شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۷ / Saturday, 17 November, 2018

دست های پنهان فراماسونری در تاریخ ایران تاریخ ایران


دست های پنهان فراماسونری در تاریخ ایران تاریخ ایران
ضرورت توجه به نقش پنهان فراماسونری در تحولات تاریخ معاصر ایران ؛ دوره قاجار در تاریخ معاصر ایران به دلایل متعددی كه عمده ترین آنها ارتباط نزدیك ایران با كشورهای غربی است، دارای اهمیت بسیار است. توجه غربیان به ایران در این دوره در چارچوب رقابتهای استعماری انگلستان، روسیه و فرانسه شكل گرفت. به واسطه این ارتباط مسایل جدیدی در داخل ایران بروز نمود كه از جمله آنها می توان شیوع نوع خاصی از نگرش به غرب را مشاهده كرد كه منشأ تحولات وسیعی در ایران شد. وجه غالب این نگرش كه مبتنی بر خودباختگی و مرعوب شدن منادیان غربگرایی در برابر پیشرفتهای جوامع غربی بود و در قالب حیرتنامه ها و آثار مكتوب افرادی نظیر ملكم خان عیان شد، عبارت بود از دعوت ایرانیان به پذیرش تمدن غرب بی هیچ دخل و تصرف. از همین زمان و در ارتباط با نگرش فوق پدیده جدیدی تحت عنوان فراماسونری یا فراموشخانه در تاریخ معاصر ایران بروز می نماید كه در رأس آن منادیان غربگرایی قرار داشتند و ایرانیان را برای رسیدن به مدینه فاضله كه همانا جامعه غربی بود، تشویق به ایجاد محافل فراماسونری و عضویت در آن می كردند. این كلام آخوندزاده كه ایرانیان را مخاطب قرار داده و می گوید: ای اهل ایران اگر تو از نشاه آزادیت و حقوق انسانیت خبردار می بودی به این گونه عبودیت و به این گونه رذالت متحمل نمی گشتی، طالب علم شده، فراموشخانه ها می گشادی، مجتمعها بنا می نمودی و خود را از قیود و عقاید پوچ و از ظلم دیسپوت نجات می دادی.
بیانگر ارتباط نزدیك جریان غرب زدگی با مجامع فراماسونری است كه در این دوره لازم و ملزوم یكدیگر به شمار می آمدند. توصیه آخوندزاده بعدها به وسیله ملكم خان جامه عمل به خود پوشید و به جای رهانیدن ایرانیان از قیود استبداد داخلی، بند وابستگی به غرب و بیگانگان را نیز بر جامعه ایران تحمیل نمود. روند وابستگی جامعه ایران به غرب با ورود اولین دسته از ایرانیان به مجامع فراماسونری كه در آغاز منحصر به سفرا و محصلان اعزامی به اروپا بود، تشدید شد و رفته رفته با گسترش یافتن شبكه لژهای فراماسونری و افزایش اعضای آن كه عمدتاً از میان طبقات صاحب نفوذ سیاسی، اقتصادی، اجتماعی گزینش می شدند، ابعاد گسترده تری یافت. تجمع تعداد زیادی از رجال قدرتمند در لژهای فراماسونری كه براساس آموزشهای ماسونی ملزم به حمایت از یكدیگر بودند، شبكه ای پنهانی ایجاد كرده بود كه علیرغم ادعای عدم مداخله در امور سیاسی به نحوی فعال در كلیه امور مداخله می نمودند كه به نمونه های بارزی از این مداخلات اشاره خواهد شد. متأسفانه در تاریخنگاری معاصر ایران مسئله حساس و شایان توجهی همچون فراماسونری كه رابطه غیرقابل انكاری با تحولات تاریخ معاصر ایران دارد ناآگاهانه و در مواردی آگاهانه مورد بی توجهی قرار گرفته و از كنار آن به سادگی عبور شده است. این امر نه تنها در بررسی تحولات بلكه در شرح حال نویسی معاصر نیز مورد كم توجهی و غالباً بی توجهی قرار گرفته است به نحوی كه یا ذكری از عضویت رجال دوره های قاجار و پهلوی در كانونهای ماسونی نمی شود و یا فقط به این موضوع اشاره می شود كه فرد موردنظر عضو فراماسونری بوده، همچنانكه ممكن است عضو كتابخانه نیز باشد و به همین سادگی عضویت در فراماسونری آن چنان در سایه اغماض قرار می گیرد كه گویی هیچ تأثیری در كنش اجتماعی - سیاسی شخصیت مورد بحث ندارد. البته این مسئله منحصر به این موضوع نیست، مسایلی از قبیل فعالیت دستگاههای اطلاعاتی بیگانه در ایران، نقش افرادی نظیر اردشیرجی، شاپورجی و. . . یا مطرح نشده و یا با تحریف و تخفیف، تصویری واژگونه از این وقایع ارائه شده است. تبعات چنین بی توجهی عبارتند از نادیده گرفته شدن یكی از عوامل تعیین كننده در وقایع مهم تاریخ معاصر كه منجر به ارائه تحلیل ناقص و بعضاً غیرصحیح از حوادث می شود.
