شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۷ / Saturday, 18 August, 2018

رویکرد قرآن به مسأله آرامش در مقایسه با سایر ادیان


رویکرد قرآن به مسأله آرامش در مقایسه با سایر ادیان
بشر، به طور طبیعی در طول زندگی در این جهان با نگرانی‏ها و اضطراب‏های بسیاری رو در رو بوده و همواره برای فایق آمدن بر آن‏ها و از میان بردن عوامل پیدایش آن‏ها كوشیده است. یكی از اهداف پیداش مجموعه بزرگ اختراعات و اكتشافات بشر، خانواده، قبیله، دولت و دیگر سازمان‏های اجتماعی، دین، مذهب، هنر، آداب و رسوم و حتی گاه جنگ‏ها، دست‏یابی بشر به آرامش و آسایش در زندگی بوده است. اندیشه‏های بشری و مكاتب و آیین‏های گوناگونی نیز در این جهت به ظهور رسیده‏اند. در این میان، ادیان جهانی و آیین‏های بومی نیز وصول به آرامش روح و روان را یكی از مهم‏ترین اهداف خویش قرار داده‏اند.
سفارش‏های اخلاقی زرتشت در قالب تصویر نزاع مستمر خیر و شر در جهت وصول به آسایش و آرامش و بهروزی انسان و رهایی از رنج و زیان و ناخوشی قابل تفسیر است.(۱) كوشش نور برای رهایی از سرزمین تاری در اندیشه مانی نیز در همین جهت قابل فهم است.(۲) تلاش برای رسیدن به آرامش و آسایش از دردهای جسمی و روانی بشر، مورد توجه بسیاری از آیین‏های بومی هند بوده است.(۳) آرامش در فلسفه بودا به حالت متمركز و یك دل و آرام و نیالوده جان تفسیر شده و «نیروانا» برترین و واپسین راه رهایی از چرخه تسلسل‏وار تولد دوباره و بیماری و مرگ بوده و رهایی وارستگی هر رنج و عذاب است.(۴)
عهد عتیق و جدید، سراسر آكنده از كوشش‏های فرستادگان خداوند برای رهایی بشر از درد و اندوه و نیل به آرامش و سعادت ابدی در هر دو جهان است. آموزه بشارت و نجات، همواره یكی از بخش‏های مهم آموزه‏های انبیای بنی اسرائیل بوده كه رهایی از رنج و نگرانی فردی و اجتماعی را در خود داشته است.(۵) انسان امروز در اثر نگرانی‏ها و ناآرامی‏های دنیای جدید، بیش از پیش به احساس امنیت و آرامش نیازمند بوده، هم‏چنان در پی یافتن راه‏های جدید برای رسیدن به آرامش معنوی است.(۶) مكاتب روان درمانی، همگی هدف اصلی خود را رهایی از اضطراب و پدید آوردن
● رویكرد قرآن به مسأله آرامش در مقایسه با سایر ادیان
(مركز فرهنگ و معارف قرآن)
احساس امنیت در انسان می‏دانند. از میان كوشش‏های فراوانی كه برای پیش‏گیری از ابتلا به نگرانی و در نتیجه آن، افسردگی و برای روان درمانی افراد مضطرب به عمل آمده، برخی روی‏كردهای جدید در میان روان‏شناسان به تأثیر دین و ایمان در سلامت روان اشاره دارند.(۷) ایمان به خدا از نگاه این گروه از روان شناسان در خود سرچشمه‏ای بی‏كران از آرامش و قدرت معنوی را داراست كه هر گونه اضطراب و نگرانی را از انسان زدوده، در برابر هر گونه فشار درونی و بیرونی به انسان مصونیت می‏بخشد. روان‏شناسان بزرگی از قبیل ویلیام جیمز، كارل یونگ و هنری لینك تأثیر شگرف ایمان در دین اسلام را در سطحی گسترده‏تر مورد توجه قرار داده‏اند. بخش وسیعی از آموزه‏های این دین به ایمان اختصاص یافته و افزون بر ارائه تعریفی جامع از آن به راه‏كارهای روانی و رفتاری فراوانی برای دست‏یابی به این نیاز اصیل بشری پرداخته شده است. بر این اساس، دانشمندان اسلامی به آرامش، نگاهی مقدس افكنده و آن را پدیده‏ای الهی شمرده‏اند كه از سوی فرشتگان بر دل‏های مؤمنان فرود می‏آید و زمینه‏ساز تقویت ایمانشان است؛ همان گونه كه اضطراب و نگرانی از جانب شیطان بر دل‏های آلوده به گناه چنگ انداخته و زمینه‏ساز فسق و كفر است.(۸)
