یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷ / Sunday, 24 June, 2018

نجدی و راز سال های سکوت


نجدی و راز سال های سکوت
بیژن نجدی نخست شاعر بود و در دهه ۱۳۴۰ شعرهایش در نشریات ادبی چاپ می شد و در میان اهل ادب به مثابه شاعری پیشگام و متفاوت تا حدودی نام و آوازه ای داشت. در آن ایام شاعران نوپرداز به طیف های مختلفی تقسیم می شدند؛ عده ای دنباله رو راه نیما بودند. تعداد بیشتری از فروغ و نصرت رحمانی و سهراب سپهری تبعیت می کردند.
شعر سپیده شاملو نیز دوران طلایی خود را طی می کرد و در میان شاعران جوان رهروان زیادی داشت. احمدرضا احمدی با شعر موج نو هیاهویی به راه انداخته بود و از اواخر این دهه نیز رویایی با حجم گرایی عده ای را به دور خود جمع می کرد.
اما نجدی به راه خود می رفت و تحت تاثیر موج های موسمی نبود. همچون هر شاعر اصیلی اراده گرایانه شعر نمی سرود و سروده هایش را بر اساس تئوری های وارداتی بنا نمی کرد و خود را به دست شعر می سپرد تا شعر او را بسراید اما از آغاز دهه ۱۳۵۰ از نجدی و شعرهایش دیگر نامی در محافل و نشریات ادبی در میان نبود و حتی در زادگاهش لاهیجان، از محافل ادبی غایب بود. این بود و بود تا اواخر دهه ۱۳۶۰ یعنی حدود بیست سال نجدی به کمای ادبی رفته بود. علت چه بود؟ این راز سر به مهری است که می باید توسط همسر گرامی اش، خانم پروانه عزیز، رازگشایی شود.
در زندگی هر هنرمند اصیلی رازهایی وجود دارد. نگویید که متن از زندگی شخصی مولف جداست و داوری هنری را می باید بر اساس زندگی متن بنا کرد. این درست. اما زندگی شخصی هنرمند می تواند به فهم بهتر متن و درک موقعیتی که یک متن خلق شده یاری برساند.
باور کنید که هیچ چیز در جهان زیباتر از زندگی شخصی افراد نیست و به قول چزاره زاوتینی بر اساس زندگی هر فرد می توان فیلمنامه ناب و منحصر به فردی ارائه داد. ژان پل سارتر در کتاب ابله خانواده، زندگی شخصی گوستاو فلوبر و تاثیرش در خلق رمان مادام بواری را مورد بررسی قرار می دهد.
از دید سارتر، فلوبر روح اش را عریان می کند و امیال سرخورده اش را از طریق مادام بواری به نمایش می گذارد، در واقع در جلد این زن سرکش می رود تا جهان شخصی خود را روایت کند. پوشکین، شاعر و نویسنده نامی روس، به زنی عاشق بود و زن روی خوش به او نشان نمی داد و این ناکامی تاثیر دیرپایی در زندگی شاعر به جا گذاشت.
اما پوشکین عشق اش را پنهان کرد و هرگز نامی از این زن به میان نیاورد. سال ها بعد بسیاری از پژوهشگران درصدد رازگشایی از این راز برآمدند و پاسخی نیافتند. تا اینکه نوبت به یوری تنیانف نویسنده رمان های تاریخی مرگ وزیر مختار و زندگی پوشکین رسید و این نویسنده نشان داد که این بانوی ناشناس کارامزینا نام داشت و پوشکین از دوران دبیرستان تا واپسین سال های زندگی عاشق این زن بود و هرگز به خواست خود نرسید.
آنا گریگوری یونا همسر و همیار داستایوفسکی بود و در راه حفظ میراث ادبی این نویسنده بسیار کوشید و از جمله خاطرات زندگی مشترکشان را به رشته تحریر درآورد. این خاطرات هم اکنون موثرتر از ده ها کتاب پژوهشی می تواند به خواننده در فهم بهتر متن های این نویسنده و درک مناسبات اجتماعی روزگاری که این آثار خلق شده اند، یاری برساند. آنا در خاطراتش از شوهرش حماسه نمی سازد و ضعف ها و قوت هایش را به شکل شفاف و راست گویانه ای روایت می کند.
کاری که در این سوی جهان ما توانایی اجرایش را نداریم و در خاطراتی که می نویسیم از خود چهره ای حماسی می سازیم و وابستگان ما نیز ملهم از فرهنگی قبیله ای از ما چهره ای آرمانی می آفرینند. اما اگر خاطرات به شکل راست گویانه ای نقل شود بسیار می تواند به درک حقایق اجتماعی دوره های مختلف تاریخی یاری برساند و به باور من هیچ چیز در دنیا زیباتر از حقیقت نیست و گاهی زیبایی شناسی حقیقت از هر زیبایی شکل گرایانه ای زیباتر است. در سال های پایانی دهه ۱۳۶۰، به همراه یکی از دوستانم به دیدار بیژن نجدی رفتیم. نجدی در سال های سکوت فقط دو شعر و یک قصه نوشته بود.
نجدی را به عنوان شاعر می شناختیم و قصه نویسی اتفاق تازه ای در زندگی هنری او بود. قصه از زبان عروسکی نقل می شد که همدم اش را، که دخترک کوچکی بود، بر اثر بمباران هواپیماهای عراقی از دست داده بود. قصه لحنی شاعرانه و کودکانه داشت و نوعی وارونگی و خیال انگیزی و شکستن هنجارهای معمول زبان در آن دیده می شد و بسیار شبیه زبان بنجی، قهرمان نیمه دیوانه رمان «خشم و هیاهو»ی فاکنر بود.
در آن ایام از سر ناگزیری گرداننده فرهنگی نشریه ای محلی بودم. قصه را گرفتم و در این نشریه چاپ کردم. نجدی به شوق آمد و سکوت چندساله را شکست و قصه های دیگری نوشت و این قصه ها جلب توجه کرد و بعدها در مجموعه یوزپلنگان که با من دویدند، چاپ شد. نجدی در بهترین دوران خلاقه اش از دنیا رفت و اگر بود می توانست قصه های بهتری بنویسد و پروانه خانم دیگر مجبور نبود که سیاه مشق ها و زیرخاکی هایش را به چاپ برساند.
به باور من اگر پروانه خانم به جای این زیرخاکی، خاطرات سال های سکوت نجدی را بنویسد، بیشتر می تواند به جامعه فرهنگی ایران یاری برساند. این خاطرات شخصی نیست و متعلق به ملتی است که نویسنده خود را دوست می دارد و می خواهد بهتر او را بشناسد.