گفتنی است كه منظور از ذكر این مطالب بزرگنمایی درخصوص فراماسونری نیست، فراماسونری یكی از عوامل مؤثر در تحولات است كه باید در كنار سایر عوامل به نحو شایسته مورد بررسی و تعمق قرار گیرد. فقدان یك مفهوم روشن از فراماسونری در بین افراد جامعه و حتی مجامع علمی و دانشگاهی از تبعات دیگر این بی توجهی است كه منجر به كلی گویی، ساده انگاری، و بزرگنمایی در اظهارات و مكتوبات شده است. عده ای فراماسونری را سازمانی پیچیده و مخوف توصیف می كنند و در ذكر مصادیق آن به كلی گویی می پردازند و یا دچار بزرگنمایی و افراط می شوند، عده ای اصل تشكیلات فراماسونری را مثبت تلقی می كنند وتمامی عیوب رابه افراد واعضانسبت می دهند، عده ای نیزراه افراط می پیمایندوعیب افراد را نیزمختص به ایرانیان می دانند و اروپائیان ماسون را افرادی شریف معرفی می كنند. این آشفتگی بیانگر فقدان یك تحلیل جامع وصحیح ازمبانی فراماسونری و تكاپوی سیاسی - اجتماعی آن در ایران است كه شایسته توجه جدی است. درخصوص كم توجهی به نقش فراماسونری درتحولات تاریخ معاصرمعمولاًتوجیهات زیرعنوان می شود:
الف) كمبود اسناد و اطلاعات
لازمه تحقیق درخصوص هر موضوعی دسترسی داشتن به منابع و اسناد و مدارك مربوط به آن است كه متأسفانه درباره فراماسونری به علت اصرار آنان بر پنهانكاری و نهان روشی اطلاعات جامعی در دسترس قرار ندارد. اما این مسئله نمی تواند پاسخ قانع كننده ای به این بی توجهی باشد. اطلاعات ارائه شده در ایران درخصوص فراماسونری اگرچه ناقص است ولی به اندازه ای هست كه بتوان آن را دستمایه یك كار تحقیقی قرار داد. آثاری نظیر فراماسونری و فراموشخانه در ایران اثر اسماعیل رائین علیرغم تمام كاستیهای آن و تمامی ملاحظاتی كه در مورد آن وجود دارد دربردارنده اسناد مهمی است كه بررسی آنها می تواند راهگشای تحقیق درباره این موضوع باشد مضافاً اینكه كتب دیگری نیز قبل و بعد از انقلاب منتشر شده كه هر كدام دربردارنده اطلاعاتی در این خصوص می باشد.
ب) كم اهمیت دانستن موضوع
عده ای كه غالباً یا ماسون هستند و یا اطلاعات جامعی از ماهیت این جمعیت ندارند بر این باورند و یا چنین وانمود می كنند كه فراماسونری اساساً یك حركت اخلاقی است و اصلاً موضوعیت سیاسی ندارد. نگاهی گذرا به عملكرد ماسونها چه از لحاظ فردی و چه از لحاظ تشكیلاتی كه به نمونه هایی از آنها اشاره خواهد شد بی پایه بودن این اظهارات را ثابت می كند. منظور این عده از طرح چنین دیدگاهی كم اهمیت نشان دادن تأثیر فراماسونری در تحولات تاریخ معاصر است و با همین انگیزه از طرح هرگونه بحثی در این زمینه خودداری می كنند. قبل از انقلاب اسلامی، ماسونها حتی الامكان از چاپ هر كتابی بر ضد خود جلوگیری می كردند و با قاطعیت می توان اظهار داشت كه چاپ معدود كتاب و مقاله در این زمینه فقط با حمایت دربار و ساواك برای افرادی نظیر رائین ممكن شد.
