سه شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۶ / Tuesday, 23 May, 2017

تفسیر ابن عباس و نقدی بر زمان‏بندی متون نخستین تفسیری


تفسیر ابن عباس و نقدی بر زمان‏بندی متون نخستین تفسیری
مقاله حاضر به بررسی دو موضوع می‏پردازد. موضوع نخست بحث از کتابی تفسیری است که تألیف آن را به نویسندگان مختلفی از قرن اول تا قرن نهم هجری نسبت داده‏اند. متن این تفسیر که با نام تنویر المقباس مشهور است، به ابن عباس، ابن کلبی، دینوری و فیروزآبادی نسبت داده شده است. در این بخش سعی شده تا نویسنده اثر شناسایی گردد. بخش دوم مقاله به ارایه روش‏هایی برای تعیین تاریخ تألیف آثار قبل از قرن سوم می‏پردازد.
● متن تفسیر
اثری با عنوان تنویر المقباس من تفسر ابن عباس را بروکلمان و سزگین در ذیل نام همو و ابن کلبی نام برده‏اند و ونزبرو نیز در اثر خود، مطالعات قرآنی، از آن به عنوان تفسیری منسوب به ابن کلبی یاد کرده است. مؤلف، خود نیز در مقاله جداگانه‏ای در مورد تفسیر زهری، ابن تفسیر را از آن فردی به نام دینوری دانسته است. سزگین و بروکلمان همچنین این اثر را به عنوان تألیفی نوشته ابن کلبی و فیروز آبادی نیز قلمداد کرده‏اند. این تفسیر در نسخ متعددی موجوداست، با این حال در بسیاری از چاپ‏ها و نسخه‏های موجود از این اثر، از فیروزآبادی به عنوان مولف تفسیر یاد نشده است.
از توصیف داودی در طبقات المفسرین راجع به تفسیر تنویر المقباس نوشته فیروزآبادی و مقایسه گفته همو درباره تفسیر دیگر فیروزآبادی با عنوان بصائر ذوی التمییز فی لطائف کتاب العزیز (۶ جلد، قاهره ۷۳ - ۱۹۶۴، تجدید چاپ، بیروت، ۱۹۸۵) به نظر می‏رسد که تفسیر تنویر المقباس از لحاظ حجم نتواند همانی باشد که به فیروزآبادی نسبت می‏دهند. از طرف دیگر متنی همانند با این تفسیر منسوب به دینوری موجود است. قدیمی‏ترین نسخه موجود از آن، متعلق به قرن ششم است، یعنی یک قرن قبل از تولد فیروزآبادی. بر این اساس انتساب این تفسیر به فیروزآبادی منتفی می‏باشد. سؤال باقی مانده این است که مولف این تفسیر کیست؟
● الدینوری: الواضح فی تفسیر القرآن‏
مولف این تفسیر ابو محمد عبدالله بن محمد بن وهب دینوری (م ۳۰۸) ذکر شده است. متن این تفسیر در سه نسخه خطی موجود است. این کتاب را ثعلبی (م ۴۲۷) می‏شناخته است. همچنین این اثر را فردی به نام ابو حنیفه قزوینی برای یکی از معاصران ثعلبی به نام ابوبکر محمد بن یعقوب استوایی روایت کرده است. با این حال در متن تفسیر هیچ سلسله سند مشخصی که به دینوری منتهی باشد، موجود نیست و به نظر می‏رسد در زمان شخصی به نام عمار بن عبدالمجید هروی تدوین شده باشد و دینوری تنها منقولات چندی را با هم درآمیخته باشد.
این مطلب با بخش آغازین یکی از نسخه‏های موجود تأیید می‏گردد. در این نسخه آمده است که دینوری صاحب الواضح بخش‏هایی از منابع موجود را تلخیص و گردآوری کرده است. این عبارت دلالت دارد که متن تفسیر به طریق دیگر نیز روایت می‏شده است. بعد از این، ریپین به موضوع انتساب اثر به ابن کلبی و ابن عباس می‏پردازد و با مقایسه متن تفسیر با بخش‏هایی از تفسیر واحدی (م ۴۶۸) اتنساب این اثر را به آن دو منتفی دانسته، متن را تدوین شده در قرن چهارم می‏داند.
● مولف به تحلیل اسناد موجود در تفسیر پرداخته و سعی نموده از این طریق زمان تالیف کتاب را تعیین کند. برای این کار وی از روش شاخت سود می‏جوید. در تحلیل ادبی متن از رأی ونزبرو استفاده می‏کند که مدعی است متن قرآن در قرن سوم هجری تدوین نهایی یافته است. به اعتقاد مولف، پیش از این زمان، در تفاسیر قرائت‏های مختلف ذکر می‏شده‏اند و چون در این تفسیر قرائت‏های مختلف ذکر نشده‏اند، می‏توان زمان تالیف آن را بعد از ماجرای تدوین متن نهایی قرآن توسط ابن انباری و ابن مجاهد دانست (!) مولف در تأیید فرض خود بر نگارش این تفسیر در قرن چهارم به مقایسه مشابهت‏های تفسیری - ادبی این نوشته با اثر واحد نیز پرداخته است.
● توضیح ملخص‏
متن این تفسیر ظاهراً یکی از معدود نصوص باقی مانده از کرامیه است و بر خلاف نظر مولف انتساب آن به ابو محمد دینوری (م ۳۰۸) درست نیست. محمد بن کرام (م ۲۵۵) در مرو نزد علی بن اسحاق حنظلی (م ۲۳۷) تفسیر ابن کلبی را سماع نموده است. ظاهراً همین متن به دلیل علاقه کرامیان به ابن کرام بعدها در بین آنان متداول شده باشد. بر این اساس، مولف این تفسیر ابو محمد عبدالله بن مبارک دینوری است. ابو حنیفه قزوینی (و شاید هروی) نیز ظاهراً همان مولف تفسیر الفصول می‏باشد که در چند نسخه خطی باقی است. در کتاب منتخب من السیاق نیز به روایت این کتاب توسط ابو حنیفه هروی اشاره شده است. ر.ک. به مقاله «چهره نو یافته از محمد بن کرام»، از دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی در ارج نامه ایرج

