جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۹۷ / Friday, 17 August, 2018

شان نزول ( اسباب نزول )


شان نزول ( اسباب نزول )
شـنـاخـت شان یا اسباب نزول همانند شناخت مكی و مدنی , ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه از علوم و معارف قرآنی است و قرآن پژوهان و مفسران و مترجمان قرآن , به آن نیازمندند. آیات قرآن به دو دسته عمده تقسیم می شود. قـسمی كه بخش اعظم را تشكیل می دهد , آیاتی است كه به اراده الهی بدون هیچ گونه انگیزه و ملاحظه دیگر بر حضرت رسول (ص ) وحی شده است . قسم دیگر و كمتر آیاتی است كه به دنبال حادثه ای یا پرسشی پیش آمده است . سـبـب نـزول یا شان نزول عبارت از سؤال یا رویدادی است كه در عصر رسالت پیامبر (ص ) پیش آمده و انگیزه نزول آیه یا آیاتی شده است .
و چـه بـسـیـار آیـه هـای قـرآن هـست كه با كلماتی چون یسئلونك ( و مشتقات دیگر آن ) و یستفتونك از پیامبر (ص ) حكم یا حكمت الهی پرسیده شده است . اگر معرفت به سبب نزول نباشد , بسیار موارد هست كه خواننده از ظاهر آیه یا آیات قرآن , راه به حاق معنای واقعی آیه نمی برد. مـثـلا از و للّه المشرق و المغرب فاینما تولوا فثم وجه اللّه ( بقره , ۱۱۵ ) ( مشرق و مغرب خدای راست , پس به هر جا كه روی آورید , رو به سوی خداوند است ) , چنین گمان می برد كه در نماز استقبال یعنی رو به قبله بودن واجب نیست و می توان به هر سو نماز خواند. ( برای تفصیل ـ مباحث فی علوم القرآن , ۱۳۱ ; تاریخ قرآن , رامیار , ۶۲۸ ). یـا از ایـنـكه گفته می شود بر كسانی كه ایمان آورده اند و كارهای شایسته كرده اند در آنچه در گذشته خورده اند , گناهی بر آنان نیست . ( مـائده , ۹۳ ) , چه بسا استنباط شود كه خوردن خمر هم در گذشته بی اشكال بوده است و در آینده هم بی اشكال است . یا آنجا كه گفته می شود : ( صفا و مروه از شعائر الهی است , چون كسی حج یا عمره بگزارد , بر او گناهی نیست كه بین آن دو را بپیماید. ( بقره , ۱۵۸ ) ممكن است چنین استنباط شود كه سعی بین صفا و مروه مكروه است یعنی ترك آن اولی است . حال آنكه این عمل جزو شعائر و مناسك حج و انجام آن واجب است .
علت اینكه با تعبیر نفی جناح ( گناهی و عیب و ایرادی ندارد ) بیان شده این است كه در محل تـپـه هـای صفا و مروه در عصر جاهلیت دو بت بوده است و مسلمانان اندیشناك بوده اند كه مبادا سعی بین صفا و مروه یادآور خاطره بت پرستی جاهلیت و لذا ناروا باشد. پـس پـی بـردن به حكمت تشریع و یافتن استنباط درست فقهی بدون اعتنا و اتكا به سبب نزول , امكان ندارد. همه قرآن پژوهان اهل سنت و شیعه برآنند كه معرفت به شان نزول راهی جز نقل و روایت صحیح , یعنی احادیث و اخبار صحیح مروی از پیامبر (ص ) و صحابه یا معصومین علیهم السلام ندارد. یعنی علمی است علی الاصول نقلی و تاریخی . اصولیان و قرآن پژوهان برآنند كه خصوص سبب , مانع عموم لفظ یا معنی نمی گردد .
یـعـنـی بـا آنكه ممكن است شان نزول یك آیه یا گروهی از آیات ناظر به مورد خاصی باشد , ولی مـحـدود و مقید به همان مورد نمی شود , و با آنكه مورد و مصداق خاص است ( خصوص سبب ) , لفظ یا معنای آن قابل تسری و تعمیم به موارد دیگر هم هست ( عموم لفظ یا معنی ). نـظـیـر آیه ظهار , یا لعان یا كلاله یا آیه حد قذف ( در داستان افك ) كه ناظر به مورد خاص بوده است ولی برای همه مسلمانان ساری و صادق است . و این بیشتر در آیات الاحكام و فقه القرآن پیش می آید. از آنجا كه شان نزول كاملا روایی - تاریخی است , لذا مفسران و مترجمان و قرآن پژوهان برای آنكه پـی بـبـرنـد كه آیا هر آیه یا گروه آیات , اسباب نزولی دارند یا نه , باید به مظان و منابع خاص آن مراجعه كنند.
▪ این منابع عبارتند از
۱) مجموعه های حدیث
۲) تفسیرهای قرآن , مخصوصا تفسیرهای روایی كه سرشار از احادیث و ماثورات هستند.
۳) كتبی كه مستقلا درباره شان نزول تدوین شده كه معتبرترین و معروفترین آنها اسباب النزول اثر واحدی , و لباب النقول فی اسباب النزول اثر سیوطی است . قـرآن پـژوهـان شیعه در عصر جدید , سه اثر در این زمینه تدوین كرده اند : الف ) شان نزول آیات قرآن , تالیف صدرالدین محلاتی شیرازی , ب ) آیات بینات در شان نزول آیات , تالیف دكتر محمد باقر محقق , ج ) اسباب النزول تالیف حجهٔ الاسلام دكتر سید محمد باقر حجتی .


منبع : شبکه قرآن

مطالب مرتبط

آداب تلاوت قرآن

آداب تلاوت قرآن
قرآن کتاب هدایت و راهنمای عمل است، که انس با آن ما را از هرچیزی بی نیاز می سازد و درمان دردهای روحی و اجتماعی است. اگر با این دید به سراغ آن برویم، و در صحنه زندگی از آن بهره بگیریم، از سرگردانی و گمراهی نجات می یابیم.
امام سجاد(علیه السلام) در اهمیت انس با قرآن می فرمایند:
«بار خدایا... و آن را روشنایی و نوری ساختی که ما با پیروی از آن، از تاریکی های گمراهی و نادانی رستگاری می یابیم. و آن را بهبودی و شفایی قراردادی برای کسی که به نیت فهمیدن و گرویدن و تصدیق کردن، برای شنیدنش سکوت کرده و خاموش شده. و ترازوی عدل و داد گردانیدی که زبانش از حق و درستی بر نمی گردد و آن را نور هدایت قراردادی که برهان و دلیل آن از گواهان خاموش نمی شود. وآن را علامت نجات و نشانه رهایی ساختی که هرکس راه و رسم راستین آن را قصد کند، گمراه نمی شود. و هرکس به دستگیره نگهداری آن دست بیاویزد، دستهای هلاکت و نابودی به او نمی رسد...»۱
همانطور که حضرت رسول اعظم (صلی الله علیه و آله) و ائمه اطهار (علیهم السلام)، قرآن را کتاب زندگی دانسته و با تلاوت و تدبر در آیات آن، راه زندگی را جسته و برای مردم بیان می داشتند. در سال اتحاد اسلامی ، توجه ویژه به قرآن و رعایت آداب تلاوت و تدبر در آن، ما را به این کتاب هدایت نزدیکتر می سازد. لذا بحث آداب ظاهری و باطنی تلاوت قرآن کریم را مورد بررسی قرار می دهیم.
برای آنکه بتوانیم با تلاوت آیات نورانی قرآن به گوهرهای ناب آن دست یابیم و توفیق تدبر در آن را بیابیم، آداب ظاهری و باطنی تلاوت را باید رعایت کنیم.
● آداب ظاهری تلاوت قرآن کریم
الف) آداب قبل از قرائت
پاکیزگی بدن، وضوگرفتن یا غسل کردن قبل از تلاوت قرآن زمینه دریافت نور الهی و بهره مندی از آیات قرآن را فراهم می نماید. و البته طهارت با قصد قربت می تواند زمینه طهارت روح و پاکی از آلودگی های نفسانی و پلیدی غرور را فراهم سازد. «لایمسه الاالمطهرون» ۲ قرآن را مس نمی کنند مگر کسانی که طاهر شده اند.»
پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) فرمودند: گذرگاه قرآن را نظافت کنید: عرض شد: ای رسول خدا، گذرگاه قرآن چیست؟ فرمودند: دهانهایتان. عرض شد: با چه تمیزش کنیم؟ فرمودند: با مسواک نمودن. ۳
در این حدیث شریف، به نظافت جسم و خصوصا دهان اشاره شده است. تا دهان مجرای نور قرار گیرد و فرشتگان الهی از نزدیکی به قاری لذت می برند.
قرائت قرآن در حال ایستاده بهتر از نشسته و در حال نماز از سایر حالات بهتر است. حضرت باقر (علیه السلام) فرمود: «هر که قرآن را در حال ایستاده در نمازش بخواند، خداوند در برابر هر حرفی از آن صد حسنه برای او بنویسد، و هرکس آنرا در نمازش نشسته بخواند، خداوند برای هر حرفی پنجاه حسنه برایش بنویسد و هر که قرآن را در غیر از نمازش بخواند، خداوند برای هر حرفی ده حسنه برایش بنویسد.»۴
ب) آداب قرائت قرآن
۱) شروع قرائت قرآن با خواندن دعای آن: دعاهای مختلفی در هنگام شروع قرائت نقل شده است و خواندن آنها مستحب است که در کتب ادعیه آمده است.
۲) پناه بردن به خدا از شر شیطان: استعاذه در لغت به معنای پناه بردن به خداست و به عبارتی، پناهنده شدن به خدا از شر بدی ها و شیطان است. استعاذه لفظی به گفتن ذکر «اعوذ بالله من الشیطان الرجیم» است ولی در واقع باید به خدا پناهنده شد. و با توسل جستن به ائمه اطهار (علیهم السلام) از خداوند بخواهیم که ما را در ظل توجهات خود قرار داده و پناهمان دهد تا از دسترس وسوسه های شیطان برهیم. چنانچه قرآن کریم می فرماید: «فاذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشیطن الرجیم» ۵ چون خواهی قرآن را تلاوت کنی، از شر وسوسه شیطان، به خداوند پناه ببر.»
امام صادق(علیه السلام) در روایتی فرموده اند «اغلقوا ابواب المعصیه باالاستعاذه و افتحوا ابواب الطاعه بالتسمیه ۶ درهای معصیت را با استعاذه ببندید و درهای اطاعت را با گفتن بسم الله الرحمن الرحیم، باز نمایید.»
امام خمینی در مورد پناه بردن به خدا از شر شیطان فرموده اند: «از آداب مهمه قرائت... استعاذه از شیطان رجیم است، که خار طریق معرفت ومانع سیر و سلوک الی الله است. و این استعاذه و پناه بردن، با لقلقه لسان و صورت بی روح و دنیای بی آخرت تحقق پیدا نمی کند.
چنانچه مشهود است که این لفظ (استعاذه) را کسانی هستند که چهل، پنجاه سال گفته و از شر این رهزن نجات نیافته و در اخلاق و اعمال، بلکه عقاید قلبیه از شیاطن تبعیت و تقلید نموده اند. اگر درست پناه برده بودیم، از شر این پلید، ذات مقدس حق تعالی که فیاض مطلق و صاحب رحمت واسعه و قدرت کامله و علم محیط و کرم بسیط است ما را پناه داده بود. و ایمان و اخلاق و اعمال ما اصلاح شده بود.» ۷
۳) شروع قرائت با نام خدا: پس از پناه بردن به خدا و استعاذه از شر شیطان، انسان با نام و یاد خدا، شروع به قرائت می نماید، تا نفس خود را آماده تجلی نور حق نماید.
همانطور که در حدیث نبوی، نام خدا را در هر امری سفارش نموده است:«هر کار ارزشمندی که با اسم خدا شروع نشود، آن کار، ناقص و ابتر (ناتمام) است.»۸
در آیات کریمه قرآن هم یادآوری شده است که حضرت نوح در برابر سیل، طوفان و امواج نام خدا را بر زبان و قلبش جاری ساخت «بسم الله مجریها و مرسیها» ۹ حرکت و توقف کشتی با نام خدا انجام یافت.
همچنین حضرت سلیمان در ابتدای نامه خود به بلقیس نوشت:«انه من سلیمن و انه بسم الله الرحمن الرحیم» ۰۱ و خداوند هنگام تعلیم قرآن به پیامبر بزرگوار اسلام (صلی الله علیه وآله) فرمود: «اقرا باسم ربک... ۱۱ (ای پیامبر) بخوان به نام پروردگارت»
نام و یاد خدا، موجب نورانیت قلب شده و انوار الهی در آن جا می گیرد و روح را صفا می بخشد.
۴) نگاه کردن به قرآن: بسیاری از صحابه، قرآن را از روی مصحف می خواندند و با نظر نمودن به آیات الهی، روح خود را صفا می بخشیدند.
حضرت صادق (علیه السلام) فرموده اند:«هر که قرآن را از روی آن بخواند از دیدگان خود بهره مند شود، و سبب سبک شدن عذاب پدر و مادرش گردد، اگرچه آن دو کافر باشند.» ۲۱
۵) خواندن قرآن با صدای خوش و با ترتیل: خواندن قرآن، لازم است با صدای زیبا باشد تا هم در روح فرد قاری اثرگذار باشد و هم شنوندگان با تلاوت زیبا، هرچه بیشتر در فضای معنوی آن قرار بگیرند. حضرت رسول اعظم (صلی الله علیه و آله) فرموده اند:«لکل شیء حلیه، و حلیه القرآن الصوت الحسن؛ ۳۱ برای هر چیزی زینتی است، و زینت قرآن، صوت زیبا و نیکوست.»
ائمه اطهار (علیهم السلام) نیز با تلاوت زیبا و دلنشین خود موجب دلگرمی و جذب مردم به قرآن کریم می شدند چنانچه علی بن الحسین (علیه السلام) در خواندن قرآن، خوش صداترین مردم بود. امام باقر (علیه السلام) نیز صدایی خوش تر از دیگران داشت: ۴۱
۶) قرائت با حزن و اندوه: حضرت صادق (علیه السلام) در رابطه با خواندن قرآن همراه حزن فرموده اند: «ان القرآن نزل بالحزن فاقروه بالحزن؛ ۵۱ قرآن برای اندوه (و تاثر در نفوس مردمان) نازل شده پس آن را با آواز حزین بخوانید.»
آداب باطنی تلاوت قرآن کریم
الف) رفع حجاب ها
۱) رفع حجاب خودبینی:
یکی از حجاب هایی که در راه نفس وجود دارد، حجاب تکبر است که شیطان از آن بهره برده و نمی گذارد که انسان به راحتی از آن خلاصی یابد. و با وجود این حجاب انسان به فهم درستی از آیات نمی رسد.
۲) رفع حجاب آراء فاسد:
اگر انسان با اعتقادات غلط و نابجا به سراغ قرآن برود، آن عقاید باطل، موجب می شود تا فهم صحیحی از آیات نداشته و مطابق با نظر غلط خود، آنها را معنی نماید.
۳) حجاب عدم تفکر و تفسیر به رای:
یکی دیگر از راههای نفوذ شیطان آن است که انسان بدون تدبر در فهم معانی آن و با رای غلط خود به تلاوت قرآن بپردازد و آنها رانسنجیده، و از شناخت آیات الهی محروم بماند.
۴) رفع حجاب گناه:
گناه موجب کدورت و تباهی و سیاهی در قلب شده انسان را از درک حقایق بازمی دارد.
۵) رفع حجاب حب دنیا:
از حجاب های مهم دوستی و محبت نسبت به دنیاست که انسان را از ذکر و یاد حق بازمی دارد. امام خمینی (رحمه الله) فرموده اند: «قلب به واسطه این محبت از ذکر خدا غافل می شود و از ذکر و مذکور اعراض می کند و و هرچه علاقمندی به دنیا و اوضاع آن زیادت شود، پرده و حجاب قلب ضخیم تر گردد...» ۶۱
۶) خود را مخاطب قرآن قرار دادن:
انسان در هنگام قرائت قرآن، باید طوری به معانی آن توجه نماید که گویی قرآن با او سخن می گوید و او در مقابل آیات الهی قرار داشته و مخاطب این آیات است و لذا در برابر آیات بشارت، ازخداوند فضلش را بطلبد و در برابر آیاتی که ازعذاب الهی خبر می دهد، رهایی از آن عذاب را از خدا بخواهد.
در سیره امام رضا (علیه السلام) آمده است که در راه سفر به خراسان، شبها در بسترشان، بسیار قرآن می خواند وهرگاه به آیه ای که ازبهشت یاد شده بود می رسید، از خدا آن را مسئلت می کرد و اگر از آتش یاد می شد، به خدا پناه می برد. ۷۱
ج) تدبر در آیات الهی:
انسان باید همواره در هنگام تلاوت آیات الهی، در فهم معانی آن بکوشد. چنانچه پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) فرموده اند:«وای به حال کسی که آن را بخواند و در آن نیندیشد.» ۸۱ قرآن نیز شرط بهره مندی از آیات الهی را تدبر دانسته و می فرماید:«افلایتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها»۹۱
براستی مانع و کلید قفل دلها، گناه است. با دل زنگ زده و قفل خورده نمی توان به سراغ نور رفت و آن را در دل خود جای داد.

وبگردی
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند - میشائل کلور برشتولد، سفیر آلمان در ایران برای گذراندن تعطیلات تابستانی خود با عشایر بختیاری در دره کوهرنگ زاگرس همراه شده است. منبع
ویدئو / مراسم رونمایی جدیدترین اثر همایون شجریان
ویدئو / مراسم رونمایی جدیدترین اثر همایون شجریان - مراسم رونمایی از آلبوم موسیقی «ایران من» با آواز همایون شجریان و آهنگسازی «سهراب پورناظری»، چهارشنبه شب (۲۴ مرداد) در تالار وحدت برگزار شد.
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند!
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند! - فیلم - مدتی قبل حجت الاسلام زائری مهمان خبرآنلاین بود و در کافه خبر به بررسی مسایل فرهنگی و اجتماعی ایران و نقش روحانیت در جامعه پرداخت.
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ - فیلم - چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ پاسخ این سوال را در ویدئوی زیر ببینید.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد!
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد! - سحر تبر سال گذشته برای اولین بار در رسانه‌های جهان دیده شد. گمانه زنی می‌شد که او برای شباهت پیدا کردن به آنجلینا جولی ۵۰ عمل جراحی داشته است. اما او در نهلایت شبیه شخصیت "عروس مرده" تیم برتون به نظر می‌رسید.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.