یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶ / Sunday, 18 February, 2018

رشد و تکوین مافیای اقتصادی


رشد و تکوین مافیای اقتصادی
در چالش بین دو دیدگاه اقتصادی، در نهایت، کفه ی سیاست های اتخاذ شده به نفع تکنوکرات های پراگماتیست سنگینی کرد و دیدگاه اول پیروز گشت و به آماده کردن برنامه ی بازسازی دست زد و برنامه ی دولت آقای هاشمی تحت عنوان برنامه ی اول توسعه ی جمهوری اسلامی ایران برای بازسازی اقتصاد جنگ زده ی کشور تدوین گردید. محورهای اساسی این برنامه عبارت بودند از:
۱) بازسازی مناطق جنگ زده؛
۲) ایجاد تعادل منطقه ای و تمرکززدایی از تهران؛
۳) توسعه ی بخش های اقتصادی. سمت گیری اصلی این برنامه به سوی جایگزینی واردات و تمرکز بر روی منابع درونی برای دستیابی به توسعه ی اقتصادی بود. (۱)
این برنامه ی توسعه برای تسریع در روند نوسازی اقتصادی کشور برای سال های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲ توسط دولت به مجلس چهارم پیشنهاد و در بهمن ماه سال ۱۳۶۸ به تصویب مجلس چهارم رسید. مهمترین اهداف این برنامه عبارت بودند از:
«۱) بازسازی مناطق آسیب دیده از جنگ؛
۲) توسعه ی ملی: رشد ۱.۸ درصد؛
۳) سرمایه گذاری: ۰۰.۱۱ درصد رشد؛
۴) مصرف خصوصی: ۱.۵% رشد به طور متوسط در سال؛
۵) تورم: کاهش نرخ رشد از ۹.۲۸ در سال ۱۳۶۷ (۸۹.۱۹۸۸) به ۷.۱۵ درصد؛
۶) نقدینگی: ۴.۹ درصد رشد در سال؛
۷) از میان بردن کسری بودجه.» (۲)
در فاصله ی چند ماه از تصویب نهایی قانون برنامه ی پنج ساله ی اول، برای رسیدگی به اهداف برنامه ی توسعه در مجلس چهارم برنامه ی دیگری تحت عنوان تعدیل اقتصادی به وسیله ی دولت تنظیم و از سال ۱۳۶۹ به مورد اجرا در آمد که از جمله ی مهمترین تغییرات آن می توان تغییر استراتژی توسعه از جانشینی واردات به توسعه ی صادرات و تمایل دولت به خصوصی سازی سریع اقتصادی و آزادسازی را نام برد. (۳)
«برنامه ی تعدیل دارای دو جزء اساسی؛ یعنی آزادسازی اقتصادی و خصوصی سازی است که هر دوی آنها مستلزم مشارکت جامعه ی مدنی به معنای بخش خصوصی می باشد. همچنین توفیق برنامه ی تعدیل اقتصادی مستلزم مشارکت جامعه ی مدنی به معنای بخش خصوصی بوده است. دولت جمهوری اسلامی به دلیل اجرای این برنامه مجبور شد تا با محدود کردن مداخله ی خود در اقتصاد (آزادسازی نرخ ارز، حذف کنترل بر واردات، حذف کنترل قیمت ها و...) مشارکت بخش خصوصی را به شیوه ها و اشکال مختلف تشویق نماید.» (۴)
این نسبت در پاکستان هفت و در ترکیه یازده برابر است. در ایران این نسبت به بیش از بیست برابر افزایش یافت. (۵) منفی ترین نتیجه ی برنامه تعدیل، تورم بود که نتیجه ی استقراض از بانک مرکزی و افزایش حجم نقدینگی بود که در اواخر برنامه ی اول و شروع برنامه ی دوم به ۳۰ تا ۴۰ درصد می رسید و بالاترین نرخ تورم طول تاریخ ایران را رقم می زد. (۶)
به دلیل فقدان دستگاه های اداری، قضایی و قانونی موثر و سازوکارهای حقوقی برای توسعه ی اقتصادی نوعی سرمایه داری میدان دار عرصه ی جامعه شد که برخی آن را سرمایه داری چریکی نامیده اند. (۷) سرمایه داران جدید با زندگی نیمه مخفی مالیاتی، عوض کردن دائمی میدان فعالیت خود، نفوذ در دستگاه های اداری و داشتن اطلاعات اقتصادی، پایگاه و جایگاه های مطمئن و سودآور در کشور برای خود ایجاد کرده و با ثروت های کلان خود به مراکز توزیع رانت و بهره برداری از آنها، حملات موثری برای خرید سهام کارخانه ها و موسسات انجام می دادند.