اندرو ریپین

منبع : بلاغ

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
اداره کشاورزی , مهدی پاکدل , مرکز تخصصی آموزش موسیقی کلاسیک , ارتفاعات آبسرده , مراسم حمایت از آرین خو , نشتیفان , شهادت شهروندان یمنی , سعودی‌ها , ویکتور والدوز , رادیو فرهنگ , یهودیان تندرو , اوباما اولاند , فراورده های خونی , الگوی خرید , مصباح , خال های بدن , شهرداری بندرعباس , تبلیغات جاده , صنعت فرش لرستان , علم تمرین ورزشی , نیکلای چائوشسکو , سرقت منازل , سد امیرکبیر , بدخیم , سیاهپوستان آمریکایی , اوج خستگی , لاک پشت سبز , روابط ریاض و اسلام آباد , سینی غذا , منطقه ازاد چابهار , پریشان‌گویی , تکذیب فعالیت سیاسی علی دایی , تخریب مدارس , تخفیف مالیات , رئیس گروه دوستی پارلمان , افشاریان , فیلم ناسور , تلویزیون رژیم صهیونیستی , اکسیزن , بازار داخل , مهدی نادری , فتوای حرام , ورزشگاه بور سعید , شرکت واحد , سرهنگ جواد جهانشیری , جشنواره ورزشی , دانلود آنتی ویروس برای اندروید , گردهمایی مدافعان حرم , سیمون بایلز , نایب رئیس کمیسیون عمران مجلس ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
کردستان , وله روح الله روحه , ارزشیابی انتقادی , قصهٔ سه نارنج , قطع نصف لگن (همی پلوکتومی) , به نام ایزد! چه رویست این؟ که حیرانند ازو حوران , جهانگردی عامل زنده نگهداشتن سنت‌ها و آداب و رسوم گذشته , حال دل با تو گفتنم هوس است , ترجیع بند , کام دلم نشد ز دهانت روا هنوز , اختصاص منابع مالی بودجه برحسب اولویت , دیوارهٔ قفسهٔ سینه، پلور، مدیاستن و ریه , سوزا، قشم , پستان , مسجد جامع ابرقو، یزد , عوامل مؤثر در کیفیت علوفه , جنین , فیلم , شکل‌گیری برداشت‌ها و اثر تقدم (primacy effect) , مقبره شاطر گنبد ,

برخی منابع مهم خبری
boursenews.ir بورس نیوز , journals.ut.ac.ir نشریات دانشگاه تهران , webshahr.org وب شهر , ut.ac.ir دانشگاه تهران , bahardaily.ir روزنامه بهار , jomhouriat.ir جمهوریت , avapress.com صدای افغان , dolateyar.com دولت یار , ireconomy.ir اقتصاد ایرانی , iranestekhdam.ir ایران استخدام , mihanemrooz.ir میهن امروز , 55online.ir 55 آنلاین , gooyait.com گویا آی تی , nasserhejazi.name مستند حجازی , bultannews.com بولتن نیوز , seraj24.ir سراج 24 , puyesh.net پویش , asrekhodro.com عصر خودرو , seemorgh.com سیمرغ , taamolnews.ir تعامل , lisna.ir لیزنا , hamrahannews.ir همراهان , kamooneh.com کمونه , tejaratnews.com تجارت , rahyabnews.com رهیاب نیوز , navad.net روزنامه نود , golagha.ir گل آقا , jamaran.ir جماران , medianews.ir مدیا , bankia.ir بانکیا ,

