یکشنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۷ / Sunday, 17 February, 2019

نگاهی به مستند روزهای بی تقویم کار مهرداد اسکویی


نگاهی به مستند روزهای بی تقویم کار مهرداد اسکویی
مهرداد اسكویی از مستند سازانی به شمار می آید كه سال هاست با جدیت این عرصه را دنبال می كند. او با ساختن مستند هایی همچون خانه مادری ام مرداب،بیوه مرد و... نشان داد دنبال فضاهایی تازه در عرصه فیلم مستند است.
اسكویی كم و بیش در جنس پرداخت بصری آثارش به دنبال سینماگران مستند كلاسیك ایران است و كارهایش فضایی گزارشی را دنبال می كنند. اما جست و جو در فضاهایی كه انسان ها را آسیب پذیر می نماید بهانه ای می شود تا او بتواند به درون شخصیت ها نفوذ كند. تنهایی زن در خانه مادری ام مرداب و فضاهای خالی و تأكید بر آن در پس برقع نشانه هایی هستند كه در مستند های اسكویی افزون بر شكل گیری فضایی شاعرانه، تماشاگر را وامی دارند روی این شخصیت ها با طمأنینه بیشتری مكث كند.
شاید همین كه او حواس تماشاگر را از سوژه پرت نمی كند از مختصات كلی كارهای وی به شمار می آید. اما با همه این خصلت هایی كه در تبارشناسی فیلم های مستند اسكویی به میان آمد روزهای بی تقویم فضای دیگری دارد.
فیلم اندكی شلوغ تر از دیگر فیلم های او به نظر می آید. روزهای بی تقویم گزارشی اجتماعی است از كانون اصلاح و تربیت. اسكویی در این فیلم سعی می كند تا خود را آرام آرام به نوجوانان این مركز نزدیك كرده و بعد به درون آنها نفوذ كند.
روز های بی تقویم با ارائه یك فضای عمومی از محل زندگی این نوجوانان آغاز می شود. اسكویی دوربین خود را به شكلی گزارشی در اختیار فضایی قرار داده تا بتواند واكنش های طبیعی این نوجوانان را ضبط كند. تلویزیون داخل آسایشگاه مشغول نمایش مسابقه فوتبال است. دوربین به چهره تك تك نوجوانانی كه قرار است در ادامه فیلم نقش پررنگ تری داشته باشد نزدیك می شود و عكس العمل آنان را ضبط می كند.
نوجوانان درحالی به فوتبال واكنش نشان می دهند كه در جریان نیستند دوربین مشغول ضبط چهره و واكنش های آنهاست. به نظر می رسد اسكویی از این تمهید سود جسته تا بعد بتواند در مصاحبه هایی كه با این افراد انجام می دهد ناخود آگاه و خود آگاه آنان را در مواجهه با هم قرار دهد و قضاوت را نیز بر عهده بیننده بگذارد. جدا از فضایی كه برای قضاوت در اختیار مخاطب قرار می گیرد این تأكید بر ناخود آگاه به ما كمك می كند خصلت های روانشناختی این شخصیت ها را نیز مورد بررسی قرار دهیم.
به طور مثال زمانی كه تصاویر این فصل را در كنار مصاحبه با نوجوانی كه مخدر مصرف می كرده و خودخواسته با كمك خانواده اش به كانون آمده متوجه روحیه بی پروای او می شویم و این كه تا چه اندازه این نوجوان بدون توجه به منطق و از روی احساس با قضایا برخورد می كند و یا زمانی كه اسكویی خود با او مصاحبه می كند چندان متوسل به تظاهر نمی شود و همان طور كه به مسابقه فوتبال واكنش نشان می داده با اسكویی نیز برخورد كرده و خاطرات خود را باز می گوید. اسكویی توانسته پارادایمی منطقی بین این كنش ها و واكنش های شخصیت های مطرح شده در فیلمش برقرار كند. البته او در مورد همه آنها رفتاری یكسان ندارد. در هنگام این مصاحبه است كه برش هایی را به صحنه های تلخ ترك اعتیاد یكی دیگر از نوجوانان می زند و سرنوشت این افراد را زنجیر وار به هم متصل می كند.
بنابراین ریتم اولیه فیلم كه شكلی بیرونی دارد آرام آرام انسجام یافته و از بر آشفتگی دور می ماند. اگر اسكویی تنها توجه خود را درگیر فضای آسایشگاه و ارائه گزارشی كلی از آن می كرد دچار كلی گویی شده و كنترل انسجام فیلم هم آشفته می نمود.
دوربین اسكویی در این فصل ها به كلی بی قرار است و دائم از این سو به آن سو می رود گویا دوربین نماینده التهابات درونی این نوجوانان شده است.فیلمساز سعی كرده در گفت و گوها حالتی بی طرف داشته باشد. او چندان در لحن خود به سمت القای احساسی خاص به بیننده نمی رود،اما در برخی برش ها و تقطیع پلان ها به یكدیگر احساسات گرایی در فیلم دیده می شود كه با لحن كلی فیلم همخوان نمی نماید. زمانی كه ما یكی از این گفت و گو ها را می بینم، تصاویر قطع به فصلی می شود كه كودكان مشغول كشیدن نقاشی هستند.
