پنج شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶ / Thursday, 22 February, 2018

پولشویی و اثرات اقتصادی آن بر نظام پولی و مالی


پولشویی و اثرات اقتصادی آن بر نظام پولی و مالی
● مقدمه
پدیده پول شویی امروزه یکی از معضلات اقتصاد می باشد، این پدیده واژه ای جدید است که از سال ۱۹۸۰ به ادبیات پولی و بانکی در سطح جهان افزوده شده است این پدیده را نمی توان بطور کامل از اقتصاد یک کشور حذف نمود ولی با طرح برنامه ها و راهکارهایی می توان اثر این عامل را کمرنگ تر نمود، این پدیده در دراز مدت آسیب جدی به اقتصاد یک کشور وارد می کند. پول شویی مانند هاله ای بر اقتصاد یک کشور، باعث گرفتن تصمیم گیریهای شبهه برانگیز در اقتصاد می گردد؛ که از ریسک بالایی برخوردار است. با راه یابی و توسعه تجارت الکترونیک در ایران و ایجاد نمودن بستر های لازم جهت این مهم کنترل این پدیده مشکل تر می شود و لازم است تدابیر جدیدی در رابطه با مبارزه با پول شویی صورت گیرد. پول شویی یک جرم سازمان یافته فرا ملیتی است که قابل اندازه گیری نیست ولی قابل کنترل است. از گلوگاه های مطرح تر برای پول شویی می توان بانکها ، صرّافی ها ، بورس و....را نام برد.
● تعریف پول شویی
تعاریف متعددی برای پول شویی عنوان شده عنوان شده است که از جمله می توان به تعاریف ذیل اشاره نمود:
▪ پول شویی در مفهوم عامیانه یعنی شسته شدن و تبدیل پول کثیف به پول تمیز به نوعی که پس از خروج از این چرخه، قانونی جلوه کند به عبارت دیگر پول شویی عبارت است از هر نوع عمل برای مخفی کردن یا تغییر هویت نامشروع حاصل از فعالیت های مجرمانه به گونهای که وانمود شود این عواید از منابع قانونی سرچشمه گرفته است.
▪ فرآیند تبدیل پول نقد یا سایر دارایی ها که از فعالیت جنایتکارانه ناشی شده است، با این هدف که وانمود شود که این دارایی ها از یک منبع قانونی و مشروع حاصل شده اند .
▪ در پیش نویس ماده یک اتحادیه اروپایی (European community) پول شویی چنین تعریف شده است: فرآیندی که طی آن خلاف کاران و صاحبان دارایی های غیر قانونی به گونه ای عمل می کنند که نشان دهند پولی را که خرج می کنند در واقع متعلق به خود آنهاست و از راه قانونی بدست آمده است .
از این تعاریف چنین بر می آید که در عملیات پول شویی به عنوان یک فرآیند مجرمانه مالی، درآمدهایی که زاییده فعالیت های غیر قانونی است به گونه ای با درآمدهای حاصل از فعالیتهای قانونی در می آمیزد که امکان شناسایی و تفکیک آنها از یکدیگر ممکن نیست و می توان از این درآمدهای غیر قانونی با حداقل ریسک برای فعالیتهای دیگری در آینده استفاده کرد و به عبارت دیگر منشأ و منبع وجوهی که به صورت غیر قانونی بدست آمده از طریق رشته های نقل و انتقالات و معاملات به گونه ای پنهان می شود که همان وجوه به صورت قانونی نمود پیدا کرده و وارد فعالیتها و مجاری قانونی شود.
در قانون نمونه موارد زیر پول شویی محسوب می گردد:
الف) تبدیل یا انتقال اموال به منظور پنهان سازی یا تغییر ظاهر منبع آن یا کمک به شخصی که در ارتکاب جرم منشاء نقش داشته است با هدف فراری دادن او از پیامدهای قانونی خود
ب) پنهان سازی یا اختفای ماهیت واقعی، منبع، محل استقرار، تصرف ، جابجایی یا مالکیت اموال
ج) تملک، تصرف یا استفاده از اموال توسط هر شخصی که می داند یا می بایست بداند یا مظنون به دانستن است که این اموال از عواید حاصل از جرم حاصل شده است.
قانون نمونه : این قانون در سال ۱۹۹۵توسط بخش مبارزه با اعتیاد سازمان ملل متحد برای تسهیل در امر قانونگذاری و اصلاح قوانین مبارزه با قاچاق مواد مخدر و داروهای روان گردان و پول شویی عواید حاصل از این جرایم در کشورهای مختلف؛ تدوین شد و در سال ۱۹۹۹مورد بازنگری قرار گرفت.
انواع پولهایی که می تواند به صورت نامشروع در جامعه مطرح باشد به سه گروه پولهای کثیف آغشته به خون(پول سرخ)، پولهای سیاه و پولهای خاکستری تقسیم شوند که به ترتیب:
▪ پول سرخ مربوط به نقل و انتقال مواد مخدر
▪ پول سیاه، پولهای حاصل از قاچاق کالا
▪ پول خاکستری، درآمدهای حاصل از فروش کالا و انجام کارهای تولیدی که از نظارت دولت پنهان می ماند، این پول معمولاً از طریق فرار مالیاتی حاصل می شود
از فعالیتهای دیگر که در ایجاد پول کثیف و فرآیند پول شویی دخالت دارند می توان به مواردی مانند اختلاس و ارتشاء اداری ،به کارگیری حیله های تجاری و فروش محصولات تقلبی و فاسد، سوء استفاده از علائم معروف جهانی و جعل آثار هنری ،عدم رعایت قانون کپی رایت،عواید حاصل از سرقت مسلحانه، اخاذی همراه با خشونت ، تروریسم ، آدم ربایی، تقلب در اوراق بهادار بانکی و......را نام برد.
● اهداف پول شویی
پول شویی موفقیت آمیز جنایت کاران را قادر میسازد که:
۱) خود را از فعالیتهای جنایتکارانه که به سود آوری می انجامد کنار بکشند و یا از آن فاصله بگیرند، از این رو تعقیب سازماندهی کنند گان اصلی جنایت و فعالیتهای تبهکارانه دشوار میشود.
۲) منافع و سودهای کسب شده را از فعالیت جنایتی دور میکند تا اگر این جنایات گرفتار عوامل قضایی شوند از توقیف سودهای مذکور جلوگیری به عمل آید.
۳) از منافع و مزایای این سودها بهرمند شوند بدون اینکه توجه کسی را به خودشان جلب نمایند.
۴) عواید و سودهای فوق را در فعالیتهای جنایتکارانه فردی، و باقی را در فعالیتهای اقتصادی مشروع مجدّداً سرمایه گذاری نمایند.
● فرآیند پول شویی
پول شویی فرآیندی پیچیده، مستمر، درازمدت، و گروهی است که بطور معمولی در مقیاس بزرگ انجام می شود و می تواند از محدوده جغرافیایی – سیاسی یک کشور فراتر برود، بر اساس این فرآیند عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه گذر از مراحل مختلف وارد نظام مالی و فعالیتهای قانونی می شود و با پنهان ماندن منشأ غیر قانونی آن، ظاهری قانونی می یابد. بطور کلی مراحل عملیاتی فرآیند پول شویی به صورت ذیل است:
الف) ایجاد پول غیر قانونی
معمولاً پول غیر قانونی و نامشروع از سوی سازمانهای غیر رسمی و اشخاص خلاف کار و جنایت پیشه تولید و از طریق ارتباط با مدیران و نهادهای قانونی،خدمات ویژه ای که خارج از عرف معمول است دریافت کرده و با استفاده از روشهای مدون و برنامه ریزی شده، پول های کثیف خود را مشروع نشان می دهند. ایجاد پول غیر قانونی در کشورهایی که توزیع کالا و خدمات بر مبنای پرداخت یارانه صورت می گیرد بیشتر خود را نمایان می کند، عمل رانت خوری که خود در نهایت به عملیات پول شویانه منتهی می شود از این مساله متأثر است .