رانت خواری، ثروت های بادآورده و آقازاده گی ورد زبان منتقدین شد. تورم، بیکاری و شکاف طبقاتی برای عموم افراد جامعه ملموس گشته بود. از نگاه آنها، رشد و تکوین مافیاهای مالی و اقتصادی محصول سیاست هایی بود که با پوشش محدود کردن دخالت دولت در اقتصاد و جذب سرمایه های داخلی و خارجی برای توسعه ی زیرساخت های صنعت و تولیدات ملی اعمال می شد. این معایب وتبعات منفی در کنار رفع بسیاری از دشواری های اساسی و بهبود شاخص های مختلف اقتصادی، بازسازی بسیاری از خرابی های دوران جنگ و آماده سازی زیرساخت های اقتصادی کشور به وجود آمده بودند. بدون تردید، وارد شدن در عرصه ای که قرار است در آن تحولات و تغییرات اساسی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی رخ بدهد هم شهامت و جسارت خاص می خواهد و هم ریسک پذیری آن بالا خواهد بود که برنامه ی نوسازی اقتصادی و تعدیل این گونه بود.
برنامه ی تعدیل و آزادسازی اقتصادی در روند توسعه در ابتدا توانست سیر نزولی تولید ملی را به ۲.۷ درصد رشد برساند. رشد تولید سرانه ی ملی هم تثبیت شد. رشد مصرف خصوصی در حالی که در برنامه ۷.۵ درصد در نظر گرفته شده بود به ۹.۷ درصد رسید که عمدتاً از طریق واردات تأمین می شد. (۸)
رفع ممنوعیت از واردات و افزایش آن، دولت را به سوی استقراض های خارجی کشاند و حجم بدهی های خارجی کشور را به حدود ۲۰ میلیارد دلار رساند. در حوزه ی بازرگانی و سیاست های پولی تسهیلات جدید و ویژه ای در اختیار بازرگانان و دارندگان موافقت های اصولی قرار گرفت. رشد تقاضا برای کالا و خدمات، اختصاص بخش های قابل توجهی از منابع به طرح های عمرانی و زیربنایی، واردات بی رویه ی کالا با کاهش درآمدهای ارزی کشور کاستی های سیاست تعدیل و آزادسازی اقتصاد را برجسته کرد.
برخلاف دهه ی اول انقلاب، دولت جدید ادعا می کرد که به خصوصی سازی و کاهش حجم دولت خواهد پرداخت، اما بعد از شروع سیاست های بازسازی به تبعیت از الگوی اقتصاد نئولیبرالی، نیروهای سنتی و برخی بنیادهای اقتصادی در سایه ی دولت تقویت شدند و اختلاف های طبقاتی و بی عدالتی اجتماعی در جامعه افزایش یافت و شکاف طبقاتی در جامعه به امری ملموس تبدیل شد. بنابر آمار رسمی، در حالی که نسبت درآمد بالاترین دهک به پایین ترین آن در کشورهای همسایه بسیار پایین بود، در ایران این شکاف با سرعت زیادی گسترده تر شد.

