دوشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۷ / Monday, 18 June, 2018

ویژگی‌های‌ شخصیتی‌ مدرس‌ از نگاه‌ دیگران‌


ویژگی‌های‌ شخصیتی‌ مدرس‌ از نگاه‌ دیگران‌
مدرس‌ از جمله‌ شخصیت‌هایی‌ بود که‌ هرگز در مسایل‌ بی‌طرف‌نمی‌ماند و رأی‌ ممتنع‌ را برای‌ خود ننگ‌ می‌دانست‌. او در هر مسأله‌ای‌،موضعی‌ صریح‌ اتخاذ کرده‌ و با شجاعت‌ آن‌ را بیان‌ می‌نمود. وجود چنین‌روحیه‌ای‌ در مدرس‌ موجب‌ می‌شد تا گستره‌ای‌ از مواضع‌ متفاوت‌ و گاه‌متضاد در مورد وی‌ وجود داشته‌ باشد. آن‌چه‌ در پی‌ خواهد آمد، گوشه‌ای‌از این‌ مواضع‌ را به‌ تصویر می‌کشد.
گستره‌ی‌ به‌ نسبت‌ وسیعی‌ از نویسندگان‌ و اهل‌ قلم‌ ایرانی‌ در خصوص‌شخصیت‌ مدرس‌، قلمفرسایی‌ نموده‌اند. این‌ نوشته‌ها، حجم‌ قابل‌ توجهی‌از آن‌چه‌ مربوط‌ به‌ ویژگی‌های‌ مدرس‌ است‌ را تشکیل‌ می‌دهد. از رهگذرآن‌چه‌ بیان‌ گردید، تلاش‌ می‌شود تا برخی‌ از این‌ نوشته‌ ها مورد بررسی‌قرار گیرد.
ملک‌ الشعرای‌ بهار از جمله‌ نویسندگانی‌ است‌ که‌ در مورد مدرس‌ وویژگی‌های‌ شخصیتی‌ وی‌، دست‌ به‌ قلم‌ برده‌ و به‌ قضاوت‌ پرداخته‌ است‌.او در این‌ خصوص‌ معتقد است‌:
«یکی‌ از شخصیت‌های‌ بزرگ‌ ایران‌ که‌ از فتنه‌ مغول‌ به‌ بعد،نظیرش‌ بدان‌ کیفیت‌ و استعداد و تمامی‌ از حیث‌ صراحت‌ لهجه‌و شجاعت‌ ادبی‌ و ویژگی‌ های‌ فنی‌ در علم‌ سیاست‌ و خطابه‌ وامور اجتماعی‌ دیده‌ نشده‌، سید حسن‌ مدرس‌ (اعلی‌الله‌مقامه‌)است‌. ما رجال‌ اصلاح‌طلب‌ و شجاع‌ و فداکاری‌ مانندامیرکبیر، سید جمال‌، امین‌الدوله‌، سیدعبدالله‌ بهبهانی‌،سیدمحمد طباطبایی‌، سیدجمال‌ اصفهانی‌ و ملک‌المتکلمین‌(اعلی‌ الله‌ مقامهم‌) و غیر ایشان‌ بسیار داشته‌ و داریم‌ که‌ هر یک‌از این‌ بزرگان‌، شخصیت‌های‌ برگزیده‌ و تاریخی‌ می‌باشند، امامدرس‌ از حیث‌ تمامی‌، چیز دیگر بود. در مدرس‌، جنبه‌ی‌ فنی‌ وصنعتی‌ و هنری‌ بود که‌ او را ممتاز می‌کرد. علاوه‌ بر آن‌که‌ ازجنبه‌ی‌ علمی‌ و تقدس‌ و پاک‌دامنی‌ و هوش‌ و فکر نیز دست‌کمی‌ از هیچ‌ کس‌ نداشت‌، سرآمد تمامی‌ این‌ خصال‌، سادگی‌بساطت‌ و شهامت‌ آن‌ مرحوم‌ بود و مهمتر از همه‌، ازخودگذشتگی‌ و فداکاری‌ او بود که‌ در احدی‌ دیده‌ نشده‌ است‌.»
