جمعه ۲۹ دی ۱۳۹۶ / Friday, 19 January, 2018

هنر و کلام الهی


هنر و کلام الهی
قابلیت قصه‌ها و مفاهیم قرآنی برای اقتباس نمایشی چقدر است؟ باید دانست که در دنیا تمامیت ادبیات و هنر دو سر چشمه اصلی دارد؛ کتاب آ‌سمانی و اسطوره‌های هر فرهنگ در کشور ما در سده معاصر به دلایل مختلف استفاده از کتاب آ‌سمانی‌‌مان قرآن کریم، در هنر و ادبیات فراگیر نشده است. در هر حال کتاب قرآن، جامع راهنمایی انسان‌ها به سوی سعادت است بنابراین نویسنده یک داستان نمایشنامه یا فیلمنامه که می‌کوشد در بهترین حالت فقط یک مضمون را به مخاطب انتقال دهد بدیهی است زمانی که به این اقیانوس می‌رسد فقط کافی است جرعه‌ای بنوشد تا بتواند مخاطب خود را سیراب کند این از نظر مضمون از نظر ساختار و فرم باید گفت که متن کلام آسمانی، درام نیست بنابراین طبیعی است که نویسنده باید به دراماتیزه کردن آن فکر کند اما قبل از شروع وجود عناصر متعدد از درام (همچون دیالوگ، موقعیت، شخصیت‌پردازی و ...) نشانگر آن است که این قصه‌ها قابلیت بالقوه‌ای در اقتباس دارند.
● دراماتیک کردن قصه‌های قرآنی به چه ترتیب است؟
نخست باید در نظر داشت که برای دراماتیزه کردن یک اثر، روندی باید طی شود. پله‌هایی باید پیموده شود خوشبختانه در این زمینه چند کتاب خوب وجود دارد .می‌ماند عرق‌ریزان روحی و ممارست نویسنده که کار کند و کارکند، تا به نتیجه برسد. بخشی از این عرق‌ریزان نویسنده یا هنرمند، آن است که از ظاهر قصه قرآنی بگذرد. بدون خواندن مستمر قرآن همراه با تفاسیر و شرح‌ها، نمی‌توان به کنه مضامین قصه‌‌ها پی برد. به این کارها بیفزایید تدبر و تامل خود نویسنده را می‌بینید که کار پرزحمتی است. یکی از دلایلی که اهل ادبیات و هنر به اقتباس از قصه‌های قرآنی روی نمی‌آورند، همین است. زحمت می‌خواهد حمایتی هم که در کار نیست ببینید در سال چقدر کار پژوهشی و تولید کتاب در زمینه مباحث علوم قرآنی منتشر می‌شود اما حتی یک مورد حمایت برای انتشار یک پژوهش قرآنی درباره مسئله اقتباس از قرآن کریم نمی‌بینید.
اما نمایشنامه‌نویس تا چه حد مجاز به حذف و اضافات تاریخ برای رسیدن به طرح نمایشنامه است؟ در این زمینه ذکر این نکته ضروری است که جدای از روند اقتباس که مربوط می‌شود به اقتباس از هر اثری، اقتباس از قرآن کریم به دلیل اتصال آن ذات باری تعالی، نیازمند حساسیت‌های ویژه‌ای است معمولا در خلق آثار هنری، قصه‌ها با تخیل و پرداخت‌های غیرمتعارف همراه می‌شود. اساسا تخیل است که اثر ادبی یا هنری خلق می‌کند اما حساسیت در آن است که تخیل بیاید و جایگاه اصل روایت را خدشه‌دار سازد. اگر پژوهش و ارائه راهکارها از سوی دشمنان دینی وجود می‌داشت، هنرمندان با آرامش خاطر وارد این وادی می‌شدند و می‌دانستند که باید در حذف و اضافات چه میزان اختیار دارند. به هر حال میزان حد مجاز حذف و اضافات تاریخ، خدشه‌دار نشدن قدسیت اصل قصه است و تا کار پژوهشی صورت نگیرد کسی نمی‌تواند حدش را عملا تشریح کند. تا آن زمان با آزمون و خطا پیش می‌رویم!
اما تئاتر مدرن چگونه پذیرایی نمایش‌های قرآنی می‌شود؟ در بررسی‌ این نکته اول باید دید منظور از نمایش‌های قرآنی چیست؟ اگر صرفا مضامین دین خدا مطرح است، به عبارتی داریم از مجموعه خصائل و ارزش‌های متعالی انسانی حرف می زنیم در این صورت، این مضامین را در بسیاری آثار نمایشی غربیان هم می‌توان یافت. اما اگر دنبال خلق نمایش‌هایی هستیم که هم فرم و هم محتوا، همسو با ذات قرآن باشد آن وقت نیازمند ایجاد فرم‌هایی هستیم فراتر از فرم‌های موجود چرا که فرم‌های موجود نمایشی بویژه فرم‌های مدرن، برگرفته از مبانی فلسفی اندیشمندان غربی است. بنابراین نیازمند قرار دادن بنیادهای فلسفی شرقی و اسلامی در فرم‌های ایرانی - اسلامی هستیم کاری است سخت، اما شدنی. کتاب “نمایش ماوراء” (انتشارات حوا) به سهم خود در پژوهشی مفصل به این موضوع پرداخته و موقتا نام نمایش شرقی مدرن بر آن نهاده شده است. طبیعی است که رسیدن به این فرم (با هر نام دیگر) کار مستمر صاحب‌نظران را می‌طلبد.
آیا نمایشنامه‌ای صرفا به شخصیت‌ها یا مفاهیم قرآنی بپردازد، قرآنی است؟ باتوجه به تعریف شخصیت‌پردازی در نمایشنامه باید گفت الزاما خیر می‌شود نمایشنامه‌ای ضددینی براساس روایات قرآنی نوشت. مهم آن است که سیر روایت و چینش شخصیت‌ها و کنش‌ آنها در موقعیت‌ها به چه چیز ختم می‌شود. بسیاری از نمایشنامه‌ها یا سریال‌های تلویزیونی یا فیلم‌های سینما یا داستان‌های موجود برگرفته از شخصیت‌ها و قصه‌های قرآنی نه ضد دینی که غیردینی هستند. یک قصه یا فیلم مثل انبوه آثار دیگر که فقط شخصیت‌های خود را از قصه‌های قرآنی گرفته‌ا‌ند اما آن را نمی‌توان نمایشنامه یا داستان قرآنی دانست.
چرا که فراتر از ظواهر، روح قرآن در آن جاری نیست و با خواندن یا تماشای آن حسی (نه شبیه) بلکه همسو با قرآن از آن دریافت نمی‌شود.
به هر حال چون تعریف مشخصی از هنر قرآنی نداریم، فقط می‌شود نظرات شخصی را شنید که فلان اثر آیا قرآنی است یا خیر؟
و هر کس با ملاک‌های شخصی (و نه مورد توافق جمع) می‌گوید که مثلا این اثر به صرف اینکه یک مفهوم انسانی را بیان می‌کند، پس اثر دینی و قرآنی است، یا دیگری می‌گوید که اثر قرآنی باید فقط از شخصیت‌ها و داستان‌های قرآنی به شکلی وفادارانه استفاده کند. در پژوهش اقتباس از قرآن کریم باید به این امر پرداخته شود و البته وقت زیادی می‌برد و هیچ امیدی هم که به حمایت وجود ندارد، سبب شده کار،‌ نیمه تمام بماند.
ما نیازمند امر پژوهشی و همه جانبه در این زمینه هستیم.