بهزاد عشقی

منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

شاعر در قفس آمریکایی گوریل‌ها!

شاعر در قفس آمریکایی گوریل‌ها!
به زبان رسانه‌ای امروزه می‌توان گفت كه ازرا پاوند، شاعر، مترجم و منتقد آمریكایی، یک طالبان در خدمت فاشیسم ایتالیایی بود. حدود شصت سال پیش، در ماه‌های آخر جنگ جهانی دوم، آمریكائی‌ها پاوند را در ایتالیا دستگیر كردند و بیش از یک سال در قفس سیمی معروف به قفس گوریل‌ها نگه‌داشتند. عكس‌های سلول زندان موقت پاوند، تماشاچی را بیاد قفس‌های بازداشتگاه امروزی اعضای طالبان در كنار جزیره‌ی كوبا می‌اندازد. سرودهای بیزان، از جمله اشعار سال‌های حبس پاوند هستند.
ازرا پاوند در آن سال به اتهام خیانت به وطن، همكاری با دشمن، و تبلیغات ضد صهیونیستی به سیزده سال زندان محكوم گردید، ولی نویسندگانی چون همینگوی، الیوت، ویلیامز، و جویس كه اكثراً از شاگردان او بودند، توانستند با واسطه‌گی خود، زندان پاوند را تبدیل کنند به اقامت در تیمارستان روانی‌ها.
برای شناخت تاریخ شعر نو كشورهای انگلیسی زبان، باید با زندگی فرهنگی و اجتماعی پاوند و آثارش آشنا شد. او را می‌توان نیمای شعر نو در كشورهای انگلیسی زبان نامید. پاوند نظریه پرداز شعر نو، معروف به شعر تصوری است. او ورود شعر نو كشورهای آنگلوساكسون به عصر مدرنیته‌ی اروپا را هدایت نمود.
پاوند در سال ۱۸۸۵ در خانواده‌ای متوسط در آمریكا بدنیا آمد و در هشتاد و سه سالگی بعد از سی سال مهاجرت در ایتالیا در گذشت. پدر و پدر بزرگش به دلیل علاقه‌مندی به موضوعات اقتصادی، از اصلاحگرایان مالی و پولی و بانكی جامعه آمریكا در پایان قرن نوزده بودند. پاوند تحت تأثیر جنبش سیاسی ـ اقتصادی اوایل قرن بیستم، به گروه‌های معترض اروپایی پیوست كه ضد صهیونیسم جهانی و رباخواری یهودیان در سیستم بانكی بودند.
پاوند می‌گفت، آمریكا به یک رنسانس فرهنگی نیاز دارد و رنسانس، طوفانی نیست كه در كتری آب روی دهد. هنرمند مانند كارگر، تولیدكننده كالایی بنام ارزش فرهنگی است.
او طرفدار فلسفه نوافلاتونی، افكار شرقی كنفوسیوس، و جانبدار مكتب رواقیون بی‌خیال و خونسرد یونانی بود. پاوند مبلغ آثار ادبی ـ فلسفی كنفوسیوس، متفكر چینی، در اروپا نیز شد. جنگ جهانی اول سبب شد كه پاوند به خطرافتادن هنر به علت بحران و مسایل اقتصادی را احساس كند. او می‌گفت، سرمایه‌داری، شاعر و هنرمند را مجبور می‌كند كه خود را با مقولاتی سرد و ملال‌آور مانند پول و اقتصاد سرگرم كند.
پاوند قادر بود لهجه‌های گوناگون بعضی از ایالات و سرحدات آن‌زمان آمریكا مانند: شهرستانی‌ها، مزرعه‌داران، پشت كوهی‌ها، سیاهان، یهودی‌ها، بازرگانان، تجار نیویوركی و زنان بستونی را وارد ادبیات نماید.
پاوند می‌گفت، شعر ساختمانی است از واژه‌ها و ملودی موسیقی، شعر نباید جوری باشد كه خواننده احساس كند باید جدول یا معمایی را حل نماید، شعر باید به زیبایی و سادگی نثر باشد و احتیاج به فرهنگ لغت نداشته باشد. شعر باید به سادگی نثر موپاسان و به سختی جملات استاندال باشد. تعداد اصول هنری و اخلاقی شاعر نباید بیشتر از انواع سلیقه‌هایش باشند.
