش مهمی از زندگی آدمی را به خود اختصاص داده است.
قرآن كریم با تأكید بر عناوین و مواضع مختلف، اهمیت اقتصاد و كار و كارآفرینی را مورد تأكید قرار داده است، كه موارد ذیل برخی از آنهاست:
۱. تجلی توحید در اقتصاد و كارآفرینی
از دیدگاه قرآن كریم، تمام هستی و به ویژه انسان، منابع و ابزارهای تولید و تمامی فعالیت‏های تولیدی انسان، مخلوق خدا و نشان خداوندی‏اند و قرآن، همه آنها را آثار رحمت و فضل خدا می‏داند۱ و كارآفرینان نیز تجلی‏گاه این ویژگی خدایند و هر روز، او دست‏اندركار و نو آفرین است.
۲. توجه به معاد، اقتصاد و كارآفرینی‏
قرآن كریم در جاهای مختلف تأكید می‏ورزد كه تمامی اعمال آدمی در روز واپسین (قیامت)، ارزیابی و محاسبه می‏شود و حتی می‏فرماید: «بر زبان‏های آنها قفل خاموشی می‏زنیم و دست‏ها و پاهای آنها با ما سخن می‏گویند» و این مقوله، عنایت ویژه‏ای به عمل و همچنین رفتارهای اقتصادی دارد. قرآن كریم در این زمینه، اموری مانند تولید، توزیع، مصرف، انگیزه كار، تلاش و فعالیت و در كنار آن، صله رحم، احسان، انفاق، بخشش و بذل را مورد تأكید قرار می‏دهد.۲
۳. عدالت و دادگری در اقتصاد متعادل و كارآفرینی
اصل عدل و دادگری، همراه با توحید و معاد، از معارف مهم قرآن كریم است.۳
وقتی از حضرت امام علی علیه‏السلام سؤال كردند كه عاقل را برای ما وصف كن، فرمود: عاقل كسی است كه هر چیز را در جای خود قرار دهد.۴
از این منظر، كارآفرین نیز دقت و خلاقیت لازم را جهت انجام درست كار و كار درست، در زمان مطلوب و جایگاه مناسب كار، از خود بروز می‏دهد.
۴. نقش رهبری و مدیریت، در اقتصاد كارآفرینانه
اصل مدیریت با مسئله حكومت و رهبری در جامعه ارتباط دارد. در راستای اصل توحید كه حق حاكمیت را از آن خدا می‏داند، افرادی هم كه از جانب او - اداره و مدیریت جامعه را بر عهده می‏گیرند - مسئولیت دارند تا در امور اجتماعی، سیاست‏گذاری و تنظیم امور اقتصادی و حرفه‏ای در سطح كلان، متناسب با شرایط و مقتضیات زمان و مكان، تدبیر كنند و كارآفرینان را مجال بروز استعداد دهند و محوریت عدالت را بر اساس سه مقوله آبادانی، كشف استعداد (كارآفرینان)، انجام كارهای نیك و پاینده قرار دهند و این مهم، میسر نمی‏شود؛ مگر با شناخت و داشتن برنامه كه خداوند كریم ارسال پیامبران از كارگاه آفرینش را مثال و شاهد می‏آورد؛ مانند ابراهیم، لوط، اسحاق و یعقوب.۵
۵. ثروت قرآنی و قدرت كارآفرینی