ایمان در جایگاه جامع‏ترین مفهوم دینی در اسلام، از ریشه «أمن» به معنای آرامش جان و رهایی از هرگونه هراس و اندوه است(۹) كه ارتباط میان پذیرش گفتار خداوند و دست‏یابی به آرامش روح و روان را نشان می‏دهد.(۱۰) آنان كه ایمان آورده، آفت ناپاكی را به حریم آن راه ندهند، آرامش از آنِ ایشان است و آن‏ها همان هدایت یافتگانند: «كسانی كه ایمان آورده و ایمان خود را با هیچ ستمی نیامیخته‏اند، اینانند كه [از خشم خدا [در امانند و اینان هدایت یافتگان‏اند»(۱۱) واژه اسلام نیز بیان‏نگر تسلیم محض انسان در برابر خداوند همه جهانیان است كه احساس امنیت و آرامش از پیامدهای آن به شمار می‏رود: «چنین نیست، بلكه هر كس خود را تسلیم خدا كند و نیكوكار باشد، اجرش را نزد پروردگارش خواهد داشت، و هیچ ترسی بر آنان نیست و غمگین نخواهند شد »(۱۲)
قرآن رویكرد توحیدی را در زندگی، یگانه راه دست‏یابی به امنیت روح و روان می‏شمرد: «و چگونه من از آنچه به وسیله آن شرك می‏ورزید بترسم، در حالی‏كه شما از این نمی‏ترسید كه چیزی را شریك خدا ساخته‏اید كه درباره آن دلیلی بر شما نازل نكرده است؟ پس اگر تشخیص می‏دهید، كدام یك از این دو گروه (موحّدان و مشركان) به ایمنی [از خشم خدا [سزاوارترند؟ »(۱۳) انسان یكتاپرستی كه در زندگی فقط یك هدف و یك مقصد را دنبال می‏كند، هرگز از این جهت با انسان چندگانه‏گرایی كه روح و روانش را در میان اهداف و مقاصد گوناگون تقسیم كرده، یكسان نیست: «خدا مَثَلی زده است: مردی كه چند مالك ناسازگار در مالكیّت او شریك باشند [و دستورات متضاد به او بدهند] و مردی كه اختصاص به یك نفر داشته باشد [و فقط از او دستور بگیرد]، آیا این دو در مثل یكسانند؟ ستایش از آنِ خداست، ولی بیشترشان نمی‏دانند»(۱۴) ارضای نیاز فطری آرامش‏خواهی و امنیت‏گرایی انسان در سطوح دیگر از مفاهیم دینی قرآن نیز مورد توجه قرار گرفته است. مفاهیم توكل، فلاح، تقوا، نجات، صبر، توبه، ولایت، رضا و...همگی به گونه‏ای با موضوع آرامش ارتباط دارند. افزون بر این، واژگان «سكینه» و «اطمینان» به طور ویژه درباره آرامش بحث می‏كنند.
● انواع آرامش
آرامش از نگاه قرآن در یك طبقه‏بندی كلی به دو بخش دنیایی و آخرتی تقسیم می‏شود كه دو روی یك حقیقت هستند: «آگاه باشید كه دوستان خدا نه ترسی بر آنان است و نه غمگین می‏شوند. همانان كه ایمان آورده و تقوا پیشه كرده‏اند. در زندگی دنیا و در آخرت مژده برای آنان است. سخنان خدا تغییرپذیر نیست. این است آن كامیابی بزرگ» آرامش، خود ماهیتی روحی و روانی دارد؛ اما از آن‏جا كه عوامل پدیدآورنده آن و موانع به هم زننده آن ممكن است ماهیتی اعتقادی، روانی یا طبیعی داشته باشند می‏توان به تقسیم آن پرداخت.