این نقاشی ها رگه هایی به شدت احساسات گرایانه را در خود پنهان دارند و مخاطب را به این سو سوق می دهند كه گویا فیلمساز در ارائه گزارش خود تحت تاثیر فضا قرار گرفته است. شاید این فصل ها اگر در زمانی دیگر از فیلم واقع می شدند تاثیر این حس را اندكی كمتر از گذشته می كردند.
نكته بالا از این نظر كمی عجیب به نظر می رسد كه فیلمساز توانسته در فصلی كه یكی از این نوجوانان به دیدار مادر و خواهرش می آید این احساسات گرایی را تا اندازه زیادی مهار كند و همان تلاش خود را در نیل به دریافت ناخودآگاه نوجوان بزهكار كامل كند.
در همین راستا زمانی كه نوجوان دیگری را می بینیم كه با مادر خود آن سوی خط صحبت می كند و از او می خواهد تا شرایط اخذ رضایت از شاكی اش را مهیا كرده و در حین صحبت های خود حتی گریه هم می كند به نوعی ناخود آگاه و خودآگاه او در مقابل دوربین درهم می آمیزد. او می داند احساساتش در فیلم ثبت می شود، اما آزادی كه برای به دست آوردن آن تلاش می كند آنقدر در ذهنش بزرگ است كه همه چیز را نادیده می گیرد و خود را به این درو آن در می زند تا بتواند آزادی خود را به دست آورد.
نكته ای كه در فیلم روزهای بی تقویم توجه بیننده را به خود جلب می كند. روحیه آرام بزهكارانی است كه به احتمال زیاد جزو یاغی ترین افراد جامعه بوده اند. همیشه فرصت تفكر در هر قشری از اجتماع این فرصت را برای آنان فراهم می آورد تا به آرامش برسند. حالا اگر تلاشی هم برای ورود به اجتماع توسط این بزهكاران دیده می شود تلاشی است در راستای دست یابی به تولدی دیگر.
اسكویی در تصویر پردازی خود در بسیاری از لحظات مجبور است كه تابع شرایط محیطی و فضای مستندی باشد كه محل در اختیار او قرار می دهد. اما در صحنه هایی كه ما مصاحبه ها را می بینیم. در برخی صحنه ها بویژه گفت و گوهایی كه خود اسكویی آنها را انجام داده جنس بصری تصاویر با یكدیگر متفاوت است.
به طور مثال در فصلی كه او با نوجوان معتاد به كراك مصاحبه می كند تصاویر بیشتر گرایش به سیاه و سفیدی دارد. نوری كه از بیرون می آید آنگونه كه به نظر می رسد تنها منبع نوری صحنه است و فضای داخل اتاق مصاحبه در تیرگی قرار دارد. این فضا در كنار گفت و گو این امكان را به اسكویی می دهد كه توجه مخاطب را به سمت ابعاد متفاوت شخصیت نوجوان جلب كند و او را از قضاوتی یك سویه دور نماید.
روزهای بی تقویم بر خلاف آثاری كه در شكل مستند به بزهكاری می پردازد توجه خود را معطوف به چند شخصیت این مجموعه كرده و نمی كوشد در زندگی تك به تك این افراد سرك بكشد. بنابراین تمركز اسكویی در این زمینه نیز قابل تأمل است.
اسكویی در مرحله تحقیق می توانست ابعاد گسترده تری را برای فیلم خود در نظر بگیرد به طور مثال ریشه های بیرون از آسایشگاه را هم مدنظر قرار دهد یا با كلیدی كه از سوی این نوجوانان بزهكار در اختیارش قرار می گرفت به جامعه نیز سرك بكشد،اما او آگاهانه این پیش زمینه را به خود مخاطب وا گذاشته است.
یعنی فیلمساز با فرض این كه مخاطب فیلمش آسیب های جامعه را می شناسد دوربین خود را به زندگی جوانان داخل آسایشگاه معطوف می دارد. البته فیلم می توانست مؤجزتر از آنچه باشد كه هم اكنون زمان فیلم را تشكیل می دهد. برخی فصول در ارتباط با هم اندكی تكراری به نظر می رسند و فیلمساز می توانست آنها را به قرینه یكدیگر حذف كند.
اما در پایان می توان به این نكته اذعان داشت كه اسكویی با تكیه بر ابعاد روانشناسی نشان داده كه شخصیت های فیلمش در كنش ها و واكنش هایی احساسی و نه از روی عمد دست به بزه می زنند. این رفتارها را می توان كنترل كرد. اگر در جامعه بستری همگن برای آنها متناسب با طبقه اجتماعی آنها تدارك دیده شود،عقده های درونی آنها دسته دسته فروكش كرده و زمینه های بزه در جامعه رو به كاهش می گذارد.

