چهارشنبه ۳ بهمن ۱۳۹۷ / Wednesday, 23 January, 2019

مسجد گوهرشاد


مسجد گوهرشاد
ایران‌زمین از دیرباز در مسیر ترك‌تازی اقوام پیرامونی خود بوده است، اما فرهنگ دیرپای این سرزمین همواره پیش از آن‌كه تأثیرپذیر باشد، تأثیرگذار بوده و اقوام تمدن‌ساز و بدوی را تمدن‌ساز كرده است.
نمونه این تأثیرگذاری در ابنیه تاریخی‌ سراسر ایران زمین است كه به دست اقوام مهاجر در این سرزمین بنا شده از آن جمله است، مسجد جامع گوهرشاد در جوار بارگاه نورباران رضوی به گونه‌ای كه جانشینان امیر تیمور گوركانی خونریز، از جمله فرزند او شاهرخ با بهره‌گیری از تجربه معماران ایرانی نه تنها به بازسازی ویرانه‌های به جای مانده از دوران پدر پرداخت، بلكه عروس او گوهرشاد خاتون، همسر شاهرخ، مسجدی در جوار حرم رضوی ساخت كه هم‌اینك با گذر سالیان، همچنان جلوه‌گر معماری ایرانی ـ اسلامی و بیانگر روح تمدن‌ساز ایرانی است.
این بنای قابل توجه و برجسته در كنار بارگاه ملكوتی رضوی همه ساله میلیون‌ها زائر را پذیرا است.
● تاریخ و ویژگی‌های بنا
بنای مسجد گوهرشاد از آجر و گچ بوده و به خاطر ویژگی‌های ساختمانی و دارا بودن تزئینات غنی كاشی و كتبیه، از برجسته‌ترین بناهای تاریخی ایران است. تاریخ بنای مسجد در كتیبه ایوان مقصوره چنین آمده است: «كتبیه راجیا الی ‌الله بایسنقر‌بن شاهرخ بن تیمور گوركانی سنهٔ ۸۲۰» كه بنا در این سال و به استادی قوام‌الدین شیرازی به پایان رسیده است.
مساحت كل مسجد ۹ هزار و ۴۱۰ متر مربع بوده و طول اضلاع آن از جهت غرب ۳/۱۰۹ متر، از جهت شرق ۱/۱۰۷ متر، از حد شمالی ۸۷ متر و از حد جنوبی ۶۵/۹۸ متر است.
مسجد گوهرشاد در زمره مساجد ۴ ایوانی است شامل ایوان مقصوره (جنوبی)، دارالسیاره (شمال)، حاجی‌ حسن (شرقی) و ایوان آب (غربی) كه در كتبیه‌های چپ و راست /دارلسیارهٔ/ آمده است:
«الامره بعمارهٔ هنر المسجد صاحب الرشاد المعظمه گوهرشاد». ایوان جنوبی كه بزرگ‌ترین آن‌هاست ۳۴ متر عمق، ۱۲ متر دهانه، ۲۶ متر ارتفاع - با تیره طاق - به همراه دیوار، پیشانی و مناره‌ها ۴۳ متر ارتفاع دارد.
این مسجد دارای ۷ شبستان است كه به ترتیب از سمت در ورودی به نام‌های نهاوندی، میلانی، نجف‌آبادی، سرابی، گرم، سبزواری و شیخ غلامحسین شهرت دارند.
مسجد صحن وسیعی به ابعاد تقریبی ۵۶×۵۱ متر مربع دارد كه به ایوان‌ها و رواق‌ها محدود است.
در وسط صحن پیش‌تر مسجد بویه زن‌ قرار داشت كه بعدها حوض بزرگی به جای آن ساخته شد.
● كاشی‌های آسمانی رنگ
ازاره دیوارهای صحن به ارتفاع ۲۰/۱ متر با سنگ تیره پوشیده شده و بقیه سطح با تزئینات كاشی به شیوه‌های هنری، اسلیمی، گیاهی و غیره تزئین شده است كه متداول‌ترین رنگ كاشی‌ها آبی لاجوردی، فیروزه‌ای، سفید، سبز، زرد، زعفرانی، بور، سیاه آبنوس و غیره است.
