دوشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۷ / Monday, 18 June, 2018

هارمونی بازدم ها


هارمونی بازدم ها
● نگاهی به تاریخچه «پن فلوت» یكی از باستانی ترین سازها
اگر ساز را صرفاً وسیله ای برای تولید صوت بدانیم، بنابه نظر بسیاری از متخصصان و تاریخ دانان، «پن فلوت» به خاطر سادگی بیش از حد خود از باستانی ترین سازها به شمار می آید و شاید سازهای كوبه ای تنها سازهایی باشندكه از آن قدیمی ترند. جالب است كه هیچ منطقه یا قوم خاصی را نمی توان سرمنشاء پن فلوت دانست زیرا آثاری از این نوع ساز در نقاطی از جهان كشف شده است كه در گذشته هیچ ارتباطی با یكدیگر نداشته اند.
«پن فلوت» pan flute (كه به نامهای سیرینكس syrinx یا كوییلزquills هم خوانده می شود) یكی از باستانی ترین سازها است كه براساس قوانین لوله های صوتی بسته ساخته می شود و معمولاً با ده یا بیش از ده نی كه به ترتیب طول وگاهی قطر كنار هم چیده شده اند ساخته می شود. سیرینكس سازی بوده است كه مدتها در میان اقوام مختلف و به عنوان ساز عوام folk instrument سازهایی كه توسط مردم عادی و برای اجرای موسیقی فولكوریك ساخته شده و مخترع واقعی آن مشخص نیست) رواج داشته است و جد سازهایی چون ارگ بادی با pipe organ و هارمونیكا harmonica به شمار می رود. این ساز به دلیل اینكه ساز مورد علاقه پن pan، خدای حامی شبانان و گله ها در یونان باستان به شمار می آمد، چنین نامگذاری شده است.
نی های این ساز از یك سمت بسته هستند در نتیجه امواج صدا باید دو مرتبه طول نی را بپیماید و به همین دلیل هر نت یك اكتاو پایین تر از نت مشابهی است كه با یك نی هم اندازه اما باز ایجاد می شود.
در آمریكای جنوبی برای ساختن پن فلوت و كوك كردن نی ها در شدت مناسب صوتی از دانه خشك ذرت یا ریگهای كوچكی كه در ته هر نی قرار می دهند استفاده می كنند.
سازندگان امروزی پن فلوت به شكل منحنی رومانیایی آن، برای كوك كردن ساز از موم (عموماً موم زنبور) استفاده می كنند و برای این كار از ابزارهای خاصی استفاده می كنند. چوب پنبه و دریچه های لاستیكی نیز برای كوك كردن این ساز به كار می روند كه استفاده از آنها سریعتر و ساده تر است.
پن فلوت با افقی دمیدن در نوك تیز لبه داخلی سمت باز نی ها نواخته می شود. این كار مجموعه منظمی از پالسها تولید می كند كه در طول لوله به امواج صوتی تبدیل می شوند. هر نی یا لوله برای نت خاصی كوك شده است كه نت ابتدایی نامیده می شود. با زیاد دمیدن یا overblowing كه به معنای افزایش شدت دمیدن و فشردن لبها برساز است، نتهایی كه فركانس آنها از نت ابتدایی بالاتر است یا هارمونیك ها تولید می شوند.
پن فلوت رومانیایی طوری ساخته می شود كه نی ها در یك ردیف منحنی در كنار یكدیگر قرار می گیرند. این حالت به نوازنده امكان می دهد كه تنها با چرخش سر خود به سادگی به تمام نتها دسترسی داشته باشد.
این سازها قادر به اجرای انواع نواهای زیر و بم هستند كه با روش خاصی كه مركب از اریب گرفتن ساز و حركات فك نوازنده است به وجود می آیند. یك نوازنده ماهر می تواند در هر میزان و كلیدی بنوازد.
شواهد وجود پن فلوت در اشعار اوید Ovid، شاعر یونان باستان و در میان تصاویر روی ظروف و مجسمه های سراسری اروپا دیده می شود. برای مثال در یك كولونی رومیان، سازی متشكل از ۷ نی كه به شیوه دیاتونیك (وابسته به مقیاس كلید هشت آهنگی در هر اكتاو) كوك شده بود و همچنین شواهد مكتوبی از این ساز در چند كتابچه راهنما یافته شده است.
این تصور كه پن فلوت تنها در اروپا استفاده می شود، نادرست است در آسیا بعضی از قدیمی ترین اجداد پن فلوت یافته شده است كه پای ژیائو Pai Hsiao نام دارد كه نوعی پن فلوت است كه بلندترین نی آن در وسط قرار گرفته و باقی نی ها به ترتیب قد از بلند به كوتاه و در دو سمت آن چیده شده اند.
این ساز برای انجام مراسم رسمی و مذهبی مورد استفاده قرار می گرفته است. در British museum لندن، نقش برجسته هایی از دوران گاندارای هند از قرن اول تا پنجم بعد از میلاد وجود دارد كه در آن زنانی به نواختن سیرینكس، نی، دونای و طبل مشغولند.
وجود پن فلوت در آفریقا چندان مشهود نیست. البته در یكی دو مورد و درمناطق محدود در شرق و مركز آفریقا مانند اوگاندا، نوعی پن فلوت ابتدایی با ۲ تا ۶ نی یافته شده است.
در آمریكای جنوبی، به خصوص پرو و بولیوی پن فلوت همان قدر زنده و رایج است كه در رومانی، این ساز همواره در موسیقی فولكوریك این مناطق به كار می رود و در بیشتر موزه های جهان، ما با شواهدی از وجود پن فلوت در دوران ۳۰۰ تا ۱۵۰۰ میلادی روبرو می شویم.
منشاء این ساز درآمریكا، به اقوام اینكا و مایا باز می گردد كه به نامهای روندادور rondaor، آنتارا antara، هایورا hauyra، پوهورا puhura و سیكوsiku خوانده می شده است. در این ساز، نی ها توسط یك تیر عرضی به یكدیگر متصل شده و با بندی از جنس گیاه به هم بسته می شدند. این نی ها به اندازه پن فلوت رومانی محكم بسته نمی شدند.
با این وجود امروزه پن فلوت یك ساز بدوی و مخصوص ترانه های روستایی و محلی به شمار نمی آید بلكه به عنوان سازی مهم و مستقل شناخته می شود.


