جمعه ۲۹ دی ۱۳۹۶ / Friday, 19 January, 2018

شان نزول ( اسباب نزول )


شان نزول ( اسباب نزول )
شـنـاخـت شان یا اسباب نزول همانند شناخت مكی و مدنی , ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه از علوم و معارف قرآنی است و قرآن پژوهان و مفسران و مترجمان قرآن , به آن نیازمندند. آیات قرآن به دو دسته عمده تقسیم می شود. قـسمی كه بخش اعظم را تشكیل می دهد , آیاتی است كه به اراده الهی بدون هیچ گونه انگیزه و ملاحظه دیگر بر حضرت رسول (ص ) وحی شده است . قسم دیگر و كمتر آیاتی است كه به دنبال حادثه ای یا پرسشی پیش آمده است . سـبـب نـزول یا شان نزول عبارت از سؤال یا رویدادی است كه در عصر رسالت پیامبر (ص ) پیش آمده و انگیزه نزول آیه یا آیاتی شده است .
و چـه بـسـیـار آیـه هـای قـرآن هـست كه با كلماتی چون یسئلونك ( و مشتقات دیگر آن ) و یستفتونك از پیامبر (ص ) حكم یا حكمت الهی پرسیده شده است . اگر معرفت به سبب نزول نباشد , بسیار موارد هست كه خواننده از ظاهر آیه یا آیات قرآن , راه به حاق معنای واقعی آیه نمی برد. مـثـلا از و للّه المشرق و المغرب فاینما تولوا فثم وجه اللّه ( بقره , ۱۱۵ ) ( مشرق و مغرب خدای راست , پس به هر جا كه روی آورید , رو به سوی خداوند است ) , چنین گمان می برد كه در نماز استقبال یعنی رو به قبله بودن واجب نیست و می توان به هر سو نماز خواند. ( برای تفصیل ـ مباحث فی علوم القرآن , ۱۳۱ ; تاریخ قرآن , رامیار , ۶۲۸ ). یـا از ایـنـكه گفته می شود بر كسانی كه ایمان آورده اند و كارهای شایسته كرده اند در آنچه در گذشته خورده اند , گناهی بر آنان نیست . ( مـائده , ۹۳ ) , چه بسا استنباط شود كه خوردن خمر هم در گذشته بی اشكال بوده است و در آینده هم بی اشكال است . یا آنجا كه گفته می شود : ( صفا و مروه از شعائر الهی است , چون كسی حج یا عمره بگزارد , بر او گناهی نیست كه بین آن دو را بپیماید. ( بقره , ۱۵۸ ) ممكن است چنین استنباط شود كه سعی بین صفا و مروه مكروه است یعنی ترك آن اولی است . حال آنكه این عمل جزو شعائر و مناسك حج و انجام آن واجب است .
علت اینكه با تعبیر نفی جناح ( گناهی و عیب و ایرادی ندارد ) بیان شده این است كه در محل تـپـه هـای صفا و مروه در عصر جاهلیت دو بت بوده است و مسلمانان اندیشناك بوده اند كه مبادا سعی بین صفا و مروه یادآور خاطره بت پرستی جاهلیت و لذا ناروا باشد. پـس پـی بـردن به حكمت تشریع و یافتن استنباط درست فقهی بدون اعتنا و اتكا به سبب نزول , امكان ندارد. همه قرآن پژوهان اهل سنت و شیعه برآنند كه معرفت به شان نزول راهی جز نقل و روایت صحیح , یعنی احادیث و اخبار صحیح مروی از پیامبر (ص ) و صحابه یا معصومین علیهم السلام ندارد. یعنی علمی است علی الاصول نقلی و تاریخی . اصولیان و قرآن پژوهان برآنند كه خصوص سبب , مانع عموم لفظ یا معنی نمی گردد .
یـعـنـی بـا آنكه ممكن است شان نزول یك آیه یا گروهی از آیات ناظر به مورد خاصی باشد , ولی مـحـدود و مقید به همان مورد نمی شود , و با آنكه مورد و مصداق خاص است ( خصوص سبب ) , لفظ یا معنای آن قابل تسری و تعمیم به موارد دیگر هم هست ( عموم لفظ یا معنی ). نـظـیـر آیه ظهار , یا لعان یا كلاله یا آیه حد قذف ( در داستان افك ) كه ناظر به مورد خاص بوده است ولی برای همه مسلمانان ساری و صادق است . و این بیشتر در آیات الاحكام و فقه القرآن پیش می آید. از آنجا كه شان نزول كاملا روایی - تاریخی است , لذا مفسران و مترجمان و قرآن پژوهان برای آنكه پـی بـبـرنـد كه آیا هر آیه یا گروه آیات , اسباب نزولی دارند یا نه , باید به مظان و منابع خاص آن مراجعه كنند.
▪ این منابع عبارتند از
۱) مجموعه های حدیث
۲) تفسیرهای قرآن , مخصوصا تفسیرهای روایی كه سرشار از احادیث و ماثورات هستند.
۳) كتبی كه مستقلا درباره شان نزول تدوین شده كه معتبرترین و معروفترین آنها اسباب النزول اثر واحدی , و لباب النقول فی اسباب النزول اثر سیوطی است . قـرآن پـژوهـان شیعه در عصر جدید , سه اثر در این زمینه تدوین كرده اند : الف ) شان نزول آیات قرآن , تالیف صدرالدین محلاتی شیرازی , ب ) آیات بینات در شان نزول آیات , تالیف دكتر محمد باقر محقق , ج ) اسباب النزول تالیف حجهٔ الاسلام دكتر سید محمد باقر حجتی .