۱) آرامش اعتقادی
تقاضای حضرت ابراهیم(ع) از خداوند برای مشاهده نمونه‏ای كوچك از رستاخیز، برای دست‏یابی به نوعی آرامش اعتقادی بوده است. او به این وعده الهی، ایمانی كامل و محكم داشت؛ اما ذهن انسان به طور طبیعی باورهای غیر محسوس را به سان باورهای محسوس، پذیرا نگشته، همواره پرسش‏هایی درباره ماهیت و كیفیت آن‏ها در پندار می‏آفریند. این پرسش‏ها آرامش و ثبات اعتقادی انسان مؤمن را از او می‏گیرد؛ از این‏روی ابراهیم برای رهایی از این حالت، خواهان مشاهده چگونگی تحقق آن فعل الهی می‏شود.(۱۵) حواریون عیسی نیز بنا به دیدگاه برخی تفاسیر از عیسی مائده‏ای آسمانی طلبیدند تا به وسیله آن، پیامبری او و راستی ادعاهایش برایشان آشكار شود و یا با خوردن آن به آرامش اعتقادی دست یابند.(۱۶)
۲) آرامش روانی
جان انسان همواره طلب رسیدن به مراحل كمال وجودی خویش است؛ بدین سبب همواره از حالی به حالی دیگر در می‏آید؛ اما در هیچ مرحله‏ای به نهایت مطلوب خویش دست نیافته، باز خواهان دست‏یابی به مرحله‏ای دیگر است. قلب انسان در اثر این حالت، همواره از نگرانی و اضطراب آكنده است تا آن كه در سیر حركت خویش به خداوند در نقش مبدأ و مقصد همه جهان هستی و جامعه همه كمالات وجودی توجه كند؛ آن گاه خود را در آرامشی بی‏كران می‏یابد: «همانان كه ایمان آورده‏اند و دل‏هایشان با یاد خدا آرام می‏گیرد»(۱۷) این احساس آرامش مطلق فقط در این حالت پدید می‏آید: «آگاه باشید كه دل‏ها فقط با یاد خدا آرامش می‏یابد»(۱۸)
انسان‏های برخوردار از آرامش الهی، خود آرامش‏بخش دیگران نیز هستند؛ از این‏رو خداوند به پیامبر خویش فرمان می‏دهد كه بر مؤمنان درود فرستد تا بدین وسیله، آنان را در راه ایمان، آرامش بخشد: «و برای آنان دعا كن، زیرا دعای تو برایشان موجب آرامش است»(۱۹)
آرامش روانی در نگاه برخی مفسران معاصر، در آرامش اعتقادی نیز تأثیرگذار است. آن كه نور ایمان به اعماق وجودش راه یافته باشد، دیگر نه معجزه می‏طلبد و نه در پی برهان و استدلال بر می‏خیزد؛ بلكه همه هستی خویش را در برابر حقیقتی كه با تمام وجود تجربه كرده است، تسلیم می‏كند. «و كسانی كه كفر ورزیده‏اند می‏گویند: چرا از جانب پروردگارش معجزه‏ای بر او نازل نشده است؟ بگو: بی‏تردید، خدا هر كس را بخواهد گمراه می‏سازد و هر كس را كه [به او] باز گردد، به سوی خود هدایت می‏كند. همانان كه ایمان آورده‏اند و دل‏هایشان با یاد خدا آرام می‏گیرد. آگاه باشید كه دل‏ها فقط با یاد خدا آرامش می‏یابد. كسانی كه ایمان آورده و كارهای شایسته كرده‏اند، [در دنیا [زندگی خوش و [در آخرت [بازگشتگاه نیكو برای آنان خواهد بود»(۲۰)
اهمیت آرامش روانی در بحران‏های روحی و اجتماعی دو چندان نمایان می‏شود. به نمونه‏های بارزی از این موارد در قرآن اشاره شده است. مادر حضرت موسی(ع) در سخت‏ترین حالات روانی كه فرزند خود را از ترس كشته شدن در گهواره‏ای چوبی نهاده، به رود نیل سپرد، فقط یاد خدا آرام‏بخش او بود كه به یاری آن توانست این آزمایش را تا سرانجام با كام‏یابی به پایان رساند: «و دل مادر موسی واله و نگران شد، به طوری كه اگر قلبش را استوار نساخته بودیم كه از باوردارندگانِ [وعده ما [باشد، نزدیك بود آن [ماجرا] را فاش سازد»(۲۱) بنی‏اسرائیل هنگام فراز از مصر در حالی كه لشكریان فرعون را در پی خویش می‏دیدند، فقط با سخنان موسی كه با اطمینان از یاری خدا سخن می‏گفت، آرامش یافتند: «و چون آن دو گروه یكدیگر را دیدند، اصحاب موسی گفتند: ما قطعاً به چنگ آنان خواهیم افتاد. [موسی] گفت: چنین نیست. بی‏تردید پروردگارم با من است و به زودی مرا راهنمایی خواهد كرد.»(۲۲) اصحاب كهف در میان مردم مشرك و توحیدستیز شهرشان، در اثر برخورداری از آرامش الهی با شهامت تمام در برابر همه قدرت‏ها و جاذبه‏های زندگی مادی ایستاده، شعار توحید سر دادند: «و دل‏هایشان را استوار ساختیم، آن‏گاه كه قیام كردند و گفتند: پروردگار ما خداوندگار آسمان‏ها و زمین است، و هرگز جز او معبودی را نمی‏خوانیم ...»(۲۳) در تاریخ صدر اسلام نیز یاری خداوند به مسلمانان در جریان هجرت پیامبر، جنگ بدر و حنین و صلح حدیبیه دیگر موقعیت‏های سخت در قالب نزول آرامش خداوندی بر دل‏های مسلمانان تجلی كرد.