ب) سند سازی مالی
پولهای کثیف و نامشروع از طریق نهادها و سازمانهای مالی و بانکی غیر مجاز وارد شبکه بانکی می شوند. امکان کنترل این جریان با توسعه فن آوری الکترونیک و رایانه ای بسیار مشکل شده است. بدیهی است در استفاده از هر نوع فن آوری در صنعت بانکداری ابتدا مشکلاتی بو جود خواهد آمد لیکن با استفاده بهینه از فن آوری الکترونیک از ابهامات فرآیند پول شویی کاسته خواهد شد. در این میان آنچه که باید مورد توجه قرار بگیرد فراهم کردن بستری است که در آن سازمانهای واسطه مالی به صورت قانونی گسترش پیدا کنند. چنانچه فقط حمایت از انحصار های بزرگ بانکی و مالی دولتی صورت بگیرد، عرضه کنند گان و متقاضیان وجوه نا گریز به مراجعه به بازارهای مالی غیر متشکل و زیرزمینی خواهند شد. در صورتی که از ابزارهای پولی و مالی تعریف دقیق تری به عمل آید نقش اسناد مالی در این میان اهمیت خاصی برای شفاف سازی خواهد داشت. سند سازی مالی پدیده پول شویی را به حداقل خواهد رساند.
ج) جایگذاری یا مکان یابی: اصلی ترین مرحله از فرآیند جرم پول شویی جایگذاری یا تزریق عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه به شبکه مالی رسمی،با هدف تبدیل و تغییر منشأ و یا مالکیت آن است این شیوه به طرق مختلف انجام می گیرد که از جمله می توان سپرده گذاری این وجوه در موسسات مالی خارجی و داخلی، خرید کالاهای با ارزش هنری، هواپیما، فلزات و سنگهای قیمتی، تشکیل شرکتهای صوری و یا شرکتهایی که اساساً به منظور پول شویی تأسیس می شود.
د) لایه چینی یا لایه گذاری: این مرحله که در واقع جداسازی عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه از منشأ یا فعالیتهای موجود آن است، از طریق ایجاد لایه های پیچیده ناشی از معاملات(نقل و انتقالات) چند گانه با هدف مبهم ساختن فرآیند حسابرسی و عدم امکان رد یابی منشأ مال صورت می پذیرد. ان امر، متضمن انجام دادن عملیاتی مانند حواله وجه سپرده شده نزد بانکها و موسسات مالی به بانک و موسسه دیگر، تبدیل سپرده نقدی به اسناد پول دیگر،(اوراق بهادار، سهام و چکهای مسافرتی) است.
ه) درهم آمیزی یا یکپارچه سازی: آخرین مرحله در فرآیند پول شویی یکپارچه سازی یا فراهم کردن پوشش ظاهری مشروع و توجیه قانونی برای عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه است. چنانچه مرحله لایه چینی با موفقیت انجام شد، عواید شسته شده با استفاده از طرحهای یکپارچه سازی ،به نحوی وارد جریان اصلی اقتصادی می شود که بازگشت به سیستم مالی، وجوه شکل و ظاهری قانونی یافته است.این مرحله از طریق روشهای متعددی،مانند سوق داراییهای نامشروع به سوی اشخاص و شرکتهایی که به نحوی با مجرمان در ارتباط هستند، یا از طریق روشهای دیگری مانند، تأسیس شرکتهای پوششی و غیره انجام می پذیرد.
فرآیند پول شویی ممکن است بصورت جداگانه و متمایز یا بطور همزمان اتفاق افتد. چگونگی استفاده از این مراحل به سازوکارهای موجود برای پول شویی و شرایط سازمانهای مجرم بستگی دارد.
پول شویی و اثرات آن بر اقتصاد
مبارزه با پول شویی پدیده ای است که باید توسط سیاستگذاران و دولتمردان کشور مورد توجه ویژه قرار بگیرد تا امنیت و ثبات اقتصادی را برای کشور به ارمغان بیاورد. در واقع تطهیر پول اقدامی برای استفاده قانونی از پولهای کثیف است که روند طبیعی فعالیتهای اقتصادی را مختل کرده و به مخاطره می اندازد. به عقیده صندوق بین المللی پول برای ایجاد شرایط پایدار و شفاف سازی اقتصادی مبارزه با پدیده پولشویی یک امر لازم و ضروری است، هر اندازه اقتصاد از شرایط رقابتی بیشتر فاصله بگیرد بستر برای فعالیتهای پول شویی آماده تر و گسترده تر خواهد شد، آنچه مسلم است این که مهمترین خطر پول شویی؛تهدید اقتصاد ملی و غیر اجرایی شدن سیاستهای اقتصادی و اجتماعی است. کاهش بودجه دولت از جنبه درآمدهای مالیات، نوسان جریان سرمایه، نرخ ارز و نرخ بهره و......سبب می شود که سیاستهای اقتصادی کارآمدی خود را از دست بدهند و بازار رقابت بیش از پیش خارج شده و فعالان اقتصادی و کارآفرینان توان رقابت و سرمایه گذاریهای مولد را از دست بدهند و با این روند بازده اقتصادی در هر مرحله کمتر از قبل گردد. با توجه به آمارهای جهانی ۵۰۰میلیارد تا ۵.۱ تریلیون دلار درآمد ناشی از خرید و فروش مواد مخدر و سایر جرایم سازماندهی شده به روشهای مختلف به داراییهای قانونی تبدیل می شود.
همچنین براساس وجوه پول بین المللی ، پول شویی چیزی حدود ۲تا ۵ درصد محصول ناخالص داخلی کشورهاست . براساس آمار ۱۹۹۶ این درصد نشان می دهد که پول شویی میزان بین ۵۹۰میلیارد تا ۵.۱تریلیون دلار است یعنی کمترین مقدار پول شویی رقمی معادل کل تولید اقتصادی کشوری مانند اسپانیا ست. بطور کلی آثار پدیده پول شویی برای اقتصاد کلان کشورها شامل موارد ذیل می شود:
۱) رواج پول شویی شفافیت مبادلات اقتصادی را کاهش می دهد.
۲) کاهش تقاضای پول و کاهش معینی در نرخ سالانه تولید ناخالص داخلی (gdp) می شود.
۳) کاستن از منابع درآمدی دولت و ناکارآمدی کردن نظام بودجه دولت و کاهش سطح اشتغال
۴) تحمیل مالیات های سنگین تر بر گروههای محدود تری از جمعیت که خود منجر به کاهش توانایی دولت برای عرضه کالاها و خدمات می شود.
۵) تضعیف دولت برای پیشبرد توسعه و عدالت اجتماعی و در پی آن گسترش فقر عمومی
۶) خروج سرمایه از کشور
۷) تضعیف امنیت ملی
۸) تضعیف بخش خصوصی و ایجاد مانع برای عملیات خصوصی سازی
۹) افزایش ریسک اعتباری
۱۰) تأثیر معکوس بر نرخ بهره و ارز و بی ثباتی در نرخهای آنها که ناشی از انتقالهای پیش بینی نشده وجوه به خارج از مرزها می باشد.
۱۱) تغییر جهت سرمایه گذاریها
۱۲) کاهش کنترل دولت بر سیاستهای اقتصادی
۱۳) اخلال و بی ثباتی در اقتصاد
۱۴) رشد تورم و افزایش فاصله طبقاتی
۱۵) گسترش فساد اداری، رشوه خواری و اختلاس
۱۶) اثرات مخرب بر روی فرآیند جمع آوری و تخصیص هزینه های عمومی ناشی از ارائه گزارش اشتباه در خصوص درآمد و نیز کمتر از حد واقعی اعلام نمودن درآمدها
● پول شویی در سیستم بانکی
بانکها کانالی هستند که از طریق آن، اکثر پول های کثیف وارد نظام مالی قانونی می گردند.تخمین صندوق بین المللی پول نشان می دهد که همه ساله ۲تا ۵درصد تولید جهان پول شویی می گردد. که تقریباً نیمی از این کار در بانکها صورت می گیرد. مقامات معتقدند که بانکها باید مرکز مبارزه با پول شویی باشند، ولی عملکرد بسیاری از آنها نا امید کننده است.
