چهارشنبه ۲۴ مرداد ۱۳۹۷ / Wednesday, 15 August, 2018

شاهی با تازیانه یا شاخه نیلوفر؟


شاهی با تازیانه یا شاخه نیلوفر؟
● تصویر خشایارشا در سنگ‌نگاره تخت جمشید
خدای بزرگ اهورامزداست، كه این زمین را آفرید، كه آن آسمان را آفرید، كه مردم را آفرید، كه خوشبختی مردمان را آفرید، كه خشیارشا را شاه كرد، یكی را شاه بسیاری، یكی را سرور بسیاری."
این بخشی از ترجمه کتیبه خشیارشا در تخت جمشید است. حتمن این روزها ماجرای فیلم ۳۰۰ را شنیده‌اید. فیلمی که به شرح نبرد ایرانی‌ها و اسپارت‌ها می‌پردازد. پادشاه ایرانی این نبرد، همین خشایارشاست.
اما اگر فیلم را دیده باشید و یا تصاویر آن را در سایت‌های مختلف نگاه کرده باشید با چهره‌ی عجیبی از پادشاه هخامنشی و سربازان او رو به رو می‌شوید. خشایارشا نیمه برهنه، با سر و صورتی پوشیده از گوشواره و حلقه تصویر شده است.
شاید در مورد تحریفات تاریخی این فیلم چیزهایی شنیده باشید. در این یادداشت، تصویر خشایارشا را با اتکاء به نقش برجسته‌های تخت جمشید مورد بررسی قرار می‌دهیم.
● آثار خشایارشا در تخت جمشید
پدر خشایارشا داریوش و مادرش آتوسا، دختر کوروش است. او که از حدود سال ۴٨۶ پیش از میلاد به سلطنت رسید، در تخت جشمید یا پارسه، چند یادگار مهم از خود برجای گذاشته است. خشایارشا، کاخ آپادانا را که در زمان داریوش آغاز شده بود به پایان رساند. همچنین دروازه ملل نیز به دست او ساخته شد.
دروازه ملل به اعتقاد بسیاری، یک تالار انتظار برای ورود به پارسه یا تخت جمشید بوده است. در دو طرف این دورازه بزرگ، دو گاو بالدار دیوارهای درگاه را بر پشت خود نگاه داشته‌اند. صورت آنها به سمت غرب است و به این ترتیب به طور نمادین دشت مقابل و واردشوندگان به پارسه را می‌پاییدند.
● نقش برجشته پلکان شمالی کاخ آپادانا
در یکی از نقش برجسته‌های تخت جمشید، خشایارشا به همراه پدرش داریوش دیده می‌شود. این نقش برجسته که اکنون به موزه ملی ایران انتقال یافته است، یکی از مهم‌ترین نقوش تخت جمشید است که مجلس بار عام را در زمان داریوش به تصویر کشیده است. این نقش در اصل برای پلکان شمالی کاخ آپادانا طراحی شده بود ولی مدتی بعد در همان زمان هخامنشی، آن را به گنجینه یا خزانه تخت جمشید منتقل کرده و به جای آن نقش برجسته دیگری نصب کرده‌اند. علت این تغییر مکان هنوز مشخص نیست.
در این نقش‌برجسته نه(٩) شخصیت حضور دارند. پادشاه یا همان داریوش، ولیعهدش خشایارشا، حوله‌دار(یا احتمالا یک مغ) و اسلحه‌دارش و پشت سر آن‌ها هم دو سرباز ایستاده‌اند. مقابل پادشاه یک بزرگ‌زاده و پشت سر او نیز دو سرباز دیگر قرار دارند.
تمام تصاویر در این نقش‌برجسته از نیم رخ تصویر شده‌اند. پادشاه روی تخت پادشاهی راست نشسته است. پاهایش روی یک زیرپایی کوتاه قرار دارد. تخت و زیرپایی، هر دو روی سکویی هستند که از اتاق یا تالار مرتفع‌تر است. ولیعهد یا خشایارشا، پشت‌سر داریوش، روی همان سکو ایستاده است.
