چهارشنبه ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ / Wednesday, 20 June, 2018

آیت الله محمد مهدی خالصی


آیت الله محمد مهدی خالصی
بخش دائره المعارف سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی با داشتن حدودا۸۵۰ زندگی نامه از علمای مجاهد پانصد سال تاریخ سیاسی مذهبی به عنوان منبع ارزنده ای جهت استفاده محققان و پژوهشگران از سوی مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است. علاقه مندان می توانند با وارد شدن در بخش «دائره المعارف ها»یِ سایت با جستجوی عالم مورد نظرشان به اطلاعاتی پیرامون حیات و سلوک سیاسی اجتماعی ایشان دست یابند. پانزدهم ذی حجه مصادف با تولد آیت الله محمد مهدی خالصی است. ایشان از علمای مبارزی است که به همراه فرزند خود در سرزمین عراق بر ضد اشغالگران انگلیسی دست به نبردهای مسلحانه زد و در نهایت نیز در حالت تبعید در شهر مقدس مشهد درگذشت.
از برجسته ترین علمای مجاهد و ضد استعمار شیعه عراق در قرن سیزدهم و چهاردهم هجری. وی فرزند شیخ حسن كاظمی بود و در ۹ یا ۱۵ ذیحجه ۱۲۷۶ ق در كرخ - كاظمین به دنیا‌ آمد و در میان طایفه خود (خالصی)‌ پرورش یافت. برخی مقدمات علوم دینی را نزد پدرش در نجف آموخت، سپس به زادگاهش بازگشت و تحصیلات خود را در فقه و اصول و كلام نزد استادان فاضل كاظمین از جمله شیخ عباس جصانی تكمیل كرد و بار دیگر به نجف اشرف بازگشت و در حوزهٔ درس علما و مدرسان آنجا حاضر شد و از فضلای معروف گردید. سپس به سامرا رفت و از درس میرزای شیرازی استفاده كرد و بعد از رحلت او به زادگاهش كرخ بازگشت و به تدریس پرداخت.
حلقه درس وی را طلاب فاضل تشكیل می دادند و او دروس فقه و كلام و تقریرات درس اصول استادش، آخوند خراسانی را تعلیم می داد و چند سال بعد به مقام ریاست علمای كاظمین رسید و شیعیان كرخ و كاظمین از او تقلید كردند.
در اواخر ۱۳۲۹ ق و پس از حملهٔ‌ روس ها به شمال ایران كه آزادیخواهان سرشناسی را دستگیر و اعدام نمودند و نیز اندكی بعد از حملهٔ استعمارگران ایتالیایی به طرابلس غرب (لیبی)، بسیاری از مراجع و علمای عراق، از جمله شیخ مهدی خالصی فتوای جهاد بر ضد اشغالگران روسی و ایتالیایی صادر كردند.
در ذیحجه ۱۳۳۲ ق متفقین علیه عثمانی اعلام جنگ دادند و متعاقب آن، دولت عثمانی نیز در ۱۸ ذیحجه همان سال بر ضد آنان اعلام جهاد داد. یك هفته بعد كه انگلیسی ها به عراق یورش برده و بندر فاو را تصرف كردند، علمای شیعه عراق از جمله آیت الله خالصی در حمایت از عثمانی،‌ فتوای جهاد بر ضد كفار (استعمارگران انگلیسی) صادر كردند.
در كاظمین، شیخ محمدمهدی خالصی، جنبش جهاد را هدایت كرد و بر وجوب دفاع از سرزمین های اسلامی فتوا داد. او رساله ای به نام السیف البتار فی جهاد الكفار (شمشیر بران در جهاد با كفار) نوشت. همچنین با صدور حكمی بر مسلمانان واجب كرد تا برای از بین رفتن فتنه كافران، تمام دارایی خود را در راه جهاد هزینه كنند و كسی كه از بخشیدن سرمایه، خودداری كند، واجب است كه به اجبار از او بگیرند.