۳) آرامش طبیعی
برخی پدیده‏ها در این جهان از طبیعتی آرام‏بخش برخوردارند. شب را سكونت‏بخش: «اوست آن كه شب را برای شما قرار داد تا در آن بیارامید ...»(۲۴) و خواب را مایه آسودگی و استراحت: «و اوست آن كه شب را برای شما وسیله پوشش و خواب را مایه آرامش قرار داد»(۲۵) قرار داده است.(۲۶) آرامش حاصل از تاریكی شب به حالت ویژه نظام عصبی انسان نیز ارتباط داشته، واقعیتی علمی به شمار می‏رود:(۲۷) از دیگر مصادیق آرامش طبیعی آن است كه خداوند برای انسان از نوع خویش همسرانی آفریده: «اوست آن كه شما را از یك تن آفرید، و جفتش را از جنس او قرار داد تا در كنارش آرامش بیاید»(۲۸) و میان آن‏ها محبت و مودت پدید آورد و بدین وسیله هر یك را آرامش‏بخش دیگری قرار داد: «و از نشانه‏های [قدرت] او این است كه برای شما از جنس خودتان همسرانی آفرید تا در كنارشان آرام گیرید، و میان شما محبت و شفقتی قرار داد»(۲۹) خانه نیز محلی برای آسایش و آرامش جسم و روح آدمی است: «و خدا برای شما خانه‏هایتان را مایه آرامش قرار داد»(۳۰)

پی‏نوشت‏ها
۱) اوستا، دفتر یكم، یسنه هات ۳۰، بند ۱۱ ؛ یسنه هات ۴۶، بنده ۲ ـ ۸.
۲) زبور، مانی، فرگرد نخست، مزبور ۲۲۳.
۳) تاریخ تمدن، ۱ / ۴۷۹ ـ ۴۸۵ و ۴۹۰.
۴) بودا، ص ۵۵۵ و ۵۵۶ و ۵۷۱.
۵) معجم اللاهوت الكتابی، ۳۲۱ ـ ۳۲۵.
۶) آرامش بیكران، ص ۸۷ ـ ۱۵۵.
۷) دین و روان، ص ۱۷۸.
۸) الروح، ابن قیم، ج ۱، ص ۲۵۶ و ۲۵۷.
۹) العین، ص ۵۵ ؛ مفردات، ص ۹۰؛ لسان العرب، ج ۱، ص ۲۲۳، «لمن».
۱۰) بیضاوی، ج ۱، ص ۲۱۱.
۱۱) انعام/ ۸۲.
۱۲) بقره/ ۱۱۲.
۱۳) انعام/ ۸۱.
۱۴) زمر/ ۲۹.
۱۵) بقره/ ۲۶۰ ؛ قرطبی، ج ۳، ص ۱۹۵ ؛ المیزان، ج ۲، ص ۳۷۳ ؛ نمونه، ج ۲، ص ۳۰۴ و ۳۰۵.
۱۶) مائده/ ۱۱۲ ـ ۱۱۴ ؛ قرطبی، ج ۶، ص ۲۳۶ ؛ المیزان، ج ۶، ص ۲۳۳ و ۲۳۴.
۱۷) رعد/ ۲۸؛ التفسیر الكبیر، ج ۱۹، ص ۵۰.
۱۸) رعد/ ۲۸؛ روح المعانی، مج ۸، ج ۱۳، ص ۲۱۴.
۱۹) توبه/ ۱۰۳ ؛ التحریر و التنویر، ج ۱۱، ص ۳۳؛ الدر المنثور، ج ۴، ص ۲۸۱.
۲۰) رعد/ ۲۷ ـ ۲۹ ؛ فی ظلال، ج ۴، ص ۲۰۶۱.
۲۱) قصص/ ۱۰ ؛ قرطبی، ج ۱۳، ص ۱۶۹ و ۱۷۰ ؛ الدرالمنثور، ج ۵، ص ۲۲۹ ؛ فی‏ظلال، ج ۵، ص ۲۶۷۸ ـ ۲۶۸۰.
۲۲) شعراء/ ۶۱ ـ ۶۲؛ مراغی، مج ۱۷، ج ۱۹، ص ۶۷ ـ ۶۸.
۲۳) كهف/ ۱۴؛ فی ظلال، ج ۴، ص ۲۳۳۶ ؛ قرطبی، ج ۱۰، ص ۲۳۸.
۲۴) یونس/ ۶۷.
۲۵) فرقان/ ۴۷ ؛ نبأ/ ۹.
۲۶) جامع البیان، مج ۱۱، ج ۱۹، ص ۲۷.
۲۷) نمونه، ج ۸، ص ۳۴۳ و ۳۴۴ ج ۱۵، ص ۵۶۴.
۲۸) اعراف/ ۱۸۹.
۲۹) روم/ ۲۱؛ مجمع البیان، ج ۸، ص ۴۷۰ ؛ الكشاف، ج ۳، ص ۴۷۳ ؛ فی ظلال، ج ۵، ص ۲۷۶۳.
۳۰) نحل/ ۸۰.

