پنج شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶ / Thursday, 22 February, 2018

شاهی با تازیانه یا شاخه نیلوفر؟


شاهی با تازیانه یا شاخه نیلوفر؟
● تصویر خشایارشا در سنگ‌نگاره تخت جمشید
خدای بزرگ اهورامزداست، كه این زمین را آفرید، كه آن آسمان را آفرید، كه مردم را آفرید، كه خوشبختی مردمان را آفرید، كه خشیارشا را شاه كرد، یكی را شاه بسیاری، یكی را سرور بسیاری."
این بخشی از ترجمه کتیبه خشیارشا در تخت جمشید است. حتمن این روزها ماجرای فیلم ۳۰۰ را شنیده‌اید. فیلمی که به شرح نبرد ایرانی‌ها و اسپارت‌ها می‌پردازد. پادشاه ایرانی این نبرد، همین خشایارشاست.
اما اگر فیلم را دیده باشید و یا تصاویر آن را در سایت‌های مختلف نگاه کرده باشید با چهره‌ی عجیبی از پادشاه هخامنشی و سربازان او رو به رو می‌شوید. خشایارشا نیمه برهنه، با سر و صورتی پوشیده از گوشواره و حلقه تصویر شده است.
شاید در مورد تحریفات تاریخی این فیلم چیزهایی شنیده باشید. در این یادداشت، تصویر خشایارشا را با اتکاء به نقش برجسته‌های تخت جمشید مورد بررسی قرار می‌دهیم.
● آثار خشایارشا در تخت جمشید
پدر خشایارشا داریوش و مادرش آتوسا، دختر کوروش است. او که از حدود سال ۴٨۶ پیش از میلاد به سلطنت رسید، در تخت جشمید یا پارسه، چند یادگار مهم از خود برجای گذاشته است. خشایارشا، کاخ آپادانا را که در زمان داریوش آغاز شده بود به پایان رساند. همچنین دروازه ملل نیز به دست او ساخته شد.
دروازه ملل به اعتقاد بسیاری، یک تالار انتظار برای ورود به پارسه یا تخت جمشید بوده است. در دو طرف این دورازه بزرگ، دو گاو بالدار دیوارهای درگاه را بر پشت خود نگاه داشته‌اند. صورت آنها به سمت غرب است و به این ترتیب به طور نمادین دشت مقابل و واردشوندگان به پارسه را می‌پاییدند.
● نقش برجشته پلکان شمالی کاخ آپادانا
در یکی از نقش برجسته‌های تخت جمشید، خشایارشا به همراه پدرش داریوش دیده می‌شود. این نقش برجسته که اکنون به موزه ملی ایران انتقال یافته است، یکی از مهم‌ترین نقوش تخت جمشید است که مجلس بار عام را در زمان داریوش به تصویر کشیده است. این نقش در اصل برای پلکان شمالی کاخ آپادانا طراحی شده بود ولی مدتی بعد در همان زمان هخامنشی، آن را به گنجینه یا خزانه تخت جمشید منتقل کرده و به جای آن نقش برجسته دیگری نصب کرده‌اند. علت این تغییر مکان هنوز مشخص نیست.
در این نقش‌برجسته نه(٩) شخصیت حضور دارند. پادشاه یا همان داریوش، ولیعهدش خشایارشا، حوله‌دار(یا احتمالا یک مغ) و اسلحه‌دارش و پشت سر آن‌ها هم دو سرباز ایستاده‌اند. مقابل پادشاه یک بزرگ‌زاده و پشت سر او نیز دو سرباز دیگر قرار دارند.
تمام تصاویر در این نقش‌برجسته از نیم رخ تصویر شده‌اند. پادشاه روی تخت پادشاهی راست نشسته است. پاهایش روی یک زیرپایی کوتاه قرار دارد. تخت و زیرپایی، هر دو روی سکویی هستند که از اتاق یا تالار مرتفع‌تر است. ولیعهد یا خشایارشا، پشت‌سر داریوش، روی همان سکو ایستاده است.