عبدالحمید ریاحی

منبع : روزنامه رسالت

مطالب مرتبط

نزول‌ سوره‌ عادیات‌


نزول‌ سوره‌ عادیات‌
سوره‌ عادیات‌ چهاردهمین‌ سوره‌ در نزول‌ در شهر مكه‌ است‌ گرچه‌ ابن‌ عباس‌ و قتاده‌ آن‌ را مدنی‌ دانستند اما مشهور براین‌ عقیده‌اند این‌ سوره‌ كه‌ در ذكر قیامت‌ و جزای‌ اعمال‌ دنیوی‌ انسان‌ است‌ مكی‌ است.‌ این‌ سوره‌ در ۱۱ آیه‌ و چهل‌ كلمه‌ و ۱۶۳ حرف‌ بر وجود مقدس‌ پیامبر(ص‌)نازل‌ شده‌ است‌.
● قسمهای‌ خداوند
۱ـ ‌قسم‌ به‌ اسبهای‌ دونده‌ جنگنجویان‌ كه‌ به‌وقت‌ دویدن‌ نفس‌ می‌زنند قسم‌ به‌ اسبانی‌ كه‌ بیرون‌ آرندگان‌ آتش‌ از سنگ‌ به‌ سمهای‌ خویش‌ هستند یعنی‌ در وقت‌ شتاب‌ و تاختن‌ در جنگ‌ از سم‌ اسبان‌ جرقه‌های‌ آتشین‌ می‌جهد.
‌۲ـ قسم‌ به‌ سواركارانی‌ كه‌ صبح‌ هنگام‌ به‌ غارت‌ دشمنان‌ می‌پردازند و به‌ سبب‌ آن‌ تاخت‌ و تاز غبار یا غوغانی‌ بر می‌انگیزند و سپس‌ با آن‌ خیز و پرش‌ به‌ وقت‌ صبح‌گاه‌ خود را میان‌ گروه‌ دشمن‌ می‌رسانند.
چنانچه‌ سوره‌ عادیات‌ مكی‌ باشد این‌ قسمها تصویر از دفاع‌ و حمله‌ مسلمانان‌ است‌ كه‌ خداوندمنان‌ برای‌ حالتهای‌ جهادی‌ كه‌ سواركار بر دشمن‌ می‌تازند و او را در غفلت‌ و بی‌خبری‌ به‌ محاصره‌ و تسلیم‌ می‌گیرند سوگند می‌خورد.اما احتمال‌ دیگر این‌ است‌ كه‌ سوره‌ مدنی‌ باشد.
سعید پسر جبیر از ابن‌ عباس‌ نقل‌ كرده‌ كه‌ او گفت‌ من‌ در حجره‌ نشسته‌ بودم‌ مردی‌ آمد و از من‌ تفسیر و العادیات‌ ضجا پرسید گفتم‌:اسبان‌ غزوه‌ هستند كه‌ در راه‌ مسارعت‌ می‌كردند و چون‌ شب‌ فرا می‌رسید سواركاران‌ فرو می‌آمدند و آتش‌ می‌افروختند و از آن‌ طعام‌ می‌پختند آن‌ مرد بعد از شنیدن‌ كلام‌ من‌ غایب‌ شد و نزد حضرت‌ علی‌(ع‌)رفت‌ و او را از والعادیات‌ ضجا پرسید آن‌ حضرت‌ فرمود:كه‌ پیش‌ از من‌ از كسی‌ سوال‌ كرده‌ای‌، گفت‌:آری‌ از ابن‌ عباس‌ پرسیدم‌ او گفت‌:اسبانند كه‌ در راه‌ صدا سرعت‌ نمایند فرمود برو و او را به‌ نزد من‌ بیاور.
