یکشنبه ۲۹ مرداد ۱۳۹۶ / Sunday, 20 August, 2017

تاریخ قرآن


تاریخ قرآن
●جمع و تالیف قرآن
جمع و تالیف قرآن به شكل كنونی،در یك زمان صورت نگرفته،بلكه به مرورزمان و به دست افراد و گروه‏های مختلف انجام شده است.ترتیب،نظم و عدد آیات‏در هر سوره در زمان حیات پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله و با دستور آن بزرگوار انجام شده وتوقیفی است و باید آن را تعبدا پذیرفت،و به همان ترتیب در هر سوره تلاوت كرد.
هر سوره با فرود آمدن‏«بسم الله الرحمان الرحیم‏»آغاز می‏شد و آیات به ترتیب نزول درآن ثبت می‏گردید،تا موقعی كه‏«بسم الله... »دیگری نازل می‏شد و سوره دیگری آغازمی‏گردید.این نظم طبیعی آیات بود.گاهی اتفاق می‏افتاد پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله-با اشاره‏جبرئیل-دستور می‏داد تا آیه‏ای بر خلاف نظم طبیعی در سوره دیگری قرارداده شود،مانند آیه «و اتقوا یوما ترجعون فیه الی الله ثم توفی كل نفس ما كسبت و هم لایظلمون‏» (۱) -كه گفته‏اند از آخرین آیات نازل شده است-پیامبر صلی الله علیه و آله دستور فرمود آن رابین آیات ربا و آیه دین،در سوره بقره آیه ۲۸۱ ثبت كنند.بنابر این ثبت آیات درسوره‏ها،چه با نظم طبیعی یا نظم دستوری،توقیفی است و با نظارت و دستور خودپیامبر اكرم صلی الله علیه و آله انجام گرفته است و باید از آن پیروی نمود.
ولی درباره نظم و ترتیب سوره‏ها میان اهل نظر اختلاف است.سید مرتضی‏علم الهدی و بسیاری از محققین و از معاصرین آیت الله خویی بر آنند كه قرآن‏هم چنان كه هست،در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه و آله شكل گرفته است.زیرا جماعتی قرآن را در آن عهد حافظ بوده‏اند و بسیار بعید می‏نماید كه مساله‏ای با این اهمیت راپیامبر اكرم صلی الله علیه و آله رها كرده باشد تا پس از وی نظم و ترتیب داده شود.
این نظر قابل قبول نیست،زیرا حافظ یا جامع قرآن بودن در آن عهد،دلیل‏نمی‏شود كه میان سوره‏ها ترتیبی وجود داشته است.و اگر كسی هر آن چه از قرآن كه‏تا آن روز نازل شده،حفظ و ضبط كرده باشد،حافظ و جامع قرآن خواهد بود.
بنابر این لازمه حفظ همه قرآن ترتیب فعلی آن نیست.اما اهمیت این مساله چندان‏روشن نیست،زیرا آن چه مهم است تكمیل سوره‏ها و مستقل بودن هر سوره ازسوره دیگر است تا آیه‏های هر سوره با آیه‏های سوره‏های دیگر اشتباه نشود.این‏مهم در عهد پیامبر صلی الله علیه و آله صورت گرفت.اما ترتیب بین سوره‏ها تا هنگام پایان یافتن‏نزول قرآن امكان نداشت،زیرا پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله تا در حال حیات بود هر لحظه‏احتمال نزول سوره‏ها و آیه‏هایی می‏رفت.بنا بر این طبیعی است كه پس از یاس ازنزول قرآن،كه به پایان یافتن حیات پیامبر وابسته بود،سوره‏های قرآن قابل نظم وترتیب خواهد بود.
بر این اساس،بیش‏تر محققین و تاریخ نویسان بر آنند كه جمع و ترتیب سوره‏هاپس از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله برای نخستین بار بر دست علی امیر مؤمنان علیه السلام سپس‏زید بن ثابت و دیگر صحابه بزرگوار انجام گرفت.و در مجموع شاید بتوان گفت كه‏عمل جمع قرآن به دست صحابه،پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله از امور مسلم تاریخ‏است.