در انتهای ایوان مقصوره، محراب بزرگی با ازاره سنگی و بدنه كاشی معرق قرار دارد كه در جوار آن محراب، منبر معروف صاحب‌الزمان قرار دارد كه اثر استاد محمد خراسانی به جا مانده از سال ۱۲۴۲ هجری قمری بوده و از شاهكارهای هنر منبت‌كاری چوب است.
جبهه ایوان از سوی صحن با تزئینات ممتاز كاشی و كتبیه‌های نفیس و دو گلدسته نماسازی شده است.
كتبیه ثلث اصلی این ایوان به خط بایسنقر میرزا بزرگ‌ترین ثلث‌نویس عهد تیموری و فرزند شاهرخ بود كه توسط استاد محمدرضا امامی از عهد صفوی بازسازی شده است.
زیر انتهای كتبیه اصلی داخل اسپری نام معمار بنا آمده است: «عمل عبد ضعیف فقیر محتاج الی رحمت‌الله» قوام‌الدین زین‌الدین شیرازی. بر روی بخش مركزی ایوان مقصوره، گنبد بنا شده است كه گنبد اصلی در اثر حمله ارتش روس به و به توپ بستن آن ارتش به سال ۱۳۳۰ هجری قمری آسیب دید و بر همین اساس به سال ۱۳۳۹ هجری خورشیدی گنبد كنونی با استفاده از بتون مسلح توسط مهندس آخوندزاده با همان ابعاد و شیوه بنا شد.
گنبد اصلی بنا از دو نوع پوسته گسسته پیازی شكل با ساقه كوتاه به قطر دهانه ۱۵، محیط ۶۳ و ضخامت ۵/۲ متر تشكیل شده است كه بخش محدب بدنه گنبد با كتبیه‌ای به خط كوفی برگ‌دار تزئین شده است.
ایوان شمالی كه كم‌عمق‌ترین ایوان به ابعاد ۱۸×۱۲ متر است به دارالسیاده و رواق‌های اطراف حرم مطهر رضوی راه دارد.
ایوان شرقی به ابعاد ۱×۷ متر و ایوان غربی به ابعاد ۱/۳ متر نیز طاق آهنگ پوشش یافته و دارای تزئینات غنی كاشی‌كاری است.
این مجموعه معماری اسلامی كه در زیبایی و جمال در حد كمال بوده و پس از گذشت ۶ قرن از ساخت آن استوار ایستاده؛ جلوه‌گری آن هر صاحب ذوقی را بر سر شوق آورده و جلوه‌گاه فرهنگ و تمدن ایرانی مسلمان است.


منبع : خبرگزاری فارس

مطالب مرتبط

چهار باغ: دانشگاه بین‌المللی اصفهان

چهار باغ: دانشگاه بین‌المللی اصفهان
بابا به پیر، به پیغمبر، تاریخ دانشگاه‌های ما به تاسیس دارالفنون و دانشگاه تهران ختم نمی‌شود.
دلم می‌گیرد وقتی می‌شنوم که با داشتن چند هزار سال تاریخ در آموزش عالی، بعضی‌ها می‌گویند که قدیمی‌ترین دانشگاه فلان کشور ۴۰۰-۳۰۰سال قدمت دارد و مال ما ۷۰سال! در دانشگاه کمبریج به یاد نیوتن، در ورودی دانشگاه یک درخت سیب کاشته‌اند و حتی میز و صندلی‌های قدیمی را هم برای حفظ فضای تاریخی دور نینداخته‌اند؛بعد ما ساختمان مدرسه‌های قدیمی را خراب می‌کنیم و جایش هم هیچ چیزی نمی‌سازیم.
این هفته سری به مدرسه چهارباغ اصفهان می‌زنیم که آخرین مدرسه عالی دوران صفوی است و اگر قدرش را بدانیم، با تاریخ ۳۰۰ساله می‌تواند با خیلی از دانشگاه‌های جهان رقابت کند.
● بد نیست بدانید
مدرسه به معنی مدرسه عالی یا همان دانشگاه است و در واقع همه حوزه‌های علمیه ما، دانشگاه‌های قدیم ایران بوده‌اند.