منبع : شبکه قرآن

مطالب مرتبط

قرآن مجید در دلالت‏خود مستقل است


قرآن مجید در دلالت‏خود مستقل است
قرآن مجید كه از سنخ كلام است مانند سایر كلامهای معمولی از معنی مراد خود كشف میكند و هرگز در دلالت‏خود گنگ نیست و از خارج نیز دلیلی وجود ندارد كه مراد تحت اللفظی قرآن جز آنست كه از لفظ عربیش فهمیده میشود.
اما اینكه خودش در دلالت‏خود گنگ نیست زیرا هر كس بلغت آشنائی داشته باشد از جملات آیات كریمه معنی آنها را آشكارا میفهمد چنانكه از جملات هر كلام عربی دیگر معنی میفهمد.
علاوه بر این بآیات بسیاری از قرآن برمیخوریم كه در آنها طائفه خاصی را مانند بنی اسرائیل و مؤمنین و كفار و گاهی عموم مردم را متعلق خطاب قرار داده مقاصد خود را بایشان القاء میكند (۱) یا با آنان باحتجاج میپردازد یا بمقام تحدی برآمده از ایشان میخواهد كه اگر شك و تردید دارنددر اینكه قرآن كلام خداست مثل آن را بیاورند و بدیهی است كه تكلم با مردم با الفاظی كه خاصیت تفهیم را واجد نیست معنی ندارد و همچنین تكلیف مردم بآوردن مثل چیزی كه معنی محصلی از آن فهمیده نمیشود قابل قبول نیست.
علاوه بر این خدای متعال میفرماید: «افلا یتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها» (۲) ترجمه:آیا قرآن را تدبر-پی گیری آیات با تامل-نمیكنند یا بدلهائی قفلهاشان زده شده) و میفرماید: «افلا یتدبرون القرآن و لو كان من عند غیر الله لوجدوا فیه اختلافا كثیرا» (۳) ترجمه آیه گذشت) .
دلالت آیه‏ها بر اینكه قرآن تدبر را كه خاصیت تفهم را دارد می‏پذیرد و همچنین تدبر اختلافات آیات را كه در نظر سطحی و ابتدائی پیش میآید حل میكند روشن است و بدیهی است كه اگر آیات در معانی خودشان ظهوری نداشتند تامل و تدبر در آنها و همچنین حل اختلافات صوری آنها بواسطه تامل و تدبر معنی نداشت.
و اما اینكه راجع بنفی حجیت ظواهر قرآن دلیلی از خارج نیست زیرا چنین دلیلی وجود ندارد.
جز اینكه برخی گفته‏اند در تفهیم مرادات قرآن ببیان تنها پیغمبر اكرم (ص) یا ببیان آنحضرت و بیان اهل بیت گرامش باید رجوع كرد.
ولی این سخن قابل قبول نیست زیرا حجیت‏بیان پیغمبر اكرم (ص) و امامان اهل بیت (ع) را تازه از قرآن باید استخراج كرد و بنابر این چگونه متصور است كه حجیت دلالت قرآن ببیان ایشان متوقف باشد بلكه در اثبات اصل رسالت و مامت‏باید بدامن قرآن كه سند نبوت است چنگ زد.
و البته آنچه گفته شد منافات ندارد با اینكه پیغمبر اكرم (ص) وائمه اهل بیت (ع) عهده‏دار بیان جزئیات قوانین و تفاصیل احكام شریعت-كه از ظواهر قرآن مجید بدست نمیآید-بوده‏اند.
و همچنین سمت معلمی معارف كتاب را داشته‏اند چنانكه از آیات ذیل در میآید: «و انزلنا الیك الذكر لتبین للناس ما نزل الیهم‏» (۴) ترجمه:و فرو فرستادیم بتو ذكر-قرآن-را برای اینكه آنچه را بمردم نازل شده برای‏شان بیان و روشن كنی) . «و ما آتاكم الرسول فخذوه و مانها كم عنه فانتهوا» (۵) ترجمه:آنچه را پیغمبر برای شما آورد یعنی امر كرد بگیرید و بپذیرید و آنچه از آن نهی كرد خودداری كنید) «و ما ارسلنا من رسول الا لیطاع باذن الله‏» (۶) ترجمه:ما هیچ پیغمبری را نفرستادیم مگر برای اینكه باذن خدا اطاعتش كنند) . «هو الذی بعث فی الامیین رسولا منهم یتلوا علیهم آیاته و یزكیهم و یعلمهم الكتاب و الحكمهٔ‏» (۷) ترجمه:خدا است آنكه در میان جماعت امی از خودشان پیامبری برانگیخت كه آیات خدا را بر ایشان تلاوت میكند و آنان را تزكیه مینماید، و بر ایشان كتاب و حكمت را تعلیم میدهد) .
بموجب این آیات پیغمبر اكرم (ص) مبین جزئیات و تفاصیل شریعت و معلم الهی قرآن مجید میباشد و بموجب حدیث متواتر ثقلین پیغمبر اكرم ائمه اهل بیت را در سمتهای نامبرده جانشینان خود قرار داده است.و این مطلب منافات ندارد باینكه دیگران نیز با اعمال سلیقه‏ای كه از معلمین حقیقی یاد گرفته‏اند مراد قرآن مجید را از ظواهر آیاتش بفهمند.
●معنی حجیت‏بیان پیغمبر (ص) و ائمه (ع)
بدلالت‏خود قرآن مجید بیان پیغمبر اكرم (ص) و اهل بیت گرامش-چنان كه در فصول سابقه گذشت-در تفسیر آیات قرآنی حجیت دارد.
این حجیت در مورد قول شفاهی و صریح پیغمبر اكرم (ص) و ائمه اهل بیت و همچنین در اخبار قطعیهٔ الصدور كه بیان ایشان را حكایت میكند روشن است.
ولی خبر غیر قطعی كه در اصطلاح خبر واحد نامیده میشود و حجیت آن در میان مسلمین مورد خلاف است منوط بنظر كسی است كه بتفسیر میپردازد، در میان اهل سنت نوعا بخبر واحد كه در اصطلاح صحیح نامیده میشود مطلقا عمل میكنند و در میان شیعه آنچه اكنون در علم اصول تقریبا مسلم است اینست كه خبر واحد موثوق الصدور در احكام شرعیه حجت است و در غیر آنها اعتبار ندارد برای تحقیق مسئله بعلم اصول باید مراجعه كرد.