علی علیه السلام نخستین كسی بود كه پس از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله به جمع قرآن مشغول‏گردید.بر حسب روایات،مدت شش ماه در منزل نشست و این كار را به انجام‏رساند.ابن ندیم گوید:«اولین مصحفی كه گرد آوری شد مصحف علی بود و این‏مصحف نزد آل جعفر بود».سپس می‏گوید:«مصحفی را دیدم نزد ابو یعلی حمزه‏حسنی كه با خط علی بود و چند صفحه از آن افتاده بود و فرزندان حسن بن علی‏آن را به میراث گرفته بودند» (۲) .محمد بن سیرین از عكرمه نقل می‏كند:«در ابتدای‏خلافت ابو بكر،علی در خانه نشست و قرآن را جمع آوری كرد».گوید:«از عكرمه پرسیدم:آیا ترتیب و نظم آن مانند دیگر مصاحف بود؟آیا رعایت ترتیب نزول درآن شده بود؟گفت:اگر جن و انس گرد آیند و بخواهند مانند علی قرآن را گرد آورند،نخواهند توانست‏».ابن سیرین می‏گوید:«هر چه دنبال كردم تا بر آن مصحف دست‏یابم،میسورم نگردید» (۳) .ابن جزی كلبی گوید:«اگر مصحف علی یافت می‏شد،هر آینه در آن علم فراوان یافت می‏گردید» (۴) .
●جمع زید بن ثابت
وصیت پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله جمع قرآن بود تا مانند تورات یهود در معرض ضایع‏شدن قرار نگیرد (۵) .علی علیه السلام پس از رحلت پیامبر از وصیت تبعیت كرد و به این مهم‏پرداخت و آن را عرضه داشت،ولی به دلایلی پذیرفته نشد.اما از آن جایی كه قرآن‏اولین مرجع تشریع آیین اسلام و زیر بنای ساخت جامعه اسلامی است،ضرورت‏داشت‏خلفای وقت از دیگر كاتبان كلام الهی استفاده كنند تا با جمع قرآن از روی‏قطعات چوب و استخوان و سینه‏های حافظان قرآن،آن را ضبط كنند.و خلا ازدست رفتن هفتاد تن و بنابر قولی چهار صد تن از حافظان قرآن را كه در جنگ یمامه‏به شهادت رسیدند،جبران كنند (۶) .
بنا بر این ابو بكر از زید بن ثابت‏خواست تا قرآن را جمع آوری كند.زید می‏گوید:
«ابو بكر مرا فرا خواند،و پس از مشاوره با عمر-كه در آن جا بود-گفت:بسیاری از قاریان و حافظان قرآن در حادثه یمامه كشته شده‏اند و بیم آن می‏رود كه در موارددیگر نیز گروهی دیگر كشته شوند و قسمت عمده قرآن را از بین برود.آن گاه‏جمع آوری قرآن را مطرح ساخت.گفتیم:چگونه می‏خواهید كاری كنید كه پیامبر صلی الله علیه و آله‏آن را انجام نداد؟گفتند:«این كار ضرورت دارد و باید انجام شود.و آن اندازه سخن‏گفتند و به من اصرار ورزیدند تا آن را پذیرفتم.آن گاه ابو بكر به من گفت:می‏بینم كه‏جوان عاقلی هستی و هرگز ما به تو اندیشه ناروا نمی‏داریم.تو كاتب وحی رسول‏خدا بودی،این كار را دنبال كن و به خوبی انجام ده‏».زید می‏گوید: «سنگینی این كاركه بر من تحمیل شده بود از تحمل كوه گران سخت‏تر بود،ولی به ناچار آن را پذیرفتم‏و قرآن را كه بر صفحاتی از سنگ و چوب نوشته شده بود،جمع آوری كردم‏» (۷) .
●روش زید در جمع قرآن
زید به جمع آوری قرآن مشغول شد و قرآن را از صورت پراكندگی در آورد و دریك جا فراهم كرد.او این كار را با هم كاری گروهی از صحابه انجام داد.نخستین اقدام‏وی آن بود كه اعلام كرد:هر كس هر چه از قرآن نزد خود دارد،بیاورد.یعقوبی‏می‏گوید:«وی گروهی مركب از ۲۵ نفر را تشكیل داد» (۸) و خود ریاست آن گروه را برعهده گرفت.این گروه هر روز در مسجد گردهم می‏آمدند و افرادی كه آیه یا سوره‏ای‏از قرآن در اختیار داشتند به این گروه مراجعه می‏كردند.این گروه از هیچ كس،هیچ‏چیز را به عنوان قرآن نمی‏پذیرفتند،مگر آن كه دو شاهد ارائه دهند كه آن چه‏آورده است جزء قرآن است.شاهد اول نسخه خطی،یعنی نوشته‏ای كه حكایت ازوحی قرآنی داشته باشد.شاهد دوم شاهد حفظی،یعنی دیگران نیز شهادت دهندكه آن را از زبان پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله شنیده‏اند.در این جا دو نكته قابل توجه است:
۱- از خزیمهٔ بن ثابت انصاری (۹) دو آیه آخر سوره برائت‏بدون شاهد پذیرفته شد، زیرا پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله شهادت او را به جای شهادت دو نفر قرار داده بود (۱۰) .