دانشگاه گندی‌شاپور / جندی‌شاپور، دانشگاه معروف ایران در زمان ساسانی است و امروز افتخار دانشگاه اهواز به این است که وارث جندی‌شاپور شده.
نظامیه‌ها مدرسه‌هایی بودند که در قرن پنجم هجری، خواجه نظام‌الملک طوسی- وزیر مشهور سلجوقیان- در شهرهای نیشابور، بغداد، بلخ، بصره، اصفهان، مرو، موصل و هرات ساخته بود.
نظامیه‌ها نه‌تنها از دانشجویان پول نمی‌گرفتند، تازه به آنها کمک‌خرج هم می‌دادند. چون این مبلغ ماهانه پرداخت می‌شد، به عربی به آن شهریه می‌گفتند. امروز معنی شهریه پاک عوض شده ولی در حوزه‌های علمیه هنوز به همان معنی قدیمی باقی است.
سیستم آموزش عالی از ایران به دیگر کشورهای اسلامی راه پیدا کرد. با گسترش اسلام در اروپا- که تا اندلس پیش رفت- اروپاییان نظام آموزش عالی را یادگرفتند.
اولین دانشگاه‌های اروپا بر اساس الگوی جندی‌شاپور و نظامیه‌ها در ایتالیا تاسیس شد. فارغ‌التحصیلان انگلیسی دانشگاه پاریس، دانشگاه آکسفورد را تاسیس کردند و فارغ‌التحصیلان آکسفورد، دانشگاه کمبریج را. بعد اروپاییان به آمریکا رفتند و دانشگاه‌هایی مثل هاروارد را بنا گذاشتند.
● آب روح‌بخش
به ابتکار مهندسان قدیم ایرانی، کانال‌های آبی در طول خیابان چهارباغ، عمود به خیابان کنده شده بود که آب سرریز زاینده رود را هدایت و از ایجاد سیل جلوگیری می‌کرد. اصفهانی‌ها به این کانال‌ها «مادی» می‌گویند. آب یکی از این مادی‌ها به نام مادی فرشادی از داخل مدرسه می‌گذشت و حوض حیاط را پر می‌کرد و همراه چنارستان چهارباغ، روح طالبان علم را سیراب و سرسبز می‌کرد.
● باب دانشمندان
این در اصلی مدرسه چهارباغ است که روی سردرش نوشته: انا مدینهُ العلم و علی بابها. ۳۰۰سال پیش هر‌وقت که دم این در می‌ایستادی، می‌توانستی نویسنده‌ای نامدار یا دانشمندی سرشناس را ملاقات کنی.
● وقتی مترو نبود
سفرنامه‌های اروپاییانی که در دوره صفوی به اصفهان آمده‌اند، پر است از طراحی‌هایی که زیبایی و شکوه اصفهان را به اروپا ارمغان برده‌اند. این یکی مدرسه چهارباغ خودمان است؛ فارغ از همهمه و هیاهو و ترافیک امروز و البته مترو که می‌خواهد ریشه چنارهای چهارباغ را سست کند.
● نشست علمی
در آفتاب تابستان، سایه چهارباغ یک جای دنج برای ۲ همکلاسی یا به قول قدیمی‌ها همدرس، که می‌خواستند مسئله‌ای را حل‌ کنند، بود. این سنگ مرمر پاخوره در ورودی مدرسه چهارباغ است. هر طرف در ورودی برای خوشامد گفتن به کسانی که وارد می‌شده‌اند، ۲ گلدان سنگی از مرمر تراشیده‌اند که از آنها کلی گل و گیاه سبز شده. بیخود مثل امروزی‌ها راه را با گذاشتن گلدان واقعی دم در بند نمی‌آوردند.
● مدرسه بین‌المللی
گنبد و منار مدرسه چهارباغ اصفهان در تقاطع خیابان‌های چهارباغ عباسی و آمادگاه. مدرسه‌های اصفهان در واقع دانشگاه‌های بین‌المللی بودند و دانشمندان از همه جای ایران و جهان برای تحصیل و تدریس به اصفهان می‌آمدند؛ میرداماد و میرفندرسکی از استرآباد گرگان، ملاصدرا از شیراز، ملامحسن فیض از کاشان، فیاض لاهیجی از گیلان و شیخ بهایی از جبل عامل لبنان.