در اغلب کشورها بانکها باید سیستم ضد پول شویی AML را اجرا نمایند، آنها باید بدانند مشتریانشان چه کسانی هستند و پولها از کجا آمده است و مواظب داد وستد های مشکوک باشند. لذا بانکها و موسسات مالی نقش مهمی در مبارزه با پول شویی دارا می باشند. خاطر نشان می سازد محکومیت یک کشور به ویژه بانکها و موسسات مالی آن به عدم رعایت ضوابط پذیرفته شده بین المللی در امر مبارزه با پول شویی متضمن آثار و تبعات سنگینی به لحاظ ریسک سوء شهرت و غیره است این امر باعث می گردد مراکز مالی کشور مورد اتهام قرار گرفته و در سطح بین المللی در زمره مراکز مالی غیر مطمئن طبقه بندی شود. مبارزه با پول شویی در وحله اول برای بانکها مشکل است و بعضاً با وظایف قانونی آنها در تعارض است؛ چون اصل محرمانه بودن حسابها و اطلاعات فردی تا اندازه ای بانکها را با مشکل مواجه می کند. بانکها موظف هستند هر جا دلایل قابل قبولی جهت شک به پول شویی وجود دارد،آن را گزارش نمایند.ولی این موضوع امری عملی نبوده و تابع نظریات افراد می باشد.
▪ اعمالی که در بانکها جرم پول شویی اطلاق می شود به شرح ذیل است:
۱) قرار دادن هرگونه مال (وجه نقد یا اسناد بانکی) حاصل از عملیات مجرمانه نزد بانک یا موسسه مالی
۲) انتقال و یا جابجایی وجه حاصل از فعالیت مجرمانه از طریق یک بانک یا موسسه مالی به یک بانک و موسسه دیگر
۳) پرداخت یا استفاده از وجوه حاصل از عملیات مجرمانه توسط یک بانک موسسه ی مالی
۴) وجه یا اعطاء هر نوع مال حاصل از عملیات مجرمانه به اشخاص با استفاده از خدمات بانکها
۵) تبدیل وجوه مال حاصل از فعالیتهای مجرمانه به ارز یا اوراق بهادار و یا ابزارهای مالی دیگر
▪ برخی مصادیق عملیات بانکی مشکوک
۱) عدم ارائه اطلاعات مورد نظر شعبه یا عدم احراز اصالت مستندات و مدارک احراز هویت
۲) فعال شدن ناگهانی حساب های راکد و کم کار بدون توجیه منطقی
۳) درخواست انجام عملیات بانکی پیچیده (و یا غیر قانونی) ونیز تقاضای انجام عملیات بانکی که فاقد توجیه قانونی و اقتصادی است.
۴) تقاضای انتقال وجه (پیش از سقف مقرر) از یا به حساب بانکی دیگر/ کشور خارجی از طریق حواله ، صدور چک و انتقال الکترونیکی
۵) افتتاح انواع حساب ها بدون دلیل و هدف مشخص
۶) در خصوص اعتبار اسنادی مصادیقی از وجه درخواست عدم ارائه گواهی بازرسی کالا ، درخواست بدون دلیل عدم ارائه گواهی مبداء ساخت کالا ، عدم تناسب قیمت کالای عنوان شده در پروفرمای ذینفع اعتبار اسنادی با قیمت جهانی ، موارد مشابه و سوابق قبلی و تاکید بر درج وسیله حمل نامتعارف در شرایط اعتبار اسنادی با توجه به نوع کالا، مبداء و مقصد کالا و تاکید بر استفاده از اسامی مخفف و مجعول در خصوص نام خریدار و یا ذینفع اعتبار اسنادی
۷) افزایش غیر عادی موجودی حساب های بانکی اشخاص و نگهداشتن غیر فعال وجوه (بیش از میزان مقرر)بدون دلیل منطقی و موجه
۸) انجام مکرر عملیات و معاملات با مبالغی کمتر از سقف مقرر به منظور عدم شمول مقررات پیشگیری از پول شویی
۹) عدم باز پرداخت وام یا اعتبار سررسید گذشته و معوق به منظور اینکه بانک وثیقه ای که منشاء ان غیر قانونی است را تملک نماید.
▪ راههای جلوگیری و به حداقل رساندن پول شویی در سیستم بانکی و مالی
۱) ایجاد روشهای گزارش دهی داخلی در مورد داد و ستدهای مشکوک و شبهه برانگیز
۲) ایجاد روشهایی برای تصدیق هویت مشتریان
۳) ایجاد روشهایی مناسب حساب ها با هدف شناسایی دقیق حجم داد وستدها در نهادهای مالی
۴) آموزش الزامات قانونی به کارکنان
۵) تدوین معیار کنترل های داخلی
۶) گزارش معاملات بیش از سقف معین
۷) نگهداری دقیق سوابق شناسایی و معاملات و عملیات
۸) عدم افتتاح حساب و ارائه هرگونه خدمات بانکی به موسسات و نهادهای اعتباری غیر مجاز
● پول شویی در شرکت های هرمی
شرکت های هرمی که در سالهای اخیر توانسته اند طرفداران زیادی پیدا کنند و وجوهی را جذب نمایند ، به عنوان یکی از راههای پول شویی در کشورها به شمار می آیند این شرکتها با ساختار هرمی و عملکرد غیر متعارف و رواج و اشاعه فعالیتهای غیر اقتصادی و غیر مولد، آثار و تبعات نا مطلوب و زیانبار اقتصادی و اجتماعی برای کشور و مردم به همراه خواهند داشت. بعضی از اینگونه شرکتها با افتتاح حساب در بانکها اقدام به جمع آوری و اخذ وجوهات از افراد و اعضا می نمایند و با هماهنگی بانکها پورسانتهای تعلق گرفته به اعضاء از ناحیه ی شرکت به حساب اعضاء واریز میشود ، فعالیت این شرکتها باعث انتقال وجوه مجرمانه به آنها میگردد.
▪ برخی مصادیق پول شویی در این شرکتها
۱) انتقال وجوه محرمانه به این شرکتها برای عضویت و پنهان سازی اعمال مجرمانه
۲) ضرر و زیان زیاد به اقتصاد کشور و خروج سرمایه های مردمی به صورت ارز از کشور
۳) فساد و ارتشاء که یکی از جلوه های پول شویی است به کرار در این شرکتها انجام می گیرد
۴) بدست آوردن سودی با آورده حاصل از فعالیتهای غیر اقتصادی و فقط توسط سر شاخه ها
۵) سرمایه گذاری در الماس و طلا برای خروج عواید حاصل از جرم و خرید محصولات این شرکتها با قیمتهای غیر واقعی
● پولشویی در بورس
پول شویی هم می تواند در سیستم بانکی و هم در بازار بورس راه یابد. منابع مالی مکن است از راه غیر قانونی و نا مشروع به اوراق سهام و یا حساب سپرده تبدیل شود. در صورتی که سرمایه گذاران در هنگام فروش سهام ، مستند قانونی ارائه ننمایند جای سوال پیش می آید که این در آمد از چه منبعی حاصل شده است، هرچند برای خرید و فروش سهام در بورس از وجه نقد استفاده نمی شود و وجه مذکور به صورت چک بانکی و غیره در اختیار بورس قرار می گیرد اما می بایست منشاء پول حاصل مشخص با شد تا از لحاظ قضایی و امنیتی و انتظامی در صورت بروز خلاف قابل پیشگیری باشد ؛ سیستم بانکی و بورس باید متقابلاً در این امر نظارت و کنترل کافی داشته باشند.
راه دیگری که در بورس پولشویی صورت میگیرد استفاده از نماینده قانونی برای خرید سهام شرکتها ،حلقه ارتباط بین مجرم و پولی را که او به طور نامشروع کسب کرده است، از بین می برد . نام نماینده در دفترها و اسناد شرکتها به عنوان دارنده سهام ثبت می شود . نماینده فقط عامل و یا امین مالک واقعی است و مالک واقعی سهام ممکن است حتی برای نماینده نیز نا معلوم باشد. همچنین معامله سهام و اوراق بهادار می تواند مجرایی برای فرار پول شویان باشد .
