دوشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۷ / Monday, 18 June, 2018

قرآن درحریم رضوی


قرآن درحریم رضوی
قرآن کتاب بیداری برای همگان(۱) و بیانی برای همه مردم است(۲) اما هدایت و اندرز آن برای آنانی است که خود را در معرض هدایتش قرار دهند(۳) . قرآن در اندیشه، گفتار و کردار اهل بیت(ع) عینیت یافته و دارای جایگاه خاصی است. امام رضا(ع) نیز یکی از این مفسران واقعی بود که در طول زندگی پر برکت خویش عنایتی ویژه و خاص به این کتاب آسمانی داشت. آنچه از امام رضا(ع) در ابواب مختلف فقه بیان شده، به گونه ای تبیین و تفصیل آیات الاحکام و اوامر و نواهی الهی است. این مقاله، نگاهی گذرا دارد به چگونگی توحید، نبوت، امامت، معاد و. . . از آن حضرت به جای مانده، شرح و بسط معارف اعتقادی قرآن است. چگونگی توجه امام رضا(ع) به تلاوت و تفسیر آیات قرآن.
● منزلت و فضیلت قرآن
قرآن در آیات بسیاری به توصیف خود پرداخته و منزلت رفیع و شأن والای خویش را بیان داشته است. امام رضا(ع) درباره قرآن می فرماید: «قرآن کلام خداست. از آنچه او گفته است، فراتر نروید و هدایت را در غیر او نجویید که گمراه می شوید.» (۴) و در فرمایش دیگری می فرماید: «قرآن ریسمان محکم، دستاویز استوار و آیین برتر خدا در میان بندگان است. به سوی بهشت هدایت می کند و از دوزخ رهایی می بخشد. در اثر گذشت زمان، کهنه نشده و با تکرار بر زبان ها از ارزش و اثر بخشی آن کاسته نمی شود؛ زیرا خداوند آن را برای زمان خاصی قرار نداده است، بلکه حجت و برهان برای همه انسان ها در سراسر زندگی شان است و نه از پیش رو و نه از پس، باطل به آن وارد نخواهد شد. فرود آمده ای از سوی خداوند حکیم و ستوده است.» (۵)
و در حدیث دیگری فرموده اند: «خداوند زمانی پیامبرش را به سوی خود فرا خواند که دین او را کامل و بر او قرآن را نازل کرد؛ کتابی که روشنگر همه چیز است و حلال و حرام و احکام و هر آنچه مردم بدان نیازمندند، در آن به طور کامل بیان شده است.»(۶)
● امام رضا(ع) و تلاوت قرآن
از روایت های تاریخی چنین بر می آید که اولیای الهی، قرآن را نه تنها با رعایت تمام آداب و احکامی که برای تلاوت آن بیان شده است، می خواندند؛ بلکه چنان به معنی و مفهوم آن توجه می کردند که حالت های آنها، با توجه به مضمون و پیام هر یک از آیات تغییر پیدا می کرد؛ چون به بشارت بهشت می رسیدند، بشاش می شدند، اما هنگامی که به آیه های عذاب و گرفتاری آتش جهنم بر می خوردند، دور ماندن از آن را آرزو می کردند. در این باره نقل شده است که وقتی حضرت علی بن موسی الرضا(ع) عازم خراسان بودند، همراهان ایشان می دیدند آن حضرت، شب در بستر و محل استراحت خود زیاد قرآن تلاوت می کردند و هرگاه به آیه ای بر می خوردند که در آن از بهشت یا جهنم سخن به میان آمده بود، می گریستند و بهشت را از خدا درخواست کرده و از آتش جهنم به خدا پناه می بردند. (۷)
آن حضرت در باب قرائت قرآن با صوت و ترتیل می فرمودند: «قرآن را با صوت نیکو زینت دهید؛ زیرا که صدای نیکو بر زیبایی قرآن می افزاید.» (۸)
در تبیین رفتار امام رضا(ع) با قرآن، ابراهیم بن عباس که یکی از یاران و راویان حضرت رضا(ع) است، می گوید: «امام رضا(ع) همه قرآن را در مدت سه شبانه روز تلاوت می کرد و بارها به یاران خود می فرمود: اگر می خواستم قرآن را در کمتر از این زمان ختم می کردم؛ ولی روش من چنین است که هیچ یک از آیه های قرآن را نمی خوانم، مگر این که در آن تأمل و اندیشه می کنم که در چه زمینه ای و در چه زمانی نازل شد، و بدین سبب است که قرآن را در سه شبانه روز به پایان می رسانم.»(۹)
آن حضرت در نماز های واجب و مستحب شبانه روز، سوره های مختلف قرآن را تلاوت می کرد. در روایت آمده است آن حضرت در اول ظهر شش رکعت نماز مستحبی می خواند که پس از سوره حمد، سوره های کافرون و توحید را تلاوت می کرد و در دو رکعتی که پس از نماز جعفر طیار می خواند، به قرائت سوره های ملک و هل اتی می پرداخت. همچنین در نماز وتر سوره های فلق و ناس را تلاوت می کرد. در نمازهای واجب نیز پس از سوره حمد، سوره قدر و در ظهر جمعه سوره منافقین و جمعه و در نماز صبح روز دوشنبه یا پنج شنبه در رکعت دوم پس از حمد سوره غاشیه را تلاوت می فرمود. (۱۰)