وبگردی
رقص شمشیر و مدال آل سعود برای ترامپ
رقص شمشیر و مدال آل سعود برای ترامپ - دونالد ترامپ با ملک سلمان بن عبدالعزیز رقص سنتی عربستان به نام "عرضه" را اجرا کرد.
حضور فشن‌ها در انتخابات شورای شهر
حضور فشن‌ها در انتخابات شورای شهر - پدیده این دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا بی شک حضور چشم‌گیر فشن‌هاست.
طریقه لوله کردن دانشجو!
طریقه لوله کردن دانشجو! - شروع مناظره تا ثانیه‌هایی دیگر/بازگشت sحاق/اسحاق بزنش اسحاق نذار از خاکریز رد بشه/وضعیت رئیسی بعد ازصحبت‌های جهانگیری/جوری که جهانگیری به قالیباف و رئیسی...
فیلم | وقتی لیونل مسی ایرانی سوژه الجزیره شد
فیلم | وقتی لیونل مسی ایرانی سوژه الجزیره شد - فیلم - رضا پرستش، ایرانی ۲۵‌ساله ای که اینقدر شبیه مسی است که در خیابان مردم با او عکس می‌گیرند. شباهتش باور نکردنی است. این ویدیوی الجزیره پلاس درمورد اوست و درخواستی که از مسی دارد.
ماجرای عجیب هاله نور اینبار از زبان دکتر روحانی !
ماجرای عجیب هاله نور اینبار از زبان دکتر روحانی ! - روایت عجیب روحانی از مشاهده هاله نور
رییس جمهور جوان فرانسه و همسرش!
رییس جمهور جوان فرانسه و همسرش! - امانوئل ماکرون یکشنبه شب به‌عنوان رئیس جمهور جدید فرانسه معرفی شد، او علاوه بر اینکه جوانترین رئیس جمهور این کشور است، همسری دارد که بسیار مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است.
سخنرانی جنجالی روحانی در شهر همدان
سخنرانی جنجالی روحانی در شهر همدان - اگر در انتخابات شرکت نکنیم در خیابان ها دیوار خواهند کشید همانطور که در محل کارشان بخشنامه زنانه - مردانه ابلاغ کردند / شما اینها را نمی شناسید من اینها را می شناسم
هجوم مردم گرسنه میناب به غذاهای فاسد
هجوم مردم گرسنه میناب به غذاهای فاسد - چندی پیش یک کامیون حامل مواد فاسد برای دفن در میناب حاضر شد که مورد حمله گرسنگان قرار گرفت و به غارت رفت لودری که برای دفن مواد غذایی فاسد در محل حاضر شده بود کنار کشید تا مردم فقیر سر مواد آمدند و آنها را با رضایت با خود بردند.
سقوط سالار عقیلی و گروهش در اجرای زنده + فیلم
سقوط سالار عقیلی و گروهش در اجرای زنده + فیلم - دومین شب اجرای کنسرت موسیقی سالار عقیلی به مناسبت پاسداشت مقام معلم در شهرستان آمل دبا حادثه همراه شد
اعتراض شدید کارگران معدن زمستان یورت به روحانی!
اعتراض شدید کارگران معدن زمستان یورت به روحانی! - اعتراض شدید خانواده های داغدار معدنچیان یورت به حضور حسن روحانی در محل حادثه و جلوگیری از خروج ماشین وی و همراهانش با سر دادن شعار.آنها می گفتند حضور وی «تبلیغاتی» است.
اولین فیلم از لحظه شهادت مرزبانان میرجاوه
اولین فیلم از لحظه شهادت مرزبانان میرجاوه - گروهک تروریستی جیش العدل فیلم لحظه هدف قرارگرفتن و شهادت مرزبانان میرجاوه را منتشر کرد.
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟ - «زمانی گفته شد امام زمان سفارش یک آقایی را کرده، بعد هم که آن آقا مدعی شد، گفتند ملاک حال فعلی افراد است. یعنی نعوذ بالله امام عصر (عج) حال او را نمی‌دانستند که به شما پیغام حمایت را دادند؟!»
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد - اخیرا تصاویر برخورد ملخک هلی کوپتر با مدیرکل حوادث غیرمترقبه کهگیلویه،به عنوان خبری داغ در کانال های تلگرامی منتشر شده. این ویدئو مربوط به مرداد ۸۹ است.
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو - این آهنگساز 39 ساله به تازگی رابطه ای عاشقانه را با یکی از مجریان شبکه من و تو آغاز کرده است. رضا روحانی با انتشار عکسی از خودش و فرانک مجری این شبکه, از پیدا کردن عشق واقعی زندگی اش نوشت.
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر - به گزارش خبرنگار مهر، یک فیل‌ماهی خاویاری با وزن حدودی ۶۰۰ کیلو و بیش از ۷۰ کیلوگرم خاویار روز یکشنبه توسط صیادان دو کومه گمیشانی صید شد.
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال - عکس روحانی با لباس ورزشی در مجموعه تله‌کابین توچال
    پربازدیدها