به قلم : دکترجهاندارامیری
۱ . امیرمحمد حاجی یوسفی، «استقلال نسبی دولت یا جامعه ی مدنی در ج. ا. ا»، فصلنامه ی مطالعات راهبردی، شماره ی دوم، زمستان ۱۳۷۷، ص ۸۲
۲ . جمشید اسدی، «کارآفرینی، اصل اقتصاد فراموش شده در جنبش اصلاحات»، مجله ی آفتاب، شماره ی ۱۲، بهمن ۱۳۸۰، ص ۲۰
۳ . فرشاد مؤمنی، «کالبدشکافی یک برنامه ی توسعه»، مؤسسه تحقیقات اقتصادی دانشگاه تربیت مدرس، تهران ۱۳۷۴، ص ۱۳۵ و ۱۳۲
۴ . امیرمحمد حاج یوسفی، «استقلال نسبی دولت با جامعه ی مدنی در ج. ا. ا»، فصلنامه ی مطالعات راهبردی، شماره ی دوم، ۱۳۷۷، ص ۸۳
۵ . علی حاجی قاسمی، »اصلاحات روندی برای همه ی فصول«، مجله ی آفتاب، سال چهارم، شماره ی ۳۳، اسفند ۸۲، ص ۶
۶ . جمشید اسدی، «کارآفرینی اصل اقتصاد فراموش شده در جنبش اصلاحات»، مجله ی آفتاب، شماره ی ۱۲، ص ۲۰
۷ . عبدالعلی رضایی، «تحلیل هایی جامعه شناسانه از واقعه ی دوم خرداد»، طرح نو، چاپ سوم، تهران ۱۳۷۸، ص ۸
۸ . جمشید اسدی، «کارآفرینی و اصل اقتصادی فراموش شده در جنبش اصلاحات»، مجله ی آفتاب، شماره ی ۱۲، بهمن ۱۳۸۰، ص ۲۰
۱ . داریوش سجادی، «سمفونی خاتمی»، روزنامه ی پیام آزادی، ۱۸.۱۱.۱۳۷۸

منبع : روزنامه کیهان

مطالب مرتبط

ایجاد بازار مشترک گام استراتژیک در رونق اقتصاد اعراب


ایجاد بازار مشترک گام استراتژیک در رونق اقتصاد اعراب
ایجاد بازار مشترک شورای همکاری خلیج فارس از آغاز شکل گیری این شورا در دستور کار آن قرار داشت. اما دوم ژانویه سال ۲۰۰۸ میلادی بعد از گذشت بیست و شش سال از زمانی که این طرح ارایه شد شورای همکاری خلیج فارس این طرح را تصویب کرد.
اعراب عضو شورای همکاری خلیج فارس برای تقویت اتحاد خود و تشکیل یک گروه مشترک همچون اتحادیه اروپا طرحهای زیادی ارایه دادند که یکی از آنها ایجاد بازار مشترک و دیگری ایجاد واحد پول مشترک در این منطقه است .
البته این شورا در سال ۲۰۰۳ میلادی توافق نامه نظام گمرکی مشترک را به امضای اعضا رسانید که در تعاملات تجاری این منطقه با اتحادیه اروپا تاثیر زیادی به جای گذارد.البته این شرطی بود که اروپاییان برای افزایش حجم تجارت با این منطقه گذاشته بودند.
اتحادیه اروپا در سالهای آغازین قرن حاضر شرط کرده بود که برای افزایش حجم تجارت دوجانبه بلوک عرب – اروپا باید نظام گمرکی یکپارچه ای در کشورهای این منطقه وجود داشته باشد و بعد از تصویب این نظام حجم تجارت دو جانبه بلوک عرب – اروپایی ارتقا یافت.هم اکنون ۱۰ درصد از کل تجارت اعراب منطقه با کشورهای اتحاده اروپا است و اعراب در تلاش هستند تا این سهم را به ۲۵ درصد برسانند.
دومین گام برای تقویت جایگاه اقتصادی اعراب تصویب طرح ایجاد بازار مشترک شورای همکاری خلیج فارس بود که به زعم بسیاری از تحلیل گران سبب تقویت قدرت مذاکره اقتصادی آنها در سطح جهانی می شود. سومین گام نیز ایجاد واحد پول مشترک است که اجرای آن به سال ۲۰۱۰ میلادی موکول شده است.