اصرار ماسونها بر عدم نشر هر خبر و اثری درباره تشكیلات ماسونی باعث شده بود كه آنان با چاپ آثاری از سوی خود ماسونها نیز كه با هدف دفاع از این جمعیت تألیف می شد مخالفت نمایند، برای نمونه می توان از كتاب فرانماسونری چیست؟ اثر ابراهیم الفت از اعضای تشكیلات فراماسونری نام برد كه به دستور شریف امامی جمع آوری شد و فقط در اختیار ماسونها قرار گرفت. عده ای دیگر كه وابستگی ای به فراماسونری ندارند اما در زمره كسانی قرار می گیرند كه سعی دارند این موضوع را كم اهمیت جلوه دهند افرادی هستند كه در پاسخ به افراط قائلین به نظریه توطئه دچار تفریط شده و با تكیه بر آرا و نظریاتی مانند نظریه بازی ها و. . . قائل به عدم وجود توطئه و یا كم تأثیر بودن آن هستند. تكیه این افراد عمدتاً بر اسناد و یا اطلاعات رسمی است و معتقدند كه اگر توطئه ای هم وجود داشته باشد می بایست در پرتو داده های عینی و اسناد و مدارك تاریخی و بدون جانبداری عاطفی مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. این ایراد بر نظریه توطئه كه به شكلی افراطی و گاه سطحی سعی در نسبت دادن وقایع به عوامل خارجی و مراكز توطئه گر دارد وارد است، اما از سوی دیگر باید درنظر داشت كه با ساده انگاری گرفتار توهم عدم وجود توطئه نیز نشد و نیز باید دانست كه توطئه گران هیچ گاه به شكلی آشكار و عریان اقدام نمی كنند تا بتوان فعالیت آنان را با معیارهای رایج مورد بررسی قرار داد. تحلیل این وقایع باتوجه به رعایت اصول پنهانكاری از سوی دستگاههای اطلاعاتی و مراكز پنهانی توطئه گر، نیاز به شمی قوی دارد كه متوجه شگردهای مختلف توطئه گران بشود. عدم انتشار اسناد مراكز اطلاعاتی و مجامع پنهانی مؤثر در وقایع از جمله اسناد مربوط به انقلاب مشروطه از سوی دولت انگلستان- باتوجه به اینكه در آن كشور پس از مدتی اسناد از حالت محرمانه خارج می شوند و قابلیت انتشار پیدا می كنند - پس از حدود صد سال و یا نابود كردن اسناد مربوط به كودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در سازمان سیا كه مدتی قبل اعلام شده است، علیرغم صحت یا عدم صحت این خبر همگی حاكی از آن است كه انجام توطئه هیچ گاه با شعار و اعلان صریح همراه نبوده است و نخواهد بود. و كشورهای توطئه گر با شگردهای مختلف از قبیل عدم انتشار حقایق، مسخ واقعیتها با انتشار جهت دار اخبار، و نهایتاً از بین بردن و یا مخدوش كردن اسناد و مدارك اصیل حتی الامكان از آشكار شدن حقایق ممانعت می كنند. بنابراین تحلیل وقایع با استناد بر مشهودات جهت داری كه در اختیار افكارعمومی قرارگرفته است هرگز ما رابه كشف حقایق مستور رهنمون نمی گردد. لذا باید سعی نمودكه بدون گرفتارشدن در چنبره نظریه های مختلف با درنظر گرفتن ترفندهای پیچیده بازیگران رویدادهای گوناگون تاریخ معاصرایران، به تحلیل وقایع پرداخت. بعضی از مخالفین نظریه توطئه با مستمسك قرار دادن افراط قائلین به تئوری مزبور كه هر واقعه ای را بدون تحلیل جامع منسوب به دست پنهان توطئه گری مخوف می كنند، سعی دارند كه موضوع توطئه را یا منتفی و یا به صورت موضوعی جانبی و فرعی قلمداد نمایند. موارد مختلفی مانند نقش انگلستان در وقایعی نظیر انقلاب مشروطه، كودتای ۱۲۹۹ و روی كار آوردن رضاخان، و. . . نقش فراماسونری در تحولات تاریخ معاصر ایران به عنوان مصادیق تئوری توطئه از سوی آنان، مورد تردید و یا انكار واقع می شود. نمونه ای از این گونه نگرش به تحولات تاریخ معاصر ایران را می توان در مقاله آقای احمد اشرف در فصلنامه گفتگو شماره ۸ مشاهده كرد كه به جهت ذكر فراماسونری به عنوان یكی از مصادیق عمده مورد علاقه قائلین به نظریه توطئه و ارتباط آن با موضوع مورد بحث، به آن می پردازیم. وی در مقاله خود تحت عنوان «توهم توطئه» درخصوص فراماسونری اظهار داشته است:
در شالوده فكر ایرانی، مراكز پنهانی فراماسونری، بهایی و یهود شبكه درهم تنیده ای تشكیل داده اند كه سیر حوادث و مشی وقایع تاریخ معاصر و شخصیتهای پرنفوذ جهان را همچون عروسكان خیمه شب بازی از پشت پرده هدایت می كند. . . در این میان فراماسونها بیش از دو گروه دیگر درگیر انواع توطئه ها، دسیسه پردازیها و توهم توطئه بوده اند ...

دكتر موسی نجفی - موسی حقانی

منبع : روزنامه کیهان

مطالب مرتبط

خمینی(ره) تجسم زیباشناختی امامت شیعی

خمینی(ره) تجسم زیباشناختی امامت شیعی
گفت‌و‌گو با دکتر فیرحی استاد علوم سیاسی و متخصص در اندیشه سیاسی معاصر اسلام.
یکی از پرسش‌هایی که تحلیل‌گران انقلاب اسلامی می‌کوشند تا درباره چگونگی و چرایی انقلاب اسلامی به آن پاسخ دهند، این است که چگونه از میان گفتمان‌های متنوع و رایج فکری ایران که از دوران مشروطه آغاز شده بودند و به واقع ملت ایران به گونه‌ای تجربیاتی از هرکدام در انبان حافظه تاریخی خود داشت، یک گفتمان، یعنی گفتمان اسلام‌گرایی با زعامت امام خمینی(ره) توانست فضای اجتماعی را به نفع خود تغییر دهد و بخش عظیمی از توده‌ها را به خود جذب کند؟
شاید بتوان این پرسش را این‌‌گونه مطرح کرد که چرا و چگونه «اسلام» توانست انقلاب برپا کند؟ این پرسشی است که هنوز نیازمند پژوهش‌‌های بیشتری درباره تاریخ اندیشه انقلاب اسلامی است.
از این رو، به سراغ دکتر فیرحی استاد علوم سیاسی و متخصص در اندیشه سیاسی معاصر اسلام رفتیم و با وی درباره این پرسش به گفت‌وگو نشستیم.
