جمعه ۴ خرداد ۱۳۹۷ / Friday, 25 May, 2018

شاهی با تازیانه یا شاخه نیلوفر؟


شاهی با تازیانه یا شاخه نیلوفر؟
● تصویر خشایارشا در سنگ‌نگاره تخت جمشید
خدای بزرگ اهورامزداست، كه این زمین را آفرید، كه آن آسمان را آفرید، كه مردم را آفرید، كه خوشبختی مردمان را آفرید، كه خشیارشا را شاه كرد، یكی را شاه بسیاری، یكی را سرور بسیاری."
این بخشی از ترجمه کتیبه خشیارشا در تخت جمشید است. حتمن این روزها ماجرای فیلم ۳۰۰ را شنیده‌اید. فیلمی که به شرح نبرد ایرانی‌ها و اسپارت‌ها می‌پردازد. پادشاه ایرانی این نبرد، همین خشایارشاست.
اما اگر فیلم را دیده باشید و یا تصاویر آن را در سایت‌های مختلف نگاه کرده باشید با چهره‌ی عجیبی از پادشاه هخامنشی و سربازان او رو به رو می‌شوید. خشایارشا نیمه برهنه، با سر و صورتی پوشیده از گوشواره و حلقه تصویر شده است.
شاید در مورد تحریفات تاریخی این فیلم چیزهایی شنیده باشید. در این یادداشت، تصویر خشایارشا را با اتکاء به نقش برجسته‌های تخت جمشید مورد بررسی قرار می‌دهیم.
● آثار خشایارشا در تخت جمشید
پدر خشایارشا داریوش و مادرش آتوسا، دختر کوروش است. او که از حدود سال ۴٨۶ پیش از میلاد به سلطنت رسید، در تخت جشمید یا پارسه، چند یادگار مهم از خود برجای گذاشته است. خشایارشا، کاخ آپادانا را که در زمان داریوش آغاز شده بود به پایان رساند. همچنین دروازه ملل نیز به دست او ساخته شد.
دروازه ملل به اعتقاد بسیاری، یک تالار انتظار برای ورود به پارسه یا تخت جمشید بوده است. در دو طرف این دورازه بزرگ، دو گاو بالدار دیوارهای درگاه را بر پشت خود نگاه داشته‌اند. صورت آنها به سمت غرب است و به این ترتیب به طور نمادین دشت مقابل و واردشوندگان به پارسه را می‌پاییدند.
● نقش برجشته پلکان شمالی کاخ آپادانا
در یکی از نقش برجسته‌های تخت جمشید، خشایارشا به همراه پدرش داریوش دیده می‌شود. این نقش برجسته که اکنون به موزه ملی ایران انتقال یافته است، یکی از مهم‌ترین نقوش تخت جمشید است که مجلس بار عام را در زمان داریوش به تصویر کشیده است. این نقش در اصل برای پلکان شمالی کاخ آپادانا طراحی شده بود ولی مدتی بعد در همان زمان هخامنشی، آن را به گنجینه یا خزانه تخت جمشید منتقل کرده و به جای آن نقش برجسته دیگری نصب کرده‌اند. علت این تغییر مکان هنوز مشخص نیست.
در این نقش‌برجسته نه(٩) شخصیت حضور دارند. پادشاه یا همان داریوش، ولیعهدش خشایارشا، حوله‌دار(یا احتمالا یک مغ) و اسلحه‌دارش و پشت سر آن‌ها هم دو سرباز ایستاده‌اند. مقابل پادشاه یک بزرگ‌زاده و پشت سر او نیز دو سرباز دیگر قرار دارند.
تمام تصاویر در این نقش‌برجسته از نیم رخ تصویر شده‌اند. پادشاه روی تخت پادشاهی راست نشسته است. پاهایش روی یک زیرپایی کوتاه قرار دارد. تخت و زیرپایی، هر دو روی سکویی هستند که از اتاق یا تالار مرتفع‌تر است. ولیعهد یا خشایارشا، پشت‌سر داریوش، روی همان سکو ایستاده است.