۲- از عمر بن الخطاب عبارت‏«الشیخ و الشیخهٔ اذا زنیا فارجموهما البتهٔ...»كه‏گمان می‏كرد آیه قرآن است،پذیرفته نشد.از وی شاهد خواستند،نتوانست ارائه‏دهد و بر هر كس عرضه كرد انكار نمود كه از پیامبر چنین چیزی شنیده باشد.عمر تاآخر عمر بر صحت آن اصرار داشت و هم واره می‏گفت:«اگر مردم نمی‏گفتند عمرچیزی بر قرآن افزود،هر آینه این آیه را در قرآن درج می‏كردم‏».
بدین كیفیت،زید آیه‏ها و سوره‏های قرآن را جمع آوری كرد و آن را از پراكندگی وخطر از بین رفتن نجات داد.هر سوره كه كامل می‏شد در صندوق چه مانندی از چرم‏به نام‏«ربعه‏»قرار می‏داد تا آن كه سوره‏ها یكی پس از دیگری كامل شد.ولی هیچ گونه‏نظم و ترتیبی بین سوره‏ها به وجود نیاورد (۱۱) .این صحیفه‏ها،كه سوره‏های قرآنی بر آن‏نگاشته شده بود،پس از اتمام به ابوبكر سپرده شد. این مجموعه پس از ابوبكر به‏عمر انتقال یافت و پس از وفات وی نزد دخترش حفصه نگهداری شد و هنگام‏یك سان كردن مصحف‏ها،عثمان آن را به رعایت گرفت تا نسخه‏های دیگر قرآن را باآن مقابل كند و سپس آن را به حفصه باز گردانید.چون حفصه در گذشت،مروان كه‏از جانب معاویه و الی مدینه بود،آن را از ورثه حفصه گرفت و از بین برد (۱۲) .

محمد هادی معرفت
۱- بقره ۲:۲۸۱.
۲- الفهرست،ص ۴۸-۴۷.
۳- طبقات ابن سعد،ج ۲،ص ۱۰۱.الاستیعاب در حاشیه الاصابهٔ،ج ۲،ص ۲۵۳.الاتقان،ج ۱،ص ۵۷.
۴- ابن جزی الكلبی،التسهیل لعلوم التنزیل،ج ۱،ص ۴ و نیز رجوع كنید به:التمهید،ج ۱.ص ۲۸۸ و ۲۹۶-۲۹۲.
۵- تفسیر قمی،ص ۷۴۵.
۶- فتح الباری،ج ۷،ص ۴۴۷-در آن واقعه ۳۶۰ تن از مهاجرین و انصار از شهر مدینه و ۳۰۰ تن از مهاجرین‏ساكن در غیر مدینه و ۳۰۰ تن از تابعین كشته شده بودند(تاریخ طبری،ج ۲،ص ۵۱۶).
۷- صحیح بخاری،ج ۶،ص ۲۲۵.مصاحف سجستانی،ص ۶.ابن اثیر،الكامل فی التاریخ،ج ۲،ص ۲۴۷ و ج ۳،ص ۵۶.البرهان،ج ۱،ص ۲۳۳.
۸- تاریخ یعقوبی،ج ۲،ص ۱۱۳.
۹- خزیمهٔ بن ثابت انصاری به‏«ذو الشهادتین‏»لقب یافت،زیرا او در تمامی جنگ‏های پیامبر حضور داشت و ازنزدیكان و شیفتگان مولی علی بود.در واقعه صفین و جمل شركت داشت و اوست كه حدیث‏«تقتل عماراالفئهٔ الباغیهٔ‏»را در واقعه صفین روایت كرد.او برای پیامبر صلی الله علیه و آله كه از اعرابی اسبی خریده بود شهادت داد با آن كه ندیده بود، صرفا چون طرف دعوا پیامبر است‏به حق سخن می‏گوید، لذا حضرت شهادت او را دوشهادت قرار داد(اسد الغابهٔ،ج ۲،ص ۱۱۴).
۱۰- مصاحف سجستانی،ص ۹-۶.صحیح بخاری،ج ۶،ص ۲۲۵.