● پول شویی در ایران و ضرورت مبارزه با آن
ایران برای دستیابی به یک اقتصاد سالم نیاز به قوانین بازدارنده علیه مفاسد اقتصادی دارد. برخی اعتقاد دارند کشورهای در حال توسعه از جمله ایران بدلیل کمبود منابع مالی می تواند بستر مناسبی برای عملیات پول شویی باشند که در نهایت اقتصاد کشور هم می تواند هم از منافع آن بهره مند شود ولی با توجه به تبعات ناشی از پول شویی ، پول کثیف ذاتاً بنابر ماهیت خود پدیده ای سیال و بی ثبات است که بخش های سایه ای و زیرزمینی اقتصاد نفوذ می کند. از این رو پول کثیف مختل کننده سیاست های توسعه و موجب بی ثباتی و ناپایداری در اوضاع اقتصادی است. اندیشه مبارزه با پول شویی در ایران از زمان ارائه طرح ساماندهی اقتصادی مطرح شده است. عده ای از کارشناسان اقتصادی اعتقاد دارند مبارزه با پول شویی در ایران به علت این که در قوانین پولی و بانکی کشور موضوع مبارزه با پول های کثیف دیده نشده است نمی تواند اهداف جامعه بین المللی و نهادهای پول دنیا نبود قانون مبارزه با پول شویی در ایران را به عنوان یکی از کاستی های نظام اقتصادی کشور معرفی می کنند. ایران با امضاء کنواسیون ۱۹۸۸ ملزم به وضع قانون ضد پول شویی در قوانین خود شده است،اما آنچه که در بحث پول شویی در ایران مطرح است ، بدیع بودن موضوع و عدم اطلاع و دانش کافی مردم از عوارض ناشی از عملکرد پول شویی در جامعه می باشد، این پدیده هنوز به عنوان یک عمل نکوهیده شناخته نمی شود و با وضعیت کنونی اقتصاد ایران امکان مبارزه با پدیده پول شویی در ایران وجود ندارد. در این عدم توانایی عوامل گوناگون از حجم بالای استفاده از پول به صورت نقدی و عدم استفاده از کارتهای اعتباری و سپرده گذاری این وجوه نقد در صندوق های قرض الحسنه خیریه و صندوق های اعتباری غیر مجاز و صرّافی ها که خارج از نظارت بانک مرکزی فعالیت می کنند موثر می باشد.
تجربه قانون گذاری در کشور ما بیانگر این نکته است که اجرای نادرست قانون مبارزه با پول شویی اثرات مخربی بر اقتصاد کشور بر جای خواهد گذاشت. آثار ناشی از پول شویی در ایران مانند بیشتر کشورهای دنیا موجب ایجاد ثروت های باد آورده ، بی انگیزه ساختن دانش پژوهان و تولید گران ، و ایجاد انواع فساد های اجتماعی و اقتصادی خواهد شد. در ایران همه ویژگیهایی که می تواند زمینه ساز بستر پول شویی شود وجود دارد.
این ویژگیها شامل موارد ذیل می باشد.
الف) وجود بازارهای غیر رسمی گسترده و نظام مالی غیر شفاف و اقتصاد زیر زمینی
ب) عدم کنترل لازم نهادهای دولتی در امور اقتصادی
ج) وجود نظام اداری نا کارا کمبود منابع مالی و سرمایه
● نتیجه گیری و پیشنهادات
در شرایط فعلی اقتصاد ایران و قرار گرفتن کشورمان در مسیر ترانزیت قاچاق مواد مخدر نیاز به یک عزم ملی جهت مبارزه با پدیده پول شویی داریم. روشن نمودن آثار و تبعات این پدیده برای مردم و آگاه کردن آنها جهت همکاری با دستگاه های اجرایی کشور کمک شایانی در امر مبارزه با این پدیده می کند، تنها صرف صدور دستورالعمل ها و بخشنامه ها کافی نیست. نظارت و کنترل و پیگیری مستمر و داشتن ضمانت اجرایی این دستورالعمل ها می بایست در رأّس قرار گیرد.
طبق گزارش سازمان همکاری و اقتصادی توسعه(OECD) ایران از بین صد کشور جهان در ردیف پائین مبارزه با مفاسد اقتصادی قرار دارد. در ذیل پیشنهاداتی جهت تعدیل امر پول شویی و مبارزه هر چه بیشتر با این پدیده شوم اقتصادی ارائه می گردد.
● پیشنهادات
۱) تدوین نظام حسابداری و استانداردهای مناسب در مدیریت مالی
۲) اصلاح سیستم مالیاتی در رابطه با فرار مالیاتی
۳) ایجاد قوانین و واکنش های کیفری مناسب در خصوص پولشویان
۴) شفاف سازی حساب ها توسط نظام بانکی
۵) ایجاد زیر ساختهای لازم برای مستند سازی اطلاعات مربوط به نقل و انتقال وجوه و دارایی ها با حفظ سرعت عملیات و ایجاد سیستمی که مشخصات کامل فرد فرستنده حواله در آن ثبت گردد.
۶) پیگیری حواله های مشکوک در سیستم بانکی و گزارش آن به مراجع ذیصلاح
۷) عدم فروش ارز، اوراق بهادار، چکهای مسافرتی و غیره به مشتریانی که برای بانک شناخته شده نیستند
۸) بازرسی و کنترل و نظارت مداوم از سیستم های مالی کشور و صرّافی ها
۹)) افتتاح حساب و احراز هویت کامل فرد فرستنده حواله در سیستم بانکی که بطور مداوم اقدام به ارسال حواله به مقاصد مختلف می کند.
۱۰) جلوگیری از فعالیت موسسات اعتباری و صندوق های قرض الحسنه که بدون مجوز بانک مرکزی اقدام به فعالیتهای مالی می کند که باعث برهم زدن سیاستهای پولی و مالی کشور می شوند.

ابوالقاسم نوری

مطالب مرتبط

روشهای مبارزه با پولشویی


روشهای مبارزه با پولشویی
پولشویی، عبارت است از هر نوع عمل یا اقدام به عمل برای مخفی كردن یا تغییر ظاهر هویت نامشروع حاصل از فعالیتهای مجرمانه، به گونه ای كه وانمود شود، این عواید از منابع قانونی سرچشمه گرفته است. پولشویی یا تطهیر پول فعالیتی مجرمانه، در مقیاس بزرگ، گروهی، مستمر و درازمدت است كه می تواند از محدوده سیاسی یك كشور مفروض نیز فراتر رود.
پولشویی یك فرایند سه مرحله ای است كه مرحله اول مستلزم قطع هرگونه ارتباط مستقیم بین وجوه و جرمی است كه حاصل شده، مرحله دوم مخفی كردن ردپای وجوه برای جلوگیری از تعقیب قانونی آن و مرحله سوم بازگرداندن وجوه به مجرم به صورتی كه نحوه اكتساب و محل جغرافیایی آن قابل ردیابی نباشد.
پولشویی آثار زبانبار بر اقتصاد، جامعه و سیاست دارد. آلوده شدن و بی ثباتی اقتصاد تضعـیف بخش خصوصی و برنامه های خصوصی سازی، كاهش كنترل دولت بر سیاستهای اقتصادی، فاسد شدن ساختار حكومت، بی اعتمادی مردم، بی اعتباری دولتها و نهادهای اقتصادی كشور و... غیره تنها بخشی از این آثار است.
پیشینه اقدامهای بین المللی برای مبارزه با پدیده پولشویی و تدوین راهكارهای جهانی برای مقابله با این معضل به سالهای میانی دهه ۱۹۸۰ برمی گردد. در اواخر همین دهه بود كه عزم جهانی برای تدوین پیمان نامه ها، معاهدات و كنوانسیون های بین المللی در این زمینه شكل گرفت. به دنبال تاسیس گروه كاری اقدام مالی برای مبارزه با پولشویی در سال ۱۹۸۹، گروههای منطقه ای مانند اتحادیه اروپا، شورای اروپا و سازمان كشورهای آمریكایی، قوانین و معیارهایی برای مبارزه با پولشویی در كشورهای عضو تدوین كرده اند. منطقه كارائیب، آسیا، اروپا و آفریقا، نیروی ویژه مبارزه با پولشویی ایجاد كرده اند و گروه بندیهای مشابهی برای آمریكا و آمریكای لاتین در سالهای آینده دردست تدوین و شكل گیری است. با این حال، در سطح بین المللی و جهانی یك توافق نظر عمومی درمورد كلیات اركان اصلی هر نظام ضدپولشویی وجود دارد، كه شناخت این اصول در تدوین قوانین منع پولشویی راهگشا خواهد بود.
