شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۷ / Saturday, 17 November, 2018

کثرت گرایی و حدود آن در قرآن و کتاب مقدس


کثرت گرایی و حدود آن در قرآن و کتاب مقدس
دیگرانی را که متدین به دینی غیر از دین مایند، چگونه باید دید؟ در تورات، انجیل و قرآن چه نام‏هایی به دیگران داده شده است؟ آیا این نام‏ها مدلولات مذموم دارند یا از همدلی حکایت می‏کنند؟ فلاح دیگران چگونه دیده شده است؟ چگونه می‏توان به دیگران توجه داشت و در عین حال کاملاً خود ماند؟ این‏ها پرسش‏هایی هستند که نویسنده مقاله در پی پاسخگویی بدان‏ها است.
بورمنز بدین نکته مهم توجه داده است که کتاب دینی هر دین مخاطب خود را متدینان به آن دین می‏داند و بنابراین در آنها توجه به دیگران و مسأله تنوع و تکثر ادیان کمتر دیده می‏شود. در تورات، دوازده قبیله بنی اسرائیل مردمان برگزیده شناخته می‏شوند و از دیگران با نامی که طنین مذموم دارد، یاد می‏شود. در تاریخ یهودیت، خداوند ابتدا به وصف حسود شناخته می‏شده و بنابراین ملی گرایی دینی در بین آنان غلبه داشته است.
سپس در دوران تبعید، پیامبران بنی اسرائیل نسبت خدمت به همه مردمان تأکید داشتند و به همین دلیل در این دوران روحیه کثرت‏گرایی رواج می‏یابد و دوباره پس از آن دین یهود بر تشخص و تبرز خود تأکید می‏کند. در قرآن نیز، علی رغم آنکه پیام هدایت برای همه آمده، کسانی آن را دریافت می‏کنند و بنابراین «مسلمان» نامیده می‏شوند، یا مؤمنان و حزب خدا ؛ دیگران متهم به کفر و شرک هستند. البته مقام خاصی برای یهودیان و مسیحیان به عنوان اهل کتاب مد نظر گرفته شده است.
اما مخاطب پیام انجیل «همه آدمیان با حسن نیت» است، قطع نظر از تعلقات نژادی، فرهنگی سیاسی یا دینی‏شان. در ملکوت الهی تبعیضی نیست، اما مکانی ممتاز برای گمنامان و فروتنان وجود دارد. دیگران غالباً «همسایه» خوانده شده‏اند. خداوند پدر همه است و «به نحو یکسان خورشید را شامل نیک و بد می‏کند». مسیح گفته است:
«هر کس به مشیت الهی عمل کند، برادر، خواهر و مادر من است.» پولس نیز گفته است: «بین یهود و غیر یهود، یونانیان و بربرها، رمی‏ها و دیگران، بین عبد و آزاده و زن و مرد تفاوتی نیست و همه در مسیح یکی هستند.» فرمان اساسی این است:
«دشمنان خود را دوست بدار و برای آنان که در آزار تو می‏کوشند دعا کن. بدین ترتیب تو پسر پدرت در آسمان‏ها خواهی بود».
در تورات، فلاح به ایمان به خدای واحد و عمل به شریعت بستگی دارد. اما باید پذیرفت که در آن جا برای غیر یهودیان فلاح نیز هست. در کتاب یونس نبی به ربوبیت عمومی خداوند توجه داده شده است. در کتاب ایوب آمده است که اولیای خدا را می‏توان در میان عادلان و حکیمان ملل غیر یهود یافت. در مزامیر داوود می‏خوانیم:
«بگذار اقوام گوناگون ترا حمد گویند، جمیع اقوام تو را حمد گویند، امت‏ها شادی و ترنم کنند. زیرا تو با آنان به انصاف واقعی حکم خواهی کرد، تو آدمیان را مشمول عدل خود خواهی کرد.»
