شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۷ / Saturday, 17 November, 2018

نگاهی به چگونگی شکل گیری مکتب سورئالیسم


نگاهی به چگونگی شکل گیری مکتب سورئالیسم
سورئالیسم عنوان یك جنبش فرهنگی است كه در اواسط دهه ۱۹۲۰ در دو حوزه هنرهای تجسمی و ادبیات اتفاق افتاد. آثاری كه تحت نام این جنبش خلق می شدند از عناصر فراواقعی برای بیان اهداف خالقانشان بهره می بردند.
از سردمداران این حركت، آندره برتون بود. وی معتقد بود كه جنبش سورئالیسم یك انقلاب و تحول فكری است كه بعد از جنگ جهانی اول در بین طبقه روشنفكر جامعه به وقوع پیوست. آندره برتون، روانشناسی بود كه از روشهای درمانی فروید در درمان سربازانی كه در جنگ، دچار آسیب های روانی شده بودند بهره می گرفت.
آشنایی با نویسنده ای به نام جاكوز واچه، وی را با دنیای نمایشنامه های آلفردجری آشنا ساخت و همین آشنایی زمینه استفاده از هنر درمانی را در درمانگاه وی به وجود آورد. روش كار برتون با سربازان، پرورش تخیل آنها، بازآفرینی حوادث، تحلیل آن و سپس برون فكنی درد بوسیله هنر بود. وی بر روی نقاط تاریك و آسیب دیده ذهن دست می گذاشت و از همان نقطه، بیمار را به سوی روشنایی هدایت می نمود.
جوانان مستعد و هنرمند دهه ،۱۹۲۰ همچون لوئیس بونوئل و سالوادوردالی با تایید روش های برتون، تجربیاتی را در باب هنر سورئال در شاخه تجسمی و سینما آزمودند. ایشان معتقد بودند آنچه در ورای چشم انسان در حال اتفاق است، دست و پاگیر و بندی بر ذهن افراد است. لذا با ورود به دنیای فراواقعی، فضایی لامتناهی برای تنفس ذهن و بازآفرینی دنیایی مطابق با روحیات و طبع فرد به وجود خواهد آمد. برتون، اولین بیانیه گروه سورئالیست ها را در سال ۱۹۲۴ با این مضمون منتشر ساخت: «سورئالیسم به خدمت گرفتن عناصر واقعی برای ورود به دنیایی فراواقعی است.
اساس این هنر بر مبنای قدرت ذهن استوار است. طبیعت در دنیای فراواقعگرایانه به وسیله نیروی تخیل تخریب شده و سپس از نو و با كنترل مستقیم ذهن خالق، اثر به شیوه ای منطبق بر امیال وی ساخته می شود.» سورئالیست ها بر این باور بودند كه هنر نباید زاییده ضمیر خودآگاه و هوشیار انسان باشد.
از این رو با هرگونه دخالت و نظارت عقل انسان در خلق آثار، مخالفت می كردند. به عقید ایشان یك هنرمند تنها زمانی كه ضمیر ناخودآگاهش بیدار می شود قادر به خلق آثاری فراواقعی خواهد شد. این هوشیاری ضمیر ناخودآگاه آمیختگی تجربیات را به دنبال داشت. بدین معنا كه مرز واقعیت و خیال در دنیای سورئال می شكند.
این جنبش در ادبیات نیز تحولاتی را به وجود آورد. تا پیش از سال های ۱۹۳۰ سورئالیست ها معتقد بودند كه رمان برخلاف شعر قادر نیست در شكل نظریه های سورئالیستی حركت كند. این اعتقاد به این دلیل بود كه داستان به دلیل خط سیر اتفاقات وشخصیت پردازی، راه های ورود عناصر فراواقعگرایانه را می بندد.
ولی با خلق رمان بوف كور توسط یك نویسنده ایرانی؛ صادق هدایت؛ و ترجمه آن به فرانسه این عقیده شكسته شد و این داستان به عنوان اثری سورئال معرفی گردید. در هر حال سورئالیست ها با عقاید نامتعارف و گاه عجیبشان پنجره ای تازه را در دنیای هنر گشوده اند كه هنوز هم مخاطبانش را مجذوب مناظر غیرواقعی خود می كند.