▪ مبنای شما در تحلیل انقلاب اسلامی چیست؟
ـ پدیده‌های اجتماعی معمولاً پیچیده‌اند و برخی از آنها مثل انقلاب‌ها پیچیده‌ترند. به غیر از این مورد، انقلاب‌ها خصلت چند وجهی هم دارند. انقلاب اسلامی ایران از چند زاویه تحلیل شده است که به مهم‌ترین آنها اشاره می‌کنم؛ یکی از این تحلیل‌ها بر پایه جنبه‌ها و جریان‌های اقتصادی شکل گرفته است.
علاقه‌مندان به این تحلیل، اهمیت قضیه را به سمت روند نوسازی و مشکلات ناشی از آن در ایران می‌برند.
دسته دیگری از تحلیل‌ها درباره انقلاب اسلامی، تحلیل‌های چپ است. این دسته از تحلیل‌گران انقلاب اسلامی را از زاویه شکاف‌های طبقاتی می‌بینند. در این تحلیل، رابطه شهر و روستا و پیدایی طبقات در شهر، در ایران آستانه انقلاب اسلامی به بررسی گذاشته می‌شود.
دسته سوم تحلیل‌ها از زاویه ر‌هایی بخشی، سیاست خارجی و بحث‌های ضد امپریالیستی به انقلاب اسلامی می‌پردازند. در نهایت دسته دیگری از تحلیل‌ها وجود دارند که انقلاب اسلامی را از زاویه اسلام‌گرایی دنبال می‌کنند.
آنچه که در وقوع انقلاب اسلامی اهمیت دارد، ترکیب شدن همه این جریان‌ها و تحلیل‌ها در شرایط انقلاب است. در واقع، در جبهه‌بندی‌های سیاسی – اجتماعی همواره یک اصل وجود دارد که بر مبنای آن «غیریت‌سازی» ایجاد می‌شود. منتها در درون غیریت‌سازی‌های کوچک یک غیریت‌سازی بزرگ هم شکل می‌گیرد.
قاعده معروفی هست که می‌گوید؛ چون همه این جریان‌ها و دیدگاه‌ها، جریان‌هایی بودند که نظام پهلوی را هدف قرار داده بودند و در واقع غیر آن (نظام پهلوی) بودند، آنگاه به تدریج این نگاه شکل می‌گرفت که مخالف مخالف من، موافق من، یا دشمن دشمن من دوست من است.
به همین دلیل، نقطه اشتراک همه این جریان‌ها در سلب نظام پهلوی بوده است. با این همه اگر بخواهیم وزن این جریانات را بسنجیم، به نظر می‌رسد که اندیشه‌های اسلام‌گرایی وزن بیشتری پیدا می‌کنند.
▪ دلیل این امر را در ساخت دینی جامعه ایران یا چیزی دیگر می دانید؟
ـ علت این امر به مسائل دهه ۲۰ برمی‌گردد. دهه ۲۰ دو تجربه تاریخی را پشت سر خود داشت: یکی، انقلاب اجتماعی‌ای بود که به نام مشروطه شناخته می‌شود و دچار ناکامی‌هایی شده بود، به گونه‌ای که بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند هیچ‌یک از فعالان انقلاب مشروطه از پیامدهای آن خرسند نبودند.
یکی از علمای آن دوره هم در این باره این بیان را دارد که سرکه انداختیم، شراب شد؛ یعنی چیز حلالی را می‌جستیم؛ اما چیز نامشروعی پیدا شد.
▪ یعنی برآمدن دولت رضاخان؟
ـ همین‌طور است. دومین تجربه‌ای که در دهه ۲۰ وجود داشت، از قبل دولت رضاخان شکل گرفته بود. هرچند دولت رضاخان مشروعیتی نداشت و تنها بخش کوچکی از مشروطه از آن حمایت کردند، اما این دولت در ذات خود تجربه‌ای را نشان داد و آن این بود که «دولت» مهم است.
تا این زمان، جریان‌های سیاسی – اجتماعی به اهمیت «دولت» پی نبرده بودند. به نظر می‌آید که به‌رغم تمام معضلات و اشکالاتی که دولت مطلقه رضاخان داشت، این نظر در میان روشنفکران رواج پیدا کرده بود که «دولت» مهم است.
به گونه‌ای که هر نوع آرمان اجتماعی باید از مجرای آن (دولت) بگذرد؛ حتی اگر بنا باشد که شریعت هم اجرا شود، آنگاه باید از این مجرا بگذرد. علت این مسئله هم این بود که دولت ملی مدرن، دولتی است که حاکمیت دارد و اگر شریعت هم می‌خواهد اجرا شود، باید به قانون تبدیل شود.
▪ این تحلیل تنها در دیدگاه اسلام‌گرایان وجود داشت یا در گروه‌های دیگر هم بود؟
ـ البته این تحلیل خاص اسلام‌گرایان بود؛ اما در تحلیل مثلاً چپ‌ها هم، اهمیت دولت برجسته می‌شد. اکنون روشن می‌شود که چرا اسلام‌گرایان به دولت حمله می‌کنند.این امر، به دلیل ضد دولت بودن آنها نیست. اتفاقاً دلیل برجسته شدن اهمیت دولت در اندیشه آنها (اسلام‌گرایان) است. از این پس بود که اسلام‌گرایان دریافتند که لازمه اجرای شریعت این است که از طریق کدهای قانونی وارد شود.