منبع : ماهنامه پاسدار اسلام

مطالب مرتبط

قرآن و سیر هبوطی انسان

قرآن و سیر هبوطی انسان
مقاله حاضر درصدد تبیین مفهوم سیر هبوطی و امکان وقوع آن در مورد آدمی است. نویسنده با اشاره به واقعه مسخ گروهی از بنی اسرائیل در قرآن نتیجه می گیرد که تغییر ماهیت انسانها و سیر هبوطی آنها امکان پذیر و شدنی است و آدمیان در روز رستاخیز با هویت خود ساخته خویش محشور خواهند شد. با هم آن را می خوانیم.
● سیر هبوطی در جانداران
تاکنون بسیار از تکامل سخن گفته و شنیده اید. داروین با بیان تکامل انواع، کوشید تا ارتباط منسجم و ارگانیکی میان موجودات مختلف کره زمین جست و جو کند. سخن از این که پس از پدیدار شدن آب در زمین، چگونه موجودات تک سلولی بوجود آمده و در پی آن در یک فرایند طولانی موجودات چند سلولی و بی مهره گان و انواع جانوران آبزی و سپس خشکی زی پدیدار شده اند از مسایل پیش پا افتاده علمی است که مویدات و شواهد عینی بسیار دارد و سنگواره های آن ها به دست آمده است.
اما کم تر ازسیر هبوطی سخن گفته شده بی گمان تکامل انواع و اقسامی دارد که شاید بتوان از رشد معکوس که در نوعی وزغ آمریکای لاتین مشاهده شده سخن گفت که زمانی به ۲۷ سانتی متر و در نهایت پس از بلوغ و جفت گیری به ۴ سانتی متر کاهش می یابد.
در گزارشی در این باره می خوانیم: قورباغه ای عجیب که بر خلاف سایر موجودات در دوران بلوغ رشد معکوس دارد و همین رشد معکوس موجب کاربرد آن در درمان دیابت نوع دوم می شود، کشف شد. دانشمندان دریافته اند در پوست این قورباغه ترکیبی وجود دارد که می توان از آن برای تولید داروهای موثر در درمان بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم استفاده کرد. در کنار این ویژگی استثنایی این قورباغه دارای ویژگی عجیب دیگری نیز هست.
این قورباغه که در آمریکای جنوبی زندگی می کند دوران نابالغی خود را با رشدی سریع طی می کند و در زمان کوتاهی به ۲۷ سانتیمتر می رسد اما در ادامه و در دوران بلوغ با کاهش قابل توجه قد همراه شده و اندازه آن تنها به ۴ سانتیمتر می رسد! این فرآیند عجیب موجب تحریک قورباغه در انتشار انسولین می شود.
نسخه ترکیبی از این ماده موسوم به Pseudin را می توان در تولید داروهای جدید و موثر در درمان دیابت نوع دوم به کار برد.
دانشمندان دانشگاه الستر و دانشگاه امارات عربی این نسخه ترکیبی را مورد آزمایش قرار داده و با نتایج امیدوار کننده ای نیز روبرو شده اند. آنها دریافتند که این ترکیب در این قورباغه موجب حفاظت پوست از عفونتها می شود...
در گزارش دیگری نیز نوعی رفتار خاص در برخی از انسان ها گزارش شده است که یکی از آن ها مرتبط به خانواده ای در روستای ترکیه است که عکس های آنان در اینترنت نیز موجود است. در این گزارش آمده است:
پژوهشگران ترکیه ای، راز خانواده عجیبی که همگی اعضای آن «چهار دست و پا» راه می روند را کشف کردند. این خانواده شش نفری که ساکن استان ختا در ترکیه هستند همانند میمون روی چهار دست و پا راه می روند و زبان ویژه خود را دارند.
دانشمندان پس از سه سال تحقیق سرانجام دریافتند علت این پدیده شگفت انگیز، فعال شدنی ژنی به نام VLDLR است این ژن نمی گذارد خانواده شش نفره «اولاش» که با ازدواج خویشاوندی تشکیل شده روی دوپا راه بروند. این پدیده به افتخار کاشف راز آن، «سندروم اونورتان» نام گذاری شده است.
این مسئله در اخبار علمی به کرات مطرح شده و می شود که برخی از موجودات در یک روند رشد معکوس قرار می گیرند.
اما پرسش این جا است که آیا می توان از سیر هبوطی در قرآن چیزی یافت و آیا مدارک و شواهدی در گزارش ها ویا تحلیل های قرآنی وجود دارد که بر این مسئله دلالت داشته باشد؟
● تکامل عروجی و سیرهبوطی
سیرنزولی می تواند در دو شکل اتفاق افتد. به این معنا که در آیات قرآنی و گزارش های آن مواردی یافت می شود که نشانه هایی از رشد معکوس در آنها به روشنی مشهود است.