● روبه‌روی دانشگاه
تاسیس مدرسه و دانشگاه باعث رونق کار کتابفروش‌ها می‌شد. امروز راسته کتابفروشی‌های تهران، جلوی دانشگاه تهران است. در قدیم که دانشگاه تهران تاسیس نشده بود، کتابفروشی‌ها نزدیک دانشسرای عالی و میدان بهارستان بودند که آن موقع به آن شاه‌آباد (خیابان جمهوری اسلامی فعلی) می‌گفتند. در پایتخت قدیم یعنی اصفهان نیز کتابفروشی‌ها روبه‌روی دانشگاه قدیم یعنی مدرسه چهارباغ بودند. خود مدرسه هم کتابخانه‌ بزرگی داشته که با انقراض دولت صفوی از بین رفته.
● صلوات۱۰ساله
به خدا آن وقت‌ها از word و photoshop خبری نبوده که راحت بشود فونت و اندازه و رنگ را عوض کرد و طرح را انداخت روی در و دیوار. ساخت مدرسه تقریبا ۱۰سال طول کشیده. فقط در این نمایی که از گنبد مدرسه چهارباغ می‌بینید، ۳فونت و اندازه مختلف برای متن کتیبه‌های گنبد دیده می‌شود، تازه آن هم در ارتفاع چند ده متری از زمین و معمارانی که تکه‌تکه کاشی‌ها را مثل پازل کنار هم گذاشته‌اند. خدا بیامرزدشان.
● مادر شاه
ساخت دانشگاه‌های بزرگ با مخارج زیاد فقط با حمایت مالی دولت امکان‌پذیر بوده و هست. این کتیبه سر در مدرسه چهارباغ است که نام حامی ساخت مدرسه را نوشته؛ الخاقان ابوالمظفر شاه سلطان حسین الصفوی الموسوی الحسینی بهادر خان. چون مادر شاه‌سلطان‌حسین برای تامین مخارج مدرسه کلی زمین و کاروانسرا و بازار وقف مدرسه کرده بود، به آن مدرسه مادر شاه هم می‌گفتند.
● آبی ایرانی
دستخط عبدالرحیم؛ کتیبه زیبای سردر مدرسه چهارباغ روی کاشی لاجوردی کبود. نوشته: کَتَبَهُ عبدالرحیم الجزایری فی ۱۱۲۲. راستی می‌دانید اروپاییان به این رنگ کاشی‌ها چه می‌گویند؟ می‌گویند Persian Blue؛ یعنی آبی ایرانی.
● موزه یا خوابگاه
چه لطفی دارد مطالعه در چنین فضایی! خواجه نظام‌الملک طوسی اولین مدرسه‌های شبانه‌روزی را به نام نظامیه تاسیس کرد.
این دانشگاه‌ها، خوابگاه هم داشتند و به هر چند دانشجو یا طلبه یک حجره می‌دادند؛ حجره‌هایی با گچبری، کاشی‌کاری، مقرنس، نقاشی‌های زیبا و ناودان‌های سنگی مثل مدرسه چهارباغ. خود شاه‌سلطان‌حسین برای نشان‌دادن علاقه‌اش به تحصیل در مدرسه سلطانی، به شکل نمادین یک حجره مخصوص داشته.

وبگردی
تجمع بازنشستگان مقابل وزارت کار
تجمع بازنشستگان مقابل وزارت کار - صبح سه‌شنبه (۲ بهمن) جمعی از بازنشستگان کشور از جمله معلمان بازنشسته در اعتراض به وضعیت معیشتی و همچنین وضعیت نامشخص صندوق بازنشستگی، روبروی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تجمع کردند و همین مسأله هشتگ #بازنشستگان را در فضای مجازی پربازتاب کرد.
دوربین مخفی ساختمان لواسان داماد شمخانی و فاطمه حسینی
دوربین مخفی ساختمان لواسان داماد شمخانی و فاطمه حسینی - همه چیز درباره ساخت و ساز فاطمه حسینی، داماد شمخانی و داماد صفدرحسینی | سر کشیدن دوربین مخفی شهرداد به ساختمان های آقازاده ها در لواسان! | پخش اختصاصی از صفحه آپارات آوانت
ماجرای دختربازی اسلامی از زبان رحیم پورازغدی
ماجرای دختربازی اسلامی از زبان رحیم پورازغدی - رحیم پورازغدی در مراسمی که با موضوع فجای مجازی بود،گفت: دختر خانم چادری یک عکس آنچنانی از خودش گذاشته و نوشته زن نباید قربانی نگاه شهوت مردانه بشه، بعد پسره زیر پستش نوشته"ما رایت الا جمیلا"
ما به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم.
