جمعه ۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Friday, 27 April, 2018

هنر و کلام الهی


هنر و کلام الهی
قابلیت قصه‌ها و مفاهیم قرآنی برای اقتباس نمایشی چقدر است؟ باید دانست که در دنیا تمامیت ادبیات و هنر دو سر چشمه اصلی دارد؛ کتاب آ‌سمانی و اسطوره‌های هر فرهنگ در کشور ما در سده معاصر به دلایل مختلف استفاده از کتاب آ‌سمانی‌‌مان قرآن کریم، در هنر و ادبیات فراگیر نشده است. در هر حال کتاب قرآن، جامع راهنمایی انسان‌ها به سوی سعادت است بنابراین نویسنده یک داستان نمایشنامه یا فیلمنامه که می‌کوشد در بهترین حالت فقط یک مضمون را به مخاطب انتقال دهد بدیهی است زمانی که به این اقیانوس می‌رسد فقط کافی است جرعه‌ای بنوشد تا بتواند مخاطب خود را سیراب کند این از نظر مضمون از نظر ساختار و فرم باید گفت که متن کلام آسمانی، درام نیست بنابراین طبیعی است که نویسنده باید به دراماتیزه کردن آن فکر کند اما قبل از شروع وجود عناصر متعدد از درام (همچون دیالوگ، موقعیت، شخصیت‌پردازی و ...) نشانگر آن است که این قصه‌ها قابلیت بالقوه‌ای در اقتباس دارند.
● دراماتیک کردن قصه‌های قرآنی به چه ترتیب است؟
نخست باید در نظر داشت که برای دراماتیزه کردن یک اثر، روندی باید طی شود. پله‌هایی باید پیموده شود خوشبختانه در این زمینه چند کتاب خوب وجود دارد .می‌ماند عرق‌ریزان روحی و ممارست نویسنده که کار کند و کارکند، تا به نتیجه برسد. بخشی از این عرق‌ریزان نویسنده یا هنرمند، آن است که از ظاهر قصه قرآنی بگذرد. بدون خواندن مستمر قرآن همراه با تفاسیر و شرح‌ها، نمی‌توان به کنه مضامین قصه‌‌ها پی برد. به این کارها بیفزایید تدبر و تامل خود نویسنده را می‌بینید که کار پرزحمتی است. یکی از دلایلی که اهل ادبیات و هنر به اقتباس از قصه‌های قرآنی روی نمی‌آورند، همین است. زحمت می‌خواهد حمایتی هم که در کار نیست ببینید در سال چقدر کار پژوهشی و تولید کتاب در زمینه مباحث علوم قرآنی منتشر می‌شود اما حتی یک مورد حمایت برای انتشار یک پژوهش قرآنی درباره مسئله اقتباس از قرآن کریم نمی‌بینید.
اما نمایشنامه‌نویس تا چه حد مجاز به حذف و اضافات تاریخ برای رسیدن به طرح نمایشنامه است؟ در این زمینه ذکر این نکته ضروری است که جدای از روند اقتباس که مربوط می‌شود به اقتباس از هر اثری، اقتباس از قرآن کریم به دلیل اتصال آن ذات باری تعالی، نیازمند حساسیت‌های ویژه‌ای است معمولا در خلق آثار هنری، قصه‌ها با تخیل و پرداخت‌های غیرمتعارف همراه می‌شود. اساسا تخیل است که اثر ادبی یا هنری خلق می‌کند اما حساسیت در آن است که تخیل بیاید و جایگاه اصل روایت را خدشه‌دار سازد. اگر پژوهش و ارائه راهکارها از سوی دشمنان دینی وجود می‌داشت، هنرمندان با آرامش خاطر وارد این وادی می‌شدند و می‌دانستند که باید در حذف و اضافات چه میزان اختیار دارند. به هر حال میزان حد مجاز حذف و اضافات تاریخ، خدشه‌دار نشدن قدسیت اصل قصه است و تا کار پژوهشی صورت نگیرد کسی نمی‌تواند حدش را عملا تشریح کند. تا آن زمان با آزمون و خطا پیش می‌رویم!
اما تئاتر مدرن چگونه پذیرایی نمایش‌های قرآنی می‌شود؟ در بررسی‌ این نکته اول باید دید منظور از نمایش‌های قرآنی چیست؟ اگر صرفا مضامین دین خدا مطرح است، به عبارتی داریم از مجموعه خصائل و ارزش‌های متعالی انسانی حرف می زنیم در این صورت، این مضامین را در بسیاری آثار نمایشی غربیان هم می‌توان یافت. اما اگر دنبال خلق نمایش‌هایی هستیم که هم فرم و هم محتوا، همسو با ذات قرآن باشد آن وقت نیازمند ایجاد فرم‌هایی هستیم فراتر از فرم‌های موجود چرا که فرم‌های موجود نمایشی بویژه فرم‌های مدرن، برگرفته از مبانی فلسفی اندیشمندان غربی است. بنابراین نیازمند قرار دادن بنیادهای فلسفی شرقی و اسلامی در فرم‌های ایرانی - اسلامی هستیم کاری است سخت، اما شدنی. کتاب “نمایش ماوراء” (انتشارات حوا) به سهم خود در پژوهشی مفصل به این موضوع پرداخته و موقتا نام نمایش شرقی مدرن بر آن نهاده شده است. طبیعی است که رسیدن به این فرم (با هر نام دیگر) کار مستمر صاحب‌نظران را می‌طلبد.
آیا نمایشنامه‌ای صرفا به شخصیت‌ها یا مفاهیم قرآنی بپردازد، قرآنی است؟ باتوجه به تعریف شخصیت‌پردازی در نمایشنامه باید گفت الزاما خیر می‌شود نمایشنامه‌ای ضددینی براساس روایات قرآنی نوشت. مهم آن است که سیر روایت و چینش شخصیت‌ها و کنش‌ آنها در موقعیت‌ها به چه چیز ختم می‌شود. بسیاری از نمایشنامه‌ها یا سریال‌های تلویزیونی یا فیلم‌های سینما یا داستان‌های موجود برگرفته از شخصیت‌ها و قصه‌های قرآنی نه ضد دینی که غیردینی هستند. یک قصه یا فیلم مثل انبوه آثار دیگر که فقط شخصیت‌های خود را از قصه‌های قرآنی گرفته‌ا‌ند اما آن را نمی‌توان نمایشنامه یا داستان قرآنی دانست.
چرا که فراتر از ظواهر، روح قرآن در آن جاری نیست و با خواندن یا تماشای آن حسی (نه شبیه) بلکه همسو با قرآن از آن دریافت نمی‌شود.
به هر حال چون تعریف مشخصی از هنر قرآنی نداریم، فقط می‌شود نظرات شخصی را شنید که فلان اثر آیا قرآنی است یا خیر؟
و هر کس با ملاک‌های شخصی (و نه مورد توافق جمع) می‌گوید که مثلا این اثر به صرف اینکه یک مفهوم انسانی را بیان می‌کند، پس اثر دینی و قرآنی است، یا دیگری می‌گوید که اثر قرآنی باید فقط از شخصیت‌ها و داستان‌های قرآنی به شکلی وفادارانه استفاده کند. در پژوهش اقتباس از قرآن کریم باید به این امر پرداخته شود و البته وقت زیادی می‌برد و هیچ امیدی هم که به حمایت وجود ندارد، سبب شده کار،‌ نیمه تمام بماند.
ما نیازمند امر پژوهشی و همه جانبه در این زمینه هستیم.

