چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶ / Wednesday, 18 October, 2017

تفسیر ابن عباس و نقدی بر زمان‏بندی متون نخستین تفسیری


تفسیر ابن عباس و نقدی بر زمان‏بندی متون نخستین تفسیری
مقاله حاضر به بررسی دو موضوع می‏پردازد. موضوع نخست بحث از کتابی تفسیری است که تألیف آن را به نویسندگان مختلفی از قرن اول تا قرن نهم هجری نسبت داده‏اند. متن این تفسیر که با نام تنویر المقباس مشهور است، به ابن عباس، ابن کلبی، دینوری و فیروزآبادی نسبت داده شده است. در این بخش سعی شده تا نویسنده اثر شناسایی گردد. بخش دوم مقاله به ارایه روش‏هایی برای تعیین تاریخ تألیف آثار قبل از قرن سوم می‏پردازد.
● متن تفسیر
اثری با عنوان تنویر المقباس من تفسر ابن عباس را بروکلمان و سزگین در ذیل نام همو و ابن کلبی نام برده‏اند و ونزبرو نیز در اثر خود، مطالعات قرآنی، از آن به عنوان تفسیری منسوب به ابن کلبی یاد کرده است. مؤلف، خود نیز در مقاله جداگانه‏ای در مورد تفسیر زهری، ابن تفسیر را از آن فردی به نام دینوری دانسته است. سزگین و بروکلمان همچنین این اثر را به عنوان تألیفی نوشته ابن کلبی و فیروز آبادی نیز قلمداد کرده‏اند. این تفسیر در نسخ متعددی موجوداست، با این حال در بسیاری از چاپ‏ها و نسخه‏های موجود از این اثر، از فیروزآبادی به عنوان مولف تفسیر یاد نشده است.
از توصیف داودی در طبقات المفسرین راجع به تفسیر تنویر المقباس نوشته فیروزآبادی و مقایسه گفته همو درباره تفسیر دیگر فیروزآبادی با عنوان بصائر ذوی التمییز فی لطائف کتاب العزیز (۶ جلد، قاهره ۷۳ - ۱۹۶۴، تجدید چاپ، بیروت، ۱۹۸۵) به نظر می‏رسد که تفسیر تنویر المقباس از لحاظ حجم نتواند همانی باشد که به فیروزآبادی نسبت می‏دهند. از طرف دیگر متنی همانند با این تفسیر منسوب به دینوری موجود است. قدیمی‏ترین نسخه موجود از آن، متعلق به قرن ششم است، یعنی یک قرن قبل از تولد فیروزآبادی. بر این اساس انتساب این تفسیر به فیروزآبادی منتفی می‏باشد. سؤال باقی مانده این است که مولف این تفسیر کیست؟
● الدینوری: الواضح فی تفسیر القرآن‏
مولف این تفسیر ابو محمد عبدالله بن محمد بن وهب دینوری (م ۳۰۸) ذکر شده است. متن این تفسیر در سه نسخه خطی موجود است. این کتاب را ثعلبی (م ۴۲۷) می‏شناخته است. همچنین این اثر را فردی به نام ابو حنیفه قزوینی برای یکی از معاصران ثعلبی به نام ابوبکر محمد بن یعقوب استوایی روایت کرده است. با این حال در متن تفسیر هیچ سلسله سند مشخصی که به دینوری منتهی باشد، موجود نیست و به نظر می‏رسد در زمان شخصی به نام عمار بن عبدالمجید هروی تدوین شده باشد و دینوری تنها منقولات چندی را با هم درآمیخته باشد.
این مطلب با بخش آغازین یکی از نسخه‏های موجود تأیید می‏گردد. در این نسخه آمده است که دینوری صاحب الواضح بخش‏هایی از منابع موجود را تلخیص و گردآوری کرده است. این عبارت دلالت دارد که متن تفسیر به طریق دیگر نیز روایت می‏شده است. بعد از این، ریپین به موضوع انتساب اثر به ابن کلبی و ابن عباس می‏پردازد و با مقایسه متن تفسیر با بخش‏هایی از تفسیر واحدی (م ۴۶۸) اتنساب این اثر را به آن دو منتفی دانسته، متن را تدوین شده در قرن چهارم می‏داند.
● مولف به تحلیل اسناد موجود در تفسیر پرداخته و سعی نموده از این طریق زمان تالیف کتاب را تعیین کند. برای این کار وی از روش شاخت سود می‏جوید. در تحلیل ادبی متن از رأی ونزبرو استفاده می‏کند که مدعی است متن قرآن در قرن سوم هجری تدوین نهایی یافته است. به اعتقاد مولف، پیش از این زمان، در تفاسیر قرائت‏های مختلف ذکر می‏شده‏اند و چون در این تفسیر قرائت‏های مختلف ذکر نشده‏اند، می‏توان زمان تالیف آن را بعد از ماجرای تدوین متن نهایی قرآن توسط ابن انباری و ابن مجاهد دانست (!) مولف در تأیید فرض خود بر نگارش این تفسیر در قرن چهارم به مقایسه مشابهت‏های تفسیری - ادبی این نوشته با اثر واحد نیز پرداخته است.
● توضیح ملخص‏
متن این تفسیر ظاهراً یکی از معدود نصوص باقی مانده از کرامیه است و بر خلاف نظر مولف انتساب آن به ابو محمد دینوری (م ۳۰۸) درست نیست. محمد بن کرام (م ۲۵۵) در مرو نزد علی بن اسحاق حنظلی (م ۲۳۷) تفسیر ابن کلبی را سماع نموده است. ظاهراً همین متن به دلیل علاقه کرامیان به ابن کرام بعدها در بین آنان متداول شده باشد. بر این اساس، مولف این تفسیر ابو محمد عبدالله بن مبارک دینوری است. ابو حنیفه قزوینی (و شاید هروی) نیز ظاهراً همان مولف تفسیر الفصول می‏باشد که در چند نسخه خطی باقی است. در کتاب منتخب من السیاق نیز به روایت این کتاب توسط ابو حنیفه هروی اشاره شده است. ر.ک. به مقاله «چهره نو یافته از محمد بن کرام»، از دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی در ارج نامه ایرج