واژه پولشویی برای توصیف فرایندی مورد استفاده قرار می گیرد كه درآن پول غیرقانونی یا كثیفی كه حاصل فعالیتهای مجرمانه مانند قاچاق موادمخدر، قاچاق اسلحه و كالا، قاچاق انسان، رشوه، اخاذی، كلاهبرداری و... است، در چرخه ای از فعالیتها و معاملات، با گذر از مراحلی، شسته و به پول قانونی و تمیز تبدیل می شود.
پولشویی به عنوان یك جرم در دهه ۱۹۸۰ بویژه درمورد عواید حاصل از قاچاق موادمخدر وداروهای روان گردان موردتوجه كشورهای غربی قرار گرفت. این امر به دلیل آگاهی كشورهای مزبور از سودهای كلان حاصل از این فعالیت مجرمانه و نگرانی آنها درباره گسترش مصرف موادمخدر در جوامع غربی بود كه انگیزه مبارزه با فروشندگان موادمخدر را برای دولتها ازطریق تدوین قوانینی كه آنها را از عواید غیرقانونی محروم كند به وجود آورد.
آگاهی كشورهای توسعه یافته از آثار پولشویی و تدوین قوانین مقررات و اتخاذ تدابیر قابل توجه برای مبارزه همه جانبه با آن باعث شده است كه عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه به منظور شسته شدن به سوی كشورهایی سوق یابد كه سازوكارهای نظارتی آنها در بازارهای مالی ضعیف است، یا تدابیری برای برخورد با این مشكل اتخاذ نكرده اند. بدون تردید این امر مشكلات فراوانی را برای كشورهای مزبور ایجاد خواهدكرد و اولین گام در مقابله با این مشكل تدوین قوانین و مقررات و اتخاذ تدابیر و شیوه های مناسب است.
در اقتصاد ایران تاكنون به دلیل ناشناخته ماندن پیامدها و آثار زیانبار پولشویی، اقدام قابل توجهی صورت نگرفته است. تنها اقدام مثبت در این زمینه لایحه منع پولشویی تقدیمی دولت به مجلس شورای اسلامی است كه مراحل بررسی مقدماتی آن انجام شده است. در این مقاله ابتدا به تعریف و مراحل فرایند پــــــولشویی و آثار و اقدامات و مستندات بین المللی می پردازد.
● تعریف پولشویی
مراحل اساسی در دستورالعمل جامعه اروپایی مصوب مارس ۱۹۹۰ تعریف پولشویی به صورت زیر است: تبدیل یا انتقال یك دارایی، بـــا علم به اینكه از فعالیتهای مجرمانه به دست آمده باشد، به منظور پنهان داشتن یا گم كردن رد منشا غیرقانونی آن دارایی، یا كمك به شخصی كه مرتكب چنین جرمی شده است برای گریز از پیامدهای قانونی جرم مزبور.
تعریف پولشویی در پیمان نامه شورای اروپا مربوط به نشست اوت ۱۹۹۰ استراسبورگ تكمیل شد و موارد زیر به تعریف ارائه شده در دستورالعمل جامعه اروپا افزوده شد «تحصیل، تملك یا استفاده از داراییهای به دست آمده از منابع غیرقانونی و نیز هرگونه مشاركت، مباشرت، دسیسه چینی برای ارتكاب اقدام به ارتكاب، یا كمك، ترغیب، تسهیل و پنهان كاری هرگونه جرم مرتبط با پولشویی».
▪ گروه كاری اقدام مالی برای مبارزه با پولشویی (FATF) در گزارش فرایند عمل با رفتار پولشویی را شرح داده است كه شامل اجزای زیر است:
- تبدیل یا انتقال مال با علم به اینكه چنین مالی از یك جرم كیفری حاصل شده است به منظور مخفی كردن یا تغییر ظاهر منشا غیرقانونی مال موردنظر یا كمك به شخصی كه مرتكب چنین جرمی شده است برای فرار از پیامدهای قانونی عمل خود.
- پنهان كردن یا تغییر ماهیت واقعی، منشا، محل، جابجایی یا مالكیت مال با علم به اینكه چنین مالی از فعالیت مجرمانه حاصل شده است.
- تملك، تصرف یا استفاده از مال با علم به اینكه چنین مالی حاصل فعالیتهای مجرمانه است.
● مراحل پولشویی
پولشویی فرایندی پیچیده، مستمر، درازمدت و گروهی است كه به طور معمول در مقیاسی بزرگ انجام می شود و می تواند از محدوده جغرافیایی - سیاسی یك كشور فراتر برود.
براساس این فرایند عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه با گذر از مراحل مختلف وارد نظام مالی و فعالیتهای قانونی می شود و با پنهان ماندن منشا غیرقانونی آن، ظاهری قانونی می یابد. به طوركلی فرایند پولشویی دارای سه مرحله به صورت زیر است:
۱ - جایگذاری: اولین مرحله از فرایند پولشویی، جایگذاری یا تزریق عواید از فعالیتهای مجرمانه به شبكه مالی رسمی با هدف تبدیل عواید از حالت نقدی به ابزارها و داراییهای مالی است كه یا برای سپرده گذاری در موسسات مالی خارجی به بیرون از مرزها انتقال داده می شود و یا برای خرید كالاهای با ارزش مانند آثار هنری، هواپیما، فلزات و سنگهای قیمتی به كار می رود. یا به صورت سپرده گذاری در بانكهای داخلی یا دیگر موسســات مالی رسمی و غیررسمی صورت می گیرد.
۲ - لایه چینی: این مرحله كه درواقع جداسازی عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه از منشا یا فعالیتهای موجــــود آن است ازطریق ایجاد لایه های پیچیده ای از معاملات یافتن و انتقال مالی چندگانه با هدف مبهم ساختن فرایند حسابرسی و مجهول گذاشتن هویت طرفهای اصلی معامله و ناممكن كردن ردگیری منشا عواید مزبور صورت می گیرد.
۳ - یكپارچه سازی: آخرین مرحله در فرایند پولشویی یكپارچه سازی یا فراهم كردن پوشش ظاهری مشروع و توجیه قانونی برای عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه است. چنانچه مرحله لایه چینی با موفقیت انجام شود عواید شسته شده با استفاده از طرحهای یكپارچه سازی، به نحوی وارد جریان اصلی اقتصادی می شود كه بازگشت به سیستم مالی، وجوه شكل و ظاهری قانونی یافته است.
فرایند پولشویی ممكن است به صورت جداگانه و متمایز یا به طور همزمان اتفاق افتد. چگونگی استفاده از این مراحل به سازوكارهای موجود برای پولشویی و شرایط سازمانهای مجرم بستگی دارد.
● آثار پولشویی
گروه كاری اقدام مالی برای مبارزه با پولشویی (FATA) وابسته به سازمان همكاری اقتصادی و توسعه (OECD) چهار تهدید اساسی پدید آمده از معضل جهانی پولشویی را چنین برشمرده است.
- كوتاهی در مبارزه با پولشویی، سودآوری فعالیتهای مجرمانه یا غیرقانونی را برای مجریان آسانتر می گردد؛
- كوتاهی در مبارزه با پولشویی، سازمانهای مجرم را در تامین مالی فعالیتهای مجرمانه و گسترش آن فعالیتها آزادتر می گذارد؛
- امكان به كارگیری شبكه مالی رسمی از سوی پولشویان، خطر فسادپذیری نهادهای مالی و كل بخش مالی اقتصاد ملی را به همراه می آورد؛
- انباشت قدرت و ثروت توسط مجرمان وگروههای بزهكار - برخوردار از امكان پولشویی - تهدیدی جدی برای اقتصادهای ملی و بویژه برای نظامهای دموكراتیك به شمار می آید.
علاوه بر اینها، برپایه یافته های پژوهش انجام شده در صندوق بین المللی پول و نیز به استناد گزارش ارائه شده توسط مدیرعامل صندوق مزبور در سال ۱۹۹۸، انحراف تحلیلها و سیاستگذاری های كلان اقتصادی پولشویی به شمار می آیند.