ابن‌ عباس‌ گفت‌ چون‌ من‌ از آن‌ حضرت‌ رفتم‌ حضرت‌ فرمود:فتوی‌ می‌دهی‌ به‌ آنچه‌ علم‌ نداری‌.بدان‌ كه‌ این‌ آیه‌ در روز بدر نزول‌ یافت‌ و به‌ خدا سوگند كه‌ اولین‌ غزوه‌ در اسلام‌ غزوه‌ بدر بود و هیچ‌ اسبی‌ با ما نبود مگر دواسب‌ كه‌ یكی‌ از زبیر بود و دیگری‌ از مقداد اسوه‌، پس‌ چگونه‌ عادیات‌ خیل‌ اسبان‌ باشند بلكه‌ مراد شترانند كه‌ از عرفه‌ به‌ مزد دلفه‌ و از آنجا به‌ منی‌ می‌روند سپس‌ من‌ از قول‌ خود برگشتم‌.اگر این‌ روایت‌ صحیح‌ باشد لفظ صبح‌ برای‌ شتر استعاره‌ خواهد بود و سوره‌ مدنی‌ خواهد بود.
● جواب‌ قسمها
۱ـ به‌درستی‌ كه‌ نوع‌ انسان‌ نسبت‌ به‌ پروردگار خود ناسپاس‌ و انكار كننده‌ نعمت‌ است‌ ابو امامه‌ از حضرت‌ رسول‌(ص‌)روایت‌ كرده‌ كه‌ آن‌ حضرت‌ فرمود:آیا می‌دانید معنای‌ كنود كیست‌؟ گفتند رسول‌ (ص‌)و خداوند داناترند، حضرت‌ فرمود:كنود كسی‌ است‌ كه‌ تنها می‌خورد و به‌ دیگران‌ نمی‌بخشد و بربنده‌ و افراد زیردست‌ بسیار سخت‌ می‌گیرد.
۲ـ و گفته‌ می‌شود این‌ آیه‌ در شان‌ ابوحاجب‌ است‌، ابواللیث‌ آورده‌ است‌ كه‌ سه‌ نفر از عرب‌ در یك‌ عصر هر یك‌ در صفتی‌ یگانه‌ بودند، اشعث‌ در طمع‌ و ابوحاجب‌ در بخل‌ و حاتم‌ در سخاوتمندی‌ و حق‌تعالی‌ نوع‌ انسان‌ را نسبت‌ به‌ خودش‌ همانند مثال‌ ابوحاجب‌ می‌داند كه‌ بخیل‌ است‌ و خیر اندك‌ دارد، سپس‌ می‌فرماید:او یعنی‌ انسان‌ بربخل‌ و كفران‌ خودگواه‌ است‌ و همو نسبت‌ به‌ دوستی‌ خیر بسیار سخت‌ و شدید و ممسك‌ است‌ و به‌خاطر بخل‌ و كنود بودن‌ انسان‌ است‌ كه‌ حقوق‌ خداوند را نادیده‌ می‌انگارد.
● عاقبت‌ كار
آیا انسان‌ نمی‌داند آنگاه‌ كه‌ برانگیخته‌ شود آنچه‌ كه‌ در قبرها است‌ یعنی‌ مردگان‌ زنده‌ شوند و ظاهر و حاصل‌ شود آنچه‌ كه‌ در سینه‌های‌ آنان‌ از خیروشر وجود داشت‌ مراد آن‌ است‌ كه‌ خداوند حتی‌ بهتر و دقیقتر از فرشتگان‌ مراقب‌ و محاسب‌ نسبت‌ به‌ انسان‌ عالم‌ و آگاه‌ به‌ خفایای‌ قلبها است‌ كه‌ كسانی‌ نیت‌ ریا و چه‌ كسانی‌ اخلاص‌ دارند و ظاهر اعمال‌ انسان‌ تنها ملاحظات‌ دنیوی‌ دارد ولی‌ نزد خداوند ظواهر اعمال‌ مطابق‌ با قصدها و نیتها به‌ حساب‌ كشیده‌ می‌شود و پروردگار در آن‌ روز رستاخیز از افعال‌ احوال‌ آنان‌ آگاه‌ است‌ و كسی‌ نمی‌تواند نیت‌های‌ باطنی‌ خود را نزد خداوند پنهان‌ نگاه‌ دارد.