بهار در ادامه‌ی‌ شخصیت‌ پردازی‌ خود از مدرس‌ و فعالیت‌های‌سیاسی‌ او که‌ گاه‌ مورد انتقاد برخی‌ قرار می‌گیرد، چنین‌ می‌افزاید که‌«مدرس‌ با تغییر قانون‌ اساسی‌ و خلع‌ شاه‌ به‌ آن‌ طریق‌ از لحاظ‌ حقوقی‌مخالف‌ بود. وی‌ از احمدشاه‌ راضی‌ نبود. در انتخابات‌ دوره‌ی‌ پنجم‌،احمدشاه‌ به‌ درباریانی‌ که‌ معروف‌ بود هزار رأی‌ دارند، سپرده‌ بود که‌ به‌شاهزاده‌ سلیمان‌ میرزا رأی‌ دهند. مدرس‌ که‌ این‌ را شنید، گفت‌:«پادشاهی‌ که‌ به‌ حزب‌ سوسیالیست‌ رأی‌ بدهد، منعزل‌ است‌.»
اگر چه‌ بهار در خصوص‌ ویژگی‌های‌ شخصیتی‌ مدرس‌، سخن‌ به‌والایی‌ و وفور گفته‌،اما به‌ دلیل‌ وجه‌ غالب‌ فعالیت‌های‌ مدرس‌ در عرصه‌ی‌سیاست‌، لاجرم‌ قلم‌ در حوزه‌ی‌ سیاست‌ و فعالیت‌های‌ سیاسی‌ او بیشتررقم‌ می‌خورد. از این‌ رو، بهار در تاریخ‌ مختصر احزاب‌ سیاسی‌، ضمن‌بیان‌ اختلافات‌ دو حزب‌ سوسیالیست‌ و اصلاح‌ طلب‌، متذکر می‌شود که‌حزب‌ دوم‌ در مجلس‌ چهارم‌، اکثریت‌ داشت‌ و از حمایت‌ بازاریان‌ وتوده‌ی‌ مردم‌ برخوردار بود و مدرس‌ نیز از جمله‌ آنان‌ محسوب‌ می‌شد.وی‌ سپس‌ اشاره‌ می‌نماید که‌ سوسیالیست‌ها، اغلب‌ اصلاح‌ طلبان‌ را که‌علما نیز از ایشان‌ بودند به‌ «فناتیزم‌» ]تعصب‌[ و ارتجاع‌ متهم‌ می‌کردند و ازآن‌ به‌ مثابه‌ حربه‌ای‌ برای‌ کوبیدن‌ ایشان‌ سود می‌جستند.
بهار، چگونگی‌مقابله‌ی‌ مدرس‌ با این‌ گونه‌ برچسب‌ زنی‌ها را چنین‌ بیان‌ می‌کند: «روابط‌علمای‌ روحانی‌ و طبقه‌ی‌ بازاری‌ به‌ هم‌ خورد و دو دستگی‌ بزرگی‌ درشهر به‌ وجود آمد و پیداست‌ که‌ اصلاح‌ طلبان‌ از این‌ وضع‌ به‌ نفع‌ خودشان‌و به‌ زیان‌ سوسیالیست‌ها استفاده‌ می‌کردند. این‌جا باید اقرار کرد که‌فاصله‌ی‌ بین‌ نهضت‌ روحانی‌ و اصلاح‌ طلبی‌، بسیار قلیل‌ می‌نمود...سهل‌ترین‌ وسیله‌ برای‌ خرد کردن‌ حریف‌، استعمال‌ این‌ سلاح‌ ]فناتیزم‌[بود، اما مرحوم‌ مدرس‌ (اعلی‌الله‌ مقامه‌) که‌ جزو سردستگان‌ حزب‌اصلاح‌ طلب‌ قرار داشت‌، اهل‌ این‌ حرف‌ها نبود. وسعت‌ مشرب‌ او درسیاست‌، او را از طبقه‌ی‌ «فناتیک‌» به‌ کلی‌ جدا ساخته‌ بود. مدرس‌، خودرا مردی‌ سیاسی‌ و عالم‌ به‌ رموز تمدن‌ می‌دانست‌؛ بنابراین‌ یک‌ بار هم‌اجازه‌ نداد که‌ رفقای‌ او، این‌ اسلحه‌ی‌ کهنه‌ را به‌ کار برند.»
بهار در ادامه‌ی‌ بحث‌ خود چنین‌ می‌افزاید:
«او هرگز متوسل‌ به‌ حربه‌ی‌ دین‌ و سلاح‌ مذهب‌ نگردید. کمال‌ملاحظه‌ را در این‌ باره‌ مبذول‌ می‌داشت‌. خاصه‌ که‌ اعتقاد او درمجلس‌ چهارم‌ در میان‌ افراد اکثریت‌ به‌ کسانی‌ بود که‌ با انفکاک‌قوه‌ی‌ سیاسی‌ از روحانی‌ موافق‌ بودند و نمی‌توانست‌ به‌ خلاف‌عقیده‌ی‌ آن‌ها، سیاستی‌ به‌ دست‌ گیرد، در حالی‌که‌ خودش‌ این‌کاره‌ نبود، یعنی‌ از مجلس‌ سوم‌، مزه‌ی‌ مضار این‌ سیاست‌ را درک‌کرده‌ بود... مع‌هذا... جراید سوسیالیست‌ها به‌ بهانه‌ی‌ هجوم‌ به‌آخوند بازی‌ و کهنه‌ پرستی‌، به‌ اکثریت‌ نیش‌ می‌زدند و آن‌ها راانگلوفیل‌ می‌خواندند.»