البته تجربه موضوعیت یافتن قانون و قانونمند شدن شریعت، در مشروطه هم وجود داشت.
در مشروطه وجود داشت؛ اما در آنجا مشکلی پیدا شده بود. در ساختار مشروطه، شریعت، نهادهای شرعی و در واقع امر شرعی از امر عرفی جدا شده بود. بنابراین، امر شرعی قابلیت قانون‌گذاری نداشت.
شیخ فضل‌الله نوری و آخوند خراسانی، گرچه تفاوت‌هایی در نگاه به این مسئله داشتند؛ اما...
این تفاوت‌ها مهم نیستند. این مهم است که حتی با درکی که روحانیون مشروطه از دولت داشتند، دولت را به حوزه عرف می‌راندند.
در واقع، حوزه قضاء از دولت تفکیک شده بود و امور شرعی قابل قانون‌گذاری نبود؛ اما پس از دولت مطلقه (رضاخان) این بحث ایجاد شد که این دو حوزه (شرع و عرف) تفکیک‌پذیر نیستند.
ریشه این تجربه به یکپارچگی‌ای که در دولت ملی مدرن یا شبه مدرن وجود دارد، برمی‌گردد. چون دولت ملی مدرن یا شبه مدرن توان ارجاع به دو منبع مجزا را نداشت. بنابراین تمام منابع باید در پشت سدی به نام دولت جمع می‌شدند تا همه از این مجرا (دولت) به جامعه منتقل شوند.
درست به همین دلیل بود که بود و نبود دولت، مساوی با بود و نبود شریعت تلقی می‌شد. این تجربه بسیار مهمی است. بنابراین، آن اتفاقی که در دهه ۲۰ رخ داد این‌گونه قابل خلاصه کردن است که: اسلام‌گرایان از تجربه مشروطه ناامید بودند و از اقتدار غیرمذهبی رضاخان هم تجربه خوبی نداشتند و لذا احساس می‌کردند که ملازمه‌ای بین اجرای شریعت و دولت وجود دارد. قبلاً چنین چیزی نبود.
▪ پیشتر از این می‌گفتند که دولت باید اسلام‌پناه باشد.
ـ درست است، اما علما رأساً به اجرای احکام شرعی می‌پرداختند. در واقع در دولت‌های سنتی، سلطان قانون‌گذاری نمی‌کرد؛ اما در دولت مدرن، دولت قانون‌گذاری می‌کند و تفکیک حوزه عرف از شرع امکان‌پذیر نیست؛ چرا که ادعای دولت مدرن آن است که تمام امور جامعه را تحت پوشش قرار می‌دهد.به هر روی از دهه ۲۰ بود که کم‌کم این اندیشه شکل گرفت که شریعت اجرا نمی‌شود، مگر آنکه دولت باشد و هم‌چنین، دولت غیرشرعی مجری شریعت نخواهد بود.
از اینجا بود که ضرورت حکومت اسلامی به عنوان یک امر واجب شکل گرفت؛ چرا که شریعت واجب است و لذا مقدمات واجب هم واجب است.
به این ترتیب، حکومت اسلامی امری واجب است. مثلاً در آثار نواب می‌خوانیم که همه چیز به دولت وابسته است و دولتمردان هم فاسدند و فساد دولتمردان به نوبه خود، باعث فساد جامعه می‌شود. بنابراین، می‌بینیم که تحول بزرگی دارد رخ می‌دهد.
▪ بنابراین، آیا می‌توان گفت که این تحول، یک تلقی مدرن از اسلام بود؟
ـ اصلاً «حکومت اسلامی»، در شکل کنونی خود به نظر می‌آید مفهومی مدرن باشد. از این رو، درست است که مفاهیم کلاسیکی چون «ولایت فقیه» در این زمینه شکل گرفتند؛ اما این دست مفاهیم تا به عرصه تجربه حکومتی بروند، نیازمند فراوری شدن بودند. به این ترتیب، بحث اصلی اسلام‌گرایان این بود که اجرای شریعت، منوط به دولت است و دولت هم فاسد است.
در واقع، تغییر دولت فاسد، مقدمه اجرای شریعت است و روی کار آوردن حاکمان صالح و مشروع اصل است.
در اینجاست که مفهوم حکومت اسلامی برجسته می‌شود و در برابر، مشروعیت دولت موجود می‌شکند؛ زیرا دولت‌های موجود، هرگونه که بوده باشند، به هر حال آن سمپاتی لازم را نسبت به شریعت نداشته‌اند.
در کنار این بحث؛ یعنی برجسته شدن حکومت اسلامی، مفاهیم دیگری هم پیدا شدند.
روشنفکران و علمای این دوره کم‌کم به این امر معتقد می‌شوند که جامعه باید قانون داشته باشد؛ اما از طرفی هم، تجربه مشروطه نشان داده بود که خرد آدمی خیلی قادر به قانون‌گذاری صحیح نیست.