پادشاه در یک دست گل نیلوفر و در دست دیگرش عصا گرفته است. گل نیلوفر به احتمال بسیار نشانه و نماد جاودانگی است و دوازده پر آن را در این تصویر نماد دوازده ماه سال می‌دانند. خشیارشا یا ولیعهد نیز که پشت سر پدر ایستاده، در یک دست گل نیلوفر دارد و با دست دیگرش به طرف داریوش اشاره می‌کند.
لباس او مانند لباس داریوش، جامه‌ای است بلند با آستین‌های گشاد که در اطراف کمر و باسن چین می‌خورد. ریش و موی داریوش و خشایارشا از همان الگوی موهای مجعد فیگورهای هخامنشی تبعیت می‌کند. چهره پادشاه و جانشینش در این نگاره، بسیار به یکدیگر شبیه هستند و تفاوت چندانی ندارند.
اصولا در هنر هخامنشی و به‌خصوص در سنگ‌نگاره‌های تخت جمشید، تفاوت چهره‌ها با هم اندک است و شخصیت‌سازی صورت نگرفته است. این شباهت بسیار، برخی را به این نتیجه رسانده که شاید این تصویری کلی و انتزاعی از "پادشاه" باشد و نه داریوش و خشایارشا به طور خاص.
اما گرچه چهره این مردان، از یک قالب و طرح کلی پیروی می‌کند، ولی طراحی آنها برای کاخی که داریوش ساختن آن را آغاز کرد و پسرش آن را به اتمام رساند، ما را به این نتیجه می‌رساند که اشخاص حاضر در این صحنه، داریوش و خشایارشا هستند.
پایین تخت پادشاهی و سکو، دو بخوردان برای سوزاندن چوب‌های خوشبو و معطر کردن هوا قرار دارد. رو به روی پادشاه، بزرگ‌زاده‌ای به حالت احترام کمی خم شده و در حال صحبت، دست خود را مقابل دهان نگاه داشته است.
پشت سر او نیز دو سرباز نیزه‌دار ایستاده‌اند. برخی معتقدند این شخص، مسئول کاخ پادشاهی و یا احتمالا وزیری است که به شاه گزارش رسیدن هدیه‌ها و خراج‌ها را می‌دهد. در مورد مردی که پشت سر خشایارشا ایستاده و در دست خود پارچه یا حوله‌ای نگه داشته است نیز دو نظر متفاوت وجود دارد؛ نظر اول آن است که او حوله‌دار پادشاه است اما نظر دوم با توجه به نوعی سربند و این که او مقابل دهان خود را پوشانده، احتمال می‌دهند فردی روحانی یا مغ باشد که برای جلوگیری از آلوده شدن آتش مقدس، جلو دهان خود را با پارچه‌ای بسته است.
● یونانیان و خشایارشا
در زمان این پادشاه، چند نبرد معروف بین ایرانیان و یونانی‌ها به وقوع پیوست و آتن برای مدتی به تصرف ارتش ایران درآمد به همین دلیل مورخان یونانی و به خصوص هردوت از این پادشاه چندان دل خوشی ندارند و چهره او را با اغراق فراوان تصویر می‌کنند.
هردوت در صحنه ای معروف، خشایارشا را در حالی نشان می‌دهد که پس از غرق شدن کشتی‌هایش، از خشم به دریا تازیانه می‌زند. در حالی که در حجاری‌های تخت جمشید تصویر او را با شاخه‌ای نیلوفر در دست می‌بینیم. کنار زدن ابهامات تاریخی و انتخاب میان یکی از این دو تصویر متضاد، کاری است بسیار دشوار.

بیژن روحانی

منبع : رادیو زمانه

مطالب مرتبط

گنبدسلطانیه، هفتمین اثر جهانی کشور در یونسکو


گنبدسلطانیه، هفتمین اثر جهانی کشور در یونسکو
گنبد هشت‌ضلعی سلطانیه با بیش از ۵۴ متر ارتفاع سومین گنبد آجری جهان در بیست و نهمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر دوربان کشور آفریقای جنوبی در ۱۹ تیرماه سال جاری به‌عنوان هفتمین اثر تاریخی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. کمیته میراث جهانی بعد از ارائه گزارش کارشناس ایکوموس (شورای حفاظت از محوطه‌ها و بناهای تاریخی) با اکثریت آرا و بدون هیچ مخالفتی گنبد سلطانیه را در فهرست میراث جهانی به ثبت رساند. در این اجلاس ۷۰۰ کارشناس از ۱۸۰ کشور جهان حضور داشتند.