پادشاه در یک دست گل نیلوفر و در دست دیگرش عصا گرفته است. گل نیلوفر به احتمال بسیار نشانه و نماد جاودانگی است و دوازده پر آن را در این تصویر نماد دوازده ماه سال می‌دانند. خشیارشا یا ولیعهد نیز که پشت سر پدر ایستاده، در یک دست گل نیلوفر دارد و با دست دیگرش به طرف داریوش اشاره می‌کند.
لباس او مانند لباس داریوش، جامه‌ای است بلند با آستین‌های گشاد که در اطراف کمر و باسن چین می‌خورد. ریش و موی داریوش و خشایارشا از همان الگوی موهای مجعد فیگورهای هخامنشی تبعیت می‌کند. چهره پادشاه و جانشینش در این نگاره، بسیار به یکدیگر شبیه هستند و تفاوت چندانی ندارند.
اصولا در هنر هخامنشی و به‌خصوص در سنگ‌نگاره‌های تخت جمشید، تفاوت چهره‌ها با هم اندک است و شخصیت‌سازی صورت نگرفته است. این شباهت بسیار، برخی را به این نتیجه رسانده که شاید این تصویری کلی و انتزاعی از "پادشاه" باشد و نه داریوش و خشایارشا به طور خاص.
اما گرچه چهره این مردان، از یک قالب و طرح کلی پیروی می‌کند، ولی طراحی آنها برای کاخی که داریوش ساختن آن را آغاز کرد و پسرش آن را به اتمام رساند، ما را به این نتیجه می‌رساند که اشخاص حاضر در این صحنه، داریوش و خشایارشا هستند.
پایین تخت پادشاهی و سکو، دو بخوردان برای سوزاندن چوب‌های خوشبو و معطر کردن هوا قرار دارد. رو به روی پادشاه، بزرگ‌زاده‌ای به حالت احترام کمی خم شده و در حال صحبت، دست خود را مقابل دهان نگاه داشته است.
پشت سر او نیز دو سرباز نیزه‌دار ایستاده‌اند. برخی معتقدند این شخص، مسئول کاخ پادشاهی و یا احتمالا وزیری است که به شاه گزارش رسیدن هدیه‌ها و خراج‌ها را می‌دهد. در مورد مردی که پشت سر خشایارشا ایستاده و در دست خود پارچه یا حوله‌ای نگه داشته است نیز دو نظر متفاوت وجود دارد؛ نظر اول آن است که او حوله‌دار پادشاه است اما نظر دوم با توجه به نوعی سربند و این که او مقابل دهان خود را پوشانده، احتمال می‌دهند فردی روحانی یا مغ باشد که برای جلوگیری از آلوده شدن آتش مقدس، جلو دهان خود را با پارچه‌ای بسته است.
● یونانیان و خشایارشا
در زمان این پادشاه، چند نبرد معروف بین ایرانیان و یونانی‌ها به وقوع پیوست و آتن برای مدتی به تصرف ارتش ایران درآمد به همین دلیل مورخان یونانی و به خصوص هردوت از این پادشاه چندان دل خوشی ندارند و چهره او را با اغراق فراوان تصویر می‌کنند.
هردوت در صحنه ای معروف، خشایارشا را در حالی نشان می‌دهد که پس از غرق شدن کشتی‌هایش، از خشم به دریا تازیانه می‌زند. در حالی که در حجاری‌های تخت جمشید تصویر او را با شاخه‌ای نیلوفر در دست می‌بینیم. کنار زدن ابهامات تاریخی و انتخاب میان یکی از این دو تصویر متضاد، کاری است بسیار دشوار.