اشغال بخشی از سرزمین عراق توسط انگلیسی ها و نیز صدور فتاوای جهاد علما بر ضد آنان، شور و احساسات فراوانی در میان شهرهای شیعه نشین عراق ایجاد كرد و ده‌ها هزار داوطلب به دعوت علما، آمادهٔ‌عزیمت به جبهه های نبرد شدند. مجاهدان به سه گروه تقسیم گردیدند و هر گروه را تعدادی از علما فرماندهی می كردند. گروه دوم مجاهدان كه در هویزه استقرار داشت تحت فرماندهی شیخ محمدمهدی خالصی و فرزندش شیخ محمد خالصی زاده و تعدادی دیگر از علما بود. آنها عملیات نظامی متعددی علیه تأسیسات نفتی انگلیس اجرا كردند.
در ۵ ربیع الاول ۱۳۳۷ق، به دعوت فرماندار انگلیسی كاظمین، علمای بزرگ كاظمین و در رأس آنان آیت الله خالصی در جلسه ای با حضور فرماندار شركت كردند و در آن علما با حضور و حاكمیت سیاسی انگلستان بر عراق، آشكارا مخالفت كرده طی طوماری خواستار تشكیل یك حكومت عربی ـ اسلامی شدند. علمای كاظمین توانستند افكار عمومی را بر ضد حاكمیت انگلستان بر عراق بسیج نمایند. آنها تهدید كردند كه هركس به نفع اشغالگران انگلیسی رأی دهد،‌او را تحریم و از جامعه طرد خواهند كرد. اغلب مردم شهر كاظمین نیز به ندای آنان پاسخ مثبت دادند. پس از اینكه در كنفرانس قاهره (۲ رجب ۱۳۳۹ق) تصمیم نهایی بر معرفی فیصل به عنوان تنها نامزد حكومت عراق گرفته شد، شیخ مهدی خالصی و سیدمحمد صدر،‌از جمله علمایی بودند كه او را تأیید و مدت كوتاهی با وی همكاری كردند. خالصی در دیدارش با فیصل او را اینگونه مخاطب قرار داد: ما با شما به عنوان پادشاهی بیعت می كنیم كه به طور عادلانه در كشور حكومت كنید بر این اساس كه حكومت، قانونی و پارلمانی باشد و عراق در دوران شما متكی به هیچ قدرت بیگانه ای نباشد. همچنین او با صدور فتوایی درباره بیعت، بر موضعگیری خود تأكید كرد، كه این فتوا عیناً در روزنامه های داخلی عراق انتشار یافت.
هنگامی كه وهابیان حجاز در ۱۳۳۹ ق به قصد انهدام مراقد ائمه شیعه (ع)، تصمیم حمله به جنوب عراق را داشتند،‌وی به همراه گروهی از علمای كاظمین و مردم داوطلب، به دعوت آیت الله نائینی و آیت الله سیدابوالحسن اصفهانی به كربلا آمد.
در ۱۳۴۰ ق نیز انگلستان تصمیم گرفت كه قرارداد اتحاد با ملك فیصل، نامزد پادشاهی عراق را امضا كند كه در واقع امر، نوعی تحت الحمایگی بود كه قبلاً علما با آن مخالفت كرده بودند. این قرارداد سال بعد در معرض افكار عمومی قرار گرفت و متعاقب آن تشنجاتی در كشور پدید آورد. نمایندگان شیعیان بغداد به كاظمین رفتند و با شیخ مهدی خالصی و سید حسن صدر دیدار كردند و از آنان خواستند كه با قرارداد اتحاد میان ملك فیصل و انگلستان، مخالفت كرده و پادشاهی فیصل را نیز به رسمیت نشناسد. خالصی با این پیشنهاد موافقت كرد مشروط بر آنكه نائینی و اصفهانی نیز فتوای مذكور را امضا كنند.
آن سه نفر در فتاوایی كه صادر كردند هرگونه شركت در انتخابات را تحریم نمودند. آیت الله خالصی نیز فتوایی صادر كرد و اعلام نمود در صدد باطل كردن بیعت خود با فیصل است زیرا او به تعهداتش مبنی بر حفظ استقلال خود عمل نكرده است، همچنین بر رها شدن از هر قید و بند و دخالت خارجی تكیه و تأكید نمود و طی فتوای دیگری ورود به دستگاه های دولتی و ادارات را تحریم و آن را به مثابه همكاری با كفار دانست. با آنكه فیصل در آغاز، اهمیتی بدان فتواها نمی داد اما آن فتواها تأثیر فراوانی بر مردم عراق گذاشت و اكثریت مردم عراق، انتخابات را تحریم كردند.