● پاسخگویی به زبان قرآن
یکی از روش های زیبای ترویج و تشویق به آموزش و انس با قرآن در سیره اهل بیت(ع) استناد به آیه های قرآنی در پاسخ گویی به پرسش های مردم است. در سیره و زندگانی معصومان(ع) بسیار دیده شده که پاسخ مردم را با زبان قرآن داده اند و با این کار، هم نشان داده اند که به همه پرسش های اعتقادی و معرفتی انسان، در قرآن پاسخ داده شده و هم به مسلمانان سفارش می کردند که انس خود با کتاب الهی را بیشتر کنند تا از برکت های آن برخوردار شوند. نقل شده است یکی از سیاست های مأمون عباسی این بود که از امام رضا(ع) پرسش های بسیاری را با هدف امتحان از آن حضرت می پرسید. امام با آوردن نمونه های قرآنی، پرسش های مأمون را به زبان قرآن پاسخ می دادند.(۱۱)
امام رضا(ع) در طول زندگی پر برکتش با افراد و چهره های منفی و مثبتی روبرو شده و با هر یک به فراخور حالش سخن گفته و در برابر اظهار علاقه یا جسارت و بی ادبی آنها با رعایت آداب الهی و رهنمودهای قرآنی کریمانه برخورد می کرد. در روایت است که بزنطی نامه ای به امام رضا (ع) نوشت و گفت: «من فردی از اهل کوفه هستم و خود و خانواده ام، با اطاعت از شما به خدای متعال تقرب می جویم، بسیار اشتیاق دارم به ملاقات شما بیایم تا برخی از مسائل دین را از محضرتان بپرسم. ضمناً برخی شنیده ها وجود دارد که گروهی آنها را برای ما نقل کرده اند، همان افرادی که گمان کرده اند پدرت هنوز زنده است و نیز گمان کرده اند که برخی از پاسخ های شما به آنها برخلاف گفته پدرانت بوده است.»
امام(ع) در پاسخ نامه اش چنین نوشت: «به نام خدا. نامه ات را به من رساندند، در نامه نوشته بودی که دوست داری به ملاقات من بیایی تا برخی از مسائل برایت روشن گردد. آری باید خودت بیایی تا پاره ای از مسائل را از نزدیک با تو در میان بگذارم. اما این که گفته شده چیزهایی از من برایت نقل کرده اند که برخلاف آن است که از پدرانم رسیده، قسم به جانم که جز خدا، کران و کوران را نخواهد شنواند و هدایت نخواهد کرد. خدای تعالی می فرماید: « انَّکَ لا تَهدی مَن اَحْبَبتَ وَ لکنَّ الله یَهدی مَن یَشاءُ وَ هُوَ اَعْلَمُ بالمُهتَدین؛ چنین نیست که هر کس را بخواهی هدایت توانی کرد لیکن خدا هر که را خواهد هدایت می کند و او به حال آنان که قابل هدایت اند، آگاه تر است.» (۱۲)
آنگاه امام رضا(ع) در نامه خود به برخی اتهامات که مخالفین امام یعنی واقفیان بر ایشان وارد کرده بودند، اشاره فرمود و به علت مخالفت برخی افراد همچون ابن السراج و ابن ابی حمزه و دیگران اشاره کرد. (۱۳)
از جمله آیاتی که امام رضا(ع) به آنها استدلال فرموده، آیه مباهله است. در گفت و گویی که مأمون با آن حضرت درباره بزرگ ترین فضیلت امیرمؤمنان(ع) داشت، امام(ع) به همین آیه استدلال کرد. در روایت آمده است که روزی مأمون عباسی به امام رضا(ع) گفت: مرا به بزرگ ترین فضیلت امیرمؤمنان(ع) که قرآن بر آن دلالت دارد، آگاه کن. امام(ع) فرمود: همانا آیه مباهله است. خداوند می فرماید: «فَمَن حاجَّکَ فیه مِن بَعد مَا جَاءکَ مِنَ العِلمِ فَقُل تَعالَوا نَدْعُ اَبْنَاءَنَا وَ اَبْنَاءَکُم وَ نِسَاءَنَا وَ نِسَاءَکُمْ وَ اَنْفُسَنَا وَ اَنْفُسَکُم ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الکَاذِبینَ»(۱۴) پس رسول خدا(ص) ، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را برای مباهله دعوت کرد که هر دوی آنها فرزندانش بودند و همچنین حضرت زهرا(س) را دعوت کرد که در آن هنگام جزء زنان مورد اشاره آیه بود و نیز امیرمؤمنان(ع) را فرا خواند که به حکم آیه شریفه نفس رسول خدا(ص) به شمار می رفت. پس ثابت شد که هیچ یک از بندگان خدا والاتر از رسول خدا(ص) و افضل از او نبوده اند و همچنین لازم آمد که احدی افضل از نفس رسول خدا(ص) که علی(ع) بود به دلالت آیه شریفه وجود نداشته باشد.
مأمون گفت: این استدلال درباره امام حسن(ع) و امام حسین(ع) و حضرت زهرا(س) صحیح است، اما درباره علی(ع) درست نیست؛ چون ممکن است رسول خدا(ص) شخص خود را در حقیقت گفته باشد نه فرد دیگری را، پس آیه فضیلتی برای امیرمؤمنان(ع) نخواهد بود.