ما به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم. - رئیس کل دادگستری خراسان رضوی: ما در نظام جمهوری اسلامی به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم. اگر فردی در زمان طاغوت در زندان بود، حبسش از مجازات اخروی او کم نمی کرد اما امروز اگر این تحمل کیفر یا قصاص و شلاق و دیگر احکام توسط حکام اسلامی و شرعی انجام می شوند یکی از آثار اخروی آن برای محکومان این است که این مجازات در آخرت از آنها برداشته می شود
جزئیاتی از منشا بوی بد تهران / فیلم
جزئیاتی از منشا بوی بد تهران / فیلم - بعد از فروکش کردن گازها، به حفاری ادامه دادیم و به یک مخزن بزرگ و استثنایی رسیدیم که بسیار عظیم تر از آنی بود که تصور می کردیم برای جایی مثل پلاسکو ساخته شود. برآورد ما از ابعاد این انبار فاضلاب این است که بین 400 الی 500 متر مکعب وسعت دارد و گازهای محبوس شده در این انبار در چندین دهه برای انتشار بوی بد در محدوده بزرگی از تهران کفایت می کند.
کلیپ جنجالی مهدی یراحی در باره جنگ / پاره سنگ
کلیپ جنجالی مهدی یراحی در باره جنگ / پاره سنگ - مهدی یراحی، خواننده ای که اخیرا موزیک ویدئوی جدید و اعتراضی خود با نام «پاره سنگ» را منتشر کرده است، از طرف برخی رسانه ها و مجید فروغی، مدیر روابط عمومی هنری مورد انتقاد قرار گرفته و شایعه هایی درباره ممنوع الفعالیت شدن یراحی به دلیل این ویدئو کلیپ و همچنین پوشیدن لباس کارگران گروه ملی در حمایت از مردم اهواز در کنسرت 6 دی ماه خود مطرح شده است. یراحی از جمله خواننده هایی است که همیشه نسبت به اتفاقات…
اهمیت فیلم صحنه دار و مرگ 10 انسان !
اهمیت فیلم صحنه دار و مرگ 10 انسان ! - گویا تلخی پخش فیلم صحنه دار، بیش از مرگ ۱۰ نفر است. درست همانطور که مسئله حجاب برای خیلی‎ها مهم تر از معیشت مردم است.
آقازاده شورای عالی انقلاب فرهنگی !
آقازاده شورای عالی انقلاب فرهنگی ! - انقلاب فرهنگی از این بالاتر که فرزند عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در آمریکا تابعیت بگیرد و از آنجا برای ایرانیان سبک زندگی تدریس بکند؟
رقص گروهی دختران دانشگاه الزهرا در حضور آقایان!
رقص گروهی دختران دانشگاه الزهرا در حضور آقایان! - ویدئویی عجیب از حرکات موزون گروهی دختران در دانشگاه الزهرا درحالی در فضای مجازی در حال انتشار است که مردان نیز در این مراسم حضور دارند!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان! - «شباهت عجیب علی الهام استاد هوا فضا در دانشگاهی در آلمان به غلامحسین الهام معاون رئیس جمهور سابق!
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر - سید احمد خمینی، نتیجه امام خمینی که چند هفته پیش با ازدواجش خبرساز شده بود، بار دیگر با انتشار عکسی از او و همسرش در حین سوارکاری حساسیت نسبت به خود را برانگیخته است و باعث تحریک مخاطبان و کاربران در فضای مجازی شده است.
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است !
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است ! - پس از اولین گفت وگوی رسمی میترا استاد (نجفی) و تایید ازدواجش با محمدعلی نجفی، حالا شهردار سابق، در نخستین واکنش به جنجال ها، عکس تازه ای از خود و میترا استاد در اینستاگرامش منتشر کرده است.