بر این اساس، اسلام‌گرایان این اصل را بنا گذاشتند که تنها قانونی کامل است که شرعی باشد. درست از همین جا بود که در دوره جدید تاریخ ایران، آرمانی به نام حکومت اسلامی مطرح شد .
▪ فضای پدید آمده از این مباحث در میان اسلام‌گرایان، چگونه به گفتمان امام خمینی(ره) در سال ۴۰ به بعد راه یافت. به بیان دیگر؛ این گفتمان چگونه همه‌گیر و هژمونیک شد؟
ـ اشاره کردیم که در دهه ۲۰، مفهوم حکومت اسلامی پیدا شده و نسبت دولت با شریعت جدی شده بود؛ اما به نظر می‌رسد که درک روشنی از حکومت اسلامی وجود نداشت و از سویی هم، یک اتحاد نظری در مورد راهبرد تغییر دولت وجود نداشت.
از سال‌های ۲۰ تا ۴۰ و حتی تا ۵۵ و ۵۷ هم، این اندیشه‌ها در میان اسلام‌گرایان رشد می‌کند، از فداییان اسلام گرفته تا حزب ملل، هیأت‌های موتلفه، مجاهدین خلق و مجاهدین انقلاب اسلامی.
در این میان خط قوی دیگری هم وجود داشت که با توجه به سنت فکری اسلام، برد بیشتری در جامعه پیدا کرد و واقعیت‌های اجتماعی و تحریک اجتماعی را در جهت تغییر دولت دنبال می‌کرد. این امری بود که در اندیشه‌های امام(ره) حضور جدی داشت. البته مرحوم شریعتی و شهید بهشتی هم ایده تحریک اجتماعی را مطرح و در پی آن، ایده «امت و امامت» را دنبال می‌کردند.
▪ مبنای این تحریک اجتماعی چه بود و در واقع ایده «امت و امامت» چگونه به آن مدد می‌رساند؟
ـ این افراد از طرح ایده «امامت»، حاکم صالح را مراد می‌کردند. حاکم صالح هم، حاکم دانا، عادل و پیشرویی بود و همو بود که دولت موجود را، دولت جاهل و جائر می‌دانست.
▪ در ایده «امت و امامت» عدالت یکی (حاکم صالح) و جهالت و ستمگری دیگری (حاکم یا دولت جاهل) چگونه به اثبات می‌رسید و به جامعه تفهیم می‌شد؟
ـ با تقویت کدهایی که در مورد امامت بود؛ یعنی بازسای تقابل‌های تاریخی صدر اسلام تحت عنوان یزید و امام حسین(ع)، به کمک این مسئله می‌آمد؛ اما در این میان، قوی‌ترین تحلیل، از آن امام(ره) است.
امام(ره) یک بحث فقهی دارد و آن شارژ کردن مفهوم «ولایت فقیه» و پیوند زدن آن به حکومت است.
نکته دوم درباره امام(ره)، تلقی ایشان از انقلاب اجتماعی به عنوان مقدمه واجب است.
پرسش اصلی در اینجا این بود که چگونه باید این انقلاب را پیش برد؟ پاسخ امام(ره) این بود: از طریق شارژ کردن واقعیت‌های مذهبی مثل: مساجد، شهادت و... بنابراین در اندیشه امام(ره) دو چیز دارد شفاف می‌شود: یکی؛ نظام (اسلامی) آینده و دیگر؛ پیشبرد یک راهبرد غیرمسلحانه برای رسیدن به انقلاب اجتماعی. امام(ره) در جایی می‌گوید: تبلیغ برنده‌تر از شمشیر است.
این بیان، جوابی به حرکت‌های مسلحانه آن دوران بود.
▪ یعنی گفتمان امام(ره) بر آگاهی بخشی توده‌های مردم همراه با تحریک اجتماعی استوار بود؟
ـ همین‌طور است. انقلاب اجتماعی مورد نظر امام (ره) برد زیادی در جامعه داشت. دلیل عمده آن هم این بود که فعالیت‌های چریکی محدود و خشن بودند و به همین علت، ساواک می‌توانست بر آنها به راحتی کنترل پیدا کند؛ اما روند اجتماعی خیلی قابل کنترل نبود؛ تا دولت به آنها دسترسی پیدا می‌کرد، به خانه‌ها می‌رسیدند.
به دلیل روشن بودن، این راهبرد به سرعت پشتوانه فقهی پیدا می‌کند و از سویی دیگر هم، شخصیت خاص امام(ره) هم بر گسترش آن تاثیر می‌گذارد. به این ترتیب سنت، کاریزما و ضرورت‌های اجتماعی، سبب می‌شوند تا سویه مذهبی انقلاب قوی‌تر مطرح شود. از این‌رو، مهمترین اپوزیسیون دولت پهلوی، گفتمان امام خمینی(ره) بود.
در واقع امام(ره) نشانه‌هایی از سنت، از جمله اجتهاد سنتی، لباس روحانیت و تعابیر فقهی را برای قانع کردن دیگران و نیز آن اتوریته های را که یک مرجع سنتی می‌توانست اعمال کند، داشت.