۱۱- ابن كثیر القرشی الدمشقی،تفسیر ابن كثیر،ج ۱،ص ۲۶۱ و البرهان،ج ۲،ص ۳۵ و الاتقان،ج ۱،ص ۵۸ وفتح الباری،ج ۹،ص ۱۶ و زرقانی،مناهل العرفان،ج ۱،ص ۲۵۴ و احمد امین مصری،فجر الاسلام،ص ۱۹۵.
۱۲- ابن حجر قسطلانی،ارشاد الساری فی شرح البخاری،ج ۷،ص ۴۴۹ و التمهید،ج ۱،ص ۳۰۰.

منبع : حوزه

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
دزفول , تجاور به عنف , حزب کارگران کردستان پ ک ک , تراکنش , کارت ملی , تیم فوتبال نیس , بانوان تنیسور , پایانه نفت , دیپلمات روس , غاز پیشانی سفید , بدنه فلزی , مهدی پورمحمدی , ابومصعب الزرقاوی , سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران , جنگ طایفه ای , بارکلی , خیر ساز , بادبانی , بازپرس حادثه , معتمد آریا , دکترای علوم پزشکی , حسین شمسایی , آیت الله محسن مجتهد شبستری , یمن پرس , جنگنده های روس , پدیده گلخانه ای , شعب فارس , سخنگوی القاعده , کوههای زاگرس , دو فرصت و یک خطر در استفاده از ابزار رسانه‌ای جدید , دقایقی , آشر , وضع تحریم های جدید علیه ایران , سفر رییس جمهور به همدان , امیرحسین جمشیدیان , بازی عمو نوروز , پیک ظهرگاهی , محدوده‌ی طرح ترافیک , وقفه بین پیشکسوتها , گروه فرهنگ و هنر , سوارکاری , پژوهشکده چای , محسن عرفاتی , عملکرد ضعیف بانکها , حسین شوکتی نیا , صفحه شخصی , خودروی فورد , ضد دین , جو , حسین نیک مرد ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
عرضه دادم در بر جانان وفای خویشتن , بهداشت , استان آذربایجان غربی , آمادگی , رشته چاپ دستی , روی تو چون روی مار خوی تو زهر قدید , عروسی , داروهای ژنریک , چه جرم رفت که با ما سخن نمی‌گویی , درصورت قبولی , مرثیه در شهادت میر معصوم گوید رحمه‌الله , دل من جان ز غم عشق تو آسان نبرد , کارخانه کشتی‌سازی اشچچین , بررسی‌های آزمایشگاهی در آفازی , ترجیع بند , نمونه‌برداری چند درجه‌ای , در حالات زنان بد , فرآیند رشد , دلا مشتاق دیدارم غریب و عاشق و مستم , طایفهٔ دلائی ,

برخی منابع مهم خبری
itanalyze.com آی تی آنالیز , tadbirvaomid.ir تدبیر و امید , hamseda.ir هم صدا , arshnews.ir عرش , isunews.ir خبرنامه صادق , gerdab.ir گرداب , iusnews.ir خبرنامه دانشجویان , aftabeyazd.ir روزنامه آفتاب یزد , teyf.ir طیف , alborznews.net البرز , iranbalkan.net ایربا , presstv.ir پرس تی وی , nay.ir نی , fartakvarzeshi.ir فرتاک ورزشی , irinn.ir شبکه خبر , pardad.ir پرداد , sarihnews.com صریح , beytoote.com بیتوته , vaghayedaily.ir روزنامه وقایع اتفاقیه , tala.ir طلا , adyannews.com ادیان , zistboom.com زیست‌بوم , salamat.ir سلامتیران , darshahr.ir در شهر , persianv.com پرشین وی , eranico.com ارانیکو , avapress.com صدای افغان , 24onlinenews.ir 24 , bimehnews.ir بیمه , goftarnews.ir گفتار نیوز ,

وبگردی
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس!
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس! - این بازیگر ایرانی که مدتهاست خبری از حضور او در عرصه هنر نیست برای اولین بار مقابل حریف چینی مسابقه داد.
فیلم لحظه فوت میوه فروش پس از درگیری با ماموران شهرداری
فیلم لحظه فوت میوه فروش پس از درگیری با ماموران شهرداری - در صحنه درگیری ماموران شهرداری قم بادستفروشی درخیابان شاهد،ماموران باکوبیدن سردستفروش به جدول خیابان وی رابقتل رساندند
ویدیو کامل از نبرد و اسارت شهید حریم آل الله محسن حججی
ویدیو کامل از نبرد و اسارت شهید حریم آل الله محسن حججی - شهید محسن حججی از مدافعان حرم در سوریه بود که پس از اسارت بدست تروریست های داعش به شهادت رسید.