در آیات متعدد، به طور آشكار یا در ضمن ضرب‏المثل‏ها و قصه‏ها و با نگاه‏های متفاوت، به ثروت توجه شده و بیان شده است كه حب مال و ثروت، امری فطری است‏۶ و این كه انسان موجودی است كارآفرین كه این ویژگی، زمینه‏های كسب ثروت را در او ایجاد كرده است.۷ جمع آوری ثروت، به شرط ادای واجبات و دوری از قاعده نكوهیده كنز، مورد نكوهش نمی‏باشد؛ از این رو، قرآن، كارآفرینان متعددی، مانند حضرت سلیمان، داود و ذوالقرنین را مثال می‏زند كه با تبحر زیاد، ثروت فراوان اندوختند؛ اما علاقه به مال را در خود تعدیل و جامعه را به فعالیت ترغیب كردند و آدمیان را از بطالت و بیكاری رها ساختند۸ و در مقابل، سودجویان و ثروت اندوزان نابالغ را مثال می‏زند؛ مانند قارون، فرعون، ولید بن مغیره و ابی‏لهب كه مترفان و مستكبرانی كنزگرا بودند و عشق بیش از حد به انباشت و ثروت اندوزی، موجب سقوط آنها شده است.۹
۶. سرزنش مرفهین شبه كار آفرین
در آیات متعددی نیز مرفهین شبه كار آفرین غافل مذمت شده‏اند و رابطه مثبتی بین كار و ثروت و سركشی، در صورت عدم ظرفیت، مطرح شده است. چنین كسانی، در مقابل حقیقت و منافع مردم و آینده نیز می‏ایستند و پیامبران را كه كارآفرینان اندیشه‏ورز كارگاه الهی هستند، به مشقت می‏اندازند و در برابر نوح، ابراهیم، موسی، طالوت و حضرت محمد صلی‏الله‏علیه‏وآله می‏ایستند؛ تا حدی كه حضرت نوح از قوم خود در پیروی از ثروتمندانی كه اموال و دارایی خود را نه از طریق كارآفرینی، بلكه با حیله و نیرنگ حاصل نمودند و باعث گمراهی خویش شده‏اند، نفرین می‏نماید.۱۰
۷. حیات طیبه و كارآفرینی
قرآن كریم، منشأ حركت به سوی حیات طیبه را عمل نیك، فعالیت مفید، مثبت و سازنده در همه زمینه‏های علمی،
فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بر می‏شمرد. از اختراعات بزرگ تا مجاهدت‏ها و شهادت‏ها و از كارهای بزرگ همچون رسالت انبیا تا كوچك‏ترین كارها، مانند كنار زدن یك سنگ كوچك از وسط جاده، همه در این مفهوم گسترده، جمع می‏باشند۱۱ و تمامی این موارد، در سخنی از رسول اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله بیان شده‏اند؛ زیرا آدمی مساوی تلاش است و كار و تلاش، جوهره وجودی اوست. از این رو می‏فرماید: «خداوند، تلاش و كار و كوشش را بر شما مقرر داشته است؛ پس بكوشید».۱۲
●كارآفرینی در سیره پیامبر صلی‏الله‏علیه‏وآله‏
یكی از فصل‏های درخشان زندگی پیامبر معظم اسلام صلی‏الله‏علیه‏وآله، كار و كارآفرینی و تقدیر و ترویج كار و فعالیت است. در نگاه پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله، كار كردن، در ردیف جهاد در راه خدا آمده است. وی در این باره می‏فرماید: «هر كس از راه، حلال برای استغنای خود و خانواده‏اش تلاش كند، مانند كسی است كه در راه خدا جهاد كرده است و هر كس با تلاش و آبرو، در پی حلال دنیا باشد، در مرتبه شهدا خواهد بود».۱۳
امام صادق علیه‏السلام، درباره پیامبر می‏فرماید: «پیامبر، همیشه هسته‏های خرما را در زمین می‏نشاند و علاقه زیادی به كشاورزی داشت». همچنین ابن اثیر می‏نویسد: «در فدك، ۱۱ درخت خرما بود كه پیامبر صلی‏الله‏علیه‏وآله، آنها را كاشته بود كه از میوه آنها، حجاج استفاده می‏كردند. عده‏ای نیز از آنها بهره اقتصادی می‏بردند».