وبگردی
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز - این اتفاق بیشتر از هر موضوع دیگری سبب شد تا مردم یاد خاطرات سال ۸۸ بیفتند؛ آن زمانی که یک فرد با به زبان آوردن سخنانی ناشایست و بدون تفکر، مردمی را که برای بیان خواسته‌های‌شان به خیابان‌ها آمده‌ بودند، خس و خاشاک خواند و سبب شعله‌ور شدن آتش شد.
عدالت با  6 دلار در سال!
عدالت با 6 دلار در سال! - فیلم - رضا رشیدپور در برنامه حالا خورشید با کنایه به واریز سود سهام عدالت گفت: به خارجی ها نگوییم این سود سهام عدالت ماست، بگوییم ما روز شش دلاری مزگان داریم.
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما - اگر از همه این ابهامات در خصوص مالکیت این کشتی که بگذریم، مهم‌ترین سوالی که این روز‌ها مطرح است، به آتشی باز می‌گردد که ظاهرا قرار نیست خاموش شود و یک هفته است که می‌سوزد. حریقی که اگر نبود حادثه پلاسکو، ممکن بود آن را ناشی از بزرگ بودن سانچی و حجم زیاد بارش بدانیم یا برعکس، از ناتوانی اطفاکنندگان در این ماجرا گلایه سردهیم، اما حالا به شکل گیری ابهامی بزرگ‌تر منجر شده...
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است - خانم مسئول انتظامات جلوی درمانگاه بیمارستان بقیه‌الله ایستاده، جلوی زنان مانتویی را می‌گیرد و با گرفتن کارت شناسایی به آنها چادر می‌دهد. خیلی از زنان اینجا قبل از ورود به بیمارستان مانتویی هستند اما با گذشتن از در ورودی چادری می‌شوند.
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد - ممکن است دود وارد محیط ایزوله ای شود که احتمالا دریانوردان در آنجا حضور دارند، پرسیده ایم چرا نجاتشان تا این حد طولانی شده است؟ گفته می شود چینی ها کم کاری می کنند ناراحتم از اینکه وقتی کشتی چینی تصادف کرد همه سرنشینان آن سالم هستند اما کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس)
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس) - سرانجام بعد از مدت ها سکوت درباره این که آیت الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی برای درمان به کدام کشور رفته است، خبرگزاری اهل بیت(ع) از درمان رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در آلمان خبر داد و نوشت:
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها