سه شنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۶ / Tuesday, 25 April, 2017

تفسیر ابن عباس و نقدی بر زمان‏بندی متون نخستین تفسیری


تفسیر ابن عباس و نقدی بر زمان‏بندی متون نخستین تفسیری
مقاله حاضر به بررسی دو موضوع می‏پردازد. موضوع نخست بحث از کتابی تفسیری است که تألیف آن را به نویسندگان مختلفی از قرن اول تا قرن نهم هجری نسبت داده‏اند. متن این تفسیر که با نام تنویر المقباس مشهور است، به ابن عباس، ابن کلبی، دینوری و فیروزآبادی نسبت داده شده است. در این بخش سعی شده تا نویسنده اثر شناسایی گردد. بخش دوم مقاله به ارایه روش‏هایی برای تعیین تاریخ تألیف آثار قبل از قرن سوم می‏پردازد.
● متن تفسیر
اثری با عنوان تنویر المقباس من تفسر ابن عباس را بروکلمان و سزگین در ذیل نام همو و ابن کلبی نام برده‏اند و ونزبرو نیز در اثر خود، مطالعات قرآنی، از آن به عنوان تفسیری منسوب به ابن کلبی یاد کرده است. مؤلف، خود نیز در مقاله جداگانه‏ای در مورد تفسیر زهری، ابن تفسیر را از آن فردی به نام دینوری دانسته است. سزگین و بروکلمان همچنین این اثر را به عنوان تألیفی نوشته ابن کلبی و فیروز آبادی نیز قلمداد کرده‏اند. این تفسیر در نسخ متعددی موجوداست، با این حال در بسیاری از چاپ‏ها و نسخه‏های موجود از این اثر، از فیروزآبادی به عنوان مولف تفسیر یاد نشده است.
از توصیف داودی در طبقات المفسرین راجع به تفسیر تنویر المقباس نوشته فیروزآبادی و مقایسه گفته همو درباره تفسیر دیگر فیروزآبادی با عنوان بصائر ذوی التمییز فی لطائف کتاب العزیز (۶ جلد، قاهره ۷۳ - ۱۹۶۴، تجدید چاپ، بیروت، ۱۹۸۵) به نظر می‏رسد که تفسیر تنویر المقباس از لحاظ حجم نتواند همانی باشد که به فیروزآبادی نسبت می‏دهند. از طرف دیگر متنی همانند با این تفسیر منسوب به دینوری موجود است. قدیمی‏ترین نسخه موجود از آن، متعلق به قرن ششم است، یعنی یک قرن قبل از تولد فیروزآبادی. بر این اساس انتساب این تفسیر به فیروزآبادی منتفی می‏باشد. سؤال باقی مانده این است که مولف این تفسیر کیست؟
● الدینوری: الواضح فی تفسیر القرآن‏
مولف این تفسیر ابو محمد عبدالله بن محمد بن وهب دینوری (م ۳۰۸) ذکر شده است. متن این تفسیر در سه نسخه خطی موجود است. این کتاب را ثعلبی (م ۴۲۷) می‏شناخته است. همچنین این اثر را فردی به نام ابو حنیفه قزوینی برای یکی از معاصران ثعلبی به نام ابوبکر محمد بن یعقوب استوایی روایت کرده است. با این حال در متن تفسیر هیچ سلسله سند مشخصی که به دینوری منتهی باشد، موجود نیست و به نظر می‏رسد در زمان شخصی به نام عمار بن عبدالمجید هروی تدوین شده باشد و دینوری تنها منقولات چندی را با هم درآمیخته باشد.
این مطلب با بخش آغازین یکی از نسخه‏های موجود تأیید می‏گردد. در این نسخه آمده است که دینوری صاحب الواضح بخش‏هایی از منابع موجود را تلخیص و گردآوری کرده است. این عبارت دلالت دارد که متن تفسیر به طریق دیگر نیز روایت می‏شده است. بعد از این، ریپین به موضوع انتساب اثر به ابن کلبی و ابن عباس می‏پردازد و با مقایسه متن تفسیر با بخش‏هایی از تفسیر واحدی (م ۴۶۸) اتنساب این اثر را به آن دو منتفی دانسته، متن را تدوین شده در قرن چهارم می‏داند.
● مولف به تحلیل اسناد موجود در تفسیر پرداخته و سعی نموده از این طریق زمان تالیف کتاب را تعیین کند. برای این کار وی از روش شاخت سود می‏جوید. در تحلیل ادبی متن از رأی ونزبرو استفاده می‏کند که مدعی است متن قرآن در قرن سوم هجری تدوین نهایی یافته است. به اعتقاد مولف، پیش از این زمان، در تفاسیر قرائت‏های مختلف ذکر می‏شده‏اند و چون در این تفسیر قرائت‏های مختلف ذکر نشده‏اند، می‏توان زمان تالیف آن را بعد از ماجرای تدوین متن نهایی قرآن توسط ابن انباری و ابن مجاهد دانست (!) مولف در تأیید فرض خود بر نگارش این تفسیر در قرن چهارم به مقایسه مشابهت‏های تفسیری - ادبی این نوشته با اثر واحد نیز پرداخته است.
● توضیح ملخص‏
متن این تفسیر ظاهراً یکی از معدود نصوص باقی مانده از کرامیه است و بر خلاف نظر مولف انتساب آن به ابو محمد دینوری (م ۳۰۸) درست نیست. محمد بن کرام (م ۲۵۵) در مرو نزد علی بن اسحاق حنظلی (م ۲۳۷) تفسیر ابن کلبی را سماع نموده است. ظاهراً همین متن به دلیل علاقه کرامیان به ابن کرام بعدها در بین آنان متداول شده باشد. بر این اساس، مولف این تفسیر ابو محمد عبدالله بن مبارک دینوری است. ابو حنیفه قزوینی (و شاید هروی) نیز ظاهراً همان مولف تفسیر الفصول می‏باشد که در چند نسخه خطی باقی است. در کتاب منتخب من السیاق نیز به روایت این کتاب توسط ابو حنیفه هروی اشاره شده است. ر.ک. به مقاله «چهره نو یافته از محمد بن کرام»، از دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی در ارج نامه ایرج

اندرو ریپین

منبع : بلاغ

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
«جامعه‌شناسی بدن» , بلیت‌فروشی , برشکاری , گشت تعزیرات حکومتی در بازار میوه و تره‌ بار , نمایش روباز «فروشنده» در لندن , آلبوم هستم , کمیته مقاومت , سفارت ایران در ترکیه , خوردن فرش , سورناستاری , علیرضا‌‌دبیر , سُدیفی , گوینده باسابقه , پورشه زرد , عبد ولی , زبانزد , پنهان , تجلیل و معارفه , فوتبال هفت نفره هنرمندان , حبیب , تظاهرات شهروندان یونانی , تورم تولیدکننده , چهره خوانی , گروه C , پیش خطبه ها , باشگاه خوانندگان , عدل هاشمی , کتیبه قرآنی , گروه بیتلز , ابلاغیه , زن اردنی , بدخط , سبک موها , گروه حال , استاندارد خراسان شمالی , موانع مجوز , مواد مخدرصنعتی , سلامت توحید , کپور ماهیان , پیتزا فروشی , استرس کودکان , تعطیلی نشریات , سرمایشی , درخت پلاستیک , گروه کایر , محمد نقی لطفیان , دختر کمانگیر ایرانی , ادوات، , کاهش جمعیت زندان‌ها , آفات و بیماری های قرنطینه گیاهی ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
حکایت , ان(۲) , بر سر آنم که پای صبر در دامن کشم , فرقه صوفیه , نوع باقی‌مانده , پسیکوفیزیک , شرایط محیطی , تشخیص , فرآیندهای متابولیکی , علاءمُنَجِم , کینه‌ی برادر و مهر دوست , تشخیص‌های افتراقی , به یک نظر چو ببردی دل زبون ز برم , گویش شناختی زبان‌های ایرانی(۲) , عقده‌ها , فرایندهای کاربری شهری زمین و کاربردهای آن برای اوقات فراغت , موزه‌ها , پیشرفت‌های صنعتی , ساندویچ مرغ با مغز بادام , کمبود قند خون ,

برخی منابع مهم خبری
akkasee.com عکاسی , sport.shafaqna.com شفقنا ورزشی , jnclinic.com جندی شاپور , barsam.ir برسام , afkarnews.ir افکار نیوز , sedayeeghtesad.ir صدای اقتصاد , freezones.ir مرکز امور مناطق آزاد , ipasand.com آی پسند , donyayefootball.com دنیای فوتبال , aecinema.ir هنر و تجربه , presstv.ir پرس تی وی , parstourism.ir پارس توریسم , digiato.com دیجیاتو , gooyait.com گویا آی تی , irna.ir خبرگزاری جمهوری اسلامی , eranico.com ارانیکو , faranashr.com فرانشر , machinemag.com مجله ماشین , shafaqna.com شفقنا , akharinnews.com آخرین , khanevarzesh.com خانه‌ ورزش , kamooneh.com کمونه , lemonpress.ir لمون پرس , iscanews.ir ایسکانیوز , iana.ir ایانا , kanoonnews.ir کانون پرورش فکری , irib.ir صداوسیما , namanews.com نما , emrouzin.com امروزین , taamolnews.ir تعامل ,

وبگردی
سالی 1.5 میلیون شغل ایجاد می‌کنیم
سالی 1.5 میلیون شغل ایجاد می‌کنیم - فیلم/ رئیسی: یارانه سه دهک اول را تا 3 برابر افزایش می‌دهیم/ سالی 1.5 میلیون شغل ایجاد می‌کنیم
گفتگوی حسین دهباشی با عزت الله ضرغامی
گفتگوی حسین دهباشی با عزت الله ضرغامی - خشت خام / نوبت بیست و دوم
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟ - «زمانی گفته شد امام زمان سفارش یک آقایی را کرده، بعد هم که آن آقا مدعی شد، گفتند ملاک حال فعلی افراد است. یعنی نعوذ بالله امام عصر (عج) حال او را نمی‌دانستند که به شما پیغام حمایت را دادند؟!»
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد - اخیرا تصاویر برخورد ملخک هلی کوپتر با مدیرکل حوادث غیرمترقبه کهگیلویه،به عنوان خبری داغ در کانال های تلگرامی منتشر شده. این ویدئو مربوط به مرداد ۸۹ است.
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو - این آهنگساز 39 ساله به تازگی رابطه ای عاشقانه را با یکی از مجریان شبکه من و تو آغاز کرده است. رضا روحانی با انتشار عکسی از خودش و فرانک مجری این شبکه, از پیدا کردن عشق واقعی زندگی اش نوشت.
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر - به گزارش خبرنگار مهر، یک فیل‌ماهی خاویاری با وزن حدودی ۶۰۰ کیلو و بیش از ۷۰ کیلوگرم خاویار روز یکشنبه توسط صیادان دو کومه گمیشانی صید شد.
فاطمه غرار پدیده این روزهای موسیقی
فاطمه غرار پدیده این روزهای موسیقی - آواز دختری نابینا به نام فاطمه غرار که آرزویش خواننده شدن بوده که یکی از خوانندگان (آقای شیری) با گروه خود او را به آرزویش رسانده اند
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال - عکس روحانی با لباس ورزشی در مجموعه تله‌کابین توچال
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس - سحر بی نیاز در سال 1365 در تهران بدنیا آمده و پس از چندسال به همراه خانواده اش به کانادا مهاجرت کرده است.
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو !
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو ! - فیلم/ سکوت یک ساله «سولماز» شکست/ مسائل جنسی عامل تعیین کننده برای ماندن در استیج!
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام - صادق زیباکلام هم همفکر مسعود فراستی شد.
    پربازدیدها