از احادیث مرتبط با مقولات یاد شده، به خوبی روشن می‏شود كه پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله، با این كه امور اجتماعی و وظایف سنگین رسالت و تبلیغ را بر عهده داشت، هم شخصاً كار می‏كرد و هم كار و تلاش و خلق فرصت‏ها را ترویج می‏كرد. او، مروج كار و كارآفرینی بود و همواره و در تمامی زوایای حیات خویش، در هیئت یك كارآفرین اندیشه‏ورز، ظاهر می‏شد؛ او، مبدأ كار و كارآفرینی را خدا می‏دانست و می‏فرمود: «وقتی خداوند، دری از كسب و كار و روزی را به روی شما گشود، آن را حفظ كنید» و همواره تأكید می‏كرد كه «كسی كه از دسترنج خود درآمد داشته باشد و كسب و كار و اشتغال داشته باشد، دوست خداوند است».
وی در فرازی دیگر، بسیار هنرمندانه، دست‏ها را به سه نوع «دست بگیر یا سائله»، «دست بده و كارساز» و «دست مَده یا ممسكه» تقسیم كرد و كارآفرینی را در گروه دست بده و كارساز می‏داند. از نظر پیامبر صلی‏الله‏علیه‏وآله، از میان این سه نوع دست، بهترین دست، دست كارساز و بخشنده است.
در جایی دیگر، پیامبر صلی‏الله‏علیه‏وآله، به گونه‏ای دیگر، دست‏ها را در سه دسته «دست فرازین یا دست خدا»، «دست میانی یا دست بنده بخشنده» و «دست فرودین یا دست سائل» تقسیم می‏فرماید. از میان اینها، دست كریمانه خداوند و دست بنده‏ای كه دائماً در حال بذل و احسان است، زیور خلقتند؛ اما دست سائل، نكوهش گردیده است.۱۴
●رهنمودهای ده گانه كارآفرینی با الهام از سیره پیامبر (ص)
در ترویج كار و كارآفرینی، اندیشه خیرخواهانه پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله، مورد تصدیق مورخان و صاحب نظران بوده و هست و آن چه از سخنان ایشان استفاده می‏شود، این است كه در شكوفا كردن استعدادهای نهانی و جامه عمل پوشاندن به آرمان‏ها و تبدیل مرحله فكر و اندیشه به عمل و محصول، ده گام اساسی زیر را باید طی نمود.
۱. ضرورت آموختن یك كار و پیشه‏
پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله، منادی آموختن مهارت‏های مختلف است؛ لذا می‏فرماید: «خداوند بنده‏ای را دوست دارد و آنان، كار و پیشه‏ای را بیاموزد تا به وسیله آن، از مردم، بی‏نیاز گشته، از كابوس هراس‏انگیز فقر، رهایی یابد».
۲. زمان شناسی‏
زمان‏شناسی در كار، بسیار مهم است و چه بسا كارهایی كه به خاطر انتخاب زمان نامناسب، با شكست مواجه شده‏اند. پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله می‏فرماید: «كسب و كار، در گرو زمان و فصل مناسب خویش است».۱۵
۳. سستی گریزی‏
مردم سست، جامعه كسل را رقم می‏زنند و جامعه كسل، آینده خمود و كم‏تحرك را به ارمغان می‏آورد؛ لذا پیامبر رحمت صلی‏الله‏علیه‏وآله، از كسالت و سستی، به خدا پناه می‏برد و می‏فرماید: «خدایا! به تو پناه می‏برم از كسالت و سستی و به تو پناه می‏برم از فقر و كفر» و باز می‏فرماید: «خداوند، انسان بیكار و بی‏تحرك در كارهای دنیا و آخرت را دشمن می‏دارد».۱۶
۴. تداوم و استواری‏
یكی از ویژگی‏های فاخر كارآفرینان، استواری، استحكام، تدوام و شكست‏ناپذیری است؛ لذا پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله، ضمن تشویق به انتخاب یك كار دقیق، می‏فرماید: «هر كسی از شما كه كاری را انجام می‏دهد، باید آن را با استواری، استحكام و مداومت به سرانجام برساند»۱۷ و نیز می‏فرماید: «بافضیلت‏ترین كارها، بادوام‏ترین آنهاست؛ ولو اندك باشد».۱۸
۵. سودرسانی‏
از ویژگی‏های كارآفرینان، خلق فرصت‏ها، استقبال از خطرها، خرج سرمایه فكری و مادی، عبور از ناشناخته‏ها و خلق «همه چیز» از «هیچ» و سپس ترك آن برای دیگران و ایجاد فرصتی دیگر است و این خلق و واگذاری، در چرخه تداوم قرار می‏گیرد و نتیجه آن، سودرسانی به دیگران است. پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله در این باره می‏فرماید: «بهترین مردم، كسی است كه برای مردم، سودمندتر باشد».۱۹
۶. كسب دانش و مهارت لازم‏
حالت جست‏وجوگری و كسب اطلاعات، از ویژگی‏های كارآفرینان است كه كارهای خود را بر اساس اطلاعات متقن و با تدبیر انجام می‏دهند. رسول اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله، در این باره می‏فرماید: «ای پسر مسعود! هر گاه تصمیم به كاری گرفتی، آن را از روی علم و عقل انجام بده و از این كه بدون اندیشه و علم، اقدام به كاری كنی، پرهیز كن».