نزدیکی‌های شهرستان زنجان، دشت سرسبزی در میانه فلات ایران، آرمیده است. سرزمینی که روزگاری قلمرو ساکاراتی‌های جنگاور بوده و در دوره‌های متفاوت تاریخی، مورد توجه حکومت بوده است. هفتصد سال پیش، ارون (از جانشینان هلاکوخان مغول) را افسون می‌کند و فرزند او الجایتو (سلطان محمد خدابنده)، رویای ایجاد شهری بزرگ در این دشت را تحقق می‌بخشد.
ارگی باشکوه، با آرامگاه رفیع که اکنون سومین گنبد بلند جهان است. گنبد درخشان فیروزه‌ای رنگ، در میانه دشت‌آباد سلطانیه...
گنبدسلطانیه بعد از کلیسای جامع مریم‌مقدس در فلورانس ایتالیا و مسجد ایاصوفیه استانبول سومین بنای عظیم آجری در جهان به شمار می‌رود. این گنبد تجلی‌گاه هنر و معماری دوران ایلخانی است که در اواخر قرن هشتم به دستور سلطان محمد خدابنده ساخته شده است. این بنای تاریخی که در ۳۰ کیلومتری شهر زنجان جای گرفته، بیش از ۷۰۰ سال قدمت دارد و از آجرکاری، کاشیکاری و معماری منحصربه‌فرد برخوردار است.
گنبدسلطانیه بعد از میدان نقش جهان، تخت‌جمشید، زیگورات چغازنبیل، تخت‌سلیمان، پاسارگاد و ارگ‌بم هفتمین اثر ایران محسوب می‌شود که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.
پیش‌تر پرونده کاملی برای ثبت این اثر از سوی ایران در اختیار یونسکو قرار گرفته بود تا در جلسه کمیته میراث جهانی ارائه شود. هر اثری که از سوی کمیته میراث جهانی در فهرست یونسکو جای می‌گیرد به یک اثر جهانی تبدیل می‌شود و مورد حمایت و حفاظت فنی، کارشناسی و مالی بین‌المللی تمام کشورهای جهان قرار می‌گیرد.
هر سال محوطه‌های جدیدی به فهرست یونسکو افزوده می‌شود. این محوطه‌ها از سوی کشورهای عضو معرفی و ثبت آنها از سوی دو هیئت مشاوره‌ای بررسی می‌شود. ایکوموس (شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌ها) برای محوطه‌های فرهنگی و ا.یو.سی.ان (اتحادیه جهانی حفاظت) برای محوطه‌های طبیعی و ایکروم (مرکز بین‌المللی مطالعه حفاظت و بازسازی اموال فرهنگی) هم نظر خود را در این مورد ارائه می‌دهد و به آموزش متخصصان این حوزه کمک می‌کند.
به گزارش خبرگزاری میراث خبر با اعلام به ثبت رسیدن گنبدسلطانیه در فهرست میراث جهانی یونسکو، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری زنجان هم تلاش‌هائی را برای ایجاد زیرساخت‌های سرمایه‌گذاری آغاز کرده است. استان زنجان با کمبود مراکز اقامتی روبه‌رو است و در این استان در حال حاضر تنها ۶ هتل وجود دارد که در مجموع ۲۶۹ تخت اقامتی را برای گردشگران فراهم می‌آورد.
یحیی محمدی، رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این استان عقیده دارد که پس از ثبت، هتل سازان خارجی زیادی برای سرمایه‌گذاری به این منطقه می‌آیند. به همین دلیل باید زیرساخت‌های اولیه را برای حضور آنها در زنجان ایجاد کرد.