● مهمترین آثار منفی اقتصادی پدیده پولشویی عبارتند از:
۱ - تضعیف بخش خصوصی - پولشویان با هدف پنهان كردن عواید حاصل از فعالیتهای غیرقانونی خود، با استفاده از شركتهای پیشرو، عواید مزبــــــور را با وجوه قانونی مخلوط می كنند. از آنجایی كه این شركتها به وجوه غیرقانونی قابل توجهی دسترسی دارند كه به آنها كمك می كند تا محصولات و خدمات خود را با قیمتی كمتر از سطح قیمت بازار ارائه دهند این امر رقابت را برای شركتهای قانونی بسیار مشكل می كند و باعث بیرون راندن توسط شركتها و سازمانهای مجرم از بازار و تضعیف بخش خصــوصی قانونی در اقتصاد می شود.
۲ - تضعیف یكپارچگی و تمامیت بازارهای مالی - موسسات مالی متكی به عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه در مدیریت مناسب دارائیها انجام به موقع تعهدات و عملیات خود با مشكلات و چالشهای بیشتری مواجه اند.
۳ - كاهش كنترل دولت بر سیاستهای اقتصادی، در بعضی از كشورهای درحال توسعه این عواید غیرقانونی ممكن است میزان بودجه دولت را تحت الشعاع قرار دهد و در نتیجه كنترل دولت بر سیاستگذاری های اقتصادی را كاهش دهد.
درواقع، گاهی حجم زیاد دارائیهای انباشته شده مبتنی بر عواید حاصل از پولشویی، بازارها یا حتی اقتصادهای كوچك را در تنگنا قرار می دهد.
۴ - اخلال و بی ثباتی در اقتصاد - اشخاصی كه اقدام به پولشویی می كنند به دنبال سود حاصل از سرمایه گذاری وجوه غیرقانونی خود در فعالیتهای اقتصادی نیستند، بلكه هدف آنها نگهداری اصل وجوه و عواید مزبور است.
بنابراین، آنها وجوه خود را به لزوم در فعالیتهایی كه برای كشور محل استقرار وجوه مزبور، سودآور باشد سرمایه گذاری نمی كنند. آنها سرمایه هـــای خود را به بخشهای ساختمان سازی و هتلداری سوق داده و این موضوع خسارت شدیدی به بخشهای مزبور و كل اقتصاد وارد می كند.
ایجاد موانعی برای خصوصی سازی و كاهش درآمد دولت و ریسك اعتباری برای دولتها در شرایط كنونی اقتصاد جهانی از آثار جانبی منفی اقتصادی دیگر پدیده پولشویی است. پیشینه اقدامات بین المللی درباره پولشویــی رشد پرشتاب عزم جهانی، انبوه پیمان نامه ها و قوانین بین المللی به دست آمده گرایش چشمگیر كشورها به اتخاذ تدابیر جهانی اندیشیده شده در این باره اهمیت ویژه و جدی تهدیدهای ناشی از پولشویی را در دنیای امروز به خوبی نمایان می سازد. مهمترین و اساسی ترین مستندات بازتاب دهنده كوششهای فراگیر بین المللی به شرح زیر است:
۱ - پیمان نامه وین اولین سند بین المللی است كه در آن تعریفی دقیق از پولشویی ارائه شده و راههایی برای محروم كــــردن اشخاص دست اندركار قاچاق موادمخدر از عواید فعالیتهای مجرمانه آنها و درنتیجه كاهش انگیزه آنان برای ادامه این فعالیتها پیشنهاد شده است.
۲ - اعلامیه كمیته بال در سال ۱۹۸۸ برای جلوگیری از كاربرد مجرمانه شبكه بانكی به قصد پولشویی به امضا رسید.
۳ - تشكیل نیروی ویژه اقدام مالی در نشست پاریس به وسیله هفت كشور به منظور تدوین یك دستورالعمل هماهنگ بین المللی برای مبارزه با پولشویی تاسیس شد.
۴ - گزارش گروه كاری اقدام مالی برای مبارزه با پولشویی (THE FATF REPORT ۱۹۹۰) كه فرضیه آن شناسایی و تدوین راهكارهای مناسب برای مبارزه با پولشویی است و در این راستا با انتشار رویكــــردهای سیاسی و توصیه هایی در این باره كشورهای جهان را به همكاری بین المللی فرا می خواند.
۵ - پیمان نامه شورای اروپا كه در تاریخ ۸ نوامبر ۱۹۹۰ برای تحقیق و بازرسی، ضبط و مصادره عواید حاصل از جرم تاكید شده است.
۶ - علاوه بر موارد فوق در سال ۱۹۹۰، كمیسیون بین المللی آمریكایی با اعتیاد (CICAD) در سال ۱۹۹۲ به تصویب نهایی رسید و در سال ۱۹۹۷ اصلاح شد.
در ۱۰ ژوئن ۱۹۹۱ دستورالعمل جامعه اروپایی را به منظور منع استفاده از نظام مالی برای مقاصد پولشویی تصویب كرد. و قوانین دیگری نیز تا سال ۲۰۰۰ میلادی به تصویب رسیده یا اقدامات ویژه ای در این مورد صورت گرفت.
آخرین اقدامات جدی بین المللی به منظور تدوین راهكارهایی برای مبارزه با معضل جهانی پولشویی عبارت است از «پیمان نامه مبارزه با جرم سازمان یافته فراملی».
این پیمان نامه در دسامبر ۲۰۰۰ توسط سازمان ملل تدوین شد.
براساس ماده یك این پیمان نامه، هدف از تدوین آن تقویت همكاری به منظور پیشگیری و مبارزه موثرتر با جرایم سازمان یافته است. ماده ۵ این پیمان نامه، مشاركت در گروه جرائم سازمان یافته را جرم اعلام كرده است و ماده ۶ آن نیز پولشویی عواید حاصل از جرم سازمان یافته را جرم شناخته است.درتعریف جرم پولشویی در پیمان نامه مزبور بر ارتباط جرائم منشا مربوط به قاچاق موادمخدر و نیز ارتباط جرم پولشویی با جرائم سازمان یافته در سطح بین المللی تاكید شده است. در موارد ۷ و ۸ این پیمان نامه تدابیری برای مبارزه با پولشویی و همچنین مجازاتهایی برای فساد مالی پیشنهاد شده است.
بـــه طوركلی نكته مشترك تمام اقدامات بین المللی انجام یافته برای مبارزه با پولشویی، توجه و تاكید بر عوامل حاصل از جرم به عنوان مهمترین انگیزه برای ارتكاب انواع جرائم و فعالیتهای مجرمانه است.
● گونه های پولشویی
پدیده پولشویی در هر كشور لزوماً به عواید به دست آمده از فعالیتهای بزهكارانه انجام گرفته شده در آن كشـــور محدود و منحصر نمی شود. درواقع ممكن است عواید به دست آمده از فعالیتهای مجرمانه در كشورهای دیگر نیز به كشور مفروض منتقل و در آن شسته شود. بنابراین، تعریف پولشویی باید دربرگیرنده آن بخش از عواید حاصل از جرائم رخ داده در یك كشور مفروض كه برای شسته شدن در دیگر نقاط جهان را از آن خارج می شود، نیز باشد با این رویكرد، چهارگونه قابل شناسایی پولشویی را می توان به شرح زیر برشمرد:
۱ - پولشویی درونی: كه شامل پولهای كثیف به دست آمده از فعالیتهای مجرمانه و انجام شده، در داخل یك كشور، كه درهمان كشور نیز شسته می شود.
۲ - پولشویی صادرشونده: شامل پولهای كثیف به دست آمده از فعالیتهای مجرمانه انجام شده در داخل یك كشور، كه درخارج از آن تطهیر می شود.
۳ - پولشویی واردشونده: شامل پولهای كثیف به دست آمده از فعالیتهای مجرمانه انجام شده در سایر نقاط جهان كه در داخل یك كشور مفروض شسته می شود.
۴ - پولشویی بیرونی: شامل پولهای كثیف به دست آمده از فعالیتهای مجرمانه انجام شده در سایر كشورها، كه در خارج از كشور نیز شسته می شود.
● ضرورت مقابله با پولشویی
پولشویی عملیات بازارها را مختل می كند. معـــاملاتی كه برای مقاصد پولشویی انجام می گیــــرد تقاضا برای نقدینگی را افزایش می دهد، نرخ بهره و مبادله را بی ثبات می كند به رقابت غیرعادلانه منجر می شود و تورم را در كشورهایی كه تبهكاران فعالیتهای تجاری خود را انجام می دهند به شدت افزایش می دهد.
پولشویی اعتبار و درنتیجه ثبات بازارهای مالی را از بین می برد. چنانچه نظام بانكی درنتیجه جرائم سازمان یافته اعتبار خود را از دست دهد، تمام سیستم مالی كشور یا حتی نظام مالی منطقه موردنظر، دچار آسیب پذیری جدی می شود.
كشورهای كوچك در برابرپدیده پولشویی آسیب پذیری بیشتری دارند قدرت اقتصادی كه ازطریق فعالیتهای غیرقانونی به دست می آید تسلط سازمانهای مجرم را بر اقتصادهای كوچك امكان پذیر می سازد.
كشورهایی كه فاقد سازوكارهای كنترل مالی مناسب بوده یا در اجرای آنها ضعیف عمل می كنند عملاً به پولشویـــــان این امكان را می دهند كه عواید فعالیتهای نامشروع خود را با استفاده از ضعفهای ساختاری یا بهره جویی از شكافها و نقاط ضعف تشكیلات سازمانی و انتظامی این كشورها تطهیر كنند.
پولشویی اغلب با جرائم سازمان یافته مرتبط است و پیامد جبری جرائم سازمان یافته و دیگر فعالیتهای مجرمانه درآمدزا است. عملیات سازمانهای مجرم كه در راستای انباشت سودهای غیرقانونی طراحی می شود، نیاز به پولشویی به صورت مستقیم دارد. مقادیر هنگفت وجوه نقدی كه به وسیله انواع فعالیتهای مجرمانه مانند اخاذی، قاچاق موادمخدر، قاچاق كالا و اسلحه و... غیره تولید می شود، ردپاهایی از خود به جا می گذارد كه پنهان كردن آن دشوارتر از مخفی كردن ردپای خود جرم منشا است.
امروزه در كشورهای پیشرفته جهان تعقیب مالی وجوه حاصل از قاچاق موادمخدر و سایر جرائم سازمان یافته مقدم بر كنترل فیزیكی است و این جاست كه مبارزه با تطهیر عواید حاصل از ایـــن جرائم یا پولشویی معنا پیدا می كند. اكنون این سوال مطرح می شود كه آیا اقتصاد ایران مناسبترین بستر پولشویی مواد مخدر است؟ اقتصاد ایران از محدودترین نظامهــای اقتصادی بی نظم در جهان به شمار می رود. مراكز تصمیم گیری و سیاستگذاری اقتصادی (در حدود ۳۲ مركز و شورا) تعداد مراكز سیاستگذاری و تولیت امور بازرگانی (حدود ۲۲ مركز و شورا) تعداد مراكز سیاستگذاری های صنعتی و تولیت امور صنعتی (در حدود ۶ تا ۱۲ مركز و نهاد وزارتخانه) اعلام سیاست خودگردانی مالی نهادها و سازمانهای دولتی در برنامه اول توسعه (۷۲ - ۱۳۶۸) نقصان نظارت جامع بانك مركزی بر گردش پولی و بازار مالی كشور، همگی دست به دست هم داده اند تا ایران نتواند از یك نظام اقتصادی تعریف شده با یك سیاستگذاری كلان اقتصادی توسعه گرا برخوردار شود. اقتصاد ملی ایران نه تنها فاقد ابزارهای اعمال حاكمیت است بلكه در بسیاری از موارد و بخشهای اقتصادی كشور نقش حاكمیتی دولت بلكه در بسیاری از موارد و بخشهای اقتصادی كشور، نقش حاكمیتی دولت با نقش تصــدی گری وی درهم آمیخته و تداخل های ناهنجاری را درجهت عدم تعادل به وجود آورده است، به طوری كه در فرایند «عرضه و تقاضای كالا» دولت تصدی گر، واردكننده و یا تولیدكننده كالاهای مصرفی بادوام و بی دوام است و در بازار تولیدكنندگان داخلی همان كالاها، كه تحت نقش حاكمیتی دولت قرار دارند، به رقابت برخاسته و سیاستهای حمایتی خود از تولیدات داخلی را خنثی كرده است.
ازطرفی نیز در دهه گذشته سیاست خودكفایی مالی نهادها و سازمانهای دولتی و عمومی به تدریج شرایطی را در بخش بازرگانی خارجی كشور به وجود آورده كه بخش زیادی از واردات و اسكله های تخلیه بار، در مبادی ورودی كالا، از نظارت گمركات خارج شده است. این اسكله ها به صورت شخصی (در حدود ۶۲ اسكله) اداره می شوند و مستقل از نقش حاكمیتی دولت، بر كل اقتصاد بازرگانی كشور عمل می كنند.
ازطرف دیگر، گسترش روزافزون صندوقهای قرض الحسنه و موسسات اعتباری كه مجوز تاسیس و فعالیت آنها را وزارتخانه ها و نهادهای غیراقتصادی صادر می كنند، خارج از حوزه نظارت بانك مركزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی قرار دارند و همین امر موجب شده تا حاكمیت كامل دولت بر گردش نقدینگی و بازارهای پولی و مالی كشور محدود گردد. درواقع این گونــــــه صندوقهای قرض الحسنه و موسسات مالی و اعتباری فاقد مجوز از بانك مركزی، به طور یك طرفه خود را از سیاستگذاری شورای پول و اعتبار و سیاستهای ارزی بانك مركزی، معاف می دانند و از آن سیاستها تبعیت نمی كنند. درنتیجه، سیاستهای انقباضی و انبساطی دولت درجهت مهار تورم، سیاست هدایت سرمایه های اندك مردمی به سمت امور تولیدی و سیاست نظارت ارزی دولت به منظور ایجاد تعادل در تراز تجارت خارجی، در یك دهه گذشته موفق نبوده است، كمااینكه علی رغم تمامی تلاشهای دولت، دستگاه برنامه ریزی اقتصاد كشور نتوانسته است از مزمن شدن نرخ تورم جلوگیری به عمل آورد و میزان تورم را به عدد یك رقمی كاهش دهد.
باتوجه به این وضعیت نابسامان اقتصادی، طبیعی است كه طی دوره موردبررسی در بدنه گردش اقتصاد ملی، شكــــــافهای متعددی به وجود آمده و همان شكافها بسترساز سوءاستفاده مجرمان و خلافكاران اقتصادی شده است.
گسترش بخش غیررسمی اقتصاد، حدود ۵۰ درصد تولید ناخالص داخلی، منشاء و فساد اداری، رشد سرطانی قاچاق سازمان یافته كالا، قاچاق ارز و طلا، فرار سرمایه، فرار مالیاتی و كلاهبرداری های اقتصادی و بازرگانی ازجمله تبعات ناگوار نابسامانی حاكمیت دولت بر كل گردش اقتصادی كشور به شمار می روند كه امروزه این وضعیت نامناسب، بر همگان روشن است (مجله «مجلس» شماره ۳۷) اعمال محرمانه پولشویی موادمخدر و پولهای نامشروع دیگر از بستر بخش غیررسمی - اقتصاد و قاچاق سازمان یافته كالا عبور می كند.
● اقدامات به عمل آمده در ایران
متاسفانه در اقتصاد ایران تاكنون به دلیل ناشناخته ماندن پیامدها و آثار زیانبار پولشویی اقدام قابل توجهی صورت نگرفته یا حساسیتی ویژه برای رویارویی با این پدیده در جامعه ایجاد نشده است. تنها اقدام مثبت در این زمینه، لایحه منع پولشویی تقدیمی دولت به مجلس شورای اسلامی است كه درحال بررسی است و تا حدودی مقدمات كارها در این زمینه فراهم شده است.