بیژن روحانی

منبع : رادیو زمانه

مطالب مرتبط

گذری بر جاذبه های گردشگری شهر دامغان

گذری بر جاذبه های گردشگری شهر دامغان
● تاریخچه شهر دامغان
دامغان در حدود چهارصد سال پیش از میلاد مسیح چنان عظمتی داشت که اشک سوم و تیرداد اشکانی در سال ۲۴۹ پیش از میلاد آن را پایتخت خود اعلام نمودند. این شهر تا قرن دوم میلادی اهمیت خود را حفظ کرد و مرکز ایالت بزرگ قومس بود. برخی ها, طرح این شهر را به هوشنگ نسبت داده اند. این نظریه به واقعیت نزدیکتر است که مردم این منطقه دراطراف رودخانه چشمه علی که در دره کوههای شمالی جاری است اسکان یافتند و مدنیتی را بوجود آوردند. چنانکه نوشته اند, نزدیک به چهارصد سال پیش از میلاد جمعی از مغان در مسیر رود سکنی گزیدند و به همین علت, نخست این منطقه ده مغان نامیده می شده و به مرور زمان و در آخر الامر به دامغان تبدیل گردید. دامغان مدتی پایتخت زمستانی اشکانیان بود و تا کشته شدن یزدگرد, آخرین پادشاه ساسانی موقعیت خود را حفظ کرد. در دوره های حکومت امویان ,عباسیان , طاهریان , سامانیان , سربداران و دیلمیان دامغان از موقعیتی ممتاز برخودار بود .
● مراکز تاریخی و باستانی
▪ عمارت آقامحمدخان وفتحعلی شاه قاجار
استان قومس و علی الخصوص شهر دامغان مورد توجه اولین پادشاه قاجار بود و به همین جهت آغا محمد خان و فتحعلی شاه در چشمه علی دامغان ساختمانهای زیبایی را بنا کردند. این دو ساختمان تقریبا مقابل هم واقع شده اند. در قسمت شمال و در داخل دریاچه, به فاصله حدود پانصد متر از تپه های آبده, ساختمانی است دو طبقه دارای ایوان محصور در آب که فتحعلی شاه قاجار آن را ساخته بود. برای ورود به این بنا باید در ضلع های شرقی و غربی از روی تخته ای که قریب دومتر روی آب قرار داده اند, گذشت. در طبقه تحتانی و فوقانی که ایوان دارد از دو طرف باز می شود. و هر کس در آن بنشیند از دو سو دریاچه را زیر نظر دارد. علاوه بر بنای فوق به فاصله ده متری از ضلع جنوبی دریاچه ساختمانی متعلق به دوره آغامحمدخان قاجار واقع است. ساختمان دارای یک طبقه و یک شاه نشین فوقانی است و این بنا هم از نظر معماری و هم از نظر مکان به زیبایی بنای فتحعلی شاه نیست. اما دارای قدمت می باشد.
▪ عمارت دخترناصرالدین شاه
در قسمت امیر آباد دامغان و در مقابل قلعه, عمارتی وجود دارد که نمای ظاهری آن با نقش و نگار های آجری تزئین شده است. اهالی منطقه, این بنا را به دختر ناصرالدین شاه قاجار نسبت می دهند که زمانی به آنجا تبعید شده بود. نمای اصلی بنا دارای ایوان ورودی و دو ایوان طرفین و ایوان نشیمن در بالای سردر با سقفی چوب نما شده است .
▪ برج پیر علمدار
برج پیر علمدار در شرق شهر دامغان در محله خوریا نزدیک مسجد جامع و مدرسه حاج فتحعلی بیگ واقع گردیده است. این مقبره به سال ۴۱۷ هجری قمری ساخته شده است. ارتفاع این بنا ۱۳ متر, قطر داخلی آن چهار و نیم متر و شهرت آن به دلیل کتیبه ای زیبا با خط کوفی مشبک است. این ساختمان به سبک بنای چهل دختران است. اما نه به ظرافت و زیبایی آن. ساختمان مذکور مقبره محمد بن ابراهیم, پدر ابو حرب بختیار, ممدوح منوچهری دامغانی است. گنبد مذکور سابقا ایوانی داشت که امروزه دیگر اثری از آن وجود ندارد. و در دور ایوان کتیبه ای وجود داشت که در حال حاضر مقدار کمی از آن یادگار مانده است.
▪ گنبد زنگوله
در قرن هفتم هجری در جنوب غربی شهر دامغان بنایی از خشت خام ساخته شده است که در حال حاضر از آن گنبد اثری باقی نمانده است. این بنا دارای ارتفاعی در حدود شش متر و البته از تاق نماهای مقرنس بهره مند است.
▪ مدرسه موسویه
مدرسه موسویه را حاج موسی آقا قاجار در سال ۱۲۷۰ هجری قمری بنا کرد. این مدرسه در محله بالای کوی دباغان دامغان قرار دارد. درجنوب مدرسه مسجدی ساخته شده است که ساختمان آن از آجر و به شکل کثیرالاضلاع است. این مسجد دارای ده اتاق است و از سطح زمین نزدیک یک مترو نیم بلندتراست. تالار فوقانی که روبروی در مدرسه واقع شده است پنج در دارد که درها به طرف حیاط مدرسه باز می شوند. و پشت انها حیاط خلوت قرار دارد. در بعضی مواقع در این حیاط خلوت مجلس درس تشکیل می شود .
▪ مقبره شاهرخ میرزا
این مقبره در ضلع شمال شرقی صحن امام زاده جعفر در شهر دامغان بنا گردیده و به شکل مربع می باشد که طول ضلع خارجی آن پنج متر و طول ضلع داخلی آن چهار متر است . این بنا دارای گنبدی مدور و کوچک است . ارتفاع ساختمان آن در حدود یازده متر است و به نام مقبره شاهرخ میرزا معروف شده است .