علی‌اصغر میرفتاح، باستان‌شناس و رئیس هیئت کاووش درباره اهمیت این بنا و محوطه سلطانیه می‌گوید: ”اهمیت تاریخی سلطانیه نه تنها به‌عنوان یک پایتخت ایلخانی که به‌عنوان یکی از اولین سکونت‌گاه‌های بشری در ایران است. کشف بقایای متعلق به اواخر هزاره پنجم قبل از میلاد به اهمیت این منطقه افزوده است.“
میرفتاح معتقد است بقایائی از دوران سلجوقی زیر گنبدسلطانیه وجود دارد ولی این آثار از اهمیت کمتری نسبت به گنبدسلطانیه برخوردار است. هر چند در فصول مختلف کاوش در این منطقه بقایای متنوعی از دوران سلجوقی در اطراف گنبد به‌دست آمده است.
میرفتاح نگاه تخصصی و جهانی به گنبدسلطانیه را یکی از عواقب ثبت در فهرست آثار فرهنگی جهان می‌داند و می‌گوید: ”نباید در نگهداری گنبدسلطانیه به تجربیات سنتی اکتفا کرد. آسیب‌شناسی و آسیب‌نگاری این بنا از اولویت‌های برنامه مدیریتی گنبدسلطانیه است اما شناخت شهر قدیم سلطانیه و آثار حاشیه‌ای در محوطه ارگ که همواره با بنای گنبد در ارتباط بوده است؛ یکی از نکات مهمی است که با ثبت این اثر در فهرست آثار جهانی باید مدنظر قرار گیرد.
امروزه، بیشتر کاشی‌های این گنبد آجری، فرو ریخته‌اند و از رنگ درخشنده‌اش، جز چند لکه باقی‌نمانده است. چندین سال است که گروهی از کارشناسان و پژوهشگران خبره، در این ناحیه مشغول تحقیق و فعالیت هستند. میرفتاح درباره این گروه می‌گوید: ”۱۸ سال است که فعالیت ما آغاز شده، و از ۱۶ سال پیش پژوهش هم به‌طور جدی به آن افزوده شده است. اجراء مرمت، بیش از این سابقه دارد و به پیش از انقلاب باز می‌گردد. در حال حاضر، گروهی ۶، ۷ نفره در حال پژوهش و فعالیت در زمینه‌های متفاوت هستند.“
محب‌علی، رئیس پژوهش گنبدسلطانیه از مشکلاتی که بر سر راه این پروژه قرار داشته می‌گوید: ”به ما فشار می‌آورند که گنبد را زودتر کاشی کنیم و بدون آگاهی از ضرورت مراحل پژوهشی، ما را تهدید می‌کردند که اگر نمی‌توانیم گنبد را کاشی کنیم، بودجه‌مان قطع خواهد شد. آن چه من و همکارانم در پاسخ می‌توانستیم بگوئیم، این بود که دانش کافی برای این‌کار را نداریم و به محض کسب آن، گنبد کاشی خواهد شد.“
این گروه حدود ۵ سال روی لعاب کاشی و جنس مناسب برای مرمت کار کرده است، و حالا به مرحله چیدن کاشی رسیده است. میرفتاح می‌گوید: ”اگر از حمایت کافی برخوردار باشیم، کار کاشی کردن گنبد تا ۲ سال دیگر به پایان می‌رسد.“
ثبت این اثر بزرگ در فهرست آثار جهانی، نشان می‌دهد که چشمان جهان، به‌دنبال چیزی ورای ظاهر جذاب و بزک شده گنبد است. این بنا نباید به خاطر از دست دادن جذابیت کودکانه رنگ فیروزه‌ای، مورد بی‌مهری واقع شود.
این گروه کارشناسی، درباره فعالیت کنونی خود می‌گوید که در پی بازسازی برج و باروی ارگ است، تا آن را به‌عنوان یک نماد شهری در بیاورد، و به این منظور بیشتر از خانه‌های داخل سایت را خریداری و آزادسازی کرده، و برای خرید باقی‌مانده‌اش نیز اقدام نموده است. محب‌علی، با تأکید بر ضرورت نگاه کردن به سلطانیه به‌عنوان یک ارگ و مجموعه شهری، می‌گوید که هم‌اکنون در پی بازسازی شبکه شهری سلطانیه، دانه‌های تعریف شده مسجدجامع، بازار و... پیدا می‌شوند و بعد به‌طور کامل بازسازی می‌شود.