اندرو ریپین

منبع : بلاغ

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
مصاحبه نفتی , بیطرف , مهار آتش , مقوله هنر , محمدرضا سنگری , دستگیری زورگیر در آبادان , پونه ندایی , اجبار به جهاد نکاح , همتای آمریکایی , کابوس شب نیمه آذر , آلاینده های زیست محیطی , حوزه ادبی , وحید حمدی نژاد , شی عتیقه , هواپیمای آنتونف , صدرنشین جدید فوتبال هرمزگان , زندگی شاد , برنده جایزه , رقابت های فجر , پیاده راه طبیعت , ویزای کار , واحدهای استانی , تربیت مربیان , تحقق شغل , زیمنس آلمان , پله های موفقیت , قانون جامع مجلس , قطعی، , بازنمایی , جت انگلیسی , مجید تهرانیان , هفته دوم , کتاب فلسطین , مرگ بر اثر سرما , اروندخرمشهر , اجرای طرح سلامت , نشست اضطراری ناتو درباره ترکیه , جراح مغز و اعصاب , جشنواره مکران , قرص روان گردان , رنالد لوزیه , تنیس‌باز مشهور , سکه ارز دلار طلا , دستگردی , شخصییت , امتحانات دانش آموزان , ساخت کانون , رضا علی نیا , وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات , بهزیستی ایلام ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
ویژگی تغییرات تکنولوژیکی در کشاورزی , مشاهیر ادبی (۲) , روستای شیرامین، آذرشهر , ضربهTrauma , محدودهٔ صمیمی , مدل کرا - تین‌‌برگن - باس (Correa - Tinbergen - Bos) , ای دل مکن انکار و از این کار میندیش , چراغ روشن کردن , نشانه‌ها و علائم , محل رشد و پراکنش , بنگلادش و سازمان سارک , چشمه سردابه، وكیل آباد، اردبیل , تیرهٔ سماریان (سازو)(Juncaceae) , چند نمونهٔ مشترک از این کتاب و اسرارالتوحید , مهندسی دریائی , ندانم تا چه بادست این که ازگلزار می‌آید؟ , گنبد , تشخیص , میزان مطلوب نور برای نمایش فیلم , معبد پوزئیدون ,

برخی منابع مهم خبری
seraj24.ir سراج 24 , irinn.ir شبکه خبر , abna24.com ابنا , adyannews.com ادیان , persianmags.com پرشین مگز , farhangnews.ir فرهنگ نیوز , computernews.ir رایانه خبر , soroushnews.ir سروش , sabernews.com صابرنیوز , parsnews.com پارس نیوز , eghtesad-pooya.com روزنامه اقتصاد پویا , foodna.ir فودنا , aftabir.com آفتاب , irna.ir ایرنا , shahrefarda.ir شهرفردا , irna.ir خبرگزاری جمهوری اسلامی , arannews.ir آران , karyab.net کاریاب , farheekhtegan.ir روزنامه فرهیختگان , qeshmdaily.com قشم , naghdnews.com نقدنیوز , goftarnews.ir گفتار نیوز , mihanemrooz.ir میهن امروز , asianews.ir آسیا , iran-varzeshi.com روزنامه ایران ورزشی , harfeno.com حرف نو , pix2pix.org پیکس تو پیکس , chetor.com چطور , tejaratnews.com تجارت نیوز , nasimonline.ir نسیم ,