عبدالحمید ریاحی

منبع : روزنامه رسالت

مطالب مرتبط

سوره‌ قمر

سوره‌ قمر
● نزول‌ سوره‌
سوره‌ قمر سی‌ و هفتمین‌ سوره‌ در نزول‌ و پنجاه‌ وچهارمین‌ سوره‌ در تدوین‌ است‌، كه‌ با ۵۵ آیه‌ و۳۴۲ كلمه‌ و ۱۴۲۰ حرف‌ در شهر مكه‌ بر وجودمقدس‌ پیامبر(ص‌) نازل‌ شده‌ است‌. این‌ سوره‌ درپاسخ‌ به‌ تقاضای‌ مردم‌ مكه‌ از حضرت‌ رسول‌ (ص‌)مبنی‌ بر شق‌القمر كردن‌ بود. مردم‌ مكه‌ خطاب‌ به‌پیامبر(ص‌) می‌گفتند، اگر شما از طرف‌ خداوندآمده‌اید برای‌ ما مهتاب‌ را نصف‌ كن‌ تا به‌ صداقت‌تو درباره‌ نبوت‌ ایمان‌ بیاوریم‌، آنگاه‌ حضرت‌ به‌اذن‌ پروردگار قمر را به‌ دو نیم‌ در فضای‌ آسمان‌كردند كه‌ كفار قریش‌ با چشمانشان‌ دیدند كه‌چگونه‌ دو نیمه‌ مهتاب‌ در دو طرف‌ كوه‌ حرا درفضای‌ بالای‌ كوه‌ قرار گرفت‌ و حتی‌ در كتاب‌ تبیان‌از «ابن‌ عباس‌» و «ابن‌ مسعود» نقل‌ شده‌ است‌ كه‌شق‌القمر دو بار در مكه‌ واقع‌ شده‌ است‌. سپس‌خداوند سوره‌ قمر را با تصریح‌ به‌ واقعه‌ انشقاق‌مهتاب‌ نازل‌ فرمودند.
● وقوع‌ قیامت‌ و نشانه‌ شق‌القمر
پایان‌ جهان‌ خاكی‌ و وقوع‌ قیامت‌ و حسابرسی‌اعمال‌ انسان‌ به‌ تاكیدهای‌ مكرر سوره‌های‌ مكی‌امری‌ انكارناپذیر در چرخه‌ هستی‌ و آفرینش‌است‌ و نسبت‌ به‌ زمان‌ در گستره‌ هستی‌ وقوع‌قیامت‌ نزدیك‌ است‌ و قمر شكافته‌ شد و شكافتن‌مهتاب‌ قدرتی‌ از خداوند بر اثبات‌ وقوع‌ معاد وقیامت‌ است‌ تا كافران‌ به‌ توحید و قدرت‌ الهی‌ایمان‌ بیاورند.
در تفاسیر آمده‌ است‌ ابوجهل‌ در مكه‌ به‌ همراه‌یك‌ یهودی‌ عالم‌ شب‌ چهاردهم‌ ماه‌ به‌ محضرحضرت‌ رسول‌ (ص‌) رسیدند و ابوجهل‌ گفت‌: ای‌محمد اگر در ادعای‌ نبوت‌ خود صادق‌ هستی‌،برای‌ ما نشانه‌ای‌ خارق‌العاده‌ و معجزه‌ای‌ عینی‌بیاور والا تو را می‌كشیم‌، پیامبر (ص‌) با خونسردی‌فرمود: از من‌ چه‌ می‌خواهید. ابوجهل‌ به‌ یهودی‌روی‌ آورد كه‌ چه‌ چیزی‌ غیر ممكن‌ از او بخواهیم‌،مرد یهودی‌ گفت‌: محمد ساحر است‌ هر چه‌ درزمین‌ از او بخواهیم‌ قادر است‌ آن‌ را انجام‌ دهدبه‌ او بگوماه‌ را بشكافد زیرا جادو در آسمان‌ تاثیرنمی‌كند و ساحر را در آن‌ تصرف‌ و اقتداری‌نیست‌.
و چون‌ محمد از انجام‌ این‌ كار عاجز ماند او را به‌قتل‌ می‌رسانیم‌. ابوجهل‌ گفت‌: شما این‌ ماه‌ رابرای‌ ما دو نیم‌ كن‌، آنگاه‌ حضرت‌ رسول‌ (ص‌) دعافرمودند و با انگشت‌ سبابه‌ اشاره‌ای‌ به‌ ماه‌ كرد و ماه‌را دو نیمه‌ ساخت‌، نصف‌ آن‌ بر جای‌ خودش‌ ماندو نصف‌ دیگر به‌ طرف‌ دیگر رفت‌ و مدتی‌ به‌ همین‌شكل‌ باقی‌ ماند. ابوجهل‌ پس‌ از مدتی‌ گفت‌:دوباره‌ ماه‌ را به‌ حالت‌ اول‌ برگردان‌. آنگاه‌حضرت‌ دو نیمه‌ ماه‌ را به‌ هم‌ رسانید و مهتاب‌یكپارچه‌ شد. مرد یهودی‌ كه‌ عالم‌ به‌ دین‌ یهود بودبه‌ خاطر این‌ معجزه‌ رسول‌ خدا (ص‌) ایمان‌آورد، ولی‌ ابوجهل‌ پر كینه‌تر و خشمناك‌تر برافروخت‌ و گفت‌: او چشم‌ ما را به‌ سحر بسته‌ است‌ وبا جادو گردی‌ خیال‌ شق‌القمر را برای‌ ما ایجادكرد. ابوجهل‌ برای‌ اثبات‌ ادعای‌ خود گفت‌: ازمسافران‌ دور و نزدیك‌ می‌پرسیم‌ تا قضیه‌ شق‌القمرمعلوم‌ شود، قضیه‌ را از آنها پرسیدند، مسافران‌گفتند: در آن‌ لحظه‌ شب‌ ما شق‌القمر را به‌ چشمان‌دیدیم‌ ولی‌ باز هم‌ ابوجهل‌ ایمان‌ نیاورد و چنین‌توجیه‌ كرد كه‌ سحر محمد بر مسافران‌ حجاز نیز اثركرده‌ است‌ و كفار مستكبر قریش‌ نیز تابع‌ ابوجهل‌شدند.
● معجزه‌ الهی‌ و نظر خداوند
خداوند برای‌ دلگرمی‌ رسولش‌ آیات‌ بعدی‌ راچنین‌ نازل‌ فرمودند: اگر كافران‌ نشانه‌ای‌ ازحضور و قدرت‌ خدواند دیدند از آن‌ روی‌ برمی‌گردانند و می‌گویند: چنین‌ پدیده‌ای‌ معجزه‌نیست‌ بلكه‌ جادوی‌ زودگذر و رونده‌ است‌ كه‌همراه‌ با تسخیر كنونی‌ قلب‌ها است‌ و چندی‌ بعدهیچ‌ اثری‌ باقی‌ نخواهد ماند و معجزه‌ پیامبر(ص‌)را تكذیب‌ می‌كنند و از هواهای‌ نفسانی‌ خودپیروی‌ می‌كنند، در حالیكه‌ هر امری‌ الهی‌ درقرارگاه‌ و جایگاه‌ خود مستقر است‌ و هیچ‌ نشانه‌ ومعجزه‌ الهی‌ دروغین‌ نیست‌ بلكه‌ هر آیه‌ ومعجزه‌ای‌ در جای‌ خودش‌ مستقر و ثابت‌ است‌.
● كفار مكه‌ و اخبار قرآنی‌
سپس‌ خداوند به‌ خبر دادن‌ خود از اقوام‌ گذشته‌به‌ مردم‌ مكه‌ اشاره‌ می‌كند كه‌ در آن‌ منع‌ وبازداشتن‌ از تكذیب‌ دین‌ و معجزات‌ الهی‌ بوده‌است‌ و آن‌ اخبار حكمت‌های‌ بلیغ‌ برای‌ مردم‌ مكه‌بودند، تا از آنها استفاده‌ كنند ولی‌ چنین‌ نكردند وپیامبران‌ بیم‌ دهنده‌ كافران‌ هیج‌ سود و فایده‌ای‌به‌ كافران‌ به‌ خاطر جلب‌ آنان‌ به‌ دین‌ نرساندند،زیرا كافران‌ پیامبران‌ را تكذیب‌ كردند و از آنهاروی‌ برگرداندند و هیچ‌ توجهی‌ به‌ انذار و تبشیررسولان‌ الهی‌ نكردند.
● عاقبت‌ كافران‌
حال‌ كه‌ كافران‌ اخبار انبیاء و معجزات‌ آنان‌ راتكذیب‌ كردند آنگاه‌ كه‌ روزی‌ خواننده‌ای‌ آنان‌را (كنایه‌ از اسرافیل‌ فرشته‌ كه‌ همه‌ را به‌ قیامت‌بخواند) به‌ چیزی‌ ناخوش‌ و نامطبوع‌ بخواندچشمانشان‌ از هول‌ و خوف‌ ذلیل‌ و حقیر شود وازقبرها خارج‌ می‌شوند، در حالی‌ كه‌ همانند ملخ‌منتشر شده‌ در صحرا پراكنده‌ و سرگردان‌ هستند، وبه‌ سوی‌ خواننده‌ و آواز دهنده‌ قیامت‌ شتابان‌باشند و كافران‌ در آن‌ روز می‌گویند: «این‌ روزتنگدستی‌ و دشواری‌ ماست‌».