در قرآن به دو شکل به سقوط و هبوط آدمی اشاره شده است. این پدیده گاه در حوزه امور معنوی اتفاق می افتد و آدمی از مقامی که در آن قرار دارد سقوط و هبوط می کند همانند سقوطی که برای برخی از صاحب منصبان اتفاق می افتد و از مقام و منصبی که در اختیار دارند و یا از امتیازاتی که از آن بهره مند بوده اند می افتند.
این نوع از سقوط را قرآن درباره آدم و ابلیس گزارش می کند و موارد بی شمار دیگری را نیز بیان می کند که شخص یا جامعه ای دچار هبوط اخلاقی و انسانی شده و از مقام انسانیت فروافتاده اند که ازجمله ایشان می توان به سقوط بلعم باعورا و سامری اشاره کرد و حتی برخی از پیامبران نیز دچار نوعی هبوط امتیازی و مقامی شده و براساس آن تنبیه و مجازات شده اند که ازجمله ایشان حضرت ذالنون یعنی یونس(ع) است که پس از توبه توانست به مقام خویش بازگردد. این نوع سقوط هرچند که در تفسیر و تحلیل قرآنی به دلیل ترک اولی دانسته شده است ولی برآیندی از هبوط و سقوط معنوی است.
سقوط گاهی دیگر می تواند فیزیکی باشد که از آن به رشد معکوس یاد می شود. هبوط در اصطلاح و کاربردهای قرآنی معنای عام دارد و هرچند که بیش تر درباره امور معنوی بکاربرده می شود ولی کاربرد آن به گونه ای است که شامل سقوط فیزیکی و مادی نیز می شود، به این معنا که هرهبوطی می تواند سقوط به شمار آید و مراتبی از سقوط فیزیکی را به همراه داشته باشد ولی این گونه نیست که هر سقوطی به معنای هبوط و سقوط معنوی باشد. از این رو همراه با هبوط می تواند سقوط فیزیکی و معنوی نیز صورت گیرد اما خلاف آن نادرست است.
● امکان سیر هبوطی در آدمی
به هرحال آن چه دغدغه این نوشتار است مسئله رشد معکوس یا همان سیر هبوطی است که آیا در آدمی اتفاق می افتد؟
به نظر می رسد که چنین باشد و سیر هبوطی نه تنها امری ممکن و شدنی در آدمی است بلکه برپایه گزارش های قرآنی این امر اتفاق افتاده است و مردمانی دچار این پدیده در همین دنیا شده اند.
برخی براین باورند که این نوع رشد معکوس شاید در میان انسان ها نیز اتفاق بیافتد ولی نه در شکل فیزیک و ظاهر زیستی ایشان بلکه در نوع شخصیت و شاکله وجودی ایشان. ولی باتوجه به گزارش ها و شواهد قرآنی می توان گفت که این سیر هبوطی در فرآیند سریع و اعجازی در همین دنیا در حوزه فیزیک انسانی اتفاق افتاده و موجبات تغییر ماهیت شده است.
در مباحث فلسفی این مساله مطرح است که آیا انسان نوع الانواع است که در زیرمجموعه آن موجودی دیگری نیست یا این که خود جنسی از اجناس است که دارای نوع می باشد؟
از نظر فلسفی و منطقی تاکنون این گونه تصویر شده است که انسان نوع الانواع است و دیگر زیرمجموعه ای برای آن متصور نیست. ماهیت او به گونه ای است که چیز دیگری را برنمی تابد. بنابراین فیزیک آدمی اجازه نمی دهد که آن را جنس بدانیم و همانند حیوان که جنس است آن را بشناسیم و یا بشناسانیم. با این تصور نمی توان از رشد معکوس یاد کرد.
اما استاد حسن زاده آملی در جلسات علمی خود بر این باور بود که آیات قرآنی دلالت بر این دارد که انسان برخلاف تصور متداول که نوع الانواع دانسته شده جنس بلکه جنس الاجناس است. به این معنا که خود در مقامی قرار می گیرد که در زیرمجموعه خود چندین جنس و یا دست کم نوع را دارا می باشد.
از نظر ایشان شاید بتوان برای ماهیت آدمی تصویری چون جنس منفرد و یا نوع منفرد ارائه داد و گفت که هر شخص از اشخاص آدمی خود نوع منحصر به فرد است همانند چیزی که درباره خورشید منظومه شمسی گفته می شود که خورشید منظومه شمسی خود نوع منحصر به فرد است. چنین مطلبی را استاد درباره فرشتگان چون جبرئیل مطرح می سازد و آنان را نوع منحصر به فرد می شمارد.
به نظر ایشان آدمی از چنان قابلیت و ظرفیت برخوردار است که می تواند به انواع مختلف تغییر ماهیت وجودی دهد. خداوند، آدمی را در حالت اعتدال و استوا آفریده است که این حالت می تواند به دو شکل وجودی، هم در حوزه معنویت و هم در حوزه فیزیک تغییر ماهیت دهد و به هر یک از دو سو گسترش یابد. از این روهم از نظر معنوی می تواند هبوط کند و هم از نظر مادی و فیزیکی می تواند سقوط کند و به شکل جانوران بلکه پست تر از ایشان درآید و فاقد هرگونه عقل و ایمان گردد.