مقامات انگلیسی و فیصل ناگزیر مخالفت علما را جدی گرفتند و چون هیچ یك از علما آماده توافق نبودند، لذا درصدد تبعید آنان برآمدند. نخست شیخ محمدخالصی زاده و سیدمحمد صدر را از عراق به ایران تبعید كردند و در ذیقعده ۱۳۴۱ ق شیخ مهدی خالصی نیز به حجاز تبعید شد. وی پس از پایان مراسم حج بنا به دعوت دولت ایران از راه بندر بوشهر و اصفهان وارد قم گردید و در همه جا استقبال فراوان مردم روبرو شد. پیش از وی آیت الله نائینی و آیت الله اصفهانی به عنوان اعتراض به تبعید خالصی و دیگر علما، عراق را به سمت قم ترك كرده بودند. به گفته خالصی زاده، هنگامی كه شیخ مهدی خالصی دریافت كه علمای تبعیدی ساكن قم‌(نائینی و اصفهانی)، دو تن را نزد ملك فیصل فرستاده تا از وی خواهش كنند كه در باز گرداندن علما به عراق به آنان كمك و همكاری كند، سخت ناراحت شد و یاران روحانی خود را سرزنش كرده گفت كه نباید تسلیم حكومت عراق و انگلیس شد، بلكه باید در ایران ماند و نخست این كشور و سپس عراق و دیگر كشورهای اسلامی را اصلاح كرد. به سبب همین اختلاف نظر خالصی با دیگر علمای تبعیدی بود كه نامبرده قم را رها كرد به مشهد روی آورد و به اقامه جماعت و تدریس و تألیف پرداخت. ولی بنا به گزارش دیگری، مقامات دولتی عراق، حساب شیخ مهدی خالصی را از دیگر علمای تبعیدی جدا ساخته و به هیچوجه مایل نبودند نامبرده به عراق بازگردد.
آیت الله خالصی در اندیشه و عمل، انقلابی و سازش ناپذیر و خواستار دگرگونی اساسی در ساختار سیاسی ایران و عراق و دیگر كشورهای اسلامی بود كه رهبران مذهبی آن زمان، پس از چندین سال جنگ و درگیری و شكست و ناكامی و تبعید، حاضر به انجام چنان كاری نبودند.
به هر روی، در ۱۲ رمضان ۱۳۴۳ ق در مشهد مقدس درگذشت و در جوار مرقد امام رضا (ع) دفن شد. به مناسبت درگذشت او، حوزه های علمیه ایران و عراق تعطیل شد و مجالس ختم متعددی در این دو كشور برگزار گردید و شعرای زیادی بر او مرثیه سرودند. وی دارای تألیفات متعددی بود از جمله:‌حاشیه علی الفیه الشهید الثانی؛ الدراری اللامعات فی شرح القطرات و الشذرات؛ رساله فی تداخل الاغسال؛ كتاب فی الرجال؛ رساله در فقه (فارسی)؛ رساله فی الارث؛ الشریعه السمحاء؛ القواعد الفقهیه؛ مختصر الرسائل؛‌تلخیص رسائل شیخ انصاری در فقه و بالاخره العناوین فی الاصول. او همچنین مدرسه ای به نام جامعه الزهرا در كاظمین تأسیس كرد.

منابع: تاریخ جنبش اسلامی در عراق (۱۹۰۰-۱۹۲۴م)، ۲۲۳-۲۲۴، ۲۲۷، ۲۳۳-۲۳۴، ۲۳۷، ۲۴۲، ۲۴۹، ۲۵۳؛ تشیع و مشروطیت در ایران، ۱۷۲، ۱۸۱، ۱۸۳؛ دایره المعارف تشیع، ۷: ۳۶-۳۷؛ ریحانه الادب، ۲: ۱۱۶-۱۱۷؛ علما معاصرین، ۱۳۴-۱۳۶؛ فقهای نامدار شیعه، ۳۹۰، ۳۹۵، ۴۳۰،‌۴۱۰؛ «قیام نجف علیه انگلیس (۱۹۱۸م/ ۱۳۳۶ق)»، تاریخ معاصر ایرن، س ۱، ش۱، بهار ۱۳۷۶، ۱۴؛ «آفتاب پنهان»؛ كیهان فرهنگی، س ۵، مرداد ۱۳۷۲، ش ۱۰۰، ۱۱۶-۱۱۸؛ گنجینه دانشمندان، ۱: ۲۲۹-۲۳۱؛ مرگی در نور، ۳۴۸؛ معارف الرجال فی تراجم العلما و الادباء، ۳: ۱۴۷-۱۵۰؛ مكارم الآثار، ۶: ۲۱۴۵-۲۱۴۷؛، نقش عشایر عرب خوزستان در جهاد علیه استعمار، ۸۲، ۸۴، ۱۲۴، ۱۲۵، ۱۲۹-۱۳۰؛ نقش علمای شیعه در رویارویی با استعمار، ۸۹، ۹۰، ۹۳، ۱۴۸، ۱۶۰، ۲۱۲، ۲۳۸؛ نهضت روحانیون ایران (چاپ دوم)؛۱ و ۲: ۱۷۳؛ نهضت شیعیان در انقلاب اسلامی عراق، ۱۶۶.

منبع : مرکز اسناد انقلاب اسلامی

مطالب مرتبط

نگاهی گذرا به زندگی و زمانه امیر نظام گروسی

نگاهی گذرا به زندگی و زمانه امیر نظام گروسی
حسنعلی خان امیر نظام گروسی از مردان نیکنام عهد ناصری و جزء رجال کارآمد و لایق ایران در دوره قاجاریه به شمار می‌رود، او مردی کاردان، با کفایت و علاقه‌مند به ترقی و اصلاح جامعه بود و در طول ۶۴ سال داشتن مصدر خدمات مهم کشوری از هیچ کوششی جهت اعتلای ایران فروگذار نکرد. حسنعلی خان امیر نظام گروسی از کردهای طایفه کبودوند گروس در سال ۱۲۳۶ یا ۱۲۳۷ ق در بیجار مرکز ولایت گروس به دنیا آمد. مادرش اصالتاً ارمنی و پدرش محمدصادق خان جزء رجال بزرگ دربار فتحعلی شاه بود. ۱ سیره‌نویسان و مورخان دوره قاجار، اصل و نسب او را تا سدۀ سوم اسلامی به عقب برده‌اند. از جمله نقل کرده‌اند که امام رضا (ع) هنگام عزیمت از مدینه به طوس به خانۀ «امیر عزالدّین» از اجداد امیر نظام که رئیس طایفه گروس بوده نزول فرموده است. ۲ بعضاً قائل براینند که نیاکان وی بیش از هفتصد سال، پشت در پشت رئیس ایل و حاکم گروس بودند و از دورۀ صفویه تا قاجاریه مناصب سیاسی، نظام و درباری را بر عهده داشتند. ۳
حسنعلی خان بر اثر استعداد و لیاقت ذاتی تقریباً از هفت سالگی بسیاری از علوم زمانۀ خود را فرا گرفت و توانست توجه اطرافیان را به خود جلب نماید. ۴ وی در سال ۱۲۵۲ق با دریافت درجه سرهنگی به عنوان فرمانده افواج گروس منصوب شد و در سال ۱۲۵۳ با همین سمت در اردوی محمد شاه در محاصره هرات شرکت کرد و از خود لیاقت خوبی نشان داد. ۵ از سال ۱۲۵۴ تا ۱۲۵۷ ق حسنعلی خان به همراه افواج گروس به محافظت از ارگ تبریز مأمور گشت و از سال ۱۲۵۷ق تا ۱۲۹۵ق برای محافظت از سرحدات کرمانشاه در برابر عثمانی انتخاب شد. ۶
در سال ۱۲۶۰ق با نسبت دادن پدرکشی به وی، او را از کار برکنار کردند که در همین زمان حاج میرزا آقاسی صدراعظم محمد شاه نظر به عداوتی که با خانواده حسنعلی خان داشت (چنانکه خود امیر نظام در چند نامه‌اش به آن اشاره می‌کند)، حکومت موروثی گروس را از دست خاندان حسنعلی خان گرفته و به ابراهیم خان سرتیپ سلماسی سپرد. ۷