منبع : روزنامه ابرار

مطالب مرتبط

مکانیک سلوک

مکانیک سلوک
● درباره سرگذشت سوررئالیسم
از امروز تا قرن ها بعد هر هنری كه راهی جدید برای رهایی بیشتر ذهن پیش بگیرد سوررئالیست است. (آندره برتون)
گفتن از مكتب ها و نحله ها در مفهوم عام آن گفتن از آن سازوكارهایی است كه در همراه كردن اجتماعی از هنرمندان، نویسندگان یا هر قشر دیگری زیر چتری از توافقات كلی موثر افتاده اند. این اركان كه البته در اشكال هنری در تفرد خویش نیز بر نوعی توافق پنهان نظر دارند در زبان راویان و همراهان آن مكاتب رنگی از آرمان به خود می گیرند كه در پس هر نشانه مسكوت مانده است. شاید پنجره ای از خاطرات و دغدغه های آندره برتون به سوی سوررئالیسم در گذرگاه های عبور این جنبش شورانگیز و پرسروصدا باز شده، بهترین جا برای به نظاره نشستن بر ایده ها و آرمان هایی است كه به شی تاریخی بدل شده اند.
از سوی دیگر اگر با این گفته هیتلر كه معتقد بود: «نظر عمومی عبارت است از نظر مردی كه از همه بلندتر فریاد می زند.» به قضیه نگاه كنیم برتون را یكی از بلندترین فریادهای سوررئالیسم خواهیم یافت. هر چند چنان كه مارك پولیتزوتی مترجم انگلیسی كتاب می نویسد این فریاد رسا نیز با محافظه كاری خاص خود همراه بوده است. « برتون كه هم به مصاحبه و هم به مصاحبه گر بدگمان بود، اصرار داشت سئوال ها به صورت مكتوب و پیشاپیش به او داد شود تا از غافلگیری های ناخوشایند پرهیز كند.
اغلب به خود اجازه می داد تا متن سئوال و پاسخ را ویرایش كند و همچنین اصرار داشت كه كل متن را پیش از انتشار ببیند این بدگمانی چندان شگفت نیست. نخست آنكه برتون خود در تحریف سخن دیگران بر ضد خود ایشان تبحری خاص داشت. مثلاً در گفت وگوهای منتشر شده اش با زیگموند فروید و آندره ژید خشم اعتراض آن سالخوردگان جا سنگین را برانگیخته بود، زیرا گفته های ایشان را زبردستانه چنان ویرایش كرده بود كه یكی را فضل فروشی فرتوت و دیگری را خودستایی از چشم افتاده نشان دهد.»(ص۱۱)
باید و نبایدها اولین و حدگذارترین واژه ها برای هر نوع مرزبندی جدیدند كه همواره در لایه ای از شرایط و دلایل پیچیده شده اند. این حدود از دو جنبه اهمیت دارند یكی آنكه مواضع موجود را مشخص می كنند و دوم این حدود را هدف حمله های رادیكال قرار می دهند. سوررئالیسم نقش بسته در آرای برتون خود مبتنی بر نوعی از سلوك روانی است كه بر نمودی از تداعی و بازخوانی ها و به شكل كلی تر گشایش ظرفیت های ناخودآگاه ذهن استوار است.
با این وجود برتون سوررئالیسم را پاسخگوی دو محور یا وجه كلی می بیند و در پاسخ به چارلز هنری فورد به سمت و سوی این وجوه اشاره می كند: «سوررئالیسم همیشه كوشیده بود به دو نوع مسئله پاسخ دهد: نوع اول به [مفاهیم] جاودان مربوط می شود (یعنی درگیری ذهن با وضعیت انسانی)، نوع دوم با [مفاهیم] جاری (یعنی ذهن در مقام شاهدی بر تطور خودش: برای آنكه این تطور اعتباری داشته باشد، ما عقیده داریم، هم در واقعیت و هم در رویا ذهن باید به چیزی فراتر از «لایه آشكار» رویدادها برسد و به آگاهی از «لایه پنهان» رویدادها دست بیابد.) (ص۲۲۱) این وجوه كه به گونه ای تلمیحی یادآور وضعیت های «در زمانی» و «هم زمانی» مطرح شده توسط«فردینال دو سوسور» اند با برخی موضع گیری های تاریخی و سوءتفاهم برانگیزی كه حدود سوررئالیسم را در محدوده ای زمانی و ساختاری قرار می دهند و درهم می آمیزند. از جمله این موارد تاریخی می توان به تاثیر جنگ جهانی اول بر جنبش هایی مثل دادائیسم و سوررئالیسم اشاره كرد ولی آنچه برتون بر آن پا می فشارد رد هر گونه تقدم و تراشیدن نقطه عزیمت برای «سوررئالیسم» از جنبش «دادا» است.
«اینكه سوررئالیسم را جنبشی بدانیم كه از تحول «دادا» پدید آمده، یا حاصل تصحیح خلاقانه دادا بود، نه دقیق است و نه از حیث ترتیب زمانی درست.»(ص۶۸) اساساً هر شكل از گذار به دوره جدید منوط به رخ دادن و یا قرار گرفتن در شرایطی است كه بر جاذبه نقطه پیشین غلبه می كند كه در مورد برتون این رخداد از اهمیتی خاص برخوردار است.
«در مركز چیزی كه من را از جذبه رمبو بیرون آورد، تغییر ناگهانی ماموریتم بود كه سبب شد در مركز روانی ارتش دوم در سن دیزیه دستیار دكتر رائول لروا شوم.» (ص۴۳) با وجود این قاب بندی و به گونه ای روشن هر شكل توضیح، تبیین و مشخص كردن حدود در مورد سوررئالیسم برای برتون آزاردهنده است و می توان این واكنش منفی را به شكلی بنیادین با نسبتی مستقیم با قانون كه احتیاج زیادی به حدود و ثغور و مواضع قطعی دارد در تضادی بنیادین دید. و همین زیرساخت نظری و رادیكال جنبش و یا به قول برتون «انقلاب سوررئالیستی» را تا جایی پیش می برد كه از مرز گالری ها و نشریات تندرو گذشته به جایی فراتر اشاره می كند كه شاید بتوان آن را از پیش درآمدهای انقلابی جدی تر در فرانسه به شمار آورد: «منظورم این نیست كه ما خودمان را «فراتر از قانون» می دانستیم، ما فقط در مورد قانون دچار شك شده بودیم.
از هر فرصتی استفاده می كردیم تا نارسایی های این قانون را نشان بدهیم، تا وقتی كه قانونی دیگر استوار بر مبنای حقیقی جای آن را می گرفت.
این معنایی است كه از آن حكم چاپ شده بر روی جلد اولین شماره «انقلاب سوررئالیستی» مراد می كردیم: «باید اعلامیه حقوق بشر جدیدی تدوین كرد.» (ص۱۰۹) بله تاكید بر این نكته كه سوررئالیسم سهم عمده ای در شكل گیری حساسیت مدرن ما داشته است از آنجا بر اهمیت خود پای می فشارد كه حساسیت این وضعیت حاشیه ای را در جایگاه تروریستی اش درك كنیم و به این گونه دغدغه های برتون بیندیشیم (هر چند كه نوعی تقدیس رسمی واژه «جایگاه» همواره برای برتون آزاردهنده بود) «از نظر من این كه كم كم دارند سوررئالیسم را- بی تردید برای از بین بردنش- در مدرسه تدریس می كنند، خودش خیلی زیاد است.» (ص۲۰۷) سوررئالیسم مودر نظر برتون درست با همان چالشی روبه رو است كه مفاهیمی مثل ادبیات و هنر.
این مفاهیم كه بر اصولی فرار و گریز پااستوار ند همواره بر دركی به دور از ترتیب و جایگاه و مكان اصرار داشته و این خود چالشی عظیم است با آنچه ادبیات آكادمیك در غالب انباشت تذكره ها و نقدهای فرهنگستانی در دوران معاصر به پیشنهاد آن پرداخته و در برخی موارد با تسریع در فرآیند انجماد و سنگ شدگی sclerosis این مفاهیم تنها به مشروعیت زایی های پدرسالارانه دل خوش داشته است. شاید این جملات برتون هنوز هم می تواند بر وجه ستیزجویانه با این وضعیت دلالت كند.