پادشاه در یک دست گل نیلوفر و در دست دیگرش عصا گرفته است. گل نیلوفر به احتمال بسیار نشانه و نماد جاودانگی است و دوازده پر آن را در این تصویر نماد دوازده ماه سال می‌دانند. خشیارشا یا ولیعهد نیز که پشت سر پدر ایستاده، در یک دست گل نیلوفر دارد و با دست دیگرش به طرف داریوش اشاره می‌کند.
لباس او مانند لباس داریوش، جامه‌ای است بلند با آستین‌های گشاد که در اطراف کمر و باسن چین می‌خورد. ریش و موی داریوش و خشایارشا از همان الگوی موهای مجعد فیگورهای هخامنشی تبعیت می‌کند. چهره پادشاه و جانشینش در این نگاره، بسیار به یکدیگر شبیه هستند و تفاوت چندانی ندارند.
اصولا در هنر هخامنشی و به‌خصوص در سنگ‌نگاره‌های تخت جمشید، تفاوت چهره‌ها با هم اندک است و شخصیت‌سازی صورت نگرفته است. این شباهت بسیار، برخی را به این نتیجه رسانده که شاید این تصویری کلی و انتزاعی از "پادشاه" باشد و نه داریوش و خشایارشا به طور خاص.
اما گرچه چهره این مردان، از یک قالب و طرح کلی پیروی می‌کند، ولی طراحی آنها برای کاخی که داریوش ساختن آن را آغاز کرد و پسرش آن را به اتمام رساند، ما را به این نتیجه می‌رساند که اشخاص حاضر در این صحنه، داریوش و خشایارشا هستند.
پایین تخت پادشاهی و سکو، دو بخوردان برای سوزاندن چوب‌های خوشبو و معطر کردن هوا قرار دارد. رو به روی پادشاه، بزرگ‌زاده‌ای به حالت احترام کمی خم شده و در حال صحبت، دست خود را مقابل دهان نگاه داشته است.
پشت سر او نیز دو سرباز نیزه‌دار ایستاده‌اند. برخی معتقدند این شخص، مسئول کاخ پادشاهی و یا احتمالا وزیری است که به شاه گزارش رسیدن هدیه‌ها و خراج‌ها را می‌دهد. در مورد مردی که پشت سر خشایارشا ایستاده و در دست خود پارچه یا حوله‌ای نگه داشته است نیز دو نظر متفاوت وجود دارد؛ نظر اول آن است که او حوله‌دار پادشاه است اما نظر دوم با توجه به نوعی سربند و این که او مقابل دهان خود را پوشانده، احتمال می‌دهند فردی روحانی یا مغ باشد که برای جلوگیری از آلوده شدن آتش مقدس، جلو دهان خود را با پارچه‌ای بسته است.
● یونانیان و خشایارشا
در زمان این پادشاه، چند نبرد معروف بین ایرانیان و یونانی‌ها به وقوع پیوست و آتن برای مدتی به تصرف ارتش ایران درآمد به همین دلیل مورخان یونانی و به خصوص هردوت از این پادشاه چندان دل خوشی ندارند و چهره او را با اغراق فراوان تصویر می‌کنند.
هردوت در صحنه ای معروف، خشایارشا را در حالی نشان می‌دهد که پس از غرق شدن کشتی‌هایش، از خشم به دریا تازیانه می‌زند. در حالی که در حجاری‌های تخت جمشید تصویر او را با شاخه‌ای نیلوفر در دست می‌بینیم. کنار زدن ابهامات تاریخی و انتخاب میان یکی از این دو تصویر متضاد، کاری است بسیار دشوار.