در قرآن بهشت به مؤمنان و جهنم به عاصیان نسبت به خدا و پیامبران وعده داده شده است. هر چند آیاتی مانند «ان الذین عند الله الاسلام» و «من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه» طبق نظر برخی ناسخ آیه «ان الذین آمنوا و الذین هادوا و النصاری و الصابئین من آمن بالله و الیوم الاخر و عمل صالحا فلهم اجرهم عند ربهم و لا خوف علیهم و لا هم یحزنون» است، اما بسیاری بر آنند که این آیه مؤید فلاح غیر مسلمانان، خصوصاً یهودیان، مسیحیان و صابئین است. این آیه توجیه کننده مسأله «ذمه» است که شروع تاریخی پلورالیزم دینی است.
در انجیل نیز با توجه به تعالیم مسیح، امکان فلاح غیر مؤمنانی که ایمان واقعی دارند مطرح شده است: «خداوند می‏خواهد که همه نجات یابند». در یهودیت بر هویت مستقل داشتن تأکید بسیار شده است. منع از ازدواج با غیر یهودیان یکی از نمونه‏های این گرایش اکید است.
در قرآن با برخوردهای متفاوتی مواجه هستیم: «لکم دینکم و لی دین»، و از سوی دیگر «و قاتلوا فی سبیل الله الذین یقاتلوکم... و اقتلو هم حیث ثقفتموهم و أخرجوهم من حیث أخرجوکم و الفتنه اشد من القتل». شکی نیست که این آیه در باب دشمنان اسلام است، اما آیاتی دیگر هست که معنای مشابهی را درباره اهل کتاب دربر دارد (مانند سوره ۱۰۶: ۱- ۶، ۲: ۱۹۰ - ۱۹۱، ۹: ۲۹ و ۱۳، ۵: ۸۲). این حقیقت که غیر مسلمانان نمی‏توانند وارد مکه و مدینه شوند، آیا چیزی جز ابراز و احراز هویت از راه جدا کردن خود است ؟
اما در عهد جدید داستان متفاوت است. در اینجا باب ملکوت الهی به روی همه باز است.
مسیح حتی برای شهری که وی را نپذیرفت، درخواست عذاب نکرد. از نظر او، عدالت باید از راه تطهیر دل‏های آدمیان به دست آید. ملکوت خدا توصیه می‏شود، نه تحمیل. از نظر مسیح معیار قضاوت خداوند در روز جزا آن است که شخص تا چه حد به دو فرمان عشق به خدا و عشق به همسایه عمل کرده است.
در قرآن، یهودیان و مسیحیان اهل کتاب شناخته شده‏اند و به پیامبر گفته شده که با آنان طبق شریعت‏شان رفتار کند.
از سوی دیگر «لا اکره فی الدین» و نیز «ادع الی سبیل ربک الحکمهٔ و الموعظهٔ الحسنهٔ» را داریم. این‏ها به ما کمک می‏کند تا آیه «و لو شاء الله لجعلکم امهٔ واحدهٔ ولکن لیبلوکم فی ما اتاکم فاستبقوا الخیرات الی الله مرجعکم جمیعاً فینبئکم بما کنتم فیه تختلفون» را بهتر بفهمیم. این آیه تندی برخی آیات پیشین را از بین می‏برد.
آیا اکنون تفسیری نوین از این آیات برای تنظیم روابط بین مسلمانان و دیگران قابل توصیه نیست؟ این آیه اخیر صبر را به عنوان فضیلتی برجسته به همه ما توصیه می‏کند و همه ما را به احترام به فرهنگ‏های گوناگون می‏خواند. در قرآن همچنین آمده است: «و اتبع ما یوحی الیک و اصبر حتی یحکم الله و هو خیر الحاکمین».
در بخش نتیجه‏گیری مقاله، نویسنده بیان می‏کند که تأمل عمیق‏تر و تکیه بر آیات معنوی‏تر قرآن و عهد جدید نشان می‏دهد که آنها نسبت به چشم‏اندازهای نوین باز هستند. پاسخ‏های قرآن و عهد جدید باید با توجه به زمینه تاریخی نقل آنها مورد تفسیر تازه قرار بگیرند. آیات اساسی‏ای در هر دو متن هست که می‏توانند اصول کلی ارزیابی جدیدی از روابط بین ادیان را به دست دهند که در آن پلورالیزم تضمین شود و چار چوب حرکت یک دولت مدرن که در آن همه شهروندان برخوردار از حقوق بشر هستند، تدوین گردد.

موریس بورمنز

منبع : بلاغ

مطالب مرتبط

"استعمار و قرآن"

"استعمار و قرآن"
قرآن معجزه آسمانی خاتم الرسل، کتابی است سرشار از معرفت که همواره مورد توجه بوده و باعث شگفتی منکرانش گردیده است؛ از همان صدر اسلام مشرکین علی رغم عنادی که با دین اسلام داشتند، هیچ حربه ای برای مبارزه با قرآن نیافتند، این شیوه روبرویی با قرآن تاکنون نیز وجود داشته، مطلب زیر نمونه ای از نحوه مواجهه افرادی است با قرآن که شاید هرگز به حقیقت آن اذعان ندارند ... :
الف – انگلیس
گلادستون نخست وزیر انگلستان در عصر استعمار کهنه، روزی در مجلس عوام هنگام سخنرانی، قرآن را بر روی میز کوبید و گفت: "تا این کتاب در میان مسلمانان است، راه نفوذ و استیلای ما بر آنان بسته خواهد بود"
ب – فرانسه
ناپلئون بناپارت، سردار مشهور و امپراتور مغرور فرانسوی، نامی آشنا در میان فاتحان نامدار تاریخ است، بناپارت، ترقی سیاسی خویش را در ارتش فرانسه آغاز کرد وی در هیأت یک افسر عالی رتبه ارتش فرانسه، به مصر لشکر کشید و با درهم شکستن قوای عثمانی، برای مدتی این کشور را اشغال کرد.
اقامت ناپلئون در مصر، دیری نپایید. وی علاوه بر افسران نظامی، یک قشون خاورشناس و مستشرق نیز همراه داشت تا مردم مسلمان مصر را برای پذیرش تمدن! تربیت کند.
ناپلئون در هنگام اقامت خویش در مصر از برخی بناها و مراکز دیدنی مصر از جمله یکی از کتابخانه های مهم آن دیدن کرد.
ناپلئون هنگام بازدید از این کتابخانه، با اشاره به یکی از کتابها، از مترجم خواست کتاب را از قفسه بیرون آورد و قسمتی از آن را برای او بخواند و ترجمه کند. مترجم کتاب را بیرون آورد، اتقاقاً "قرآن" بود. آیاتی چند برای ناپلئون خواند و ترجمه نمود. مطالب کتاب، توجه ناپلئون را به خود جلب کرد که پرسید این چه کتابی است؟
ناپلئون خواست تا چند سطر دیگر از قرآن را برای او بخوانند. و این درخواست او چند بار تکرار شد.
آنگاه، ناپلئون این سخن مهم و قابل توجه را بر زبان راند که:
"وای به حال ما اگر مسلمانان این کتاب را بخوانند و بدان عمل کنند! و وای به حال مسلمانان اگر ما ، میان آنها و این کتاب جدایی بیندازیم."

وبگردی
(+18) اولین تصاویر از لحظه تکه تکه کردن جسد جمال خاشقجی
(+18) اولین تصاویر از لحظه تکه تکه کردن جسد جمال خاشقجی - با اینکه عوامل اطلاعاتی عربستان، پیش از آغاز عملیات بازداشت و قتل خاشقجی، دوربین‌های امنیتی را از کار انداختند، اما روز گذشته تصاویر زیر در شبکه‌های اجتماعی و همچنین برخی سایت‌های عربی مخالف رژیم سعودی منتشر شده است. هنوز مشخص نیست که این تصاویر، واقعاً مربوط به این جنایت است، یا اینکه آن را شبیه‌سازی و صحنه‌سازی کرده‌اند. و همینطور هیچ مرجع رسمی این تصاویر را تایید نکرده است.
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟ - داستان دلواپسانی که منافع جناحی را بر مصالح مردم و نظام ترجیح می دهند را ببینید.
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا!
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا! - پس از دیدار پرسپولیس و کاشیما، در اولین بازی برگزار شده در ورزشگاه آزادی تغییرات محسوس و عجیبی نسبت به دیدار فینال آسیا دیده می‌شود.
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد - چرا خودرو سازان با وجود مشکلات عرضه بازهم پیش فروش می کنند؟
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
اشراف متواضع!
اشراف متواضع! - افرادی هستند که در دروس زندگی میکنند اما ماشین زیر پایشان پراید است. افرادی که چند ده میلیون از جوجه‌مایه‌دارهای پدرریشو میگیرند که خوب تربیتشان کنند برای مدیر شدن در جمهوری اسلامی و بعد چند هفته در سال هم آنها را می‌برند اردوی جهادی تا از نزدیک ببینند فردا که به لطف جیب پدر در کنکور ترکاندند و مدرک معتبر گرفتند و مدیر شدند قرار است به چه بدبختهای مستضعفی که بخاطر پول نداشتن در آموزش و پرورش رایگان…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز»
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز» - ماجرای تجاوز به آن ماری سلامه، بازیگر زن عرب سریال تلویزیونی صدا و سیمای ایران.
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا - «نورالدین پیرموذن» نماینده سابق اردبیل در مجلس شورای اسلامی که سالهاست در آمریکا زندگی می‌کند چند عکس از خود و همسر جدیدش را در اینستاگرام منتشر کرده است.