وبگردی
تلگرام جایگزین داخلی ندارد / در پیام رسان داخلی در حال تکمیل پرونده احتمالی خود هستید !
تلگرام جایگزین داخلی ندارد / در پیام رسان داخلی در حال تکمیل پرونده احتمالی خود هستید ! - به فرض محال که اطلاعات مردم مورد سوءاستفاده کشورهای دیگر قرار بگیرد، برای‌شان پیامد امنیتی مستقیمی ندارد. بسیاری از کاربران ایرانی در تلگرام به دریافتن و فرستادن اخبار و طیفی از جوک‌ها (از سیاسی گرفته تا خانوادگی) می‌پردازند. این مسائل هم برای کشورهای دیگر اهمیتی ندارد (البته اگر از تحلیل محتوا و کاربردهای بعدی‌شان بگذریم) و نمی‌تواند پیامد مستقیمی برای کاربر ایرانی داشته باشد. اما همین اطلاعات چنانچه…
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم !
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم ! - روغن های نباتی را خوب بشناسید. سخنان یک تولید کننده سابق روغن نباتی.
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند - رییس سازمان ملی استاندارد ایران مجددا با خودروسازان در ارتباط با رعایت استانداردهای ۸۵‌گانه خودرویی از ابتدای دی‌ماه سال جاری اتمام حجت کرد.
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ...
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ... - مرتضوی هیچ گاه قاضی و حقوق دان نبود و نباید کار قضایی انجام می‌داد. اما این ضعف ماست که چنین فردی در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد. شگفتی من از قاضی مرتضوی و رفتار او نیست که چرا خودش را برای اجرای حکم خود به زندان معرفی نکرد. من رفتار او با زهرا کاظمی را دیده بودم.
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!