در سال ۱۲۶۴ق ناصرالدین شاه که به تخت نشست و امیرکبیر را به عنوان صدراعظم برگزید حسنعلی خان نیز توانست به کمک امیرکبیر حکومت از دست رفته گروس را مجدداً به خاندان خود برگرداند و بار دیگر ریاست افواج گروس را بر عهده گرفت. ۸
در سال ۱۲۶۵ ق حسنعلی خان جهت سرکوبی فتنه سالار راهی خراسان شد و توانست موفقیتی به دست آورد، اندکی بعد از فتنه سالار در سال ۱۲۶۶ ق حسنعلی خان به صوابدید امیرکبیر مأمور سرکوبی ملا محمدعلی زنجانی از پیروان باب در زنجان شد و به مناسبت موفقیت در این مأموریت به مقام جنرال آجودانی شاه رسید. ۹
در سال ۱۲۶۷ ق حسنعلی خان جزء ملتزمین رکاب ناصرالدین شاه در سفر به اصفهان بود. به نظر می‌رسد حسنعلی خان در همین سفر و در اردوگاه سلطانیه کتاب پندنامه یحیویه را برای پسرش یحیی خان به نگارش درآورده است. پس از بازگشت به تهران مدتی ریاست افواج گارد سلطنتی را برعهده گرفت. ۱۰ در سال ۱۲۷۱ ق با داشتن مقام ریاست افواج گروس برای بازگرداندن نظم و امنیت به مشهد مأمور انتظامات آن شهر شد. ۱۱
در سال ۱۲۷۲ ق حسنعلی خان با سپاه خود به همراه حسام‌السلطنه والی خراسان عازم تسخیر هرات شد، پس از محاصره طولانی، هرات را فتح کردند و حفاظت از هرات را برعهده حسنعلی خان گذاشتند. ۱۲ در سال ۱۲۷۳ حسنعلی خان به دلیل خدمات شایسته‌ای که انجام داده بود به تهران فرا خوانده شد و مورد التفات شاه قرار گرفت. ۱۳
در سال ۱۲۷۳ ق به دلیل اعتراض دولت انگلستان نسبت به فتح هرات، سرچارلز موره وزیر مختار انگلیس در ایران، برای نشان دادن اعتراض خود تهران را ترک کرد و به بغداد رفت، بعد از اندک مدتی که بین ایران و انگلیس صلح پاریس منعقد شد، دولت مرکزی حسنعلی خان را مأمور بازگرداندن سرچارلز موره به ایران کرد، وی در این مأموریت نیز لیاقت و شایستگی خود را نشان داد، در همین سال حفاظت از بیوتات و خزانه شاهی به مدت یک سال، یعنی تا ۱۲۷۵ ق به وی واگذار شد. ۱۴
در سال ۱۲۷۵ ق پس از عزل اعتمادالدوله نوری صدراعظم و مراجعت فرخ خان امین‌الدوله ایلچی مخصوص دولت ایران در دربار کشورهای اروپایی، حسنعلی خان گروسی به عنوان وزیر مختار از طرف سعید خان انصاری وزیر امور خارجه و به درخواست ناصرالدین شاه به اروپا (پاریس) مأمور شد. در این مأموریت وی سرپرستی ۴۲ نفر دانشجوی ایرانی را که قصد ادامه تحصیل به سبک اروپایی را داشتند بر عهده گرفت و از هیچ کوششی جهت یاری دادن به آنها دریغ نمی‌کرد. ۱۵
در سال ۱۲۷۶ ق به عنوان مأمور فوق‌العاده و وزیر مختار مخصوص در پاریس انتخاب شد. سفارت حسنعلی خان در اروپا هفت سال طول کشید. وی علاوه بر وظایفش در سفارت بیشتر اوقات خود را صرف بازدید از کارخانجات، مدارس، بیمارستانها و ... می‌کرد. ۱۶ در همین دوران مورد توجه زمامداران اروپایی قرار گرفت و توانست از آنها نشانهای دولتی دریافت نماید، از جمله نشان «سنت موریس» و «سنت لازار» از ایتالیا «عقاب سفید» از آلمان، «لوژیون دونور» از فرانسه، «لئوپلد» از بلژیک، « دانبرک» از دانمارک، «کوردون» از روسیه و «مجیدیه» از عثمانی را از آن خود کرد. ۱۷
در سال ۱۲۸۱ ق برای مدت کوتاهی به تهران آمد و مجدداً با همان سمت به پاریس برگشت اما بعد از یک سال ۱۲۸۲ ق به علت مختل شدن مزاجش به ایران بازگشت و در سال ۱۲۸۳ ق با تأسیس دارالشوری کبری به عضویت آن پذیرفته شد و به مدت ۵ سال در این مقام باقی ماند. ۱۸ در سال ۱۲۸۷ ق فرزند ارشدش یحیی خان که فرمانده فوج گروس در کرمان بود وفات یافت و حسنعلی خان را در ماتم فرو برد. ۱۹
در همین سال ۱۲۸۷ ق سپهسالار وزیر مختار ایران در استانبول به ایران بازگشت و به صدراعظمی ناصرالدین شاه برگزیده شد. حسنعلی خان به جای وی در سال ۱۲۸۸ ق به سفارت استانبول فرستاده شد، مدت اقامتش ۱۴ ماه به طول انجامید. در این مدت حسنعلی خان با زیرکی تمام از سیاست ایران در برابر عثمانیها دفاع کرد، نهایتاً در سال ۱۲۸۹ ق ضعف مزاج خود را در آب و هوای استانبول بهانه کرد و به ایران بازگشت. ۲۰
در سال ۱۲۸۹ ق به عنوان وزیر فواید عامه در دولت سپهسالار منصوب و به عضویت شورای وزیران نیز پذیرفته شد و همچنین به درجه امیر تومانی نائل آمد. علی رغم بی برنامگی و بی نظمی که در آن دوران، در امور اداری وزارتخانه‌ها رایج بود حسنعلی توانست اقدامات نسبتاً مهمی در زمینه اصلاحات انجام دهد از جمله می‌توان به فعالیتهای عمرانی و زیربنایی، همچون ایجاد شبکه راه‌آهن و راه‌سازی اشاره کرد. ۲۱ در سال ۱۲۹۰ ق ناصرالدین شاه که به تشویق سپهسالار عازم اروپا شد، حسنعلی خان با سمت وزیر فواید عامه از جمله ملتزمین رکاب وی بود. ۲۲
یکی از وقایع مهم دوران سلطنت ناصرالدین شاه طغیان اکراد به رهبری شیخ عبیدالله شمزینی و حمزه آقا منگور در مناطق آذربایجان، ساوجبلاغ در سال ۱۲۹۷ ق بود که دولت مرکزی به کرات، به دفع آنها اقدام کرد اما نتیجه‌ای در بر نداشت، نهایتاً دولت مرکزی تصمیم گرفت این بار نیز از فراست و زکاوت حسنعلی خان در دفع این فتنه استفاده کند و حسنعلی خان هم در مقام وزیر فواید عامه این مأموریت را پذیرفت و در چندین نوبت اکراد را گوشمالی داد تا اینکه در سال ۱۲۹۸ق با اقداماتی حساب شده توانست حمزه آقامنگور، رهبر شورشیان را به قتل رساند و سبب دفع فتنه وفساد در آن منطقه گردد. ۲۳
قتل حمزه آقا مورد اعتراض دولت روسیه واقع شد و حسنعلی خان مشروحه‌ای مفصل در جواب آنها به علاءالدوله امیر نظام نوشت که به حق دندان‌شکن بود. ۲۴ در سال ۱۲۹۹ ق حسنعلی خان با دریافت یک قبضه شمشیر مرصع و لقب سالار عسکری از ناصرالدین شاه به ریاست قشون آذربایجان منصوب گردید.
در سال ۱۳۰۰ ق بعد از مرگ محمدرحیم خان علاءالدوله «امیر نظام» به پیشنهاد مظفرالدین میرزا ولیعهد آذربایجان، تصدی امور پیشکاری آذربایجان به حسنعلی خان داده شد و لقبش را به «سالار لشکر» ارتقاء دادند. ۲۵ مهمترین اقدام حسنعلی خان در این برهۀ زمانی یاری دادن به حاج میرزا حسن رشدیه در تأسیس مدرسه رشدیه در تبریز بود. ۲۶ در سال ۱۳۰۳ ق ولیعهد مظفرالدین میرزا با اعطای شمشیر مرصعی به حسنعلی خان او را به لقب امیر نظام مفتخر کرد. ۲۷
از وقایع مهم دیگر دوران پیشکاری امیرنظام در آذربایجان مسئله امتیاز رژی و شورش مردم تبریز علیه این قرارداد در سال ۱۳۰۹ بود، که امیر نظام در مقام والی شهر، از اجرای دستور ولیعهد جهت تیراندازی به سمت مردم تمرّد کرد، به دنبال آن در همان سال او را از پیشکاری آذربایجان عزل و به تهران احضار کردند و مورد بازخواست قرار دادند، بعد از مدتی بنا به درخواست ناصرالدین شاه امیر نظام را با همین سمت پیشکاری برای آذربایجان پیشنهاد دادند. اما امیرنظام سلامت مزاج و پیر شدن خود را بهانه کرد و از این امر صرف نظر نمود. ۲۸
امیرنظام پس از استعفا از پیشکاری آذزبایجان و آمدن به تهران، مدت دو ماه بیکار بود تا اینکه در ۱۳۱۰ ق برای بار دوم به حکومت کردستان، کرمانشاهان، گروس، همدان و مناطق همجوار منصوب شد. ۲۹ وی از همان ابتدای ورود در این مناطق دست به اقداماتی اصلاحی زد که بسیاری از منابع آن دوره و همچنین منابع محلی اقدامات و صفات حمیده او را مورد ستایش قرار داده‌اند. ۳۰ در سال ۱۳۱۲ ق بعد از دفع آشوبها و شورشها بنا به ضرورت امیرنظام را از حکومت کردستان و کرمانشاهان عزل و به تهران احضار کردند تا به حکومت نواحی چون خراسان یا شیراز که دچار نابسامانی شده بودند فرستاده شود، اما نهایتاً نتیجه‌ای حاصل نشد. ۳۱
در سال ۱۳۱۳ق مجدداً برای سامان دادن به مناطق کردستان و کرمانشاه به آن ولایات برگشت و در سال ۱۳۱۴ق مأمور دفع اغتشاشات همدان و متعاقب آن کردستان شد در همین دوران پسرش عبدالحسین خان سالارالملک را از سوی خود نایب‌الحکومه کردستان کرد، و خود مجدداً به پیشکاری ولیعهد محمدعلی میرزا به جای میرزا علی خان امین‌الدوله به اذربایجان رفت. ۳۲
یکی از مسائل مهم پیشکاری مجدد امیر نظام در تبریز در سال ۱۳۱۶ ق قحطی نان بود که بزرگان و انبارداران وابسته به دربار گندم را احتکار کرده و به فروش نرساندند و این موجب اعتراض مردم در خیابانها و قتل عام بسیاری شد، نهایتاً این شورش به دستور محمدعلی میرزا ولیعهد و به دست امیر نظام گروسی خاموش شد و توانستند مشکل را تا حدودی حل کنند، اما این بار امیر نظام بر خلاف دوره پیشکاری مظفرالدین میرزا که مدتی طولانی در آذربایجان بود، دو سال بیشتر دوام نیاورد، چرا که بین ولیعهد و او اختلاف بالا گرفت و نهایتاً به دلیل نامساعد بودن اوضاع و کبر سن در ذیقعدۀ ۱۳۱۶ از پیشکاری آذربایجان استعفا کرد و از راه قفقاز و ترکستان به تهران رفت. ۳۳