امام رضا(ع) پاسخ داد: نه این سخن صحیح نیست؛ چرا که شخص دعوت کننده همواره غیر از خود را دعوت می کند نه خود را، همان طور که فرد دستور دهنده همیشه به دیگری امر می کند نه به خود. پس این که حضرت فرمود: . . . اَنْفُسَنَا. . . به این معنی نیست که خودمان را دعوت کنیم و وقتی که رسول خدا(ص) فردی غیر از امیرمؤمنان را در مباهله فرا نخواند، ثابت می شود که علی(ع) همان نفس پیامبر(ص) است که خداوند در قرآن به آن اشاره کرده است. مأمون که از پاسخ امام رضا(ع) شگفت زده شده بود، گفت: وقتی که جواب آمد، سؤال جایگاه خود را از دست می دهد.(۱۵)
در روایت دیگری آمده که ریان نقل می کند: «بر علی بن موسی الرضا(ع) وارد شدم و به او اعتراض کردم که ای فرزند رسول خدا! مردم می گویند تو وارد این امر(ولایتعهدی) شدی، با این که نسبت به دنیا زهد پیشه بودی. امام (ع) فرمود: خدا می داند که از پذیرش این امر کراهت داشتم، اما هنگامی که خود را بین کشته شدن یا قبول ولایتعهدی مخیر دیدم، این امر را اختیار کردم.
وای بر آنها آیا نمی دانند که وقتی ضرورت ایجاب کرد که یوسف خزائن عزیز مصر را سرپرستی کند، به او گفت: اِجْعَلْنی عَلی خَزائِن الارض انّی حَفیظٍٍ عَلیم؛ مرا سرپرست خزائن سرزمین مصر قرار ده که نگه دارنده و آگاهم. من نیز به حکم ضرورت این امر را از روی اکراه و اجبار قبول کردم، گذشته از این من نیز در این امر داخل نشدم مگر همانند داخل شدن کسی که می خواهد از آن خارج شود. پس به خدا شکایت می کنم که اوست یار من.» (۱۶)
همچنین در روایت دیگری آمده است که مردی به امام رضا(ع) گفت: اصلحک الله! چرا به سوی این امر رفتی گویا بر حضرت ایراد گرفته بود. امام رضا(ع) به او فرمود: «ای مرد! بگو بدانم کدام افضل است: پیامبر یا وصی پیامبر مرد گفت: پیامبر افضل است. امام فرمود: کدام بدتر است مشرک یا مسلمان مرد در پاسخ گفت: البته مشرک بدتر است. امام فرمود: بدان که عزیز مصر مشرک بود و حضرت یوسف پیامبر خدا. و اما مأمون مسلمان و من جانشین رسول خدا(ص) ، درعین حال یوسف از عزیز مصر خواست که وی را سرپرست قرار دهد زمانی که به او گفت: مرا سرپرست خزائن مصر قرار ده که من نگه دارنده و آگاهم. و مرا مجبور کردند بر پذیرش ولایتعهدی.» (۱۷)
● نمونه هایی از تفسیر امام رضا(ع) از آیات قرآن
اگر از اهل بیت(ع) در فهمیدن قرآن کمک گرفته شود، خواهیم دید که قرآن به تمام نیازهای فکری و اعتقادی انسان و آنچه به هدایت او مربوط می شود، پاسخ های لازم را ارائه کرده است. قرآن خود از این ویژگی با عنوان «تِبْیَانَا لِکُلِّّ شَیء» (۱۸) تعبیر می کند. قرآن کتاب کامل هدایت انسان در هر زمان و هر مکان است. معارف قرآن به قوم خاص یا زمان خاص اختصاص ندارد. بر این اساس، مجموعه معارف و احکام و قوانین این کتاب الهی، به آن دسته از کارها، اصول و نیازهای بشر توجه دارد که در میان بشر همواره جاری است.
خداوند در قرآن کریم مردم را از خوردن مشروبات الکلی نهی کرده است(۱۹) و نوشیدن آنها را از گناهان کبیره بر می شمارد. (۲۰) در بعضی از سخنان اهل بیت(ع) نیز شراب کلید تمام بدی ها و زشتی ها معرفی شده است. (۲۱) امام رضا(ع) فلسفه تحریم شراب را چنین بیان می فرماید: «خداوند نوشیدن شراب را ممنوع کرد ؛ زیرا مایه فساد و تباهی جوامع انسانی و موجب از بین رفتن عقل آدمی است. شرابخواری، زمینه های انکار خداوند و بسیاری از کارهای زشت و ناپسند را فراهم کرده، انسان را در مقابل گناهان بی باک می کند.» (۲۲)
و در ادامه می فرماید: «کسی که از شیعیان و پیروان مکتب ماست، باید از نوشیدن آن بپرهیزد؛ زیرا شراب از نوشابه های دشمنان ماست و پیامبر اسلام(ص) فرمود: لباس دشمن مرا نپوشید و خوراک آنها را نخورید و راه دشمنان مرا نپیمایید؛ زیرا در این صورت جزء دشمنان من شمرده می شوید.» (۲۳)
ابو اسحاق مدائنی می گوید: نزد امام رضا(ع) بودم که فردی آمد و گفت: قربانت شوم! خداوند متعال می فرماید: سزای کسانی که با خدا و پیامبر او می جنگند و در زمین به فساد می کوشند، جز این نیست که کشته شوند یا بر دار آویخته شوند یا دست و پایشان در خلاف جهت یکدیگر بریده شود یا از آن سرزمین تبعید گردند. (۲۴) معنی این سخن چیست امام(ع) فرمود: خدا چنین فرموده است. آن مرد گفت: قربانت گردم ! اگر چه کاری را انجام داد، سزاوار یکی از این چهار کیفر است امام(ع) فرمود: اگر با خدا و رسولش از سر نبرد درآمد و کسی را کشت، او را می کشند و اگر کسی را کشت و اموال او را ربود، او را می کشند و بر دار می آویزند. اگر اموال کسی را ربود ولی او را نکشت، دست و پایش را می برند. اگر با رسول خدا(ص) جنگید و فساد پیشه کرد ولی کسی را نکشت و مال کسی را نستاند، او را تبعید می کنند.
مرد پرسید: تبعیدش چگونه است امام(ع) فرمود: او را از شهری که کارهای ناشایست در آن انجام داده است به شهری دیگر می فرستند و به مردم آن دیار می نویسند که او تبعیدی است، با او همخور و همنشین و همسر نشوید. اگر از آن شهر به جایی دیگر رفت، برای آنان نیز چنین می نویسند تا یک سال که او شرمگنانه توبه کند. آن مرد پرسید: اگر خواست از سرزمین اسلام بیرون رود و در دیار مشرکین زندگی کند، چه باید کرد امام(ع) فرمود: اگر خواست به سرزمین شرک برود، گردنش را می زنند.(۲۵)
در روایت دیگری آمده است که حسن بن علی فضال می گوید: از معنای حواریون که خدا در قرآن درباره آنان می فرماید: «و یاد کن هنگامی که به حواریون وحی کردیم که به من و رسول من ایمان آرید، گفتند (ما با مقام علم الیقین) ایمان آوردیم خدایا گواه باش که ما تسلیم امر توایم» (۲۶) از امام رضا(ع) پرسیدم که چرا حواریون را بدین نام خوانده اند امام(ع) فرمود: مردم بر این باورند که این نامگذاری از آن جهت بوده که آنان رختشوی بودند و جامه ها را از آلودگی می پیراستند و این اسم از واژه نان سفید(خبز حوار) گرفته شده است، اما ما معتقدیم که آنان را از این رو حواری گفته اند که دلی پاک داشتند و با پند و اندرز گناه را از دیگران می زدودند.
پرسیدم: چرا آنان را «نصارا» خوانده اند امام(ع) فرمود: چون از روستایی در سرزمین شام به نام ناصره بودند که مریم(س) و عیسی(ع) پس از بازگشت از مصر در آن اقامت گزیدند. (۲۷)
حمدان بن سلیمان نیشابوری نیز از امام رضا(ع) پیرامون این آیه پرسید که می فرماید: «پس کسی را که خدا بخواهد او را هدایت نماید، دلش را به پذیرش اسلام می کشاند و هر که را بخواهد گمراه کند، دلش را سخت تنگ می گرداند چنان که گویی به زحمت در آسمان بالا می رود» (۲۸) . امام (ع) فرمود: هر کس را که خدا بخواهد با ایمان آوردن به بهشت و سرای کرامت آخرت رهنمون شود، او را سینه ای فراخ می دهد تا به فرمان خدا تسلیم باشد و بدو اعتماد ورزد و به وعده پاداش الهی اطمینان کند و هر کسی را که بخواهد به دلیل کفر ورزیدن و نافرمانی در دنیا، او را از بهشت خود دور سازد، سینه اش را تنگ می کند به گونه ای که حتی در کفر خود تردید دارد و از باورهای خویش نگران و سرگردان است، چندان که گویا به آسمان فرا می شود و این گونه است که خداوند ناپاکی را در کسانی قرار می دهد که ایمان نمی آورند. (۲۹)
در روایت دیگری نیز آمده است که عبدالعزیز بن مسلم می گوید: پیرامون این آیه از امام رضا(ع) پرسیدم که قرآن می فرماید: «و خدا را فراموش کردند پس خدا هم فراموششان کرد» (۳۰) امام(ع) فرمود: خداوند متعال فراموشی و اشتباه ندارد و این آفریدگان هستند که فراموش می کنند و اشتباه می نمایند. آیا این آیه را نشنیده ای که می فرماید: و پروردگارت هرگز فراموشکار نبوده است. (۳۱)
بلکه خداوند در کیفر کسانی که او و روز رستاخیز را از یاد برده باشند، آنان را از یاد خودشان می برد، همان گونه که در جای دیگری می فرماید: به سان کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند پس خدا آنان را از یاد خودشان برد و آنان گنهکارند. (۳۲) و در جای دیگری نیزچنین می فرماید: پس امروز ما آنان را از یاد می بریم همان گونه که آنان این روز را فراموش کردند. (۳۳) یعنی ما آنان را به خود وا می گذاریم همان سان که آنان آمادگی برای رویارویی با این روز را وانهادند. (۳۴)

منابع:
[۱]. فرقان: ۱.
[۲]. آل عمران: ۱۳۸.
[۳]. همان.
[۴]. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج،۹۲ ص۱۲.
[۵]. مسند الامام رضا(ع) ، ج،۱ ص۳۰۷.
[۶]. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج،۲ ص۱۰۳.
[۷]. عیون اخبار الرضا، ج،۲ ص۱۸۲.
[۸]. همان، ص۶۹.
[۹]. همان، ج،۱ ص۴۰.
[۱۰]. بحارالانوار، ج،۴۹ ص۹۴.
[۱۱]. عیون اخبار الرضا، ج،۲ ص۱۹۳.
[۱۲]. قصص: ۵۶.
[۱۳]. بحارالانوار، ج،۴۹ ص۱۹۵.
[۱۴]. آل عمران: ۶۱.
[۱۵]. بحارالانوار، ج،۴۹ ص۱۸۸.
[۱۶]. عیون اخبار الرضا، ج،۲ ص۱۳۹.
[۱۷]. عیون اخبار الرضا، ج،۲ ص۱۳۸.
[۱۸]. نحل: ۸۹.
[۱۹]. مائده: ۹۰.
[۲۰]. بقره: ۲۱۹.
[۲۱]. محمد محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ج ،۳ ص۱۶۱.
[۲۲]. میزان الحکمه، ج،۳ ص۱۶۳.
[۲۳]. عیون اخبار الرضا، ج،۱ ص ۶۹۳.
[۲۴]. مائده: ۳۳.
[۲۵]. تفسیر عیاشی، ج ،۱ ص۳۱۷.
[۲۶]. مائده: ۱۱۱.
[۲۷]. شیخ صدوق، علل الشرایع، ج،۱ ص۷۶.
[۲۸]. انعام: ۱۲۵.
[۲۹]. شیخ صدوق، معانی الاخبار، ص۱۴۵.
[۳۰]. توبه: ۶۷.
[۳۱]. مریم: ۶۴.
[۳۲]. حشر: ۱۹.
[۳۳]. اعراف: ۵۱.
[۳۴]. عیون اخبار الرضا، ج،۱ ص۱۲۵.
زهرا رضاییان

منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

فرا تر از واژه

فرا تر از واژه
مساله هرمنوتیك (علم تفسیر) در باب هرگونه انتقال اندیشه بین انسان ها از جایگاهی اساسی برخوردار است، زیرا كلمات هیچ جا در نزد همگان دارای معانی كاملاً بی ابهام و یكسان نیستند. هر كسی كه به قرائت متنی اقدام می كند، این كار را با حساسیت ،پیش فرض ها، فرهنگ خاص و گرایش های شخصی خود انجام می دهد. آنچه در مورد هر متنی صادق است، و به طریق اولی در مورد كتاب مقدس و جاودانه ای همچون قرآن نیز صدق می كند، این است كه قرائت و فهم هر كس خاص خود اوست و با قرائت و فهم هیچ فرد دیگری یكسان نیست. نوشتار حاضر با نگاهی به كتاب «تأویلات القرآن از دیدگاه عبدالرزاق كاشانی» اثر پی یر لوری كه توسط انتشارات حكمت به چاپ رسیده است به بحث تأویل باطنی قرآن می پردازد.
در میان مسلمین، صوفیه، باطنیان و اخوان الصفا در بسیاری از موارد به تأویل تمسك جسته اند و حتی از قدمای متصوفه نیز واسطی، شبلی، نوری و حلاج تاویل هایی در باب برخی از آیات قرآن نقل شده است. البته پل نویا آغاز تاویل باطنی قرآن را از زمان امام جعفر صادق (ع) و تعلیمات ایشان و نیز تاویل قرآن منسوب به ایشان یعنی «مصباح الشریعه» می داند كه البته در انتساب اثر مذكور به رئیس مكتب جعفری تردیدهایی وجود دارد. ولی در تاریخ متصوفه، از قرن سوم به بعد، تفاسیری از بخشی از یك سوره یا قسمتی از قرآن یا تمام قرآن به دست رسیده است كه در آنها نشانه هایی از ذوق و تأویل باطنی را می توان سراغ گرفت.
عبدالرزاق كاشانی یكی از نام آوران عرصه ترویج و انتظام بنای فكری و مكتب محی الدین ابن عربی است. از وی آثار گرانسنگ متعددی بر جای مانده كه برخی از آنها در نوع خود در تاریخ تصوف بی بدیل است. در واقع، كاشانی در شمار پركارترین نویسندگان تمام حوزه های تصوف اسلامی است، چه در دوران تكامل و رواج عرفان. دورانی كه با حضور شیخ اكبر و ابن فارض آغاز شد كمتر نویسنده ای بسان كاشانی به تدوین نظرگاه های خانقاهیان پرداخته است به گونه ای كه در این دوران نه تنها دست نوشته های بزرگانی همچون تلمسانی، جندی و فرغانی به تنوع و حجم آثار كاشانی نیست، بلكه حتی محیی الدین در این وادی همسان عبدالرزاق كاشانی نیست.
كاشانی با مطالعه «فصوص الحكم» با عقاید ابن عربی آشنا شد و این آشنایی، سرفصل مهمی در زندگی عبد الرزاق بود؛ چرا كه وی با اینكه از مشایخ سهروردیه ارشاد یافته بود، به یكی از بزرگ ترین شارحان و مروجان مكتب وحدت وجودی پس از صدرالدین قونوی تبدیل شد، به طوری كه با وجود چهره های برجسته ای در میان شاگردان و مروجان عقاید شیخ اكبر ،كاشانی از جایگاهی والا و منحصر به فرد برخوردار است. زیرا وی با بیان ساده، روشن و محققانه به نظام مندی نظریات شیخ اكبر پرداخت و برخی از آثارش مثل «شرح فصوص الحكم» ، «تاویلات القرآن»، «لطایف الاعلام فی اشارات اهل الالهام» در نوع خود بی بدیل است و بیش از هر اثر دیگری مورد رجوع و استفاده طالبان بوده است. در حیطه راهنمانگاری كاشانی، بدون شك یگانه است و هیچ یك از نامبرداران اندیشه خانقاهی در سرتاسر حوزه تمدن اسلامی حتی خود شیخ اكبر هم درخشش او را ندارد.
یكی دیگر از ویژگی های كاشانی تلاش وی در جهت تحكیم مبانی علمی مكتب وحدت وجود از طریق تقریب آن با شریعت و قرآن كریم است و نامه وی به علاءالدوله سمنانی در جهت دفاع از عقاید شیخ اكبر و اثبات عدم مغایرت آن با شریعت و نیز تدوین «تاویلات القرآن» را می توان در این راستا برشمرد كه در آن كاشانی آیات قرآنی را منطبق با مشرب وحدت وجودی تأویل نموده است. از امتیازات دیگر كاشانی، گرایش های شیعی وی می باشد. عبدالرزاق به گرامیداشت اهل بیت و ائمه اطهار(ع)، به خصوص حضرت علی و امام جعفر صادق(ع)، می پردازد.
تاویلات القرآن بی تردید گرانسنگ ترین اثر كاشانی است. به جرأت می توان آن را در میدان تفسیر باطنی قرآن اثری منحصر به فرد دانست، چنانكه امام خمینی (ره) در تفسیر سوره حمد خویش از آن یاد می كنند. در این اثر، عبدالرزاق تفسیر قرآن را به شیوه تاویلی مبتنی بر كشف و شهود به اختصار در دو مجلد فراهم آورده است. مجلد اول دربرگیرنده مقدمه مؤلف و تأویل سوره های آغازین قرآن تا پایان سوره كهف است، و مجلد دوم مشتمل بر تاویل سوره مریم تا انتهای قرآن است. این اثر نفیس و ارزشمند از انتهای قرن نوزدهم میلادی در هند و مصر با انتساب به ابن عربی به چاپ رسیده است و همین اشتباه به چاپ بیروت در سال ۱۹۶۸ و سپس به چاپ ۱۹۷۸ بیروت نیز راه یافته است. چاپ اخیر، كه با مقدمه دكتر مصطفی غالب درباره زندگی و آثار ابن عربی و شیوه تاویل باطنی وی به چاپ رسیده است، در ایران نیز در سال ۱۳۶۸ مبنا قرار گرفته و تحت همان انتساب به ابن عربی به صورت افست با عنوان «تفسیر القرآن الكریم للشیخ الاكبر العارف بالله العلامه محی الدین ابن عربی» انتشار یافته است. همین اتفاق در چاپ های مصر (۱۲۸۳ و۱۳۱۷) نیز رخ داده است با اینكه بر همه اهل تحقیق روشن است كه این اثر تالیف عبدالرزاق كاشانی در قرن هشتم است و نه تالیف محی الدین عربی در قرن هفتم.
تاویلات، به خاطر ویژگی های خاص خود بارها در كشورهای مختلف به چاپ رسیده و در معرض تحقیقات متعددی از سوی اسلام شناسان قرار گرفته است. این تحقیقات غالباً دربرگیرنده تفسیر یك یا چند سوره از كتاب تاویلات القرآن هستند. تحقیقات ارزشمند یكی از محققین معاصر خارجی، یعنی پی یر لوری، كه درباره تاویلات القرآن تحقیق علمی و دقیقی انجام داده است تحت عنوان تاویلات القرآن كاشانی در ۱۹۸۰ در پاریس به چاپ رسیده و چاپ دوم آن با بازبینی متن اولیه و اضافاتی به آن در سال ۱۹۹۱ با مشاركت مركز ملی ادبیات فرانسه منتشر شده است. اثر مزبور در سال ۲۰۰۱ میلادی در استانبول تركیه به زبان تركی استانبولی ترجمه و چاپ شد. ترجمه این كتاب به فارسی نیز تحت عنوان «تاویلات القرآن از دیدگاه عبدالرزاق كاشانی» به فارسی ترجمه شده است.
اهمیت این اثر صرفاً به دلیل به كارگیری تأویل باطنی برای تبیین مفهوم آیات كتاب آسمانی نیست؛ زیرا «تاویلات القرآن» در حدود یك قرن پس از دوران شیخ اكبر و در زمانی به رشته تحریر درآمد كه اندیشه متصوفه با طرح نظریات ابن عربی و رواج آن در محافل صوفی توسط قونوی، فرغانی، جندی و… به اوج خود رسیده بود. به علاوه، كاشانی كه با حكمت و فلسفه نیز آشنایی داشته و از طرفی در طریقت پیرو سهروردیه بوده است، در تأویلات، بر پرداخته هایش كه غالباً رنگ محی الدینی دارند چاشنی فلسفه و ادراك ذوقی سهروردیه را نیز افزوده است.