۷. رابطه دوستانه و صحیح‏
از ویژگی‏های كارآفرینان، رابطه آنان با اطرافیان خود در محیط كار است كه اغلب، دوستانه، غیررسمی و سودرسان است. پیامبر صلی‏الله‏علیه‏وآله درباره فعالیت‏های مختلف می‏فرماید: «در اسلام، نه تحمل زیان جایز است و نه ضرر رساندن به دیگران و فریب آنها. روابط، باید شفاف، دوستانه و صادقانه باشد».
۸. صداقت حرفه‏ای‏
ویژگی دیگر كارآفرینان، صداقت حرفه‏ای و عدم طمع‏ورزی است. این مسئله، هم در اعتماد به كارآفرین و هم در تداوم همكاری با او، مؤثر است. پیامبر صلی‏الله‏علیه‏وآله در این باره می‏فرماید: «هر گاه فردی برای یك كار مشخص، فرد دیگری را به فعالیت فرا خواند، باید حقوق او را به طور كامل بپردازد» و نیز می‏فرماید: «هر كس فردی را به فعالیت فرا می‏خواند، پیش از كار، او را از اجرتش آگاه سازد».
۹. پشت‏كار و خلاقیت‏
كارآفرین، علاوه بر تصمیم‏گیری صحیح، مناسب و دقیق، فردی است كه دارای ایده و فكر جدید باشد و در حوزه‏ای وسیع، از خلاقیت و پشت‏كار برخوردار باشد. زمانی كه یك كارآفرین، احساس ذوق و هیجان می‏كند، به یك فكر و ایده جدید می‏رسد و آن گاه، پشت‏كار لازم را از خود نشان می‏دهد. كارآفرین، همواره در تكاپو و خلاق است. پیامبر اكرم‏صلی‏الله‏علیه‏وآله، جدیت و پشت‏كار را ستایش می‏كند و می‏فرماید: «هر كس به دنبال كاری رود و در آن، پشت‏كار به خرج دهد، یقیناً به نتیجه می‏رسد».
۱۰. احتكارگریزی و مولد بودن‏
كارآفرین نوآور، همیشه در حال خلق و ایجاد است و به كم قناعت نكرده، زیاد را هم انباشته نمی‏كند و در عین حال، فردی احتكارگریز و در حال حركت است و همواره احساس نیاز به توفیق بیشتر، او را از تكیه به وضع موجود، رها می‏سازد. پیامبر اكرم صلی‏الله‏علیه‏وآله، ضمن ستایش بی‏نیازی و غنا می‏فرماید: «دارا بودن و بی‏نیازی، بهترین یاور انسان بر حفظ تقواست» و تأكید می‏فرماید كه «از احتكار بپرهیزید».

نویسنده:حسین خنیفر
پی‏نوشت:
۱. اعراف، آیه ۵۷؛ اسراء، آیه ۱۲؛ ملك، آیه ۱۵.
۲. مطففین، آیات ۵-۱؛ فاطر، آیه ۹.