رامتین شهبازی

منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

ماجرای مستندسازی در جبهه فرهنگی انقلاب دور افتاده!

ماجرای مستندسازی در جبهه فرهنگی انقلاب دور افتاده!
ذوق مرگی می گیریم اگر اعلام شود در رسانه ملی یا مطبوعات که فلان فیلم مستند با موضوعی مربوط به دفاع مقدس و جبهه فرهنگی انقلاب روی آنتن خواهد رفت. ذوق مرگ می شویم اگر می بینیم پخش مستند از دل جنگ سی و سه روزه به جای ساعت ۲۴ و همزمان با بازی فوتبال ساعت ۱۷ پخش شود. ذوق مرگ می شویم اگر... به ذهنم فشار می آورم تا چند نام مستندساز به یاد آورم به زحمت به عدد پنج می رسد! و سعی می کنم برآورد ریالی فیلمهایشان را محاسبه کنم کمتر از کاسه توالت فروش شبکه پنجم است!
باور کنیم یا نه برآورد اکثر مستندهای تلویزیونی ما از مزخرف ترین داستان ها نیز کمتر است. اما واقعا قدر مستند در جهان نیز همین است؟
‌● مستندسازی و جبهه مقاومت جهانی:
سینمای هیچ کشوری در جهان تاب و توان رویارویی با هالیوود را ندارد. روی همین مهم آمریکای لاتینی ها که خطر آمریکا را نزدیک تر از ما می بینند به سوی سینمای ارزان تر و افشاگر می روند و شروع به ساخت گسترده مستند درباره خود می کنند.
در کوبا و درباره خلیج خوک ها، درباره« چه »و درباره فیدل تاکنون فیلم های بسیاری ساخته اند. مستندهایی که به افشاگری درباره یازده سپتامبر پرداخته و یا از «وانانو» و تأسیسات اسرائیل پرده برمی دارد. در ایران نیز این گردونه به دست توانای آقا سیدمرتضی به چرخش درآمد. اما با پایان جنگ و آغاز کاریزمای سازندگی تقریبا این مقوله متوقف شد. از آن زمان به بعد مستندسازی در جبهه انقلاب تبدیل به کاری چریکی با یک دوربین ارزان قیمت و روی دست و عاری از هرگونه تکنیک می شود. «وحید چاووشی»، «سلیم غفوری» و «سهیل کریمی» از نام های آشنای این دوره اند.
با آغاز دور عدالتخواهی، مستندسازان عدالت خواه تصمیم می گیرند تا درباره وضع موجود جهانی و جبهه عدالت خواهی جهانی به تولید فیلم بپردازند. مستند سومالی، مستندهای عراق، لبنان و آمریکای جنوبی از این دستند، که اکثرا با هزینه های شخصی تولید و سپس به صداوسیما ارائه شده است.
به هر تقدیر امید است با آمدن «دکتر گلبهار» به مرکز مستندسازی سیما و آغاز به کار مجدد سینمای «مستند و تجربی» وضعیت بودجه نیز در این گونه سینما تکانی بخورد و یاد مدیرانمان بیفتد که در غرب از تمام تکنیک موجود در سینما برای کار مستند بهره می برند.
وقتی قرار است مستندی درباره حیوانات ساخته شود محال است از CG به عنوان ابزار اصلی، Motion Control و دوربین های پیشرفته استفاده نشود. البته خیلی انتظار زیادی است اگر تا این حد متوقع باشیم. اما لااقل می توان انتظار داشت مستندسازان از اسپایدر کرین و یک دوربین DV ۱۳۵ بهره مند باشند!
● جلوی اتوبان یکطرفه را بگیرید.
وضعیت بودجه بد فرهنگی در غائله مستند باعث شده است تا از یکسو فیلم ها با کیفیت پائین تری تولید شود و از سوی دیگر عدم توجه کاردارهای فرهنگی ایران در کشورهای آمریکای لاتین، موجب ایجاد یک اتوبان یکطرفه از آنسو به اینسو گردیده است. لذا می طلبد تا مسئولان این حوزه با تولید آثار کیفی و ژورنالیستی در حوزه انقلاب اسلامی و تفکر امام و برگزاری نشست ها و جشنواره های مستند در آمریکای لاتین به جای یک بزرگراه یکطرفه یک اتوبان دو طرفه ایجاد کنند تا لااقل اندکی هم از تفکر توحیدی امام به گوش مردم مقاوم آن حوزه نیز برسد و البته اینها همه مستلزم داشتن عقیده است به اینکه کار باید کرد! کار.