وبگردی
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید - عوامل فیلم «سه رخ» با استقبال جعفر پناهی به ایران بازگشتند و جایزه جشنواره فیلم کن را به او رساندند. جعفر پناهی به همراه نادی ساعی ور، برای فیلم "سه رخ" جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم کن امسال را دریافت کردند اما به دلیل آنکه پناهی ممنوعیت قانونی برای خروج از کشور داشت، موفق به حضور در جشنواره و دریافت جایزه نشد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور! - حمله ور شدن ماموران سد معبر شهرداری به ماموران راهنمایی رانندگی
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه - شرور سطح یک که در آخرین اقدام خود یکی از دوستانش را در منطقه ولنجک به قتل رسانده بود؛ در ۵۰۰ متری مرز ترکیه دستگیر شد.
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز!
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز! - ریزش ناگهانی کوه که توسط مسافران به ثبت رسیده است...!
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد - قبل از شروع بازی تیم‌های پرسپولیس و الجزیره یکی از بازیگران سینما کشورمان قصد داشت به همراه همسرش وارد ورزشگاه آزادی شوند که این دو نفر توسط نیروهای انتظامی بازداشت شدند.
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است - فیلم - در ویدئوی زیر بخشی از صحبت های خسرو معتضد، مورخ را می شنوید که نتیجه تحقیقاتش را درباره مومیایی پیدا شده در حرم حضرت عبدالعظیم بیان می کند.
پهلوانان این روزهای ما
پهلوانان این روزهای ما - تصویری زننده و به شدت ناراحت کننده بر جا مانده از مسابقه انتخابی تیم ملی کشتی ایران که به کتک کاری و جنجال کشید. خانواده عبدولی باز هم پای ثابت این درگیری بود که چهره ورزش پهلوانی ایران را تیره کرد
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان - در این ویدئو تشویق اصغر فرهادی و پنه لوپه کروز، خاویر باردم و دیگر عوامل فیلم «همه میﺩﺍنند» در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان را مشاهده می‌کنید.
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم - عوامل فیلم «به وقت شام» روز گذشته با حضور عجیب و رعب آور در پردیس سینمایی کوروش مردم را وحشت زده کردند. در این حرکت تبلیغاتی بازیگران نقش داعش، با گریم و پوشش داعشی ها، سوار بر اسب راهی پردیس سینمایی کوروش شدند و با حضور در مرکز خرید و فودکورت مجموعه، رفتارهای عجیبی نشان دادند که باعث وحشت و اعتراض مردم شد.
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم - این گزارش حاوی تصاویری از بزرگترین مرکز فروش و مصرف مواد مخدر در جنوب شرق تهران است که مخفیانه ضبط شده‌است.
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم - متاسفانه طی یک ماه گذشته دستکم سه نوبت و هر نوبت دستکم 30 اسب باربر متعلق به کولبران در جنگل میرآباد شهرستان اشنویه با شلیک گلوله از پای درآمده‌اند.
سید احمد خمینی معمم شد
سید احمد خمینی معمم شد - سید احمد خمینی فرزند آیت‌الله سید حسن خمینی در حضور جمعی از علما و پدر و پدربزرگ خود در حسینیه جماران معمم شد.
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی!
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی! - امروز عکسی از 5 تماشاگر بازی روز گذشته در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که نشان می‌دهد 5 دختر جوان با گریم‌های عجیب و حرفه‌ای خودشان را به عنوان پسر جا زده و وارد ورزشگاه شده‌اند.
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت - از ملتی که ستون فقراتش شکسته انتظار مقاومت دارید؟ بسیاری از کشور فرار کردند یا جای فرار خود را فراهم آوردند اما ما جای فرار نداریم
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!