مقارن استعفای امیر نظام از پیشکاری آذربایجان اوضاع ولایت کرمان بر اثر خشکسالی و نیز بی تدبیری آصف‌الدوله بسیار آشفته بود، پس دولت مرکزی حسنعلی خان را که در دوران کهولت به سر می‌برد به والی‌گری کرمان و بلوچستان منصوب کرد، وی در سال ۱۳۱۷ ق وارد شهر شد و مردم در نهایت شور و شعف به استقبالش آمدند. امیرنظام در این ولایات نیز دست به اقدامات اصلاحی زد، به طوری که در کمتر از شش ماه اوضاع آشفته کرمان سر و سامان پیدا کرد. ۳۴
بالأخره در پنجم رمضان ۱۳۱۷ ق امیرنظام گروسی در سن ۸۱ سالگی دیده از جهان بست و بنا به وصیت خودش در ماهان کرمان در جوار شاه نعمت‌الله ولی در مقبره‌ای که برای خود بنا کرده بود به خاک سپرده شد. ۳۵
امیرنظام در کنار تدابیر سیاسی ـ نظامیش، شخصی صاحب ذوق، شعردوست، سخن‌شناس، ادیب، فاضل و از جمله نویسندگان چیره‌دست بود که در شیوه نگارش و انشاء خط روشی ابتکاری و منحصر به فرد به نام «شیوۀ امیرنظام» را برای خود برگزید. همچنین از وی دو اثر ارزنده ادبی به صورت مکتوب به نامهای منشآت و پندنامه یحیویه به جای مانده است که هر کدام نمونه‌ای از کمال و پختگی و شیوه نگارش او می‌باشد.
حسنعلی خان امیرنظام گروسی جزء معدود رجال خوشنام و درستکار و در عین حال پر نفوذ دوره قاجاریه به شمار می‌رود، که همواره مورد لطف و عنایت بی چون و چرای همگان از شاه گرفته تا پایین‌ترین رتبه‌های درباری و دولتی بوده است. امیر نظام ۶۴ سال از عمر خویش را به طور مستمر در امورات مختلف سیاسی ـ نظامی و فرهنگی صرف خدمت به این سرزمین کرد، در حالی که در این دوره طولانی خدمت، او از بیان حقیقت هیچ باکی نداشته و کوچکترین خیانتی از او نسبت به حکومت مشاهده نشد. او فردی ملی‌گرا ودر عین متجدد و اصلاح‌طلب و آشنا به فرهنگ نوین غرب بود. با وجود اینکه مدتی در اروپا زندگی کرد، اما هیچگاه ظواهر زیبای تمدن غرب او را فریب نداد و همچنان سنتهای ایرانی را در هر جایگاه و مکانی که بود حفظ می‌کرد.

وبگردی
(ویدئو) پرواز تماشاگران ایرانی از سن پترزبورگ به کازان
(ویدئو) پرواز تماشاگران ایرانی از سن پترزبورگ به کازان - به گزارش ورزش سه، هواداران تیم ملی ایران در جام جهانی روسیه برای حمایت از تیم کشورمان مقابل اسپانیا به شهر کازان رسیدند.
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهوری معتقد است که ما یک بار برای همیشه باید مشکل مشروعیت و مقبولیت را در کشور حل کنیم. این درست نیست که بخشی از نظام هم مشروع باشد هم مقبول اما بخش دیگری که از دل همین نظام در آمده است فقط مقبول باشد.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه - برنامه کامل خندوانه با حضور مهران مدیری مهمان ویژه برنامه عید فطر برنامه خندوانه بود و این قسمت از مجموعه خندوانه را خاص کرد.
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید!
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید! - بر این اساس، ورزشگاه‌های دستگردی، تختی، معتمدی، آزادی، شیرودی، بوستان‌های گفت‌وگو، طالقانی، ولایت، پردیسان، هنرمندان، پارک شهر و ضلع شمالی ساختمان مجلس شورای اسلامی به عنوان محل‌های مناسب تجمع در تهران تعیین شده‌اند و از این پس معترضان می‌توانند در این محل‌ها تجمع کنند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!