۳. آل‏عمران، آیه ۱۸؛ نساء، آیه ۱۳۵؛ مائده، آیه ۸؛ نمل، آیه ۹۰؛ نساء، آیه ۵۸؛ آل عمران، آیه ۲۱.
۴. نهج‏البلاغه، قصار.ش، ۲۳۵.
۵. شوری، آیه ۱۵؛ حشر، آیه ۷؛ انبیاء، آیه ۷۲؛ مریم، آیه ۵۵-۵۴؛ توبه، آیه ۱۰۳.
۶. آل عمران، آیه ۱۴.
۷. ملك، آیه ۱۵.
۸. سبأ آیه ۱۳-۱۲؛ كهف، آیه ۹۵ و ۹۸؛ سبأ آیه ۱۱-۱۰.
۹. قصص، آیه ۷۹؛ یونس، آیه ۸۸؛ قلم، آیه ۱۵-۱۲؛ مدثر، آیه ۱۲؛ مسد، آیه ۲-۱.
۱۰. انفال، آیه ۴۷؛ شوری، آیه ۲۷؛ سبأ، آیه ۳۵-۳۴؛ نوح، آیه ۲۷-۲۱؛ یونس، آیه ۸۱.
۱۱. مكارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۱۱، ص ۳۸۹.
۱۲. رسول اكرم، نهج الفصاحه.
۱۳. محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۱۰۰، ص ۱۰.
۱۴. همان، ص ۱۰۶.
۱۵. بحارالانوار، ج ۷۷، ص ۱۶۵.
۱۶. نهج الفصاحه، ح ۲۲۱.
۱۷. همان.
۱۸. همان، ح ۳۴۴.
۱۹. همان، ح ۳۱۷.
منبع:ماهنامه پرسمان ، شماره ۴۶

منبع : خبرگزاری فارس

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
فرصت دوباره , برترین اخبار , احمد طاهری , استحکام استخوان , نماینده مردم شاهرود و میامی , ایستگاه پایانی , قومیت , خودرو های فرسوده , کهگیتویه , معمای 100ساله , احداث کردن , متهمین , تداوم زندگی , معادن شن و ماسه تهران , موسیقی بهارانه , نهج الفصاحه , اسرا و زندانیان فلسطینی و غیر فلسطینی , راهپیمایی در لندن , زورفروشی , یلدا جبلی , لژیکی مراکشی‌ الاصل 26 ساله , راه حل بحران , جنگ های مداری , آبفار , پروژه های ارتباطی , دفتر زیارتی , بهترین مکان گردشگری , حزب دموکراتیک خلق , سالاد نیسوآز , تشعشعات هسته‌ای , دیدار ظریف و کری در خاک ایران , نابودی میراث , خلبانان سعودی , نهاده‌های دامی , محمدحسین پورکاظمی , ژئو فيزيک , شیرین پزی , بازسازی فوری قبرها , زوج اروپایی , موشک بازی , آیت‌الله نصیری , کشتی حامل 700 مهاجر , فرمانده ستاد مشترک ارتش آمریکا , فوندانسیون , مسابقات منطقه ای , پول پر قدرت , چند جانبه , اسباب کشی , عهد , 12بهمن ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
خط اصلی , درمان , مراسم سدره‌پوشی , دز، دژ , ای دلم را شکر جان‌پرورت چون جان عزیز , شکایت بردن پدر لیلی از مجنون پیش خلیفه , منوچهر مطیعی تهرانی , پوشاک , تومورهای بزاقی بدخیم (۲) , تمرکز خالص , آمد شهر صیام سنجق سلطان رسید , گاماسیاب ‌رود، نهاوند , فرمت بی یک اینچی (1B Format) , تعریف متحرک‌سازی , معاینه چشم توسط افراد غیر چشم پزشک , در طریقت دو صد کمین دارم , ترکم از غمزه چو ناوک بکمان در فکند , دلایل شکست عمل وازکتومی در پیش‌گیری از بارداری , قلعهٔ‌ طبرك و بارو و حصار قدیم، ری , محل رشد و پراکنش ,

برخی منابع مهم خبری