وبگردی
زیر و روی "اصلاح ساختاری"
زیر و روی "اصلاح ساختاری" - احتمال بعدی این است که شاید هدف این است که نظام ریاست جمهوری کنار برود و مجددا جایگاه نخست وزیری احیا شود. در این حالت نخست وزیر هم به طبع توسط مجلس انتخاب می‌شود و شک نکنید حتی اگر الان با توجه به ترکیب مجلس دهم قرار بود نخست وزیر انتخاب شود، فردی مانند سعید جلیلی انتخاب می‌شد.
بازهم کپی بدون اجازه از یک برنامه آمریکایی / آیا مورد تمسخر دنیا قرار نمیگیریم !
بازهم کپی بدون اجازه از یک برنامه آمریکایی / آیا مورد تمسخر دنیا قرار نمیگیریم ! - همزمان با رونمایی از پوستر و تیزر جدیدترین برنامه احسان علیخانی، روز و ساعت پخش اولین قسمت از «عصرجدید» اعلام شد.
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر - مراسم اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر شامگاه دوشنبه در برج میلاد برگزار شد.
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.
ویدئو / روش خرید قانونی کوه در لواسان !
ویدئو / روش خرید قانونی کوه در لواسان ! - ارتفاعات تهران از جمله لواسانات یکی از این مناطق است که به گفته امام جمعه این شهر به شکل جدی و گسترده‌ای با این مشکل دست به گریبان است و ظاهراً کمیسیون ماده ۱۰۰ قانون شهرداری محلی برای دور زدن قانون از سوی برخی افراد شده است.
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر - الهام حمیدی بازیگر پرکار این روز‌های سینما و تلویزیون با انتشار عکسی در صفحه اینستاگرامش خبر ازدواجش را به صورت رسمی اعلام کرد اما هویت همسرش را فاش نکرد.
توهین بعیدی‌نژاد به شعور ملت ایران
توهین بعیدی‌نژاد به شعور ملت ایران - حمید بعیدی‌نژاد سفیر ایران در انگلیس توییتی را منتشر ساخت که با واکنش‌های بسیاری روبه‌رو شد. وی مدعی شده که در فهرست کشورهایی که در حفظ ارزش پول ملی در برابر دلار با بیشترین مشکلات مواجه شدند ایران با وجود فشارها و تحریم اقتصادی، عملکرد بهتری از کشورهایی چون ترکیه، برزیل، روسیه، آفریقای جنوبی و سوئد داشته است.
عکس/ کشف حجاب در تهران!
عکس/ کشف حجاب در تهران! - حجت الاسلام حمید رسایی عکسی در کنار یک زن بی حجاب از حضور در برنامه‌ای با عنوان «اعلام همبستگی با ملت ونزوئلا» در تهران منتشر کرده است.
ببینید یک مجری چقدر میتواند مزخرف بگوید !
ببینید یک مجری چقدر میتواند مزخرف بگوید ! - ژاپنی صحبت کردن جواد خیابانی