بیژن روحانی

منبع : رادیو زمانه

مطالب مرتبط

عمارت عالی قاپو

عمارت عالی قاپو
عمارت عالی قاپو در اوایل قرن یازدهم هجری و به فرمان شاه‏ عباس اول ساخته شده است. شاهان صفوی؛ سفیران و شخصیت های عالی‏قدر را در این کاخ به حضور می‏پذیرفته اند. این کاخ دارای ۵ طبقه است که هر طبقه تزئینات مخصوص به خود را دارد. در زمان شاه‏ عباس دوم به بنای اصلی، قسمت هایی افزوده شده است.
شاه و میهمانانش از تالار همین عمارت، مناظر، چوگان، چراغانی، آتش‏بازی و نمایش های میدانی را تماشا می ‏کرده اند. این‌ قصر که‌ "دولتخوانه‌ مبارکه‌ نقش‌ جهان" ، "قصر دولتخوانه" و "تالار عالی مکان" نیز نامیده میشده‌، نمونه ‌منحصر به‌ فردی‌ از معماری‌ کاخ‌های‌ عهد صفوی‌ است‌. مینیاتورهای‌ هنرمندانه‌ رضا عباسی‌ -هنرمند‌ معروف‌ عهد شاه‌ عباس‌- نقاشی‌های‌ گل‌ و بوته‌، شاخ‌ و برگ‌، اشکال‌ وحوش‌ و طیور و گچ‌ بری های‌ زیبای‌ آن‌ به‌ شکل‌ انواع‌ جام‌ و صراحی‌ در تاق‌ها و دیوارها تعبیه‌ شده‌ است.
صائب تبریزی در پایان بنای این تالار قصیده قرایی سروده و تقدیم به شاه عباس نموده که ابیاتی از آن اینچنین است:
منت ایزد را که از لطف خدای مستعان
عالم افسرده شد از باد نوروزی جوان
جوهر تیغ شجاعت، شاه عباس آنکه هست
نور عالمگیری از سیمای اقبالش عیان
چون شد از تعمیر دلها فارغ از توفیق حق
کرد تالار فلک قدری بنا در اصفهان
گرچه چندین نقش موزون داشت در هر گوشه ای
زین عمارت شد بلند آوازه "نقش جهان"
تا بود خورشیدِ تابان، شمسه ی طاق سپهر
جلوه گاه سایه ی حق باد این عالی مکان (صائب)
عالی قاپو بنا به تحقیق آنوبانینی به دو صورت تلفظ گردیده که برای هر کدام وجه تسمیه‏ ای گفته شده است. آنچه بیشتر در محاورات و مکاتبات متداول می باشد عالی قاپو است که مرکب از کلمه عالی و قاپوی ترکی به معنی "در" می باشد. یعنی باب عالی! همان طور که در عثمانی باب عالی معمول بوده، بین ایرانیان شیعه هم چنین بابی وجود داشته که مانند باب عالی عثمانیه، مورد احترام بوده و از این رو کلیه کسانی که می خواستند وارد عالی قاپو شوند باید خم شده، آستانه را بوسیده و داخل شوند، به طوری که حتی شاه عباس هم هنگام دخول به این عمارت از اسب پیاده می شده است. گذشته از این، عالی قاپو محل تحصن مقصران و گناهکاران بوده و هر گناهکاری که وارد درب عالی قاپو می گردیده کسی نمی توانست او را از آنجا بیرون بیاورد مگر به امر شاه صفوی و خلاصه اینکه عالی قاپو همان احترامی را داشت که باب عالی در عثمانی داشته.
اما عده ای که آنرا علی قاپو نوشته ‏اند؛ معتقدند هنگامیکه شاه عباس کبیر درب نقره را برای بارگاه حضرت امیرالمومنین علیه السلام به نجف برد و نصب کرد، دری را که پیش از آن در آنجا نصب شده بود برای تبرک به اصفهان آورد و در عالی قاپو نصب کرد. از این جهت آنرا علی قاپو و یا قاپی نامیده اند که این در منسوب به بارگاه امام علی (ع) است. از این رو مورد احترام شاه و مردم بوده و حتی تا چند سال پیش، مردم در اطراف آنجا آش‏ ها می ‏پختند و نذوراتی می کردند و به زنجیر جلو در مزبور، رشته هایی به عنوان دخیل می ‏بستند.
احتمالا بنیان عمارت عالی قاپو از زمان سلطنت سلاجقه بوده که در زمان صفویه بازسازی شده آن همه زیبایی و شکوه در آن اعمال گردیده. چون این کاخ در مقابل باب عالی عثمانی ‏ها قرار داشته فوق العاده در جهت عظمت و زیبائی آن همت مصروف داشته‏ اند. کاخ عالی قاپو، دارای سه طبقه و هر طبقه نیز به دو طبقه تقسیم شده که در واقع شش طبقه می شود. گاهی خود بام را هم یک طبقه حساب کرده‏ اند و می گویند عالی قاپو هفت طبقه است. ارتفاع آن ۴۸ متر و در ۲۸ متری دارای ایوان بزرگی است که در میان ستون های آن حوض مسی قرار دارد و آب از آن فوران می کرده است. گچبری و نقاشیهای عالی اطاق‏ های متعدد آن، هر بیننده را خیره می کند که بیشتر این گچبری ها به شکل ساغر و جام های شراب است. این کاخ در غرب میدان نقش جهان قرار داشته و در مقابل آن، مسجد شیخ لطف الله واقع شده است.
شاه عباس کبیر بیشتر وقت خود را در این قصر بسر می برده و پذیرایی ‏های رسمی را نیز به همینجا اختصاص داده و از بالای تالار؛ سان قشون و پیشکش های سفرا و چوگان بازی و یا نمایش پهلوانان را تماشا می کرده است.
آنچه عالی قاپو را در عدد آثار باشکوه و بسیار نفیس قرار داده؛ علاوه بر مینیاتورهای رضا عباسی، گچبری های آخرین طبقه است که به "اتاق موسیقی" یا "اتاق صوت" نیز معروف است. در این قسمت از کاخ، شکل انواع جام و صراحی در دیوار تعبیه شده که ساختن و پرداختن این اشکال به غیر از نمایش زیبایی، خلاقیت و ابتکار هنرمندان گچکار، برای این بوده که انعکاسات حاصل از نغمه های نوازندگان و اساتید موسیقی، به وسیله این اشکال گرفته شده و صداها طبیعی و بدون انعکاس به گوش برسند.