عبدالرحمن العطیه دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس در مورد تشکیل این بازار مشترک می گوید: " ایجاد این بازار مشترک نشان دهنده تقویت یکپارچگی اقتصادی کشورهای عضو شورا است و می تواند شرایط اقتصادی خانوارهای عربی که در کشورهای مختلف عضو این شورا زندگی می کنند را به یکدیگر نزدیک کند."
اعراب عضو شورا در نظر دارند مرزهای اقتصادی بین خود را حذف کنند و اقتصاد کشورهای عضو سازمان را به یک صورت یک کشور واحد اداره نمایند. طبق مفاد موجود در طرح ایجاد بازار مشترک اقتصادی که در روز دوم ژانویه به تصویب رسید نقل و انتقال سرمایه بین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به صورت آزادنه انجام می شود و مردم ساکن در کشورهای مختلف عضو شورای همکاری خلیج فارس می توانند آزادانه از کشوری به کشور دیگر سفر کنند .
از طرف دیگر اشتغال مردم یک کشور در کشور دیگر و یا اقامت دایم توابع یکی از از کشورهای عضو در کشور دیگر از دیگر مزایای ایجاد بازار مشترک اقتصادی است. شرکتهای خصوصی و دولتی نیز از مزایای داشتن رابطه اقتصادی آزاد با کشورهای دیگر و حتی نقل مکان کردن از یک بازار به بازار دیگر برخوردار هستند.
العطیه در مورد مزایای ایجاد بازار مشترک در منطقه می گوید:" بازار مشترک به توابع کشورهای عضو شورا اجازه می دهد تا از فرصتهای شغلی و اقتصادی موجود در این سازمان به صورت یکسان بهره ببرند و بتوانند آزادنه در هر کشور دیگری که عضو این بازار مشترک است سرمایه گذاری کنند. این بازار زمینه رشد سرمایه گذاری خارجی در کشورهای نفت خیز عضو شورا را فراهم می آورد و موجب ارتقای نرخ رشد اقتصادی آنها می شود."
حجاج بخبور اقتصاددان کویتی می گوید:" ایجاد بازار مشترک قدرت مذاکره شورای همکاری خلیج فارس را افزایش می دهد و این شورا را به یکی از بزرگترین اقتصادهای جهانی تبدیل می کند."
روزنامه الوطن چاپ کشور قطر نیز ضمن استقبال از ایجاد این بازار مشترک در مقاله ای نوشت:" ایجاد این بازار مشترک یک گام قدرتمند استراتژیک در تکمیل قدرت اقتصادی اعراب است می تواند آینده اقتصادی و به دنبال آن سیاسی بسیار روشنی را برای اعراب شورای همکاری خلیج فارس به همراه بیاورد."
در اولین گام ایجاد بازار مشترک بین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس سبب افزایش سرمایه گذاری و تجارت بین اعضا می شود ولی در گامهای بعدی و بعد از شناخته شدن این سازمان به عنوان یک صدای واحد در دنیای اعراب موقعیت آنها در مذاکرات تجارت آزاد با کشورها یا اتحادیه های دیگر تقویت می شود.
در حال حاضر مهمترین اتحادیه جهانی برای اعراب عضو شورای همکاری خلیج فارس اتحادیه اروپا است که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس رابطه آزاد تجاری با این اتحادیه را مهمترین قدم در اثبات خود به عنوان یک بازار مشترک عرب می دانند.
برخی از اقتصاددانان عرب بر این باورند زیر ساختهای لازم برای اجرای این طرح در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس فراهم نیست و تا عملی شدن طرح ایجاد بازار مشترک حداقل دو سال زمان لازم است. این درحالیست که بسیاری از تحلیل گران بازار شرایط را برای اجرای این طرح مساعد قلمداد می کنند.
● شورای همکاری خلیج فارس
شورای همکاری خلیج فارس یک سازمان منطقه ای بسیار فعال از شش کشور نفت خیز عرب است که دارای منابع و ذخایر طبیعی بسیار زیادی هستند.
کشورهای کویت ،عمان، قطر،امارات متحده عربی، بحرین و عربستان سعودی که در مجموع مساحتی معادل ۶/۲ میلیون کیلومتر مربع دارند اعضای این شورای عربی هستند و ۱/۳۵ میلیون نفر را در خود جای داده اند.