وبگردی
رفتار نامناسب قرائتی در یک برنامه زنده
رفتار نامناسب قرائتی در یک برنامه زنده - سن و سال كه بالا برود حوصله آدم كمتر مي شود. در پخش مستقيم هم اقتضائات و شرايطي است كه آقاي قرائتي به آن عادت ندارد. در همين ويدئو هم ايشان مي گويد دوربين را نگه داريد! يعني كاملا واضح است كه ايشان تصور مي كرده در يك برنامه ضبطي سخنراني مي كند!
خودروهای بی کیفیت اینگونه تولید میشوند
خودروهای بی کیفیت اینگونه تولید میشوند - کارخانه ایران خودروی مشهد در۶۰کیلومتری جاده مشهد به نیشابور و در منطقه‌ای به نام شهر جدید بینالود قرار دارد. این کارخانه دارای خطوط تولید بدنه، رنگ، تزئینات و تکمیل کاری است و در زمینی به مساحت ۷۳۰هکتار با هدف تولید۱۰۰هزار دستگاه خودروی سواری در سال ۱۳۸۷ آغاز بکار کرده است.
حمله خانم نماینده با پایه میکروفن به معاون استاندار
حمله خانم نماینده با پایه میکروفن به معاون استاندار - هاجر چنارانی نماینده نیشابور سخنرانی معاون استاندار خراسان رضوی را بخاطر استفاده سهوی از کلمه خراسان غربی در سخنرانی گذشته به هم زد.
تیزر تبلیغاتی بهنوش بختاری که قاسم‌خانی را به بیمارستان فرستاد.
تیزر تبلیغاتی بهنوش بختاری که قاسم‌خانی را به بیمارستان فرستاد. - مهراب قاسم‌خانی به دلیل خنده زیاد به این تیزرتبلیغاتی (عطر میثم) راهی بیمارستان شده بود
"اسیدپاشی اصفهان" هم‌چنان "معما"
"اسیدپاشی اصفهان" هم‌چنان "معما" - این اظهارات رییس پلیس آگاهی مسیر عجیب خود را ادامه داد تا به اینجا رسید که توپ عدم دستگیری اسیدپاش را به زمین رسانه‌ها انداخت. او گفت: "این در شرایطی بود که این فرد در شرایط زمانی آن موقع به‌دنبال حساسیت بالایی که در رسانه‌ها و جامعه ایجاد شد، در نیمه راه، از ادامه مسیرش منصرف شد."
حاشیه های مراسم ختم داود احمدی‌نژاد
حاشیه های مراسم ختم داود احمدی‌نژاد - مراسم ترحیم مرحوم داود احمدی‌نژاد برادر رئیس جمهور سابق کشورمان عصر دیروز در مسجد امام خمینی(ره) شهرک شهید محلاتی برگزار شد.
دختر شطرنج‌باز ایرانی به تیم ملی آمریکا پیوست
دختر شطرنج‌باز ایرانی به تیم ملی آمریکا پیوست - دختر شطرنج‌باز ایرانی که به دلیل حضور بدون حجاب در رقابت‌های بین‌المللی از تیم ایران اخراج شد، به تیم ملی آمریکا پیوست.
میلیاردر ایرانی بار دیگر خودرویBMW خود را به آتش کشید
میلیاردر ایرانی بار دیگر خودرویBMW خود را به آتش کشید - فیلم / آقا این ماشینو بفروش یک پراید بخر راحت شو.
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان - مرضیه ابراهیمی در جریان اسیدپاشی یکی از قرنیه‌هایش را از دست داد و بدنش نیز به‌ شدت آسیب دید و یک قسمت از سرش سوراخ شد.
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس - عقد «بهاره رهنما» و همسرش در حرم امام رضا (ع)
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما - بهاره رهنما که بیشتر کارهای او با مضمون ظنز و کمدی است . روز شنیه 4 شهریور با امیر خسرو عباسی ازدواج کرد.
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس!
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس! - این بازیگر ایرانی که مدتهاست خبری از حضور او در عرصه هنر نیست برای اولین بار مقابل حریف چینی مسابقه داد.
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی - جمعه ۲۰ مرداد بیست و پنجمین مراسم «تولد ماه» به مناسبت سالروز تولد مهرانه مهین‌ترابی، بازیگر سینما و تلویزیون، با حضور جمعی از هنرمندان در موزه هنرهای دینی برگزار شد.
حرکات عجیب احمدی  نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان!
حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان! - حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات حمید بقایی از دوران زندان کوتاه مدتش
    پربازدیدها