بهار در خصوص‌ صفات‌ شخصیتی‌ مدرس‌ می‌گوید:
«مرحوم‌ مدرس‌ در نجف‌اشرف‌ و اصفهان‌ تحصیل‌ کرده‌ بود و درآغاز مشروطیت‌ در اصفهان‌ توقف‌ داشت‌ و به‌ هواداری‌ مشروطه‌مشهور بود و از طرف‌ علمای‌ نجف‌، جزو علمای‌ طراز اول‌معین‌ شده‌ بود. روزی‌ که‌ وکلای‌ مجلس‌ برای‌ شرکت‌ در مجلس‌دوم‌ از اصفهان‌، به‌ طرف‌ تهران‌، حرکت‌ می‌کردند، دیده‌ شد که‌سیدی‌ ضعیف‌، اسباب‌های‌ ساده‌ و مختصر خود را در یک‌ گاری‌تک‌اسبه‌ نهاده‌، خود هم‌ بر آن‌ مرکب‌ سوار شده‌ و به‌ طرف‌ تهران‌برای‌ شرکت‌ در مجلس‌ حرکت‌ می‌کند. این‌ مرد عجیب‌ ، سیدحسن‌ مدرس‌ بود. به‌ تهران‌ آمد و در مجلس‌ دوم‌، جزو حزب‌اعتدال‌ بود. در بین‌ مجلس‌دوم‌ و سوم‌، در دیکتاتوری‌ناصرالملک‌ و در یکی‌ از مجالس‌ عمومی‌ که‌ دولت‌ ونایب‌السلطنه‌ به‌ منظوری‌ سیاسی‌ تشکیل‌ داده‌ بودند، سیدحسن‌مدرس‌ نطقی‌ کرد که‌ مجلس‌ به‌ آن‌ بزرگی‌ به‌ هم‌ خورد و نطق‌ اوبه‌ هواداران‌ قانون‌ اساسی‌ و بر ضد خیال‌ ناصرالملک‌ بود.مرحوم‌ سپهسالار تنکابنی‌ در مجلس‌ به‌ مدرس‌ حمله‌ کرد ومدرس‌ هم‌ به‌ تعرض‌ از مجلس‌ برخاست‌. تق‌ و لق‌ شد.خواستند او را توقیف‌ کنند، میسر نشد.
از این‌ رو شهرت‌ سیاسی‌مدرس‌ شروع‌ شد و در انتخابات‌ تهران‌ وکیل‌ شد و وارد مجلس‌سوم‌ گردید... در آغاز سقوط‌ قاجاریه‌ که‌ مدرس‌ و من‌ در اقلیت‌بودیم‌ و تقریباً سیاست‌ رجال‌ ایرانی‌ می‌رفت‌ که‌ روشن‌ بشود.من‌ با وزیر مختار دولت‌ شوروی‌ ملاقات‌های‌ زیادی‌ می‌کردم‌ وبا اعضای‌ سفارت‌ و افراد مهم‌ آن‌ زمان‌، مانند آقای‌ بگوف‌ وآقای‌ چاپگین‌ و وابسته‌ی‌ نظامی‌ و غیره‌ هم‌ رابطه‌ی‌ دوستانه‌داشتم‌. شبی‌ از سید حسن‌ مدرس‌، صحبت‌ به‌ میان‌ آوردیم‌ و من‌از رویه‌ی‌ او تمجید کردم‌. آقای‌ وزیر مختار گفت‌: مدرس‌ نوکرانگلیس‌ است‌. گفتم‌ شما در اشتباه‌ هستید و دلایلی‌ آوردم‌. وزیرمختار گفت‌: هر کس‌ نوکرما نباشد، ما او را نوکر انگلیس‌می‌شناسیم‌.»
بهار در فرازی‌ دیگر از نوشته‌های‌ خویش‌، مدرس‌ را چنین‌ توصیف‌می‌کند:
«مدرس‌، مجتهد مسلم‌ بود. فقیه‌ و اصولی‌ بزرگ‌ بود. به‌ تاریخ‌ ومنطق‌ و کلام‌، آشنا و در سخنرانی‌ و خطابه‌ در عهد خود همتانداشت‌ و چون‌ عوام‌ فریب‌ نبود و پاک‌دامنی‌ و ثبات‌ عقیده‌ در اوبی‌ اندازه‌ قوی‌ بود، هیچ‌گاه‌ درصدد دفاع‌ از حمله‌ها وتهمت‌هایی‌ که‌ به‌ او زده‌ می‌شد، برنمی‌آمد. هم‌چنین‌، هتاک‌ وبی‌ نزاکت‌ و مفتری‌ نبود. حقایق‌ در افکارش‌ بیشتر متمرکز بود تاظاهر سازی‌ و مردم‌ فریبی‌ و یکی‌ از اسرار موفقیت‌های‌ او درخطابه‌ نیز همین‌ معنا بود. کینه‌جویی‌ در آن‌ مرحوم‌ وجودنداشت‌. به‌ اندک‌ پوزشی‌ از دشمنان‌ گذشت‌ می‌کرد و از آن‌ها به‌جزیی‌ احتمال‌ فایده‌ی‌ عمومی‌، حمایت‌ می‌نمود و احساس‌ رادر سیاست‌ دخالت‌ نمی‌داد.»
شاید جالب‌ترین‌ نوشته‌های‌ عبدالله‌ مستوفی‌ در مورد مدرس‌، مربوط‌به‌ مصاحبه‌ی‌ او با مدرس‌ برای‌ قانع‌ کردن‌ وی‌ به‌ حمایت‌ از رضاخان‌باشد. در مکتوب‌ این‌ مصاحبه‌ چنین‌ می‌خوانیم‌:
«معلوم‌ است‌، سوسیالیست‌ ها هم‌ برای‌ کارچاقی‌ سردار سپه‌ درنوبت‌ خود بی‌میل‌ نبودند که‌ مدرس‌ را آرام‌ کنند تا کار به‌ جاهای‌نازک‌تری‌ نکشد. در یکی‌ از مذاکرات‌ سران‌ حزب‌ که‌ من‌ هم‌حاضر بودم‌ در اطراف‌ ضربت‌ مدرس‌ و افتادن‌ سردار سپه‌ ونتایج‌ آن‌ برای‌ کشور، هر کس‌ چیزی‌ می‌گفت‌... ولی‌ همگی‌ حتی‌من‌ هم‌ معتقد بودیم‌ که‌ حیف‌ است‌ این‌ مرد فعال‌ و با جربزه‌ ازبین‌ برود. رفقای‌ حزبی‌ چون‌ سابقه‌ی‌ مرا با مدرس‌ می‌دانستند،به‌ من‌ پیشنهاد کردند بروم‌ با او صحبتی‌ بدارم‌، شاید از شدت‌مخالفت‌ او کاسته‌ شود. بعد از ظهر فردای‌ آن‌ روز، به‌ منزل‌ سیدرفتم‌. مدرس‌ در اتاق خود نشسته‌ بود و چند نفری‌ نزد او بودند.من‌ هم‌ بعد از ظهر در اداره‌، محاکمه‌ای‌ داشتم‌ و نمی‌توانستم‌ درحاشیه‌ی‌ مجلس‌ منتظر وقت‌ مناسب‌تری‌ شوم‌. از توی‌ حیاط‌بعد از مبادله‌ی‌ سلام‌ به‌ آقا گفتم‌: من‌ به‌ شما عرضی‌ دارم‌. سیدبزرگوار گفت‌: الان‌ بیرون‌ می‌آیم‌ با هم‌ قدری‌ در حیاط‌ قدم‌می‌زنیم‌. من‌ به‌ سمت‌ دیگر حیاط‌ که‌ کسی‌ در آن‌جا نبود رفته‌ ویکی‌، دوباری‌ از بالا به‌ پایین‌، رفت‌ و آمد کردم‌. سید رسید. پس‌از طی‌ تعارفات‌ معمول‌، وارد مقصود شدم‌. به‌ او گفتم‌: تصورنمی‌کنید برای‌ متنبه‌ شدن‌ سردار سپه‌ این‌ اندازه‌ اقدام‌ کافی‌باشد؟ گفت‌: خیر. باید لامحاله‌ دستش‌ از ریاست‌ وزرا کوتاه‌شود. گفتم‌: در این‌ شش‌ هفت‌ ماهه‌ی‌ ریاست‌ وزراییش‌ خوب‌کارکرده‌ و قدرت‌ و عظمت‌ قشون‌ را خیلی‌ زیاد نموده‌ و به‌واسطه‌ی‌ قدرت‌ نظامی‌، مالیات‌ های‌ عقب‌ مانده‌ هم‌ وصول‌شده‌ و دوایر دولتی‌ اعتباری‌ پیدا کرده‌اند که‌ نظیر آن‌ رامدت‌هاست‌ در این‌ کشور کسی‌ ندیده‌ است‌. حیف‌ است‌ این‌قدرت‌ و اختیار و وحدت‌ و مرکزیت‌ از بین‌ برود و هرج‌ و مرج‌و ضدیت‌های‌ سابق‌ جانشین‌ آن‌ بشود. امروز به‌واسطه‌ی‌ قدرت‌و مواظبت‌ این‌ مرد و مرکز گرفتن‌ حکم‌ دولت‌، هر تصمیمی‌ درهر قسمت‌ از کارها بگیرند، روی‌ کاغذ نمی‌ماند و فوراً اجرامی‌شود و احکام‌ و اعمال‌ از او ملاحظه‌ دارند ، کارها به‌ لاقیدی‌و بی‌اعتنایی‌ و سرهم‌بندی‌ واگذار نمی‌شود و نظم‌ و نسق‌حسابی‌ در کار آمده‌ است‌...
سید گفت‌: سگ‌ هر قدر هم‌ که‌ خوب‌ باشد، همین‌ که‌ پای‌ بچه‌ی‌صاحب‌خانه‌ را گرفت‌، دیگر به‌ درد نمی‌خورد و باید از خانه‌بیرونش‌ کرد.
دیدم‌ این‌ مرد نطاق، با یک‌ ضرب‌المثل‌ دهاتی‌ تمام‌ دلیل‌هایی‌ راکه‌ من‌ آورده‌ بودم‌ و خیال‌ داشتم‌ باز هم‌ مقداری‌ برآن‌ بیفزایم‌،گفته‌ و نگفته‌ همه‌ را از پایه‌ خراب‌ کرده‌ و روی‌ هم‌ ریخت‌، ولی‌من‌ مأیوس‌ نشدم‌ و از راه‌ نقضی‌ مقصود خود را دنبال‌ کرده‌،گفتم‌: توجه‌ می‌فرمایید که‌ بیرون‌ کردن‌ او چه‌ زحماتی‌ دارد؟سمتیکو هنوز چشم‌ طعمش‌ از کردستان‌ برداشته‌ نشده‌ و باوجود عده‌ی‌ قوای‌ دولتی‌، هر روز از خاک‌ کردستان‌ عراق به‌خاک‌ ایران‌ در تک‌ و تاز است‌. اشراری‌ که‌ به‌ واسطه‌ی‌ قدرت‌ این‌مرد در همه‌جا ساکت‌ شده‌اند، هنوز ریشه‌ و مایه‌ی‌ شرارت‌ را ازدست‌ نداده‌اند.
هنوز هم‌ در لرستان‌، سرجنبان‌هایی‌ که‌ مثل‌ مارزخمی‌ مترصد وقت‌ مناسبند، زیاد هستند و اجمالاً ما کارهای‌زیادی‌ داریم‌ که‌ دست‌ به‌ آن‌ها نزده‌ایم‌، بیست‌ سال‌ از مشروطه‌می‌گذرد و ما جز به‌ این‌ یک‌ نفر که‌ از هر حیث‌ مواظب‌ همه‌چیزو همه‌جا هست‌، هیچ‌ برنخورده‌ایم‌. بر فرض‌ که‌ به‌ قول‌ شما این‌سگ‌ را به‌ این‌ جرم‌ از خانه‌ راندیم‌، چه‌ کسی‌ را داریم‌ جای‌ اوبگذاریم‌؟ از همه‌ گذشته‌، با این‌ نغمه‌های‌ وحشی‌ که‌ از قشون‌جنوب‌ و شمال‌ و شرق و غرب‌ می‌رسد و به‌ یک‌دیگردستورتمرد می‌دهند و همدیگر را اغوا می‌کنند، چه‌ خواهیم‌کرد؟ چیزی‌ که‌ باقی‌ داریم‌، همین‌ یک‌ کاراست‌ که‌ این‌ها دو دسته‌شوند و جنگ‌ داخلی‌ راه‌ بیفتد. یا همه‌ با هم‌ متحد شوند و ملت‌را با اسلحه‌ی‌ خویش‌ زیر پا کنند و (...) سید مجال‌ نداد که‌ من‌باقی‌ ادله‌ی‌ نقضی‌ خود را بیاورم‌. حرف‌ مرا قطع‌ کرده‌، گفت‌: به‌همین‌ جهت‌ است‌ که‌ من‌ معتقد شده‌ام‌ باید ریشه‌ی‌ این‌ فساد راهر چه‌ زودتر کَند. آخر آدم‌ باید جرأت‌ بکند بیست‌ تا سواردست‌ یکی‌ بسپرد و از یاغیگری‌ او در امان‌ باشد. مرغی‌ را که‌ دم‌صبح‌، شغال‌ خواهد برد، بگذارید سرشب‌ ببرد. لا محاله‌ ازکشیک‌کشی‌ تا صبح‌، خودتان‌ را راحت‌ کرده‌اید.
دانستم‌ که‌ سید در این‌ امر کاملاً رادیکال‌ است‌ و منطق‌ و طرزفکرش‌ به‌ قدری‌ در این‌ زمینه‌ قوت‌ گرفته‌ است‌ که‌ با هر بیانی‌ ازمنظور اصلی‌ خود برنخواهد گشت‌. با هم‌ به‌ اتاق آمدیم‌. یک‌استکان‌ چای‌ برای‌ من‌ ریخت‌ و بعد از صرف‌ چای‌ از هم‌ جداشدیم‌.»
عبدالله‌ مستوفی‌ در جای‌ دیگر می‌نویسد:
«اگر کسانی‌ که‌ هم‌عقیده‌ی‌ مدرس‌ بودند، مانند دکتر مصدق،مشیرالدوله‌ و مستوفی‌ الممالک‌، رشادت‌ وی‌ را داشتند و با اوهمکار و هقمدم‌ می‌شدند، می‌توانستند با همه‌ی‌ تشرهای‌نظامی‌، از عهده‌ی‌ برانداختن‌ قدرت‌ سردار سپه‌ برآیند، اما آنان‌ملاحظات‌ دیگری‌ مانند جلوگیری‌ از خونریزی‌، تولید فساد وانشقاق میان‌ قوه‌ی‌ نظامی‌ و عامه‌ی‌ مردم‌ را داشتند که‌ مدرس‌ ازاین‌ افکار به‌ دور بود.»
حسین‌ مکی‌، نماینده‌ی‌ ادوار ۱۵، ۱۶ و ۱۷ مجلس‌ از اراک‌ و تهران‌است‌ که‌ نوشته‌های‌ زیادی‌ از خود به‌ جای‌ گذاشته‌ است‌ که‌ مهمترین‌ آن‌هاتاریخ‌ بیست‌ ساله‌ی‌ ایران‌ می‌باشد. نوشته‌ی‌ یاد شده‌، وقایع‌ دوران‌رضاشاه‌ را از ظهور تا سقوط‌ به‌ نمایش‌ می‌گذارد. مکی‌ در ضمن‌قلمفرسایی‌های‌ خویش‌، درباره‌ی‌ مدرس‌ نیز به‌ بحث‌ می‌پردازد:
«یکی‌ از وکلای‌ شجاع‌ دوره‌ی‌ چهارم‌، سیدحسن‌ مدرس‌ بود که‌در این‌ دوره‌ علاوه‌ بر مقام‌ نایب‌ رییسی‌ اول‌ مجلس‌، لیدراکثریت‌ مجلس‌ هم‌ بود و چنان‌ که‌ بعد خواهیم‌ دید در این‌کابینه‌ی‌ قوام‌السلطنه‌ و کابینه‌های‌ بعدی‌، وظایف‌ بسیار مهمی‌را برعهده‌ گرفت‌، به‌ گونه‌ای‌ که‌ درتاریخ‌ سیاسی‌ قرن‌ اخیر ایران‌،سطور پرافتخاری‌ را اشغال‌ کرده‌ است‌، زیرا مدرس‌ از جمله‌کسانی‌ بود که‌ برای‌ جلوگیری‌ از حکومت‌ خودمختاری‌ ودیکتاتوری‌ و برای‌ جلوگیری‌ از قدرت‌ روزافزون‌ و خطرناک‌سردار سپه‌ با رفقای‌ همدست‌ خود، نقش‌های‌ بسیار خطرناکی‌ را بازی‌ کرد که‌ در نتیجه‌ به‌ قیمت‌ خون‌ او تمام‌ شد، به‌ این‌ معنا که‌پس‌ از سالیان‌ دراز در زندان‌ و تبعید به‌ سر بردن‌، بالاخره‌ شربت‌شهادت‌ نوشید و با کفنی‌ خونین‌، به‌ خاک‌ تیره‌ی‌ این‌ سرزمین‌مدفون‌ شده‌ است‌.»


منبع : مرکز اسناد انقلاب اسلامی

مطالب مرتبط

پیام آیت‌الله طالقانی به ملت ایران در سال ۱۳۵۷

پیام آیت‌الله طالقانی به ملت ایران در سال ۱۳۵۷
بسم‌الله منتقم
برادران و خواهران و فرزندان اسلام و ایران در تاریخ چندین قرن این کشور عزیز امسال سالی پرشکوه و اعجاب‌انگیز و استثنائی است و محرم و ایام عاشورای امسال بیانگر کامل و رسای منطق و شهادت حسینی بود ، همچنانکه بوضوح چهره‌های یزیدی را از زیر پوشش اسلامی به همه نمایاند . در اینروزها گروهی مزدور و سفله همچون فاتحان بیگانه و اوباش بی اصل و نسب زاده مرجانه در شهرستانها به تاخت و تاز و قتل و جرح زن و مرد و پیر و جوان بی‌دفاع پرداختند و از یورش به معابد و مجامع دینی و صحن مطهر امام هشتم (ع) و مراکز علمی شرم نکردند و مردم را وادار به شعارهای مبتذل طاغوتی و ضد اسلامی نمودند و کشتند و مغازه‌ها و خانه‌ها را به آتش کشیدند و غارت کردند. خبرهای متواتر و تلگراف و نامه‌ها و شواهد عینی که از قم مرکز روحانیت و دینی ، اصفهان ، نجف‌آباد ، کاشان ، ساری ، بهشهر ، ... مشهد مقدس ، اراک و دهات اطراف آن ، شیراز ، سبزوار ، رضائیه ، کاشمر ، اهواز ، ایذه ، فریمان ، تربت جام و دیگر شهرستانها و قراء می‌رسد وحشت‌انگیز و جائی برای توجیح و انکار و عوامفریبی سران رژیم باقی نمی‌گذارد .
اخیرا در مشهد مقدس به بیمارستانها که در میان همه ملل و اقوام محلی امن است حمله کرده و پزشکان و پرستاران و بیماران را مجروح و مقتول کردند که خاطره حمله به خیام حسینی و ضرب و اهانت به زنان و کودکان داغدیده و تشنه و بیماران حضرت را بیاد می‌آورد و اکنون گروهی از علمای اعلام و پزشکان و مردم غیور مشهد در بیمارستان متحصن‌اند. در بوشهر و مشهد دو عالم جلیل و مسئول آقایان آشوری و موحدی را ترور کردند . در راه ملایر به اراک سه تن از فضلا ( که نامشان نرسیده ) بدست دژخیمان رژیم کشته شده‌اند .
آیا این اعمال وحشیانه و ننگین جز برای چند روز بقاء حکومت پوسیده و ادامه غارتگری و ... وفاداری به غارتگران بین‌المللی است ؟ چه سفاهتی!
آیا کسانی که تاریخ پر شکوه و درخشان ایران و اسلام را ننگین کرده‌اند با تظاهر به اسلام و ضریح سازی و چلچراغ آویزی و شمع افروزی و خواب نمائی می توانند چهره کفرآمیز و ددمنش خود را بپوشانند و فرد مسلمانی که اندک شعور و آشنائی به رسالت پیامبران و اسلام و قیام حسینی دارد بفریبند؟
آیا وجدان و شرافت بشر می تواند به این رفتاری که با ملت حقوخواه و صلح جو می شود بی تفاوت بماند؟
آیا عرق شرم بر پیشانی انسانیت نمی نشیند؟
چرا سازمانهای بین المللی، ملل متحد، صلیب سرخ، کمیته دفاع از حقوق انسان و دیگر مجامع حقوقی دنیا به دفاع جدی تر از ملت مظلوم ایران بر نمی خیزند؟
چرا دولتهای استثماری برای ادامه منافع خیالی و نامشرعشان هنوز ننگ حمایت از چنین رژیم منحط و خیانت پیشه و فاسدی را تحمل می کنند؟ و آبروی باقیمانده شان را (اگر داشته باشند) در گرو نگهداری فاسدان آدم کش و دزدان رسوا گذارده اند؟
چرا بخود نمی آیند؟ وه که چه دیوانگی.....
این کوته اندیشان و محدودبینان باید بدانند که مردم ایران با آگاهی کامل و رهبری قاطع حضرت آیت الله خمینی و دیگر مراجع عالیقدر و رهبران مسئول دینی و سیاسی از پای نخواهند نشست و دیگر هیچ دسیسه و نیرنگی فریبشان نمی دهد.