منبع : روزنامه ابرار

مطالب مرتبط

به انگیزه کنسرت علی اکبر مرادی ۱۰ و ۱۱ شهریور، کاخ نیاوران

به دلایل پیدا و پنهان، در میان تمامی سازهای متعلق به خانواده بزرگ موسیقی نواحی ایران، ساز تنبور از قرب و منزلت بیشتر و به همان میزان از شهرت و افزونی گسترده ای برخوردار است. این وجه نه به معنای خاص بودن و برتری داشتن این ساز بر سایر سازهای موسیقی كه به معنای میزان مقبولیت و توجه در جامعه موسیقی ایران است. در واقع از میان مجموعه سازهای موسیقی نواحی، تنبور شاید تنها سازی است كه از منطقه خود فراتر رفته و امروزه به یك ساز پرطرفدار در كنار سایر سازهای موسیقی كلاسیك ایران بدل شده است. (البته دف و تا حدودی دوتار نیز مشمول این قاعده شده اند) به هر روی این استقبال و رویكرد سبب شده است در میان انواع مختلف موسیقی كه جهت اجرای صحنه ای و كنسرت برنامه ریزی می شوند، گاه با كنسرت های تنبورنوازی نیز مواجه شویم. امروزه شهرت برخی نوازنده های تنبور تا حدودی حتی عجیب به نظر می آید. اما این واقعیتی است تا نوازندگان تنبور را ترغیب و تشویق به اجرای كنسرت در فضای لایتناهی شهری نماید كه با وجود جمعیت بالغ بر ده میلیونی آن، شمار كنسرت روندگان كمتر از هزار است! (در كنسرت های موسیقی عامه پسند با همه فراگیری به ندرت به ده هزارنفر می توان استناد كرد.)
به هر روی در ماه پایانی تابستان، مجموعه فرهنگی كاخ نیاوران مهمان یكی از مشهورترین نوازندگان تنبور است. علی اكبر مرادی نوازنده چیره دست این ساز و متعلق به فرهنگ گوران، امشب و فرداشب (پنجشنبه - جمعه) قطعاتی خواهد نواخت.
موسیقی تنبور دارای دو فرهنگ غالب نوازندگی است. صحنه و گوران نمایانگر دو شیوه، دو نگرش و دو نوع اجرای متفاوت از این ساز هستند. هر چند در بسیاری موارد نظیر نامها، اجرای مقام ها و نحوه نگرش به موسیقی همسانی های بسیار وجود دارد، اما هر منطقه الگوها و كاركردهای خاص خودش را دارا است. صحنه به دلیل متعدد از جمله در مسیر آمد و شد و حضور برخی موسیقیدانان در نظام شهری دستخوش تغییرات عمده ای در فرهنگ موسیقی خود شده است. در همین نسبت، منطقه گوران فرهنگ موسیقی خویش را بیشتر حفظ كرده است. به عنوان مثال بروز و ظهور انواع مختلف نوازندگی، گروه نوازی، ساختن قطعات جدید و خواندن اشعار فارسی از صحنه سر برآورده هر چند این موارد امروزه در سراسر منطقه كرمانشاهان و حتی كرند و گوران نیز امری طبیعی است.
علی اكبر مرادی با تسلط و تكنیك قابل توجه، ضمن وفاداری به فرهنگ نوازندگی موسیقی تنبور در منطقه گوران، خود قطعاتی را ساخته و اجرا كرده است. بداهه پردازی و شناخت او از موسیقی ایرانی نیز وجه دیگر اجراهای این نوازنده صاحب سبك است.
در اجرای اخیر او در دو بخش به اجرای برنامه می پردازد. خود او در این مورد می گوید: «پدرم مردی درست كردار و نیك آیین بود. او را بسیار دوست داشتم. او از كودكی دو بیت شعر كردی را همواره زمزمه می كرد كه مفهومی این چنین داشت: «بهار به عشق زایش، چمنزارها و چرای گوسفندان، تابستان به عشق كار و مزرعه، پاییز به عشق جمع آوری محصول و بی نیازی و زمستان به عشق دور هم بودن و زندگی. چند سال قبل كه ایشان فوت كردند، در نظرم بود تا به یاد نیكی و پاكی او قطعاتی اجرا كنم. اكنون این مورد امكان اجرا یافت.» مرادی با تأسی از شعر كردی روایت پدر خویش چهار بخش طراحی كرده است. هر قسمت با عنوان یك فصل آغاز می شود. «در این اجرا چون الان تابستان است با این فصل شروع می كنم مقام ساروخانی با اشاره هایی به خان امیری و شاه خوشینی. ضمن آنكه اجرا درفضایی سیال و اجرای حالتهایی از روح الرواح مبتنی است.