▪ مطابق تحلیلی که ارائه کردید، تصمیم تاریخی ملت ایران که در انقلاب اسلامی نمود می‌یافت چه بود؟
ـ فکر می‌کنم که پاسخ این پرسش را باید در استعاری شدن شریعت جست‌وجو کرد. درواقع این فضا کل جامعه را پوشش داد. از یاد نبریم که هیچ انقلابی را همه مردم پیش نمی‌برند، انقلابیون آن را راه می‌برند.
در انقلاب اسلامی هم این نکته صادق است. انقلابیون یک دست نیستند. بنابراین آنچه که مهم است، آن دسته از ایده‌های انقلابی است که به‌تدریج استعاری می‌شود و فضای جامعه را مثل یک هوای متراکم اشغال می‌کند؛ یعنی درواقع ما با آن تنفس می‌کنیم.
▪ به هر صورت انقلاب اسلامی براساس خواست تاریخی ملت ایران شکل گرفت. آیا می‌توان گفت که این خواست تاریخی با ایده‌هایی که انقلابیون و در رأس آنها امام(ره) مطرح می‌کردند، در یک نسبت دیالکتیکی قرار گرفتند؟
ـ همین‌طور است؛ اما وقتی از این خواست تاریخی سخن می‌گوییم، باید توجه داشت که این خواست تاریخی اعم است؛ یعنی مربوط به همه کسانی است که نظام و دولت موجود (پهلوی) را نفی می‌کردند. اما این که از میان این گروه‌ها و ایده‌ها، یک ایده فضای استعاری پیدا می‌کند و کل تاریخ را برای پیشبرد ایده امروزش تفسیر می‌کند، به نظر می‌رسد که در گفتمان اسلام‌گرایان قوی‌تر مطرح می‌شود؛
به‌ویژه در روایتی که امام(ره) بازگو و آن را نمایندگی می‌کنند. در شرایط آشفتگی اجتماعی، اگر افرادی یافت شوند که ایده‌هایی را در جهت گونه‌ای دیگر زیستن مطرح کنند، آن‌گاه این ایده آنها به گفتمانی فراگیر تبدیل می‌شود.
هنر رهبران انقلاب‌ها هم این است که با نشان دادن نقاط رهایی، جامعه را در بزنگاه‌های تاریخی یاری‌گر شوند. بخش مهمی از این مسئله؛ یعنی چگونگی مطرح و برجسته شدن یک گفتمان از میان گفتمان‌های موجود، به پیوند تصادف و خلاقیت برمی‌گردد.
بنابراین، شاید در تحلیل انقلاب‌‌ها و از جمله انقلاب اسلامی هم باید این بحث را جدی تلقی کرد که چه کسانی، چه گزاره‌های اطمینان‌آور و رهایی بخشی را برای جامعه به ارمغان می‌آورند.
اتفاقاً این نکته را مسعودی در «مروج‌الذهب» درباره ظهور پیامبر اسلام(ص) هم می‌آورد. به این معنا که در آستانه ظهور پیامبر(ص) خیلی‌ها از وضعیت اجتماعی ناراضی بودند و حتی به‌طور اجمال هم آن را اظهار می‌کردند، مثل پیمان «حلف‌الفضول»؛ اما ایده‌های پیامبر(ص) که به‌تدریج مطرح می‌شود، یکباره فضا را از آن خود می‌کند.
تا اینجا از مجموع سخنان شما دریافتیم که از دهه ۲۰ به بعد، به نوعی «سنت» به عرصه اجتماعی- سیاسی جامعه ایران بازمی‌گردد و به تدریج فضای اجتماعی را به نفع خود استعاری می‌کند. نکته بنیادین این است که «سنت» بنابه یک تلقی، امری ایستاست و لذا از خصلتی فرازمانی و فرامکانی برخوردار است، حتی استمرار آن در طول زمان، نه دگرساز که همگون‌ساز است؛ یعنی سنت همواره عین خود را بازسازی می کند.
▪ با این وصف، «سنت» چگونه قادر به تغییر شرایط و انقلابی شدن است. به بیان بهتر، مفهوم «انقلاب»‌که ریشه در تحولات جهان جدید دارد، چگونه مبنایی پیشامدرن(سنتی) را می‌پذیرد؟
ـ مفهوم «سنت» نیاز به توضیح بیشتری دارد. هم در تحلیل‌های اجتماعی و هم در تحلیل‌های فقهی، هر دو مفهوم سنت را به کار می‌برند. قطع نظر از تحلیل‌های فقهی، سنت مفهومی مدرن است.
چرا سنت مدرن است؟ به این معنا مدرن است که اتفاقی رخ داده که از جنس آنچه که بود، نیست. آنگاه همین اتفاق، در عین اینکه تازگی خود را تعریف می‌کند، غیرتازه بودن رقیب خود را هم اعلام می‌کند.
بنابراین، این‌گونه نبود که سنتی‌ها مفهوم سنت را به‌کار برند؛ چون مدرن‌ها پیدا شدند، آنها (سنتی) هم شکل گرفتند. به همین دلیل سنت امری ایستا نیست.
سنت در درون خود غلیان دارد؛ اما در مواجهه یا در نسبت آن چیزی که سنت نیست، سنت تلقی می‌شود. شاید این بیان کمی گیج‌کننده به‌نظر برسد.