همین مردمی که با فریادهای تکبیر در برابر رگبارهای گلوله در خیابانها و بالای بامها و اخیرا راهپیمایی باشکوه و معظم دهها میلیونی روزهای تاسوعا و عاشورا تصمیم قاطع و نظر و خواستهای صحیح خود را بگوش جهانیان رسانده اند، و برای بپایان رساندن راهی که در پیش و مسئولیت تاریخی که بر عهده گرفته اند با همه وجود و هستی خویش آماده‌اند از دست دادن عزیزان و هرگونه شدائد و رنج و کمبودها و گرسنگی را تحمل میکنند تا انقلاب اسلامی را بثمر برسانند و قسط و عدل را هرچه بیشتر استحکام و براهنمائی و پی بینی قرآن حکیم در مسیر حرکت جهان و آزمایشهای سازنده ابتلائات و بشارت صابران ایمان دارند و هیچگاه متوقف نمیشوند و بعقب برنمیگردند (و لنبلونکم بشیء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات و بشر الصابرین) و به درود پروردگار رشد دهنده و شمول رحمتش در هر اقدام و قدم صبر و مقاومت بخود میبالند. (اولئک علیهم صلوات من ربهم و رحمه و اولئک هم المهتدون) درود خدا و فرشتگان و نیروهای مدبر جهان بر همه پیامبران که داعیان توحید و رهگشا و حامیان خلق در مفاسد تاریخ بودند.
درود بر خاتم پیغمبران و خاندان و اصحاب با ایمان و وفادارش که جهان تاریک از ظلم را روشن کردند.
درود بر علی و فرزندان پاکش که با منطق حق و راه شهادت بسوی اسلام راستین رهنمون شدند.
درود بر حسین و یارانش که فجر خونین اسلامر ا به ظهر شهادت عاشورا رساندند. و مکتب جانبازی و صبر و مقاومت را به ملت اسلام آموختند.
درود بر پیشوایان مسئول و مراجع دینی که در خلال پرنشیب و فراز تاریخ اسلام راهنمای مسلمانان بودند.
درود بر مراجع عالیقدر تبعیدی که اسلام و مسلمانان را برای قیام به وظیفه های زمان رهبری نمود.
درود بر شهداء و فدائیان اسلام که با تقوا و وارستگی پیشتاز حرکت انقلابی قرن اخیر بودند.
درود بر اندیشمندان قرن اخیر که نسل جوان و رمیدگان از اسلام را جذب و آگاه کردند.
درود بر مجاهدان راه پیغمبران و آزادی و شرف که خونهای خود را به جریان آوردند.
درود بر رهبران ملی و مذهبی که با استثمار قهار نفتخوار به مبارزه برخاستند و ملتهای استثمار زده را بیدار کردند.
درود بر شهداء دهه اخیر اسلامی و ایران که با نثار خون خود خونهای سرد شده را بجوش آوردند.
درود بر دانشگاهیان متعهد که با نور قلم و تحقیق راهنمای نسل جوان ما هستند و برسالت خود آگاهند.
درود بر معلمان و فضلا و طلاب علوم دینی و دانشجویان و دانش آموزان که با قناعت و آگاهی در شهرها و قصبات و دهات بمردم ناآگاه آگاهی میدهند.
درود بر همه جوانان پسر و دختر که از میان محیط ترویج فساد و فحشاءزده و لجن زار سقوط اخلاق و شرف انسانی با چهره های درخشان سر بر آورده اند و نفرت نشان دادند و بسوی هدفهای انسانی و سازنده زمان روی آوردند.
درود به تجار و پیشه وران که پیشگامان جنبش و سرمایه های اصیل مسلماننانند و گوش به ندای رهبری دادند تا با همه گرفتاریها و پاپوشهای رژیم از تعطیل تجارت و کسب با افتخار و سربلندی استقبال میکنند.
تهران

وبگردی
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهوری معتقد است که ما یک بار برای همیشه باید مشکل مشروعیت و مقبولیت را در کشور حل کنیم. این درست نیست که بخشی از نظام هم مشروع باشد هم مقبول اما بخش دیگری که از دل همین نظام در آمده است فقط مقبول باشد.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه - برنامه کامل خندوانه با حضور مهران مدیری مهمان ویژه برنامه عید فطر برنامه خندوانه بود و این قسمت از مجموعه خندوانه را خاص کرد.
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید!
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید! - بر این اساس، ورزشگاه‌های دستگردی، تختی، معتمدی، آزادی، شیرودی، بوستان‌های گفت‌وگو، طالقانی، ولایت، پردیسان، هنرمندان، پارک شهر و ضلع شمالی ساختمان مجلس شورای اسلامی به عنوان محل‌های مناسب تجمع در تهران تعیین شده‌اند و از این پس معترضان می‌توانند در این محل‌ها تجمع کنند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!