● وحوش آدمی در رستاخیز
استاد در تفسیر آیه اذا الوحوش حشرت (تکویر آیه ۵) این احتمال را می دهد که مراد می تواند وحوش آدمی باشد که در رستاخیز برانگیخته می شوند. از این رو اگر در قرآن سخن از حشر وحوش است به معنای آن نیست که جانوران و حیوانات محشور می شوند بلکه شاید مراد این باشد که انسان ها به اشکال مختلفی درمی آیند و حشر می شوند. برخی از ایشان به شکل گاو ، پلنگ شتر می شوند و یا ترکیبات دیگری از جانوران را به خود می گیرند.
در روایات چندی به این مساله اشاره شده است که برخی از انسان ها در زمانی که در این دنیا به سرمی برند تغییر ماهیت می دهند ولی از آن جایی که این فرآیند به آرامی انجام می شود برای همگان مشخص و معلوم نیست و تنها انسان هایی که از چشم برزخی برخوردار باشند ماهیت متحول و متغیر ایشان را می بینند. از جمله می توان به روایتی اشاره کرد که در بسیاری کتب درباره ماهیت برخی از حاجیان آمده است. زمانی که یکی از اصحاب از کثرت حجاج سخن به میان می آورد و از ضجیج (همهمه فراوان) ایشان خوشحال می شود امام صادق(ع) دستی بر چشم ایشان می کشد تا بتواند پس این چهره فیزیکی ایشان را بنگرد که چگونه تغییر ماهیت داده اند. در آن زمان است که وی گروهی جانور از خوک و خرس و میمون و مانند آن را می بیند و به ماهیت و هویت جدید و خودساخته آنان آگاه می شود این گونه است که درمی یابد «ما اکثر الضجیج و اقل الحجیج» چقدر فریاد زیاد است و چقدر حاجی کم... (بحارالانوار علامه مجلسی، ج ۲۴، ص ۱۲۴)
استاد آیت الله حسن زاده آملی با استفاده از آیات قرآنی بر این باور بود که هر کسی شاکله و هویت وجودی خود را می سازد و آدمی در آغاز تولد در حالت استوا و اعتدالی با ظرفیت ها و توانمندی های بسیار است که می تواند به هر شکلی درآید و هر کسی به اختیار خویش می تواند هویت خویش را بسازد و برای خود ماهیت منحصر داشته باشد. برخی از این افراد و بلکه بسیاری از ایشان جانوری چندگانه هستند که از آن به جانوران ترکیبی یاد می شود مانند کسانی که خلق سگی و گرگی و میمون و مانند آن ها را دارند و جانورانی عجیب و شگفت را پدید می آورند. این همان چیزی است که در قرآن از آن به « اولئک کالانعام بل هم اضل» (اعراف آیه ۱۷۹) یاد شده است. این گونه است که خداوند برخی بلکه بسیاری از آدمیان را چون جانوران و بلکه «بل هم اضل» معرفی می کند؛ زیرا برخی از ایشان به شکل چند حیوان وحشی و درنده خو تغییر ماهیت و هویت می دهند.
● مسخ بنی اسرائیل، نمونه ای از تغییر ماهیت و سیر هبوطی
از نظر استاد، می توان درباره مسخ گروهی از بنی اسرائیل به میمون و بوزینه و یا خوک همین مسئله را مطرح کرد که آنان انسان هایی بودند که در سیر هبوطی خویش به میمون و بوزینه و یا خوک رسیدند. (مائده آیه ۶۰) خداوند در این باره می فرماید: قلنا لهم کونوا قرده خاسئین (اعراف آیه ۱۶۴)
به نظر می رسد که اینان در یک فرآیند طبیعی، تغییر ماهیت و هویت داده و بوزینه شدند و خداوند تنها آن چیزی را که آنان بدان تبدیل و تغییر ماهیت داده بودند آشکار کرد و به اعجازی، فرایند آشکارسازی را سرعت بخشید. این همان کاری است که در طی الارض اتفاق می افتد و زمان و مکان درهم پیچیده می شود همانند مسئله خلقت پرندگان به دست حضرت عیسی(ع) که فرآیند، درهم پیچیده می شود نه آن که حذف شود. بنابراین خداوند تنها با اعجاز، آن فرایند را درهم پیچید تا آن چه را که واقعا بدان تغییر ماهیت و شکل داده بودند را سرعت بخشد و به شکل فیزیکی در چشم و وجود آید.