alamto.com آلامتو , sobhanehonline.com صبحانه آنلاین , peykekhabar.com پیک خبر , cinetmag.com سی نت , persianfemale.com بانوی ایرانی , namayande.com نماینده , harfeno.com حرف نو , tik.ir تیک , faradeed.ir فرادید , edunews.ir آموزش , hamseda.ir هم صدا , hamshahrimags.com مجلات همشهری , salamatnews.com سلامت , irangrand.ir ایران گراند , darshahr.ir در شهر , naftna.ir نفت نا , dchq.ir ستاد مبارزه با مواد مخدر , kasbokarnews.ir روزنامه کسب و کار , jahanesanat.ir جهان صنعت , vetnews.ir وت نیوز , farscinema.com فارس سینما , parsnews.com پارس نیوز , eghtesadeiranonline.com اقتصادایران آنلاین , siasatnameh.ir سیاست نامه , sedayeeghtesad.ir صدای اقتصاد , fairna.ir فیرنا , nay.ir نی , ilamefarda.ir ایلام فردا , eghtesadeiranonline.com اقتصاد ایران , winbeta.net وین بتا ,

وبگردی
بازدید هنرمندان از پروژه میدان ولیعصر
بازدید هنرمندان از پروژه میدان ولیعصر - جمعی از اهالی هنر ظهر امروز دوشنبه از پروژه <<صفه شهری>> پلازای میدان ولیعصر بازدید کردند.
اعتراف تكان دهنده رييس مجمع تشخيص مصلحت!
اعتراف تكان دهنده رييس مجمع تشخيص مصلحت! - اگر مردم نیازمند باشند، نان شب نداشته باشند، نتوانند بچه‌هایشان را به مدرسه بفرستند و خانه‌ای برای زندگی نداشته باشند، معنایش همان حدیث امام علی (ع) است که فرمود: نزدیک است که فقر به کفر بیانجامد. همان طور که الان هم می‌شنویم که عده‌ای به دلیل نیازهای شدید اقتصادی‌شان دست از مذهب برداشته‌اند.
لاله، شهلا و سومین زن...
لاله، شهلا و سومین زن... - جنس و طبقه و خاستگاه و روح این زنان کاملا متفاوت است و به بهانه آن می توان پرسید آیا مردها عاشق جسم یک زن می شوند اما زن ها عاشق روح و درون یک مرد؟
فیلم درگیری در نشست خبری مسعود کیمیایی
فیلم درگیری در نشست خبری مسعود کیمیایی - نشست خبری جنجالی فیلم قاتل اهلی / درگیری لفظی کیمیایی و لشگری قوچانی / عصبانیت علی علایی و درگیری لفظی با لشگری قوچانی / کیمیایی: چه اشکالی دارد در مورد حزب اللهی ها فیلم بسازم؟ / کیمیایی: آقای قوچانی شما در حدی نیستی که در مورد تدوین فیلم اظهار نظر کنی
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام - صادق زیباکلام هم همفکر مسعود فراستی شد.
داچیای رومانی با نام رنو دو برابر قیمت جهانی
داچیای رومانی با نام رنو دو برابر قیمت جهانی - در کشور ما علاقه‌مندان به دنیای خودرو بسیار زیاد هستند و همین امر سبب شده تا اخبار مربوط به تازه واردان این صنعت به دقت مورد پیگیری قرار بگیرد.
 تصويری دیده نشده از آيت الله هاشمی
تصويری دیده نشده از آيت الله هاشمی - انتخاب - این تصویر مربوط به سفر آیت الله هاشمی به شمال است
عکسی دیده نشده از آخرین جشن تولد آیت‌الله هاشمی
عکسی دیده نشده از آخرین جشن تولد آیت‌الله هاشمی - به گزارش جماران، عکسی مربوط به جشن تولد 82 سالگی آیت الله هاشمی رفسنجانی(ره) در کنار همسرش عفت مرعشی در شبکه های اجتماعی منتشر شده است.
    پربازدیدها