با نگاه کوتاهی به فعالیت‌های انجام شده و فعالیت‌هائی که در حال پی‌گیری هستند، و با توجه به این‌که توجه و حمایت‌های بین‌المللی از این پس همراه و یارای این گروه خواهد بود، انتظار می‌رود که در زمانی مناسب شاهد ارگ سلطانیه، به‌عنوان یک سایت تاریخی کامل و پرشکوه باشیم.
سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران در نظر دارد در سال آینده یکی دیگر از آثار تاریخی کشور را به ثبت برساند که این اثر یکی از سه محوطه شوش، کلیسای تاتائوس سن استپانوس در آذربایجان شرقی و غربی یا مقبره قابوس بن وشمگیر در شهرستان گرگان است.


وبگردی
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری - دگرديسي‌هاي فراواني در ايران صورت گرفته‌است؛ اصولگرايان اصلاح‌طلب شده‌اند، تحول‌طلبان محافظه‌كار شده‌اند، مسئولان پاسخ ناكارآمدي‌هاي خود را از مردم مي‌خواهند و در تازه‌ترين نوع اين استحاله‌ها فردي كه بسياري مدعي هستند او برآمده از مهندسي انتخابات است با ارسال نامه به رهبرمعظم انقلاب درخواست برگزاري انتخاباتي آزاد، زودهنگام و به دور از مهندسي كرده‌است! محموداحمدي‌نژاد همان پديده خانمان براندازي كه براي…
سیف و بازی تکراری غیر مجازها !
سیف و بازی تکراری غیر مجازها ! - حرفهای تکرای بانک مرکزی در مورد صرافی ها و موسسات مالی غیر مجاز با یک جستجوی ساده در اینترنت.
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز - فیلم - زهرا خوش نواز در گفتوگو با یورونیوز از مراحلی که برای آماده سازی ظاهرش طی کرد تا با چهره‌ای متفاوت وارد استادیوم شود گفت. او می‌گوید: «زمانی که از تونل گذر کردم و وارد ورزشگاه شدم و چشمانم به چمن ورزشگاه افتاد گریه‌ام گرفت.»
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش - باز هم زیر گرفتن ماموران امنیتی و نیروی انتظامی توسط یک ماشین دیگر سواری توسط اراذل خیابان گلستان هفتم
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای - به دنبال سقوط هواپیمای تهران-یاسوج ویدیو لحظه مواجه خانواده های جانباختگان را با وزیر مشاهده می کنید.
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو - تصاویری دردناک از حمله مرد موتور سوار با چاقو به یک مرد راننده در حضور همسر و فرزندش در شهرستان داراب استان فارس را در ویدئوی زیر می بینید. به نظر میرسد این اتفاق در پی جرو بحثی بر سر پارک کردن وسایل نقلیه روی داده است!
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟ - آنچه مشخص است جمهوری اسلامی ایران باید تصمیم مشخص و درستی درباره سیاست عدم رویارویی با ورزشکاران رژیم صهیونیستی بگیرد. دیگر نمی‌توان با این روش تعقیب و گریزی با این مسئله برخورد کرد. دیگر نمی‌توان ورزشکاران را از مقابله با کشتی‌گیران اسرائیلی باز داشت و در برابر رسانه‌های جهانی گفت به خاطر مصدومیت در میدان حاضر نمی‌شویم و در داخل جشن بگیریم که ما عزت‌مان را حفظ کردیم و...
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
    سالاد كلم با چاشنی آبلیمو و آویشن
    اگر در جست‌وجوی یك پیش غذای مفید و پرخاصیت هستید تا پیش از وعده غذایی سرو كنید یا اگر به‌دنبال غذایی جدید، سبك اما مقوی برای وعده شام هستید، پیشنهاد می‌كنیم این سالاد گیاهی را تجربه كنید.