دلیل این امر آن است كه در جامعه ما پولشویی به عنوان یك جرم بدون قربانی شناخته می شود. اما اگر دقت شـود، ملاحظه می شود كه پولشویی عارضه ای ثانوی و متناظر با یك جرم منشاء (مقدم) مانند قاچاق موادمخدر، سرقت و دیگر فعالیتهای مجرمانه است و تنها ناآگاهی از علت و ماهیت پولشویی است كه آن را تا كنون به صورت یك معضل نامریی در نزد جامعه ایرانی ناشناخته نگاه داشته است.
برپایه تعریف پولشویی و باتوجه به اینكه جرائم منشاء، لزوماً باهدف ایجاد درآمد برای مجرمان انجام نمی شود زمینه مبارزه با پولشویی در ایران علاوه بر پوشش مواردی مانند نقل وانتقال یا دادوستد موادمخدر، درآمدهای به دست آمده از سایر جرائم تعریف شده در چارچوب مجموعه قوانین و مقررات كنونی جمهوری اسلامی ایران را دربرمی گیرد.
در اكثر كشورهای پیشرفته جهان و حتی برخی از كشورهای همسایه، تعقیب مالی وجوه حاصل از قاچاق و سایر جرائم سازمان یافته، مقدم بر كنترل فیزیكی است. درحالی كه در ایران تمام تلاشها، معطوف به كنترل فیزیكی است. قانون پولشویی، راههای نقل و انتقال وجوه حاصل از فعالیتهای مجرمانه را محدود و قابل شناسایی می كند و با فراهم آوردن امكان سیستمی شناسی متخلفان، احتمال وقوع بسیـــــاری از جرائم را تاحد زیادی كاهش می دهد.
جرائم منشا پولشویی در ایران عبارتند از: قاچاق موادمخدر، مشروبات الكلی، قاچاق كالا، گریز از مالیات، معاملات متكی به اطلاعات درونی یا محرمانه، اخاذی، ارتشاء، اختلاس، كلاهبرداری، سرقت، آدم ربایی، قتل و جنایت، قمار، ربا و فحشا.
●● نتیجه گیری
پولشویی روی دیگر یا نیمرخ مالی فعالیتهای بزهكارانه ای است كه در آن عواید حاصل از فعالیتهای مجرمانه و غیرقانونی طی رونـــــدی در مجاری قانونی تطهیر و پاك می شود.
پولشویی یا تطهیر پول فعالیتی مجرمانه در مقیاس بزرگ، گروهی، مستمر و درازمدت است كه می تواند از محدوده سیاسی یك كشور مفروض نیز فراتر رود.
پولشویان باتوجه به موارد زیر در سطح ملی و بین المللی به صورت حریفی فعال عمل كرده و اقدامات سازمان یافته پیچیده ای برای تطهیر عواید غیرقانونی خود به مرحله اجرا درمی آورند:
- ناكافی بودن مقررات و نظارت در موسسات مالی، فقدان قوانین و مقررات مناسب برای ایجاد موسسات مالی، نبود قوانین مربوط به شناسایی مشترك در موسسات مــــــالی پنهان كاری بیش از اندازه در موسسات مالی؛
- فقدان سیستم موثر گزارش دهی در معاملات مشكوك؛
- الزامات ناكافی مربوط به قانون تجارت برای ثبت فعالیتهای بازرگانی؛
- وجود موانع بر سر راه همكاریهای بین المللی در حیطه مسئولان اجرایی؛
- ضعف همكاریهای بین المللی در حیطه مسئولان قضایی (معاضدت قضایی).
برپایه مطالب فوق درمورد پولشویی و باعنایت به واقعیات موجود اقتصاد ایران، مبارزه با پدیده پولشویی، نقل و انتقال وجوه حاصل از مواردی مانند قاچاق موادمخدر و مشروبات الكلی، قاچاق كالا، گریز از مالیات، معاملات متكی به اطلاعات درونی یا محرمانه، اخاذی، ارتشاء، اختلاس و كلاهبرداری، سرقت، آدم ربایی، قتل و جنایت، قمار، ربا، فحشاء و سایر جرائم سازمان یافته و تعریف شده در چارچوب مجموعه قوانین و مقررات كنونی جمهوری اسلامی ایران را دربرمی گیرد.
جهت گیری قانون مبارزه با پولشویی و آئین نامه های اجرایی آن باید طوری باشد كه راههای مصرف و نقل و انتقال وجوه حاصل از قاچاق و سایر فعالیتهای مجرمانه را محدود و قابل شناسایی كند. از این رو، وظیفه اصلی قوه مقننه تصویب قوانین و ابزارهای حقوقی لازم برای مراجع مسئول مبارزه با پولشویی است.
اولین قدم در این راه، جرم اعلام كردن پولشویی است. یعنی مجلس با تصویب قانونی باید به مراكز قضایی و انتظامی، اختیار مجازات پولشویان و مصادره دارائیهای حاصل از ارتكاب جرم پولشویی را بدهد. همچنین باید چارچوبی تدوین شود كه طبق آن، مراكز مسئول مبارزه با پولشویی بتوانند اطلاعات به دست آمده را بین خود و همتایان خارجی مبادله كنند.


وبگردی
ممنوعیت پروازهای «هواپیمایی آسمان» در اروپا
ممنوعیت پروازهای «هواپیمایی آسمان» در اروپا - پرواز تمام هواپیماهای «آسمان» در اروپا ممنوع است
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری - دگرديسي‌هاي فراواني در ايران صورت گرفته‌است؛ اصولگرايان اصلاح‌طلب شده‌اند، تحول‌طلبان محافظه‌كار شده‌اند، مسئولان پاسخ ناكارآمدي‌هاي خود را از مردم مي‌خواهند و در تازه‌ترين نوع اين استحاله‌ها فردي كه بسياري مدعي هستند او برآمده از مهندسي انتخابات است با ارسال نامه به رهبرمعظم انقلاب درخواست برگزاري انتخاباتي آزاد، زودهنگام و به دور از مهندسي كرده‌است! محموداحمدي‌نژاد همان پديده خانمان براندازي كه براي…
سیف و بازی تکراری غیر مجازها !
سیف و بازی تکراری غیر مجازها ! - حرفهای تکرای بانک مرکزی در مورد صرافی ها و موسسات مالی غیر مجاز با یک جستجوی ساده در اینترنت.
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز - فیلم - زهرا خوش نواز در گفتوگو با یورونیوز از مراحلی که برای آماده سازی ظاهرش طی کرد تا با چهره‌ای متفاوت وارد استادیوم شود گفت. او می‌گوید: «زمانی که از تونل گذر کردم و وارد ورزشگاه شدم و چشمانم به چمن ورزشگاه افتاد گریه‌ام گرفت.»
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش - باز هم زیر گرفتن ماموران امنیتی و نیروی انتظامی توسط یک ماشین دیگر سواری توسط اراذل خیابان گلستان هفتم
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای - به دنبال سقوط هواپیمای تهران-یاسوج ویدیو لحظه مواجه خانواده های جانباختگان را با وزیر مشاهده می کنید.
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو - تصاویری دردناک از حمله مرد موتور سوار با چاقو به یک مرد راننده در حضور همسر و فرزندش در شهرستان داراب استان فارس را در ویدئوی زیر می بینید. به نظر میرسد این اتفاق در پی جرو بحثی بر سر پارک کردن وسایل نقلیه روی داده است!
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟ - آنچه مشخص است جمهوری اسلامی ایران باید تصمیم مشخص و درستی درباره سیاست عدم رویارویی با ورزشکاران رژیم صهیونیستی بگیرد. دیگر نمی‌توان با این روش تعقیب و گریزی با این مسئله برخورد کرد. دیگر نمی‌توان ورزشکاران را از مقابله با کشتی‌گیران اسرائیلی باز داشت و در برابر رسانه‌های جهانی گفت به خاطر مصدومیت در میدان حاضر نمی‌شویم و در داخل جشن بگیریم که ما عزت‌مان را حفظ کردیم و...
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
    چند نکته مهم در آشپزی و خوردن غذا
    ▪ هنگام پخت غذا حتماً به اندازه‌ها دقت کنید تا هم کیفیت غذاها در بهترین حالت خود باشد و هم کالری غذاها کم یا زیاد نشود ▪ بخاطر داشته باشید که حجم غلات و حبوبات خام پس از پخت تقریباً …