پی یر لوری تأویل های كاشانی را در ۵ سطح دسته بندی می كند كه «بر حسب میزان ایهام و غنای رمزی هر آیه» متغیر است: ۱. تفاسیر مرتبط با ذات الهی؛ ۲. جهانشناسی معنوی صوفی؛ ۳. تطبیق هایی در سطح عالم صغیر و عالم كبیر؛۴. تطبیق با سیر روحانی صوفی و مراحل مختلف سلوك وی؛ ۵.تفسیر در سطح روانشناسی صوفی. از این میان، تطبیق با جهانشناسی صوفی یعنی عوالم گوناگون موجود در حد فاصل وجود مطلق و تعیناتی كه در مرحله نهایی خویش در عالم محسوسات و عالم ملك یا شهادت، بروز می یابند محور اصلی تاویل كاشانی را تشكیل می دهد.هدف عبدالرزاق تفسیر مسلسل و آیه به آیه تمام آیات قرآن یا تفسیر موضوعی قرآن نیست. وی كه از سویی به وجود معانی باطنی در ورای ظاهر آیات قرآنی معتقد است، و از سوی دیگر اهل كشف و شهود است و از جهتی نیز دغدغه ارائه كلیدها و رهنمون هایی به سالكان جهت تسهیل درك معنوی قرآن را دارد، شروع به تدوین تأویل قرآن، بر اساس ادراك شهودی و با بیانی ساده و آموزشی، می نماید. بنابراین، تاویلات باطنی عبدالرزاق حاصل تجربه شخصی اوست. از آن جا كه كاشانی، به اختصارنویسی گرایش دارد، از این رو، آیاتی با مضمون مشابه را تنها در اولین بار تاویل می كند و همچنین از تاویل آیاتی كه به نظر وی تأویل نمی پذیرند یا برای احكام و حدود نازل شده اند اجتناب نموده است.
كاشانی از آن جا كه مخاطب تأویلات را «اهل الكشف» می داند ،از بیان و توضیح مقدماتی بسیاری از مفاهیم مكتب وحدت وجودی و جهانشناسی متصوفه اجتناب می كند و دانستن آن را برای مخاطبان اثر خویش امری بدیهی فرض می كند. در نتیجه، در تأویلات انواع واژگان مربوط به علوم قرآنی، علم دستور زبان، طبیعت، الهیات، حكمت یونانی، شرقی و ... را بدون تبیین قبلی می توان ملاحظه نمود. موضوعات محوری مكتب وحدت وجود ابن عربی در تأویلات كاشانی فرصت بروز یافته كه این محورها از قبیل وحدت وجود، وحدت و كثرت، تكوین عالم، ذات، صفات، افعال، حضرات خمس، تعینات مختلف، عالم جبروت، ملكوت، ملك و انسان كامل، حقیقت محمدیه، عقل فعال، روح اول، نفس كلی و... به روشنی در تاویلات مطرح شده اند. شواهدی را از تفاسیر كاشانی می توان استخراج نمود كه در آن مفاهیم قرآنی با مراحل مختلف سلوك صوفی تا فنای از خود و بقا به وجود مطلق و ذات الهی تطبیق داده شده اند. ظاهر آیات با تبیین مراحل مختلف عروج روحانی صوفی به سوی وجود مطلق انطباق یافته اند. در این مراحل كه غایت آن رهایی از تعلقات و صفات خویش و «تخلق به اخلاق الله» و اتصاف به صفات الهی و در نهایت فنای صوفی در ذات الهی و دستیابی به حیات جاودانه و بقای دائمی است، صوفی مراتب مختلفی را طی می نماید. وی در عروج خویش ابتدا مقام نفس یعنی مرتبه افعال و سپس مقام قلب یعنی صفات را پشت سر می گذارد و به مقام جبرئیل( مقام روح)می رسد. سپس به مرحله فنای كامل در ذات الهی كه «فناءالفناء» نام دارد می رسد و در نهایت در مقام «سدره المنتهی» به كامل ترین وجه شهود ذات الهی دست می یابد.
كاشانی بخش اعظم آیات قرآن را برای بیان توصیف تداخل نیروهای درونی صوفی در جریان سلوك معنوی وی به كار گرفته است. این نحوه انطباق آیات قرآن با عوامل درونی و روحی صوفی یعنی عالم صغیر در بیان كاشانی «تطبیق» نام گرفته است و بیشترین حجم تفاسیر باطنی عبدالرزاق را تشكیل می دهند. در این سطح نقش قلب، روح و نفس و تاثیر متقابل آنها نقشی محوری است.
همچنین نظرگاه های كاشانی در رابطه با قضا و قدر را می توان، از طریق بررسی تأویلات وی استخراج نمود. در منظر عقیدتی كاشانی، با اینكه هیچ اراده ای سوای اراده كلی الهی وجود ندارد، ولی اراده كلی الهی كه «لوح قضا» نام دارد، در عالم نفس كلی كه لوح قدر نامیده می شود، تفصیل یافته است. بنابراین، نوعی اراده خاص ( اختیار) برای انسان وجود دارد.
دیدگاه های كاشانی پیرامون ماهیت خیر و شرّ نیز موضوع مهمی است كه قابلیت بررسی در تأویلات القرآن را داراست. در دستگاه جهان شناسی كاشانی، از آنجا كه هر چیزی در این عالم تعیّنی از تعیّنات ذات مطلق احدیّت است، مساله وجود شرّ یا هر نقص دیگری موضوعیت ندارد. ولی در سطح عالم ظاهر عالم ملك شرّ می تواند به عنوان یك واقعیت مطرح باشد. كاشانی هر چیزی را كه باعث محدودیت انسان و حجاب بین او و ذات مطلق شود، شرّ می داند. او حجاب بین صوفی و وجود مطلق را در سه سطح (افعال، صفات و ذات) مطرح می كند.