البته ۴۰ درصد از افراد ساکن در این کشورها که بعضا تبعه آنها نیز هستند برای کار وارد بازار این سرزمین ها شده اند و بومی آن کشورها محسوب نمی شوند.طبق آمارهای موجود مجموع ذخایر تایید شده نفتی در این کشورها معادل ۴۸۴ میلیارد بشکه نفت در روز است که معادل نیمی از کل ذخایر نفتی کشورهای عضو اوپک است.
در سالهای گذشته این شورا تلاشهای چشمگیری برای حل بحرانهای اقتصادی اعضای خود داشته است و هم اکنون اقتصاد اغلب کشورهای عضو آن در شرایط مطلوبی قرار دارد. هم اکنون ارزش اقتصاد این شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس ۷۱۵ میلیارد دلار امریکا است و روابط تجاری و اقتصادی گسترده ای با دیگر کشورهای جهان دارد.
برخی دلیل شکل گیری این شورا در سال ۱۹۸۱ میلادی را مقابله با ایران در زمان جنگ ایران و عراق می دانند. برخی دیگر تقویت قدرت اقتصادی و سیاسی کشورهای ثروتمند عرب و ایجاد صدایی متحد را هدف تاسیس این سازمان می دانند.
به هرحال حتی اگر دلیل اول را هم برای تاسیس این شورا بپذیریم بازهم نمی توانیم تاکید سران کشورهای عضو شورای همکاری خیلج فارس را برای تقویت همکاری با یکدیگر نادیده بگیریم. اهمیت این اتحاد برای کشورهای عرب عضو شورای همکاری خلیج فارس با تصویب طرح ایجاد بازار مشترک و تلاش های پیگیر آنها برای ایجاد یک واحد پول یکسان بین اعضا تا سال ۲۰۱۰ میلادی بیشتر و بیشتر خود را نمایان کرد.

حلیم بادمجان اصفهان
● مواد لازم ▪ بادمجان یک و نیم کیلوگرم ▪ پیاز داغ و نعناع داغ به میزان کافی ▪ برنج یک پیمانه ▪ کشک نیم کیلوگرم ▪ نمک و فلفل به میزان لازم ▪ گوشت ۲۵۰ تا ۵۰۰ گرم ● طرز تهیه برنج را …
وبگردی
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟ - اقتصاد سیاسی - محمودسریع القلم با بیان اینکه تقابل ما با جهان هزینه دارد،گفت:»هیچ انسانی پیدا نمی شود که بگوید با ظلم موافقم هستم،اما حکمرانی در کشور باید سود و زیان کند که با چه هزینه ای می خواهد این موضوع را پیش ببرد.»
سیف بعد از کاهش 30 درصدی ثروت مردم بجای استعفا وعده داد / عقب نشینی از کاهش دستوری نرخ سود
سیف بعد از کاهش 30 درصدی ثروت مردم بجای استعفا وعده داد / عقب نشینی از کاهش دستوری نرخ سود - تدابیر بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز؛ شامل انتشار اوراق گواهی سپرده ریالی، انتشار گواهی سپرده ریالی مبتنی بر ارز و طرح پیش فروش سکه بهارآزادی در نشست...
دولت ثبات و امید 4 سال پیش در مورد ارز چه گفت؟
دولت ثبات و امید 4 سال پیش در مورد ارز چه گفت؟ - یادآوری سخنی از رئیس جمهور،در برنامه تلویزیونی "دیدگاه"، پیش از انتخابات سال 1392 و نگاهی به نرخ ارز امروز ، 25 بهمن 1396
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!!
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!! - امیرقادری منتقد سینما: حاتمی کیا یک فیلم بد و کاریکاتوری ساخته است
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر - آیین اختتامیه سی و ششمین جشنواره فیلم فجر در مرکز همایش‌های برج میلاد با حضور اسحاق جهانگیری معاون اول رییس جمهور و سید عباس صالحی وزیر ارشاد برپا شد.