وبگردی
(+18) اولین تصاویر از لحظه تکه تکه کردن جسد جمال خاشقجی
(+18) اولین تصاویر از لحظه تکه تکه کردن جسد جمال خاشقجی - با اینکه عوامل اطلاعاتی عربستان، پیش از آغاز عملیات بازداشت و قتل خاشقجی، دوربین‌های امنیتی را از کار انداختند، اما روز گذشته تصاویر زیر در شبکه‌های اجتماعی و همچنین برخی سایت‌های عربی مخالف رژیم سعودی منتشر شده است. هنوز مشخص نیست که این تصاویر، واقعاً مربوط به این جنایت است، یا اینکه آن را شبیه‌سازی و صحنه‌سازی کرده‌اند. و همینطور هیچ مرجع رسمی این تصاویر را تایید نکرده است.
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟ - داستان دلواپسانی که منافع جناحی را بر مصالح مردم و نظام ترجیح می دهند را ببینید.
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا!
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا! - پس از دیدار پرسپولیس و کاشیما، در اولین بازی برگزار شده در ورزشگاه آزادی تغییرات محسوس و عجیبی نسبت به دیدار فینال آسیا دیده می‌شود.
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد - چرا خودرو سازان با وجود مشکلات عرضه بازهم پیش فروش می کنند؟
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
اشراف متواضع!
اشراف متواضع! - افرادی هستند که در دروس زندگی میکنند اما ماشین زیر پایشان پراید است. افرادی که چند ده میلیون از جوجه‌مایه‌دارهای پدرریشو میگیرند که خوب تربیتشان کنند برای مدیر شدن در جمهوری اسلامی و بعد چند هفته در سال هم آنها را می‌برند اردوی جهادی تا از نزدیک ببینند فردا که به لطف جیب پدر در کنکور ترکاندند و مدرک معتبر گرفتند و مدیر شدند قرار است به چه بدبختهای مستضعفی که بخاطر پول نداشتن در آموزش و پرورش رایگان…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز»
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز» - ماجرای تجاوز به آن ماری سلامه، بازیگر زن عرب سریال تلویزیونی صدا و سیمای ایران.
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا - «نورالدین پیرموذن» نماینده سابق اردبیل در مجلس شورای اسلامی که سالهاست در آمریکا زندگی می‌کند چند عکس از خود و همسر جدیدش را در اینستاگرام منتشر کرده است.