وبگردی
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند!
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند! - فیلم - مدتی قبل حجت الاسلام زائری مهمان خبرآنلاین بود و در کافه خبر به بررسی مسایل فرهنگی و اجتماعی ایران و نقش روحانیت در جامعه پرداخت.
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ - فیلم - چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ پاسخ این سوال را در ویدئوی زیر ببینید.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
۳ یا ۶ ماه دیگر گفتگو‌های ایران و آمریکا شروع می‌شود
۳ یا ۶ ماه دیگر گفتگو‌های ایران و آمریکا شروع می‌شود - به گفته امیر احمدی، مقامات ایران موضعی گرفته‌اند که توجیه انجام مذاکرات بر سر توافق هسته‌ای را سخت می‌کند. آن‌ها در حال حاضر درباره مسائلی، از جمله یمن، و احتمالا بزودی درباره سوریه، گفتگو می‌کنند. بنابراین، به جای توافق هسته‌ای، آن‌ها به احتمال زیاد درباره سایر مسائل، بخصوص مسائل منطقه‌ای، گفتگو خواهند کرد.
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد!
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد! - سحر تبر سال گذشته برای اولین بار در رسانه‌های جهان دیده شد. گمانه زنی می‌شد که او برای شباهت پیدا کردن به آنجلینا جولی ۵۰ عمل جراحی داشته است. اما او در نهلایت شبیه شخصیت "عروس مرده" تیم برتون به نظر می‌رسید.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.