قسمت بعد پاییز نام دارد. اجرای مقام های الله ویسی و هجرانی، ضمن آنكه قطعاتی از اجراهای پیشین نیز اجرا می شود...»
او سعی دارد با تركیب پاره ای از گوشه های ردیف كه به مقامها نزدیك است پلی ارتباطی میان موسیقی زادگاه و موسیقی كلاسیك ایران برقرار سازد. در بخش دوم برنامه او با عناوین زمستان و بهار اجرای خود را ادامه می دهد.
«زمستان بر مقام های سحری وقطار تكیه دارد و حالتهایی از دستگاه شور اجرا می شود. در قسمت پایانی نیز بهار كه روایتی دیگر از شاه خوشینی است با ارائه حالتهایی شبیه دستگاه چهارگاه اجرا به پایان می رسد.»
او در مورد استقبال مردم و حضور آنان می گوید: «اگر در هر شب حداقل هزار نفر به كنسرت نیایند باید در فرهنگ و بنیانهای فرهنگی این مردم شك كرد. از جمعیتی چندمیلیونی، انتظار هزار نفر چندان بی ربط نیست.»
با این حال او مشكلات معیشتی، فقر اقتصادی و مشكلات زندگی امروز را هم از نظر دور نمی دارد و معتقد است «با وجود انتظار از وجه فرهنگی مردم، گاهی شاید باید به آنها حق داد. كسی كه مشكلات متعدد دارد فرصتی برای حضور و لذت بردن از كنسرت موسیقی ندارد.»
علی اكبر مرادی كه در معرفی و اشاعه ساز تنبور نقش مهمی داشته است، گسترش و فراگیر شدن این ساز را امری طبیعی می داند. او ضمن برشمردن خصوصیات شرقی و عرفانی ساز، قدمت ساز را عاملی مهم می داند. قدمتی كه درواقع ساز را به دوره ای قبل از پدید آمدن طایفه یارسان و قرارگرفتن این ساز به عنوان ساز اختصاصی آنان ارجاع می دهد. با این حال می افزاید: «تنبور خوش استقبال و بد بدرقه آمد. این ساز را مردم از كنج خویش بیرون كشیدند اما بلایی كه سر دف آمد، سر تنبور هم آمد.
هر چیزی را با آن نواختند. در هر موسیقی ای به كار بردند حتی چیزها و مواردی كه هیچ ربطی به این ساز و موسیقی مرتبط به آن نداشت.»
به هر طریق و تحت هر شرایط، ساز تنبور، با كشش و جذبه خود مشتاقان فراوان دارد. شاید تا حدودی میزان استفاده نابهنجار و ناهمگون ساز نیز به خود مجریان تنبور بازگردد. از یك سو خصوصیات آیینی و اعتقادات سبب شد تا اجرای مقام های حقانی و كلام ها چندان اجرا نشود و به گوش نرسد. از سوی دیگر قطعات جدید، ترانه های كردی، و حتی ترانه های عامه پسند شهری كه با استفاده از شعر مولانا و دف عنوان عرفانی را یدك می كشید، جایگزین شد. شاید ساز تنبور بیش از هر ساز دیگری نیاز دارد تا به اصل خویش بازگردد. این مهم تنها به دست توانای اهل خویش میسر است.
محمد به منش

وبگردی
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهوری معتقد است که ما یک بار برای همیشه باید مشکل مشروعیت و مقبولیت را در کشور حل کنیم. این درست نیست که بخشی از نظام هم مشروع باشد هم مقبول اما بخش دیگری که از دل همین نظام در آمده است فقط مقبول باشد.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه - برنامه کامل خندوانه با حضور مهران مدیری مهمان ویژه برنامه عید فطر برنامه خندوانه بود و این قسمت از مجموعه خندوانه را خاص کرد.
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید!
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید! - بر این اساس، ورزشگاه‌های دستگردی، تختی، معتمدی، آزادی، شیرودی، بوستان‌های گفت‌وگو، طالقانی، ولایت، پردیسان، هنرمندان، پارک شهر و ضلع شمالی ساختمان مجلس شورای اسلامی به عنوان محل‌های مناسب تجمع در تهران تعیین شده‌اند و از این پس معترضان می‌توانند در این محل‌ها تجمع کنند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!