در قدیم خیلی از سنت صحبت نمی‌شد. سخن گفتن از سنت، اتفاقاً در دوران جدید رخ می‌دهد. حالا، وقتی در اینجا از سنت صحبت می‌کنیم، بر این نظریم که اتفاقاتی در ایران رخ داد که پیشتر سابقه نداشت. نه‌تنها در اینجا سابقه نداشت که در جایی دیگر هم سابقه نداشت.این قسمت از اتفاقات به هر دلیلی، با آنچه که در جامعه ما وجود داشت، تعارض پیدا کرد.
هر چند که در دوران مشروطه، علاقه به امور نو و مدرن زیاد بود؛ اما به دلایلی در دوران پهلوی، این امور نو کمابیش غیراطمینان‌آور شدند؛ به این دلیل که در این دوره هر نوع تجددی به نوعی به غربی شدن گره می‌خورد؛ یعنی گفته می‌شد، هر چیزی که جدید است، غربی بوده و غربی هم امری یکدست است؛
از فحشای آن گرفته تا فساد، استثمار و سست شدن ایمان مذهبی جامعه، درواقع نو شدن مساوی با غربی شدن تلقی می‌شد و غربی شدن هم فلسفه‌اش با بی‌حجابی، بی‌دینی و عیاشی حاکمانش گره می‌خورد. در این میان، خرد آدمی هم منفی دیده می‌شد. اگر این‌گونه در نظر بگیریم، از سال‌های ۲۰ به‌‌بعد، نوعی بی‌اعتمادی به عقل بشری یا حداقل عقل تنها پیدا شده بود.
درواقع در آن دوران مردم همه سلب‌ها را به پای خرد ناب می‌گذاشتند. در این شرایط، جامعه احساس می‌کرد که شریعت مطلوبیت‌های زیادی دارد. از همین زاویه بود که شریعت هژمونیک شد و فضای جامعه را تسخیر کرد.
وقتی شریعت این فضا را گرفت-که اوج آن در سال‌های ۴۷-۱۳۴۶ بود- مثلاً در بحث‌های برخی جنبش‌ها نیز می‌شد این را دید که درواقع اکنون، اجتهاد سنتی، انقلابی شده است. برخلاف مجاهدین خلق و دیگران که گمان می‌کردند، سنت و روحانیت قادر به پیشبرد انقلاب نیست.
از این پس بود که بسیاری از روشنفکران به‌صورتی پذیرفتند که این دو امر نه‌تنها تناقضی با هم ندارند؛ بلکه نوعی این همانی دارند.
این بحث، نوعی خوش‌بینی به سنت داد. البته سابقه خوبی که سنت در اذهان جامعه ایران به‌جا گذاشته بود، سبب شد که برخلاف کشورهای دیگر، در ایران انقلاب در گسست از سنت رخ ندهد، بلکه سرنوشت آن در پیوند با سنت و نهادهای سنتی گره بخورد.

وبگردی
(+18) اولین تصاویر از لحظه تکه تکه کردن جسد جمال خاشقجی
(+18) اولین تصاویر از لحظه تکه تکه کردن جسد جمال خاشقجی - با اینکه عوامل اطلاعاتی عربستان، پیش از آغاز عملیات بازداشت و قتل خاشقجی، دوربین‌های امنیتی را از کار انداختند، اما روز گذشته تصاویر زیر در شبکه‌های اجتماعی و همچنین برخی سایت‌های عربی مخالف رژیم سعودی منتشر شده است. هنوز مشخص نیست که این تصاویر، واقعاً مربوط به این جنایت است، یا اینکه آن را شبیه‌سازی و صحنه‌سازی کرده‌اند. و همینطور هیچ مرجع رسمی این تصاویر را تایید نکرده است.
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟ - داستان دلواپسانی که منافع جناحی را بر مصالح مردم و نظام ترجیح می دهند را ببینید.
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا!
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا! - پس از دیدار پرسپولیس و کاشیما، در اولین بازی برگزار شده در ورزشگاه آزادی تغییرات محسوس و عجیبی نسبت به دیدار فینال آسیا دیده می‌شود.
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد - چرا خودرو سازان با وجود مشکلات عرضه بازهم پیش فروش می کنند؟
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
اشراف متواضع!
اشراف متواضع! - افرادی هستند که در دروس زندگی میکنند اما ماشین زیر پایشان پراید است. افرادی که چند ده میلیون از جوجه‌مایه‌دارهای پدرریشو میگیرند که خوب تربیتشان کنند برای مدیر شدن در جمهوری اسلامی و بعد چند هفته در سال هم آنها را می‌برند اردوی جهادی تا از نزدیک ببینند فردا که به لطف جیب پدر در کنکور ترکاندند و مدرک معتبر گرفتند و مدیر شدند قرار است به چه بدبختهای مستضعفی که بخاطر پول نداشتن در آموزش و پرورش رایگان…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز»
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز» - ماجرای تجاوز به آن ماری سلامه، بازیگر زن عرب سریال تلویزیونی صدا و سیمای ایران.
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا - «نورالدین پیرموذن» نماینده سابق اردبیل در مجلس شورای اسلامی که سالهاست در آمریکا زندگی می‌کند چند عکس از خود و همسر جدیدش را در اینستاگرام منتشر کرده است.