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی - جمعه ۲۰ مرداد بیست و پنجمین مراسم «تولد ماه» به مناسبت سالروز تولد مهرانه مهین‌ترابی، بازیگر سینما و تلویزیون، با حضور جمعی از هنرمندان در موزه هنرهای دینی برگزار شد.
سلفی حقارت فراموش شدنی نیست
سلفی حقارت فراموش شدنی نیست - تصویر پشت صحنه برنامه رادیویی فرزاد حسنی و دوستانش را مشاهده می کنید.
دختر خلخالی: پدرم خشن نبود/ اهل مماشات نبود
دختر خلخالی: پدرم خشن نبود/ اهل مماشات نبود - مدرسه که می‌رفتم تقریباً همه معلم‌های من می‌دانستند که پدر من کیست. این خیلی اذیت می‌کرد. تک‌وتوک می‌آمدند و سفارش دوست و آشنایی را برای کاری می‌کردند.
گروگان‌گیر مشهدی با شلیک گلوله از پای درآمد/ فیلم
گروگان‌گیر مشهدی با شلیک گلوله از پای درآمد/ فیلم - ساعتی پیش پلیس مشهد در خیابان امام رضا (ع)، حوالی میدان بیت المقدس (فلکه آب) به فردی مظنون شد و فصد بازداشت او را داشت که این فرد برای جلوگیری از بازداشت اش یک صاحب مغازه را گروگان گرفت.
اسکورت تامل برانگیز و عجیب خودروی مهران مدیری در مشهد!
اسکورت تامل برانگیز و عجیب خودروی مهران مدیری در مشهد! - مهران مدیری که برای حضور در جمع مخاطبان فیلم سینمایی «ساعت 5 عصر» به مشهد رفته بود با اسکورت ویژه به سینمایی رفت که هوادارانش برای استقبال منتظر او بودند.
حرکات عجیب احمدی  نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان!
حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان! - حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات حمید بقایی از دوران زندان کوتاه مدتش
آزاده نامداری تیتر یک پرتیراژترین روزنامه سوئیس/ عکس
آزاده نامداری تیتر یک پرتیراژترین روزنامه سوئیس/ عکس - روزنامه پرتیراژ عصر سوییس بنام بلیک که بصورت رایگان توزیع میشود ، این تیتر را برای آزاده نامدارى انتخاب کرد:دورویی!
چرا واکنش افکار عمومی به آزاده نامداری بی رحمانه است؟
چرا واکنش افکار عمومی به آزاده نامداری بی رحمانه است؟ - متاسفانه جامعه ما و نظام ها و نهادهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه افراد را تشویق و حتی وادار می کنند چیزی غیر از آن خود واقعی خود باشند. اگر خانم نامداری خود را خیلی محجبه نشان نمی داد شاید این واکنش بی رحمانه نسبت به ایشان ایجاد نمی شد.
فیلم | لحظه هولناک اسید پاشی در خیابان ولی‌عصر
فیلم | لحظه هولناک اسید پاشی در خیابان ولی‌عصر - فیلم - تصاویر ضبط شده دوربین مداربسته از لحظه اسید پاشی در یک مغازه در خیابان ولی عصر تهران را در ویدئوی زیر می‌بینید.
مزخرفات علی ضیا در دفاع از آزاده نامدای / فیلم
مزخرفات علی ضیا در دفاع از آزاده نامدای / فیلم - علی ضیاء مجری برنامه فرمول یک درباره بحث‌های پیش آمده پیرامون عکس‌های آزاده نامداری صحبت کرده است.
آزاده نامداری و جنجال تصاویر بی حجابش / فیلم
آزاده نامداری و جنجال تصاویر بی حجابش / فیلم - آزاده نامداری به انتشار تصاویر بی حجابش واکنش نشان داد
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین - دهان آتنا را گرفتم به اتاق پشتی بردم، او را خفه کردم و ...
 اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد
اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد - مراسم افتتاحیه فیلم «ساعت 5 عصر» اولین ساخته مهران مدیری در حالی برگزار شد که شهرزاد دختر این کارگردان نیز در مراسم حضور داشت و برای اولین بار است که دختر مهران مدیری در چنین مراسمی حضور می یابد.
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو - لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو / این فرد چند مسافر مترو و یک مامور ناجا را با چاقو مجروح و به سمت پلیس های دیگرحمله کرد، در اینجا بود که پلیس به او شلیک میکند...
    پربازدیدها