وبگردی
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز - این اتفاق بیشتر از هر موضوع دیگری سبب شد تا مردم یاد خاطرات سال ۸۸ بیفتند؛ آن زمانی که یک فرد با به زبان آوردن سخنانی ناشایست و بدون تفکر، مردمی را که برای بیان خواسته‌های‌شان به خیابان‌ها آمده‌ بودند، خس و خاشاک خواند و سبب شعله‌ور شدن آتش شد.
عدالت با  6 دلار در سال!
عدالت با 6 دلار در سال! - فیلم - رضا رشیدپور در برنامه حالا خورشید با کنایه به واریز سود سهام عدالت گفت: به خارجی ها نگوییم این سود سهام عدالت ماست، بگوییم ما روز شش دلاری مزگان داریم.
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما - اگر از همه این ابهامات در خصوص مالکیت این کشتی که بگذریم، مهم‌ترین سوالی که این روز‌ها مطرح است، به آتشی باز می‌گردد که ظاهرا قرار نیست خاموش شود و یک هفته است که می‌سوزد. حریقی که اگر نبود حادثه پلاسکو، ممکن بود آن را ناشی از بزرگ بودن سانچی و حجم زیاد بارش بدانیم یا برعکس، از ناتوانی اطفاکنندگان در این ماجرا گلایه سردهیم، اما حالا به شکل گیری ابهامی بزرگ‌تر منجر شده...
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است - خانم مسئول انتظامات جلوی درمانگاه بیمارستان بقیه‌الله ایستاده، جلوی زنان مانتویی را می‌گیرد و با گرفتن کارت شناسایی به آنها چادر می‌دهد. خیلی از زنان اینجا قبل از ورود به بیمارستان مانتویی هستند اما با گذشتن از در ورودی چادری می‌شوند.
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد - ممکن است دود وارد محیط ایزوله ای شود که احتمالا دریانوردان در آنجا حضور دارند، پرسیده ایم چرا نجاتشان تا این حد طولانی شده است؟ گفته می شود چینی ها کم کاری می کنند ناراحتم از اینکه وقتی کشتی چینی تصادف کرد همه سرنشینان آن سالم هستند اما کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس)
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس) - سرانجام بعد از مدت ها سکوت درباره این که آیت الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی برای درمان به کدام کشور رفته است، خبرگزاری اهل بیت(ع) از درمان رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در آلمان خبر داد و نوشت:
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها