جمعه ۳ اسفند ۱۳۹۷ / Friday, 22 February, 2019

پیانو و نقش قطعات آوازی در موسیقی کلاسیک غرب


پیانو و نقش قطعات آوازی در موسیقی کلاسیک غرب
كوتاه‌ترین كمپوزیسیون برای تك صدا، كه معمولاً آن را پیانو بر اساس متن شعری همراهی می‌كند، به گونه‌ای تصنیف می‌شود كه تا حدی بیش از متن یا شعر، مفهوم پیدا می‌كند. در یك آواز، كلمات متن و موسیقی، اهمیتی مساوی دارند، در صورتی كه در آریا (Aria یا Air ملودی، ملودی خوش) تأكید به بسط و گسترش موسیقی استوار می‌شود.
عملاً هر عنصری از موسیقی كه به ادبیات آوازی یاری می‌دهد، از سنت آواز فولكوریك بهره‌ای نمی‌گیرد. در رپرتوار قرون ۱۲ تا ۱۸ آوازهای ترو بادورها (Troubadour آوازخوان دوره‌گرد) تروورها (Trouvers طبقه شاعران موسیقیدان) مینه زینگر Minne singer (گروهی از شاعران اشراف‌زاده آلمانی كه در قرن ۱۲ و ۱۴ درخشیدند) و آوازخوانان كارشناس آموزگار و همین طور لودها (Laud ستایشگران آواز ایتالیایی) و گانتی گاها (Cantigas تك‌ آوازخوانان قرن ۱۳ كه بیشتر به ثنای مریم مقدس گرایش داشتند) به تصنیف آواز روی آوردند.
همه این آوازها از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. در قرن ۱۴ بسیاری از آوازهای بزرگ و شوفان توسط دو ساز در فرانسه و ایتالیا به اجرا در می‌آمدند.
در قرن ۱۶، آوازها با همراهی لوت یا عود در اسپانیا و انگلستان بسط و گسترش یافتند.
در دوره باروك (Baroque ۱۷۵۰ ـ ۱۶۰۰) كه آهنگسازان دل به تصنیف آریا بسته بودند؛ نوشتن آواز (غیر از آلمان و فرانسه) رو به فراموشی رفت. اما نوعی از آوازها نزد مردم مورد پسند قرار گرفت. در این دوره هارپسیكورد Hardpsichord (ساز) اصلی و رایج برای همراهی با آواز بود.
آواز مدرن با بیانی بر اساس احساسات شخصی و فردی رواج پیدا كرده كه تمامی طیفها و محدوده تفكر آدمی را در بر می‌گیرد، در بیان موسیقی تازگی دارد و تلفیق و ادغام شعر و موسیقی ارائه می‌كند كه این خود توجه دقیق را منعكس می‌كند و با نوای ظریف پیانو همراه می‌شود، به گونه‌ای كه این همراهی با ملودیِ آوازی به اوج می‌رسد.
این شكوفایی با آثار موتسارت (بنفشه آبی: ۱۷۸۵) و بتهوون (محبوبهٔ دور: ۱۸۱۶) به اوج خود رسید. اما هرگز در آوازها و دوره تضیف آوازهای شوبرت و شومان و جانشین آنها به آن حد تكرار نشد. با وجود یوهانس برامس و هوگو ولف در حوزه آواز قرن ۱۹ نام پیشوایی تضیف آوازها را به ریشارد اشتراوس و شومان تخصیص دادند.
در فرانسه، بسط و گسترش آواز مدرن تقریباً از ۱۸۷۰ با آثار گابریل فوره (G. Faure) و دوپارك Duparc آغاز گشت و در ۱۸۹۷ دوبوسی آواز بیلیتس (chanson de Bilitis) خود را تضیف كرد.
به هر تقدیر هر شعری كه با موسیقی همراه باشد را آواز می‌گوییم، اما از دیگر انواع و فرمهای آثار آوازی چون آریا یا بالاد (Ballad یك قطعه موسیقی سازی یا آوازی كه فرم آزاد داشته باشد). یك آواز ممكن است نوایی یكسان و مداوم داشته باشد كه شعر را در بسط آن را به تصویر بكشد و ارائه كند.
به چرخه آوازهایی كه بر اساس گروهی از اشعار (و معمولاً بر اساس اشعار یك شاعر) باشد و با وابستگی به آیین كلی آوازها، ساخته شود، آواز می‌گویند. شوبرت فوره، مالر و هیندمیت را باید جزء این چرخه به حساب آورد. بتهوون هرگز خوب از عهده تصنیف آواز بر نیامده است، چه در اپرای فیدلیو و میساسولمینس و در پایان سمفونی نهم.
او اهمیتی به حد و حدود آواز بشری نمی‌داد و آن را به عنوان یك ساز می‌شناخت. تصانیف او در این محدوده به طرز یك‌نواختی دست و پا گیر و ملال‌آور است و بیشتر در موسیقی بی‌وزن بود و مص‍ّنف به رعایت قوانین حروف صدا‌دار و بی‌صدا اهمیتی نمی‌داد. با این همه آوازهای بتهوون كه مشهورترین آن آواز آدلاید (Adelaido اوپوس ۴۶) است از لحاظ تاریخی مهم به شمار آمده‌اند. این آوازها روند و روال «لید»های شوبرت را دارند كه از آوازهای بسیار قابل توجه تلقی شده‌اند.
هیو میلر (Hugh Miller) موسیقی‌شناس می‌نویسد: «گروهی از آوازهای هنری كه بر اساس چند شعر دربارهٔ یك موضوع مركزی تصنیف می‌شود، چرخه‌ آواز نام می‌گیرد. چرخه‌های آواز روایتی مبهم دارند، و در آنها آوازهای شخصی و فردی به گوش می‌رسند. بند آخر شعر در آواز تكرار می‌شود، اما با وزنی متفاوت، بتهوون در آواز محبوبه یا معشوقه دور، كارپنتر آهنگساز امریكایی با آواز گیتانجلی (Gitanjali) دوبوسی با آوازهای بیلتیس، فوره با آواز نیك، هیندمیت با آواز زندگی مریم مقدس، مالر با آوازهای سوگ كودكان دوره‌ای از پنج آواز همراه با اركستر، موسورگی با آوازها و رقصهای «مرگ»، شوئن ‌برگ با اركستر مجلسی (نیمی آواز و نیمی گفتار)، شوبرت با آواز دختر آسیابان، شومان با آواز عشق ساغر، عشق و زندگی زنان و آیشندورف، ون ویلیامز با سلسله آثار برای آواز تنور و پیانو و كوارتت سازهای زهی... .
«تك آواز» همراه با ساز، یا هنر آوازخوانی همانند رسم فولكوریك، آواز عامه‌پسند و آریای اپرایی، یكی از مهم‌ترین كمپوزسیونهای قرن ۱۹ به شمار آمده است. ریشه اصلی این فرم موسیقی از آلمان نشئت می‌گیرد. در واقع هنر آواز در آلمان بسط و گسترش یافت. كمپوزیسیون آوازی در فرانسه و روسیه در نیمه دوم قرن ۱۹ نیز اهمیت فراوانی دارد. در ایتالیا اپرا در فعالیت موسیقایی اهمیت‌ ویژه‌ای دارد، اما در انگلستان، امر تصنیف كمپوزیسیون تك‌آوازی با مسامحه برگزار می‌شود.
طلوع بزرگ شعر در آلمان عامل مهمی در گسترش لید یا آواز است. عامل دیگری نیز چون اختراع پیانو در اوایل قرن نوزدهم نیز به این درخشیدن كمك كرد. رسایی صدای سازهای كلیدی، عامل مشوق دیگری بود برای تصنیف تك‌‌آوازخوانان.
فرم ساختار برای تصنیف آواز، در این دوره پدید آمد كه تك آواز را همراهی می‌كرد: یكی آواز استرافیك (Sterophic اصطلاحی برای آواز) كه در آن هر قطعه‌ای از موسیقی تكرار می‌شد، به عینه یا به نوعی دیگر.طرح دیگری به وجود آمد كه به آن نام Through – compose یعنی «یكسره» دادند: در این طرح، موسیقی با هر بند طبق نهاد در شعر تغییر می‌كند.به سخن دیگر یك قطعه آواز كمپوزیسیون كوچكی است كه یك ساز (معمولاً پیانو) آن را همراهی می‌كند یا اساساً نمی‌كند.چند صدایی یك آواز پیوسته سه یا چهار بخش را شامل می‌شود كه با آنها استایی Sthayi، آنترا Antra، سانجاری Sanchari و ابهاگ Abhog می‌گویند.
توالیها و مترادفهای استایی در یك آواز نمی‌تواند به آن سوی ن‍ُت گام بردارد و پیش برود. در كمپوزیسیون آواز بخش چهارم، اهمیت اساسی ندارد. اما سه قسمت اولیه آواز در ساختار آن از اهمیت ویژه‌ای برخودار است.همه آهنگسازان می‌باید این قاعده و روش را در نظر داشته باشند و به آن اهمیت بدهند. فرم اساسی آواز كه ریشه از فرم ABA می‌گیرد، در تمام قطعات سازی مثل مینوئه و تریو در نظر گرفته می‌شود.آهنگسازان آواز رمانتیك در آلمان عبارت‌اند از بتهوون، رایشهارد Reichardt، زلتر Zelter و زمستیگ Zumsteeg.
شوبرت بزرگ‌ترین مص‍ّنف لید است و بزرگ‌ترین ارائه دهنده ملودیهای آوازی در تمامی زمانها بوده است. ملودیها و همراهیهای او نشانگر حساسیت او در ارائه متن آواز است، او متجاوز از ۶۰۰ آواز تصنیف كرده است.
فلیكس مندلسون به خاطر ادبیات آوازی و خلق ملودیهای رفیع، از دیگران برتر است، اما از جهت تنوع و امحای ارتباط میان موسیقی و متن چندان مهارتی ندارد. او معمولاً طرح بندهای شعر را در نظر می‌گیرد.
آوازهای برامس دقتی در تفكرات رسمی آواز دارند. اكثر بندهای شعر را در خود روشنی می‌دهند و غالباً با آوازهای فولكوریك آلمانی در می‌آمیزند، هارمونیهای او معمولاً مشربی كج خلقانه دارند.
اما اكثر آهنگسازان فرانسوی كه به نوشتن اپرا رغبت دارند، تا اندازه‌ای تمایل به تصنیف آواز ادبی را در خود می‌یابند. شاعرانی چون ورلن Verlaine و بودلر Baudelaire توجه فراوانی به غنای آواز فرانسوی در نیمه قرن ۱۹ داشتند. ظرافت و آراستگی، وجه مشخصه این دوره است، آهنگسازان ادبیات شعری عبارت بودند از: گونو Gounod، دوپارك Dupark، خوزه شوسون Chausson و دوبوسی.از آهنگسازان روسی در تضیف آوازهای قرن ۱۹ باید از گلینكا Glinka چایكوفسكی، راخمانینف Rachmaninov، گلییر Gliere و موسورسگی نام برد.
فرم آواز عنوانی است مبهم برای فرمهای كوچك گروهی چون ABA یا (ترناری Ternary، فرمی موسیقایی شامل سه بخش مجزا) و بخشهای مستقل و خودكفا (كه بخش سوم آن تكراری می‌شود و غالباً تعدیل شده است) در حالی كه فرم B فرق نمایانی با بخش اول (و سوم) دارد: ABA.
نمونه‌های فراوان این شیوه در نهاد آوازهای رمانتیك قابل لمس است. نوكتورن Noctrnهای پیانو اثر شوپن و برامس از این جمله‌اند.نزد برخی از آهنگسازان میان آواز ترناری Ternary (فرمی موسیقایی شامل سه بخش مجزا) و آواز بیناری (Binary شامل دو بخش A و B) كه هر دو معمولاً تكرار می‌شود و كراراً با آواز فولكوریك رو در روی یكدیگر قرار می‌گیرند) معیاری برای موومانهای انفرادی در سوئیت باخ و اسلاف او به شمار می‌آیند.
گاه ما به نمونه‌هایی از فرم ترناری برمی‌خوریم كه مداوم‌اند و در آن بخش میانی با مواد بخش اول ادامه پیدا می‌كند؛ اما با تمهیداتی چون تغییر كلید! نخستین موومان سونات مهتاب بتهوون و تعدادی از آوازهای مندلسون بدون كلام‌اند.
اما انواع آوازها را می‌توان بدین‌گونه باز گفت: «شیك زالس لیت» یا آواز سرنوشت اثر برامس برای كر یا اركستر (اوپوس ۵۴) با شعری از هولدلین Holderlin، لیدفن درارده Lied van der Erde یا آواز زمین، آوازی سمفونیك از مالر برای صدای تنور و سوپرانو، تنور و اركستر بر اساس اشعاری كهن از چین. «باده‌گساری»، چهار آواز برای كنترآلتو و اركستر از مالر با اشـعاری از خود او كه حـاكی از عشق جوانی او به جوآنا ریشترRichter Johann است، و آوازهای بدون كلام در ۴۸ قطعه برای پیانو اثر مندلسون كه در ۸ گروه هر كدام شامل ۶ قطعه اوپوسهای ۱۹، ۳۰، ۳۸، ۵۳، ۶۷، ۸۵، ۱۰۲ (۱۸۳۰ تا ۱۸۴۵) كه به فرم و سبك یك آواز و با یك ملودی قابل خواندن و همراهی ساده تصنیف شده‌اند، دیتریش Dietrich دوست برامس درباره اصل و ریشه آواز سرنوشت شاهكار برای كر و اركستر اپوس ۵۴ می‌گوید:
«در تابستان ۱۸۷۱ برامس به برمن Bermen آمد تا با ما گردش بكند. یك روز صبح با هم به ویلهلم شاون Wilhelmshaven رفتیم، چون برامس علاقه‌مند بود كه این بندر مجلل را از نزدیك مشاهده كند. در راه دوستمان، كه معمولاً بسیار سر زنده بود، آرام و موقر به نظر می‌آمد و شرح داد كه آن صبح زود اشعار هولدرلین را در قفسه كتاب یافته و عمیقاً به شعر آواز سرنوشت او دل‌بسته است. بعد پس از یك راه‌پیمایی طولانی و دیدار از نقاط دیدنی، در كنار دریا نشستیم، اما دیدیم كه برامس خیلی دورتر از ما تنها كنار دریا نشسته است و دارد می‌نویسد، این نخستین دست نبشته و یا طرح آواز سرنوشت بود كه پدید آمد. می‌خواستیم به تماشای اور والد Urwarld هم برویم، اما هرگز برایمان میسر نشد. برامس با شتاب به هامبورگ بازگشت تا كارش را به اتمام برساند.این اثر را غالباً «ركوئیم» كوچك می‌خوانند كه با غمی آرام اما با وقار و احساس بدبینی «هولدرلین» واری آمیخته شده است. برامس در این موسیقی، به حالتی از تیرگی و افسردگی گرفتار آمده بود. اما این حالت بدبینی برای همیشه در او نماند. برامس به شعر هولدرلین بخش پایانی زیبایی از موسیقی ارزانی داشت. در آن صلح و صفا و آرامش یافت و بر «سرنوشت» غالب آمد.
جیمز گیبونس J. Gibbens دربارهٔ آثار پیانوی برامس می‌نویسد: «موسیقی برامس صدایی انفرادی دارد ... گاه سادگی و بی‌بیراگی او از كیفیت غیر واقعی و طفره‌روندهٔ او پرده بر می‌دارد ... تكنیكهای او عجیب و منحصر به فرد است، اما صدای پیانو را زیبا به گوش می‌رساند ... موسیقی پیانوی او خوش و سرزنده و در آرامشی صاف و سرد، شوخ، سرخوش، غمگین، دلتنگ‌كننده، بیمارگونه، مرموز، شاعرانه، بی‌پیرایه و ساده است. در فرم سونات كلاسیك هوسی رمانتیك عرضه می‌دارد و در قطعات كوچك پیانوی خود چون مفرغ فناناپذیر و چون گِل شكل‌پذیر است، اما حتی در قطعات كوچك ضعیف او حسی از فرم و طرحی از بافت خودنمایی می‌كند ... گاه از غم منجمد می‌شود و عمیقاً در فكر و اندیشه‌اش غوطه‌ می‌خورد ... برتر از همه چیز یك انسان واقعی است.
دیوید ایون David Ewen موسیقی‌شناس نامدار می‌گوید: «برامس مهم‌ترین آهنگسازی است كه هم‌دوش با شوبرت و هوگو ولف به ساختن آواز دست یازید. آواز برامس یك درام كوچك یا مینیاتور است. تأكید او تنها بر یك ملودی زیبا نیست ... اگر چه باید گفت ملودیهای برامس در زیبایی اشعار غنایی و تفریحی چرخه دارد.
آوازهای برامس كراراً مطظن و پ‍ُرطمطراق هستند. چرا كه او شعر را به آهنگ بر می‌گرداند و به تفكر موسیقایی نادری را برای شعر در نظر می‌گیرد. تأكیدی زیاد برای همراهی پیانو قایل می‌شود كه غالباً مدیوم و یا شیوه‌ای برای بیان دراماتیك اوست.
برامس چهار آواز جدی اپوس ۱۲۱ تصنیف كرده است كه متون آنها از كتاب مقدس است. در واقع سخنرانی تفكر‌آمیز مردی است كه می‌داند كه پایش لب گور است. غم این آوازها از غم برهما Brahma پیش از مرگ كلارا ویك Clara Wick نشئت گرفته كه به جای كلارا به ماكس كلینگر Max Klinger اهدا شده است.
در سال ۱۸۱۷سال كلمنتی Clemanti آهنگساز ایتالیایی یك سری اتود شامل یك صد قطعه تصنیف كرد كه عنوان گرادوس و پارناسیوم Gradus and parnasaum را به آنها داد. می‌گویند هنر مدرن در نواختن پیانو در این مجموعه عرضه شده است. تا به امروز، شاگردان پیانو این روش را در بسط و توسعه نواختن خود مورد استفاده قرار داده‌اند.
پیانیست برجسته، توسیگ Tusig می‌گوید اتودهای شوپن و این اتودهای كلمنتی دو اثر در ادبیات موسیقی هستند كه كلاً برای نوازنده پیانو لازم‌الاجرا هستند.
كرامر Cramer آهنگساز و ویولن‌نواز آلمانی (۱۷۷۱ ـ ۱۸۵۵) اتودهای خود را برای پیانو در ۱۸۰۴ تصنیف كرد. این اتودها برای شاگردانش سرمشق باارزشی به شمار ‌آمد. بتهوون از این اتودها به خوبی یاد كرده است. شیندلر Schindler نویسنده و ویولن‌نواز اتریشی (۱۷۹۵ ـ ۱۸۶۴) می‌گوید: این اتودها اساس اصلی تمام هنر نوازندگی هستند، همگی ارزش تكنیكی دارند و از لحاظ موسیقی قابل توجه. ممكن است تا آنجا پیش برویم كه بگوییم كه یك یا دو اتود نمی‌تواند در ردیف پره‌لودهای باخ قرار بگیرد. همانند اتود ر مازور. می‌گویند بسیاری از این اتودها به گونه شعر تصنیف شده‌اند كه با آوازهای بدون كلام مندلسون در یك طبقه قرار می‌گیرند.
لارنس گیلمن L. Gilman درباره كورنلیوس Cornelixs آهنگساز آلمانی (۱۸۷۴ ـ ۱۸۲۴) نوشت: «دنیای كورنلیوس، دنیای وصف‌ناپذیر، مالیخولیایی غروب و شبانگاه، خشك و غیر اجتماعی، مرموز و رویایی بود. لحظاتی پیش می‌آمد كه انگار در رویا غرق شده است.
آوازهایی تصنیف می‌كرد كه به درستی، روان او را در معرض دید می‌گذاشت. كورنلیوس آوازهای لطیف و استادانه‌ای برای عید كریسمس نوشته است. هنری دوپارك Honri Dupark آهنگساز فرانسوی شانزده آواز پیش از سال ۱۸۷۸ تصنیف كرده است كه برخی از منتقدان را واداشته است تا آوازهای او را با آوازهای شوبرت شومان، برامس و هوگو ولف یكسان بدانند. او تحول خلاقه‌ای در فرم لید پدید آورده است. ۹ اثر از این ۱۶ اثر نظیر آوازهای دعوت به سفر، زنگ خفیف، جذبه، سوگواری، و سكوت از دیگر آوازها مهم‌ترند.
دور ژاك قطعاتی شاد، جذاب و قطعات كوچكی برای پیانو تصنیف كرده است كه هفتمین قطعه آن اثر مشهوری كه نام فكاهیات Humoresques گرفته و ثمر مسافرت او به امریكاست. بسیار فرح‌بخش به شمار آمده‌اند.
فكاهیات كلاً در سه فرم آوازی تصنیف شده‌اند، اگر چه قطعه اول و پنجم به سبك روندو Rondo (تكرار متناوب تم اصلی) قطعه هفتم فكاهیات‌ یا «هومورسك» با الهامی است از فریتس كرایسلر Kreisler F. آهنگساز و ویولونیست آمریكایی از برخی جهات بزرگ‌ترین مص‍ّنف آوازها، گابریل فوره بود به گونه‌ای كه نقش آنها با نقش ادبیات آوازی همسازی داشت و پیوسته نیز خواهد داشت. شفافیت سبك فوره ـ همراه با سادگی خود ـ منتقدان را واداشت تا از او به عنوان شوبرت فرانسوی یاد كنند.
حتی آوازهای اولیه او، قدرت تصنیف آوازهای بعدی او را به اثبات می‌رساند. راول Ravel خاطر نشان می‌كند كه كوششهای اولیه فوره در تصنیف آواز، شخصیت او را در پختگی چنین آثاری به تماشا می‌گذارد. در این قطعات، فریبندگی و جذابیت طرح ملودیك تسلیم هارمونیهای ظریف و هوشمندانه او نمی‌شود، اما در بخشهای دوم و سوم این آوازها با استادی رو در رو می‌گردیم كه خلاقیت او به اوج خود می‌رسد.
برلینگام هیل Burlingame Hill آهنگساز آمریكایی دربارهٔ آواز دوم نوشت: «فوره ناگهان در درون خود فرو می‌رود ... و غالباً خود را اتمسفر آوازها در می‌یابد.
در كتاب سوم به دو آواز برمی‌خوریم كه حد و حدودی احساسی خود را به وضوح باز می‌شناسد.
فوره چند دوره آواز تصنیف كرده كه یكی از آنها آواز كریسمس است. ده شعر مربوط به «وحدت وجود» را از چارلز فن‌لر برگه C.van Lerberghe در آنها گنجانده است (۱۹۱۰).
در همین مجلد، دورهٔ آوازهای زیادی وجود دارند كه به نامهای نل Nell ملاقات Roncontre و آوای عشق خوانده شده‌اند كه قریحه فوره را در تعبیر و توصیف غنایی بازگو می‌كنند. در میان این آثار آواز رمز و راز (احساس درونی) بر اساس شعری از ورلن گنجانده شده است. قریحه تخیلی فوره در بالاترین درجه خود در «آواز گهواره» Les Breceaut خودنمایی می‌كند.
دو آواز نیز هستند كه رسایی احساسات فوره را عمیقاً نشان می‌دهند: گورستان An cimitiere كه حال و هوایی مرثیه دارد و زندان Prison با سبكی خطابه‌ای عرضه می‌‌گردد.سزار فرانك C. Franck آهنگساز فرانسوی (۱۸۹۰ ـ ۱۸۲۲)، در تصنیف پره‌لود كورال و فوگ برای پیانو كوشیده است روحیه باخ را محفوظ دارد؛ اما غیر از مهارت و استادی در ارائه فوگ پلی فونیك او از باخ برتر است.
رابرت فرانس R. Franz آهنگساز آلمانی (۱۸۹۲ ـ ۱۸۱۵) پیش از ۲۵۰ آواز تصنیف كرده است كه از لحاظ ساختار با آهنگسازان ۱۹ برابری می‌كند. و. اف. اپتورپ W.F. Aptorp آهنگساز آلمانی می‌نویسد: «فرانس بزرگ‌ترین مص‍ّنف لید در قرن نوزدهم است كه تقریباً با شوبرت، برامس، شومان و هوگو ولف در یك رده قرار می‌گیرد و آواز را به اوج قدرت رسانده است و او در تصنیف آثار آوازی سبكی شكوهمند و فرم موسیقایی ساده‌گونه‌ای دارد و ملودیهایش ویژگی تازه‌ای را ارائه می‌دهد.»
انریك گوانادوس آهنگساز اسپانیایی (۱۹۱۶ ـ ۱۸۶۷) قطعات باشكوهی برای پیانو تصنیف كرد كه در تركیب صداها و تكنیك نوازندگی پیانو از شیوه اسپانیایی مایه گرفته‌اند. او در نواختن پیانو و تصنیف قطعاتی برای پیانو خلاقیت ویژه‌ای از خود نشان داد. اما مشهورترین این قطعات گویسكا Goyesca كه بر اساس نقاشی «گویا» (Goya نقاش بزرگ اسپانیایی) پدید آمده بود و بزرگ‌ترین موسیقی اسپانیایی به شمار می‌آمد. روش تصنیف پیانوی گرانادوس بیشتر مدیون فرانتس لیست است. جی‌.بی ترند J.B. Trend نوشت: «بافت موسیقی گرانادوس كاملا به بافت موسیقی قرن ۱۹ شباهت دارد، برخی دیگر از موسیقیدانها یاد آور شدند كه حس او در نوشتن قطعات پیانو نیز جدید بود و از ویژگی تازه‌ای برخورداری داشت.»
فرانتس لیست در نوشتن موسیقی برای پیانو «بزرگ‌ترین» بود. پیانو را عمیقاً می‌شناخت: رمز و رازها و ویژگی آن را می‌دانست ... چون او بزرگ‌ترین استاد تمام ایام بود. برای نوشتن آثاری برای پیانو، می‌دانست چگونه به مخاطبهایش پاسخ بدهد و برایشان مطالبی را تدارك ببیند و از قدرتهای آنها بهره‌برداری كند.
لیست در میان شوپن و دوبوسی در بسط و توسعه نوازندگی پیانو بزرگ‌ترین تأثیر را بر جای گذاشت. سن سانس Sain Saens نوشت: «ما به او مدیونیم، ابداع و برجستگی موسیقی او را می ستاییم، امروزه این روشها كاملاً در كار گرفته می‌شوند. ما از جهت ابداع نقش تازه‌ای برای پیانو در اركستر به او مدیونیم.»
گوستاومالر G. Mahler (۱۹۱۱ ـ ۱۸۶۰) آهنگساز آلمانی دوره آوازهای خود را بین سالهای ۱۹۰۰ و ۱۹۰۲ تصنیف كرد. فردیك روكرت F. Ruckert شاعر آلمانی وقتی فرزند خود از دست داد، از شدت غم و اندوه، یك صد مرثیه نوشت. مالر پنج مرثیه او را برگزید تا برای آنها موسیقی تصنیف كند. آهنگ مهیج و بسیار غم‌‌آوری چون Kindertotenlider (یا ترانه سوگ كودكان) و یك سری آواز همراه اركستر چون ترانه زمین Das lied von der Erde را تصنیف كرد، آواز ترانه سوگ كودكان او یكی از مهیج‌ترین آثاری است كه فصیح‌ترین بیان را درباره مرگ باز می‌گوید. در واقع این آواز بیان زندگی فردی خود مالر است، چرا كه در ۱۹۰۶ فرزندش را از دست داده و هرگز این پندار خرافاتی را درباره اینكه خود باعث مرگ فرزندش در چند سال پیش شده، به فراموشی نسپرد.
● پنج موومان این آواز عبارت‌اند از:
۱) یك بار دیگر خورشید پگاه را زراندود خواهد كرد.
۲) آه، اكنون می‌دانم چرا غالباً به تو چشم می‌دوزم.
۳) مادرم چه گرامی و عزیز است.
۴) غالباً می‌اندیشم آنها فقط به سفر رفته‌اند.
۵) در یك چنین توفانی...؟
برونو والتر Brnno walter رهبر آلمانی‌الاصل اتریشی می‌نویسد: «مالر درك و فهم شاعرانه را در ارائه این اثر آوازی به اثبات رسانده است ... در واقع مالر نمونه‌ای از هنر تغزلی را ارائه داده است. همان طور كه اشعار از جهت حسی، خیلی سیال نیست، موسیقی آوازی در این اثر مالر نیز در كل از لحاظ روحیه و حس، از آوازهای پیشین او دور شده است. ملودیهای شكوهمند سمفونیك، ذات و جوهر موسیقایی او را عرضه می‌دارند.»

همایون نور احمر

منبع : پایگاه رسمی انتشارات سوره مهر

مطالب مرتبط

درباره ورود پیانو به ایران : از ناپلئون تا مرتضی خان محجوبی

درباره ورود پیانو به ایران : از ناپلئون تا مرتضی خان محجوبی
تا آن جا كه داده های تاریخی جواز تدقیق در این عرصه را می دهند، نخستین دستگاه پیانویی كه تاریخ، حضور آن را در ایران گواهی می دهد، در سال ۱۸۰۵ به كشور رسید كه پیشكشی بود از سوی ناپلئون، امپراتور فرانسه به فتحعلی شاه قاجار پس از شبه پیمان مودت میان ۲ دولت به منظور پیشبرد روابط اقتصادی ونظامی.
به یقین نمی توان مطمئن بود كه قصد ناپلئون از اهدای چنین هدیه ای چه بوده است و ورود این ساز با آن هیأت عجیب و غریب، آن ردیف كلاویه های سیاه و سفید، از فرنگستان به دربار پادشاه ایران چه واكنش هایی در پی داشته است . جایی نیز نمی توان یافت كه كسی در آن دوران، مطلبی به صراحت یا كنایه درباره این ساز طبقه متوسط اروپا كه از بد یا خوب حادثه به دربار شاهی مستبد مشرق زمین راه یافت نوشته باشد.
رد این ساز را ۵۰ سال پس از این تاریخ در منزل عضدالدوله پی می گیریم كه مدت های مدیدی بی آنكه از آن استفاده شود و در اساس بی آنكه كنجكاوی اهل منزل را برانگیزد، گرد و غبار سالیان فراموشی را بر چهره گرفت، اما پابرجا بود و مانند زمستان وحشتناك سال ۱۸۱۵ در پاریس هیزم آتش مطبخ و گرمابه نشد.
پس از آن مشخص نشد كه چطور در كوره راه تاریخ پرآشوب معاصر گم شد، اما ساز تنها حتی پیش از سفر نخست ناصرالدین شاه به فرنگ تأثیر خود را بر «فرنگ دوستان» قجر گذاشته بود.شاهد همین سفر این كه ناصرالدین شاه با دیدن پیانوهای مدرن دهه ،۱۸۷۰ انگار كه به یاد هدیه امپراتور فرانسه به جد تاجدارش افتاده باشد و بی آنكه خود را در عرصه فرهنگ اروپایی از تك و تا بیندازد، فرمان ملوكانه ای صادر كرد كه فوری چهار دستگاه پیانو برای ارسال به ایران خریداری شود. مدل این پیانوها و شركت سازنده آنها مشخص نیست، اما به احتمال قوی سازنده این پیانوها «پله یل» پیانوساز پاریسی بوده است.
«محمد صادق خان سرورالملك»، سنتور نواز دربار ناصری بیش از درباریان كنجكاوی به خرج داد و یكی از همین تحفه های ناصری را با دستكاری در كوك برای نواختن دستگاه های ایرانی به كار گرفت(كوك شور).به این ترتیب نخستین نوازنده شناخته شده پیانو در ایران همین فرد است. در دربار ناصرالدین شاه، قطعات پیانو را در كنار دایره و تمبك می نواختند. حتی برخی از همسران شاه به سازهای كلاویه ای علاقه مند بودند و درس این سازها را می گرفتند.(عكس منحصر به فردی از انیس الدوله هم در مجموعه ناصری كاخ گلستان وجود دارد كه او را در حال نواختن یك هارمونیوم پدالدار نشان می دهد.)
تنی چند از موسیقیدانان ایرانی نیمه نخست قرن بیستم كه مهم ترین آنها سالار معزز و مین باشیان بودند، قطعاتی برای پیانو و آواز ساختند و چاپ كردند. افزون بر آنها موسیو آلفرد ژن باتیست لومر، آهنگساز نظام دربار كه نخستین سرود ملی ایران را نیز او برای استقبال از موكب همایونی در پاریس ساخت، در ایام اقامت در ایران قطعات زیادی برای پیانو نوشت كه یا برگرفته از موسیقی كلاسیك و محلی ایران، یا تنظیم های خودش بودند.
تا شعله ور شدن آتش انقلاب مشروطه در سال ،۱۹۰۵ باید یك قرن می گذشت تا روح ایران یك صدای جدیدی را طلب كند و ذهن بیشتر به صدادهی این ساز غول پیكر معطوف شود.گزاف نیست اگر بگوییم در آن عصر شگفت، دگرفرهنگ پذیری با ورود و فراگیری سازهای غربی؛ مفهوم اجرای عمومی، كنسرت همگانی، تالار موسیقی و گیشه به فرهنگ موسیقی ایران وارد و افزوده شدند و دستمایه ای پدید آمد كه حتی برای دیگر سازهای كلاسیك ایرانی كه حجب و حیا را كنار گذاشته، خلوت انس را ترك گویند و وارد عرصه پر هیمنه سنجش و داوری عمومی شوند.ارتقای سطح نوازندگی، پیدایش سبك ها و پنجه های مختلف را می توان به همین تحول در فرهنگ اجرایی نسبت داد.همچنین، فرم های موسیقی غربی نیز در قطعات ساخته شده (كمپوزیسیون)آهنگسازان ایرانی به كار رفتند. نخستین زنان موسیقیدان ایرانی در این دوره پا به عرصه عمومی گذاشتند.
انجمن های فراوانی تأسیس شدند كه فقط به كار اجرای موسیقی مشغول بودند و از همه مهم تر در میان آنها انجمن اخوت بود. در كنسرت های انجمن اخوت، در آن سال ها پیانو در كنار تار، سه تار، كنترباس، ویولنسل، آكاردئون و تنبك نواخته می شد.
نتیجه این عمل در هنر اجرای موسیقی امروزه آنقدر درونی شده كه دیگر تعجب نمی كنیم از این كه تالارهای شهرمان بلیت بفروشند و جمعیت پشت درها ازدحام كنند و دوئت «سه تار و سنتور» یا كنسرت تار و تنبك یا رسیتال تار و پیانو روی صحنه و برابر هزاران جفت چشم برگزار می شود و تعجب نمی كنیم كه متدهای آموزشی تار و سه تار همچون متدهای پیانو در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به بازار عرضه می شوند و گسترش آموزش موسیقی كلاسیك ایرانی را ممكن می سازد.
همزمان با تلاش هنرمندان ایرانی برای از آن خود ساختن تفكر مدرن كه در آن سال ها به اسم «تجدد» خوانده می شد، نخستین نسل از پیانیست های ایران در آغاز قرن بیستم پدید آمدند. بویژه پس از جنبش مشروطه، می شد پاسخ به عطشی را یافت كه از پیش در گستره همگانی برای شنود صداهای رساتر و متفاوت در ماهیت پیدا شد.
پیانو در حد توان خود به تدوین دستگاه و ردیف موسیقی ایرانی خدمت رساند و حتی به آن منضم شد. انگار در آن سال ها، بسیار بیش از دهه های بعدی «خودی» و آشنا به حساب می آمد.
هنرمندان بزرگی چون معتمدالملك یحیاییان، مشیر همایون شهردار، محمود مفخم، حسین استوار، مرتضی محجوبی و جواد معروفی از كسانی بودند كه پیانو را در چارچوب سنت موسیقی ای كه در آن بار آمده بودند تأویل می كردند، اما كلاویه ها را به شیوه ای آشنا به ترنم درمی آوردند و هرچه امروز نامشان تنها در خاطره ها مانده و هنرشان به جاودانه پیوسته، اما تأثیری كه برجا گذاشتند، دست كم در موسیقی كلاسیك ایرانی نازدودنی است.
نخستین نسل پیانیست های موسیقی كلاسیك غربی از میان ایرانیان هم تقریباً همزمان با رواج پیانو در عرصه عمومی پدید آمدند. اما در میان آنها هیچ نام مشخصی كه به دلیلی در یادی بماند، پیدا نشد. نام آنها را فقط و فقط می توان در آفیش برنامه های به جا مانده از آن دوران سراغ گرفت و بس. نسل پس از آنها اما نام های بزرگی را عرضه كرد و شاگردانی پرورد كه سعی در ایجاد سنتی برای تأویل و اجرای موسیقی كلاسیك داشتند. هنرمندانی چون رافیك پطروسیان، گیتی امیر خسروی(شاگرد آرتور روبین اشتاین)، تانیا آشوت( شاگرد جوزف هوفمان)، امانوئل ملیك اصلانیان (شاگرد امیل فون زاور و كنراد آنزورگه)، وسكی اوهانسیان(شاگرد انی فیشر و ملیك اصلانیان)، نوین افروز( از شاگردان آ.ب.میكلانجلی)، رافائل میناسكانیان، پری بركشلی، آریانا بركشلی، فریده بهبود و خاچیك بابایان را تنها می توان به عنوان نمونه نام برد و پس از آنها فریدون ناصری و پیمان یزدانیان را.
اما چرا با همین سابقه ایران نتوانست در عرصه نوازندگی پیانو دستاوردی درخشان داشته باشد؟ چرا ارتباط نسل جوان تر پیانیست ها و شنوندگان با نسل یا نسل های پیش از خودشان به كلی قطع شده است؟ چرا به دیسكوگرافی این نوازندگان كه برخی از آنها مانند گیتی امیر خسروی با موسیقیدانان بزرگی چون «یاشا هایفتز» برنامه مشترك اجرا كرده اند، هیچ دسترسی نداریم؟ چرا در كاتالوگ های ضبط موسیقی نامی از یك پیانیست ایرانی نمی بینیم؟ چرا پس از دهه های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ و تا اندازه ای ۱۳۵۰ پیانیست های ایرانی منزوی شده اند و عرصه جهانی را ترك كردند؟ و بسیاری از چراهای دیگر كه پاسخ به آنها به تاریخ نگاری موسیقیدان و مجال مطالعاتی مفصلی نیازمند است.
با وجود نخستین برخورد زودهنگام ایران با موسیقی غربی و سازهای غربی، اساس امكان تجربه و برخورد عقلانی در ایران اوایل قرن نوزدهم میلادی فراهم نبوده است.نخستین ورود ساز غربی در سال ۱۸۰۹ به تأنی و تأخیر بر روح موسیقی ایرانی تأثیر گذاشت و پس از آن نوبت به گرایش های دیگری در عرصه موسیقی رسید كه بیشتر در همان موسیقی سنتی باقی ماندند. تركیه، هند، كره، چین و ژاپن سال هاست كه گوی سبقت را در زمینه پیانو نوازی از ایران و دیگر كشورهای خاورمیانه ربوده اند. عجیب اینجاست كه «لیست» در اواخر سال ۱۸۴۷ یك رسیتال تاریخی در یكی از شهرهای تركیه برگزار كرد.
این برنامه به عبارتی نخستین رسیتال اجرا شده در یك كشور آسیایی است.آن هم با نوازندگی یك نابغه اروپایی.همین بی توجهی را می توان سبب این دانست كه امروزه تركیه در كنار كشورهای آسیایی دیگر همچون هند، ژاپن، چین و ویتنام، می تواند در زمینه نوازندگی پیانو حرف هایی در سطح بین المللی برای گفتن داشته باشد.
در سال های اخیر شاهد رشد چشمگیر آموزش پیانو در ایران بوده ایم. افزایش خیره كننده شمار آموزشگاه های موسیقی، افزایش عناوین و شمارگان كتاب های آموزشی پیانو و حتی برگزاری همایش هایی نظیر «همایش یك روزه رپرتوار پیانو» مؤید این نكته هستند كه میل به بهبود شرایط كنونی آموزش و نوازندگی موسیقی وجود دارد كه از نشانه های آن می توان به ارتقای سطح كنسرت ها و رسیتال ها، تأسیس اركسترها، گروه های كر، هماهنگ كردن جوانان، دعوت از نوازندگان خارجی برای اجرای كنسرت در ایران و چاپ و نشر عنوان های پرشمار كتاب های آموزشی پیانو در بازار نشر موسیقی ایران اشاره كرد كه هرچند سطح علمی و محتوایی یكسانی ندارند، اما افزایش میزان علاقه مندان به موسیقی را نشان می دهند. این بدان معنا نیست كه در مسائل فرهنگی نگاه سیاه لشكری باید داشت.
برای این كه نیم میلیون نفر پیانو یا تار بزنند فرهنگ نوازندگی پیانو یا تار به وجود نمی آید. اگر بخواهیم در این زمینه مقایسه ای با كشور چین داشته باشیم می بینیم كه كشور چین با یك میلیارد و ۲۰۰ میلیون جمعیت، پس از ژاپن بزرگترین تولیدكننده پیانوهای درجه ۲ و ۳ دنیاست و بیش از ۵۰ سال كه از انقلاب فرهنگی گذشته، لشكر بی شماری همچون سیلاب از نوازندگان قد و نیم قد به كنسرواتوارهای اروپایی و آمریكایی روانه كرده كه اتفاقاً بسیاری از آنها هم جوایزی را در این فستیوال ها كسب كرده اند. با این همه هنوز كه هنوز است هنرمندان معتبر و جهانی نژاد «زرد» به شمار انگشتان دو دست هم نمی رسند.
در سال های اخیر كتاب های زیادی در زمینه نوازندگی و هنر پیانو در ایران منتشر شده اند كه توانسته اند نظر علاقه مندان زیادی را به این شاخه از موسیقی جلب كنند. كتاب هایی چون «آموزش هنر پیانو» نوشته «هانریش نئو هاوس»، «كوتاه ترین راه در نوازندگی پیانو»، نوشته لایمر و گیزكینك، «سرگذشت پیانو» نوشته « هارولد شوئنبرگ»، « نوازندگی پیانو» نوشته «جوزف هوفمان»، «پینوی شاعر» نوشته «جوزف هوفمان»، و... از جمله این كتاب ها هستند.
دوكتاب نخست از آثار مهم در زمینه پیانو محسوب می شوند كه به وسیله چهره های برجسته ای از میان معلم های بزرگ قرن بیستم نوشته شده اند.تلاش مترجمان این كتاب ها نیز برای ارائه ترجمه ای پیراسته از هردوی آنها شایان تحسین است.( محسن الهامیان مترجم هردو كتاب است).
كتاب كلاسیك شوئنبرگ از خواندنی ترین كتاب ها درباره دوره و زمانه پیانیست های بزرگ عصر زرین نوازندگی پیانو است و روزگار معاصر را نیز تا اندازه ای پوشش می دهد.كتاب را می توان بارها و بارها خواند و هر بخشی از آن را كه باز كرد با مطلبی تازه روبه رو شد.

وبگردی
آیا واقعآ این یک جنگ است یا استفاده چند نفر از ناتوانی ما / اگر جنگ است چرا مردم طرف مقابل آنرا حس نمیکنند / چرا همه از این جنگ بهره میبرند جز مردم ایران !
آیا واقعآ این یک جنگ است یا استفاده چند نفر از ناتوانی ما / اگر جنگ است چرا مردم طرف مقابل آنرا حس نمیکنند / چرا همه از این جنگ بهره میبرند جز مردم ایران ! - به عبارت بهتر وقتی از واژه جنگ اقتصادی برای طرح مشکلات استفاده می‌کنیم، با توجه به بار معنایی این واژه، دیگر کارکرد توجیه‌پذیری کار‌ها و کوتاهی مأموریت‌های محوله را نمی‌کند، بلکه دقیقاً مسئولیت‌پذیری در حیطه عملیاتی و مسئولیت‌های محوله را گوشزد می‌کند و بدیهی است که در فضای جنگی باید با کم‌کاری‌ها و خیانت‌ها به سبک دادگاه‌های صحرایی سریع و مقتدر عمل و مسئولیت‌پذیری را به همه عاملان خصوصی و دولتی گوشزد…
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی - مدیر مسئول کیهان در حالی مدعی است که سیستم «مکینتاش» بیش از ۴۰ سال است که در کیهان مورد استفاده قرار می‌گیرد که این سیستم اساسا از سال ۱۹۸۴ یعنی ۵ سال پس از انقلاب تولید و نمی‌توانسته است زودتر از این تاریخ در کیهان مورد استفاده قرار گیرد.
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ /  دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ...
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ / دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ... - اخیراً رئیس جمهور حسن روحانی در توضیح علت قاچاق گفته است: علت قاچاق ارزانی است، وقتی جنسی در داخل ارزان است و در خارج گران، خود به خود قاچاق آن به خارج صورت می گیرد. به عنوان مثال چون الان گوشت در عراق گران تر از ایران است، از کشورمان به آنجا قاچاق می شود. درباره قاچاق بنزین نیز همین موضوع مصداق دارد.
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است - مشکل تولید فقط به سطح فناوری مربوط نیست. ما می‌توانیم یک وسیله و کالای باکیفیت بالا را تولید کنیم، ولی با قیمت بسیار گران که خریداری نخواهد داشت. در واقع اگر بتوانیم چنین کالایی را وارد کنیم در مقایسه با تولید آن به شدت به‌صرفه است. ولی در جریان تولید موشک با وضعیت دیگری مواجهیم. اول اینکه موشک را بدون قید و شرط نمی‌فروشند یا برخی کشور‌ها به دلایل امنیتی علاقه ندارند که در تامین نیازشان به این کالا‌ها…
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد - برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شب گذشته با حضور عادل پیغامی اقتصاددان و سیداحسان خاندوزی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.
داستان قالیچۀ حضرت سلیمان و سامانۀ نیما
داستان قالیچۀ حضرت سلیمان و سامانۀ نیما - ساز و کاری که بانک مرکزی تحت عنوان نیما برای بازگرداندن ارز حاصل از صادرات اندیشیده اند و با خوارشماری صادر کنندگان با تجربه و خوشنام و بی اعتنائی به نظرات معقول و دلسوزانۀ آنان به راهی خطرآفرین پا گذاشته، بی تردید محکوم به ناکامی است و پیامدهای ناگوار آن، که در درجۀ اول از دست دادن بازارهای صادراتی دیرینه است، به راحتی قابل جبران نخواهد بود.
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.