هر چند که مفسران درباره کیفیت مسخ، اختلاف نظر دارند؛ با این همه بیشتر آنان در ذیل یکی از آیاتی که درباره اصحاب سبت آمده تصریح دارند که مسخ آنها جسمانی بوده و آنان به صورت میمون و خوک درآمدند، به گونه ای که مردم نیز آنان را با این هیئت مشاهده کردند . حتی برخی از مفسران گفته اند: مردان آنها به صورت میمون های نرینه و زنانشان به میمون های مادینه مسخ شدند.
صدرالمتألهین نیز با بیان استدلالی، بر این باور است که مسخ این قوم می تواند جسمانی باشد و دلیلی بر استحاله آن نیست. (تفسیر صدرالمتألهین، ج۳، ص۴۷۲). در برابر قول اول، گروهی با استناد به اینکه مسخ جسمانی مستلزم بازگشت موجود بالفعل به موجود بالقوه است گفته اند: مسخ نمی تواند جسمانی باشد، بلکه قلوبشان مسخ شد. اما علامه طباطبایی ضمن پذیرش استحاله و بازگشت موجود بالفعل به موجود بالقوه، مسخ را از مصادیق آن ندانسته و قول اول را می پذیرد. (المیزان، ج ۱، ص ۲۰۶).
بنابراین نمی توان گفت که این سیر هبوطی اتفاق نیافتاده است، بلکه این سیر معکوس در آدمی اتفاق افتاده و برخی از همین انسان های کنونی بنابر گزارش قرآن در دوره ای تغییر ماهیت داده و به شکل جانوران و وحوش درآمدند و مدتی نیز در زمین بسر بردند و شاید هنوز همان گونه زیست می کنند و شاید همین خوکان و بوزینگان باقیمانده فعلی، همان آدمیان تکامل معکوس یافته باشند. در هر حال تحقیق علمی در این حوزه هنوز هم جا دارد و می توان با بررسی عملی دانست که آیا در موجودات و جانوران کنونی زمین هم چون خوکان و بوزینگان می توان سیر هبوطی آدمی را جست. به سخن دیگر شاید آن چه داروین در پی آن بود می بایست دررشد معکوس میان آدمی و بوزینگان و خوکان می جست. به ویژه که از نظر علمی ثابت شده است که شباهت های بسیاری میان خوکان و بوزینگان و آدمیان وجود دارد و بر همین اساس است که تحقیقات علمی و پزشکی بر روی این جانوران انجام می شود.
به هر حال آدمی، ماهیتی دست نخورده دارد که می تواند خود را فراتر از فرشتگان کروبی و علیین برساند و از جبرییل بالاتر رود و یا خود را چنان پست و خوار سازد که جانوری به پایش نرسد. این همان تغییر تکاملی در هویت و ماهیت آدمی است.
بنابراین اگر سخن از تکامل آدمی است می تواند این مفهوم را نیز داشته باشد که هرکسی خود را چنان می سازد که می خواهد، و در نهایت شاید برتر از فرشته یا پست تر و گمراه تر از حیوانی شود و این بستگی به اختیار او دارد و این سیر می تواند به شکل هبوطی و سقوطی باشد و یا به شکل برتری جویی و فرابشری شدن به گونه ای که به درجه انسان کامل دست یابد که خلیفه الهی است.
آدمی در روز قیامت با تصویر و هویت و شکلی که خود ساخته است محشور می شود و این همان حشر حیوانات و جانورانی است که اصل ایشان انسان بوده است و در سیر هبوطی خویش به مقام «اولئک کالانعام بل هم اضل» (اعراف آیه ۱۷۹) رسیده است.

وبگردی
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند - میشائل کلور برشتولد، سفیر آلمان در ایران برای گذراندن تعطیلات تابستانی خود با عشایر بختیاری در دره کوهرنگ زاگرس همراه شده است. منبع
ویدئو / مراسم رونمایی جدیدترین اثر همایون شجریان
ویدئو / مراسم رونمایی جدیدترین اثر همایون شجریان - مراسم رونمایی از آلبوم موسیقی «ایران من» با آواز همایون شجریان و آهنگسازی «سهراب پورناظری»، چهارشنبه شب (۲۴ مرداد) در تالار وحدت برگزار شد.
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند!
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند! - فیلم - مدتی قبل حجت الاسلام زائری مهمان خبرآنلاین بود و در کافه خبر به بررسی مسایل فرهنگی و اجتماعی ایران و نقش روحانیت در جامعه پرداخت.
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ - فیلم - چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ پاسخ این سوال را در ویدئوی زیر ببینید.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد!
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد! - سحر تبر سال گذشته برای اولین بار در رسانه‌های جهان دیده شد. گمانه زنی می‌شد که او برای شباهت پیدا کردن به آنجلینا جولی ۵۰ عمل جراحی داشته است. اما او در نهلایت شبیه شخصیت "عروس مرده" تیم برتون به نظر می‌رسید.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.