تأویلات كاشانی را از منظر اصول اخلاقی یا به عبارتی «نقش عبادات و ریاضت» نیز می توان مورد مداقه قرار داد. توصیه كاشانی به انجام اعمال نیك، نه از جهت دستیابی به پاداش و نه حتی برای اطاعت و بندگی خداوند است، بلكه بدین جهت است كه ذات انسان ها و هویت باطنی آنها در نهایت با خداوند یكی است. بنابراین، مقتضی است كه انسان رفتاری را پیش گیرد كه حكمت الهی برای وی پیش بینی كرده است. وی، در ادامه، احكام اخلاقی در تأویلات را دسته بندی می كند و سپس نقش ریاضت و مجاهده را در كنار عبادات مطرح نموده و به ضرورت مداومت در اذكار و لزوم اطاعت از یك مرشد به عنوان دیگر توصیه های اخلاقی اش به سالكان اشاره می كند
عبدالرزاق اهل كتاب را به واسطه برخورداری از نعمت هدایت الهی از مشركان و كافران متمایز می كند، ولی آنان را به واسطه اشتباهات اعتقادی شان در باب توحید و حیات اخروی، «محجوبین عن الدین» می نامد. در ادامه، نویسنده قضاوت كاشانی درباره انجیل، تورات، مسیح، تثلیث و نیز اعتقاد كاشانی در مورد وحدت ادیان را از لابلای عبارات وی در تاویلات استخراج می نماید.
وی نبوت را جنبه ظاهری ولایت می داند. بدین ترتیب، در دیدگاه وی مرتبه ولیّ برتر از نبیّ و مرتبه نبیّ والاتر از مرتبه رسول است. كاشانی معتقد است كه پس از ختم دور نبوت، ایمان و سطح معنوی مردم به تدریج دچار تنزل و انحطاط می شود و این روند تا ظهور خاتم الاولیاء مهدی (عجل ا... تعالی فی فرجه الشریف)، ادامه خواهد داشت. وی حضرت محمد (ص) را خاتم انبیاء و مظهر انسان كامل و مهدی (عجل ا... تعالی فی فرجه الشریف) را قطب زمان و صاحب ولایت و خاتم الاولیاء می داند.
كاشانی سرنخ هایی را برای تفسیر عرضه می كند ولی به هیچ وجه مدعی نیست كه تمام معانی ضمنی را استخراج كرده است. خواننده آزاد است كه به نوبه خویش احساس كند كه در وی دریافت های جدیدی از آیات قرآنی پدید می آید. پی یرلوری،مؤلف كتاب تاویلات القرآن از دیدگاه عبدالرزاق كاشانی، معتقد است كه یكی از فوائد قرائت صوفیانه قرآن نیز تصدیق مداوم این نكته است كه وحی الهی همواره و برای همه انسان ها حاوی رموزی است كه این رموز به نوبه خود دربردارنده آموزش هایی است.


کلمات در حال جستجو
صحا , نیکی ه والدین , گربه های خانگی , فترت , انجام میدم دات کام , فروز رجایی فر , ساندویچ مرغ , استعفای سجادانوشیروانی , وزیر دفاع دولت دوازدهم , واوری ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
ای دننده همچو دن کرده رخان از خون دن , بوم‌شناختی سلامتی , آموزش و پرورش دورهٔ متوسطه , می‌گفت چشم شوخش با طره سیاهش , جدول بازارهای عمدهٔ صادراتی سنگاپور در دو سال ۱۹۶۰ و ۱۹۵۵، ۱۰ بازار عمدهٔ صادراتی سنگاپور (تمامی ارقام براساس میلیون دلار سنگاپور هستند) , قوه مجریه , داده‌های آزمایشگاهی , دل در گره زلف تو بستیم دگربار , ملحقات و مفردات , آب‌انبار گرمسار، گرمسار، قاجاریان ,

برخی منابع مهم خبری
banifilm.ir روزنامه بانی فیلم , persiankhodro.com پرشین خودرو , fa.alalam.ir العالم , donya-e-eqtesad.com دنیای اقتصاد , sourehcinema.ir سوره سینما , pana.ir خبرگزاری پانا , icana.ir خانه ملت , tejarat.donya-e-eqtesad.com تجارت فردا , hamshahrilinks.org روزنامه همشهری , musiceiranian.ir موسیقی ایرانیان ,

وبگردی
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهوری معتقد است که ما یک بار برای همیشه باید مشکل مشروعیت و مقبولیت را در کشور حل کنیم. این درست نیست که بخشی از نظام هم مشروع باشد هم مقبول اما بخش دیگری که از دل همین نظام در آمده است فقط مقبول باشد.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه - برنامه کامل خندوانه با حضور مهران مدیری مهمان ویژه برنامه عید فطر برنامه خندوانه بود و این قسمت از مجموعه خندوانه را خاص کرد.
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید!
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید! - بر این اساس، ورزشگاه‌های دستگردی، تختی، معتمدی، آزادی، شیرودی، بوستان‌های گفت‌وگو، طالقانی، ولایت، پردیسان، هنرمندان، پارک شهر و ضلع شمالی ساختمان مجلس شورای اسلامی به عنوان محل‌های مناسب تجمع در تهران تعیین شده‌اند و از این پس معترضان می‌توانند در این محل‌ها تجمع کنند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!