پاوند غیر از كنفوسیوس زیر تأثیر اشعار دانته نیز بود. او یكی از مبلغان شعر شرقی، مخصوصاً شعر چینی در اروپا گردید. پاوند با كمک دیگران، در سال ۱۹۱۳ رابیندرایانت تاگور، شاعر هندی را نامزد دریافت جایزه ادبی نوبل نمود. او را معلم ادبی الیوت، جویس، همینگوی، ویلیامز و گینزبرگ می‌دانند. غالب این افراد برنده جایزه ادبی نوبل شدند. به نقل از دوستان، پاوند در تمام عمرش به شاعران جوان و اهل قلم مفلوک، كمک‌های مادی و معنوی شایانی نمود.
الیوت همیشه مطالعه‌ی اشعار پاوند را به شاعران جوان اروپایی توصیه می‌كرد، او می‌نویسد: هرگاه كه به بهترین اشعارم رجوع می‌كنم تأثیر هنری پاوند را در آن‌ها می‌بینم.
پاوند همچون جویس در آثارش به مونتاژ واژه‌ها و جملات دیگران می‌پرداخت. او می‌گفت: من كسی نیستم، نامم چیزی نیست، فقط شاعری كه برای دیدن آفتاب، خود حاضر به غروب كردن، باشد.
پاوند در طول عمر بلند خود همیشه علاقه‌مند به مسایل اجتماعی، و به رسم آن دوره، مخصوصا علاقمند به موضوعات اقتصادی بود. او می‌گفت، آمریكایی‌ها نباید گوشت دم توپ دمكراسی و یا فشنگ سلاح‌های صهیونیستی شوند.
بعد از ده‌ها سال، هنوز آمریكا برای قضاوت درباره پاوند به توافق نرسیده. هنوز سؤال می‌شود كه پاوند یک نابغه‌ی ادبی، یا بیمار روانی، شارلاتان اجتماعی، خائن یا وفادار به قانون میهن، فاشیست ضد یهود یا دیوانه، شاعر یا مونتاژكار بود؟
ویلیام كارلوس ویلیامز، ادیب آمریكایی می‌نویسد: آشنایی با پاوند مانند این است كه انسان با دو دوره، قبل از میلاد و بعد از میلاد در ادبیات غرب، آشنا شود.
نوستالژی‌گرایان رومانتیک امروزه می‌گویند، پاوند از معلمی به شاعری و از آمریكا به اروپا پناه برد.

ناصر مستشار

وبگردی
قیمتهای روانی  / این آقایان عاقل / بیجاره مردم
قیمتهای روانی / این آقایان عاقل / بیجاره مردم - افاضات امروز معاون اول رییس جمهور، البته قبلتر نیز از زبان دیگر مقامات اقتصادی دولت از جمله نهاوندیان و نوبخت شنیده شده بود. یک اظهارنظر کلی و تاکید بر «عدم نگرانی مردم درباره وضعیت معیشتی» ! عجیب است این جملات شگفت انگیز از زبان جهانگیری که خود از منتقدان وضعیت مشابه در دوران احمدی نژاد بود. او حالا همان جملات را با همان ادبیات تکرار می کند! اما آقای جهانگیری! حقیقتاً این دلار و آن سکه و و قیمت های…
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم - لادن طباطبایی، بازیگر شناخته شده سینما و تلویزیون ایران که برای درمان بیماری فرزندش مدتی است در خارج از ایران به سر می برد امروز مهمان شبکه «من و تو» بود و بدون حجاب مقابل دوربین این شبکه حاضر شد.
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی - مردم تهران برای اولین بار و برای تماشای مسابقه‌ی فوتبال ایران و اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۸ بهمراه خانواده‌های خود به ورزشگاه صدهزار نفری آزادی رفتند
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال - جواد یساری پس از ۴۰ سال با خواندن در فیلم «دشمن زن» دوباره به عرصه هنر بازگشت.این گزارش توسط تماشا تهیه و منتشر شده است. منبع
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!