جمعه ۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Friday, 27 April, 2018

معناشناسی شناختی قرآن


معناشناسی شناختی قرآن
موضوع مقاله حاضر این مساله است که روابط درونی متن را باید چگونه بفهمیم و معناشناسی نص باید بر اساس کدام اصول و مبانی صورت بگیرد.
همچنین در سطح روابط درونی معناشناسی‌های گوناگونی می‌توانیم داشته باشیم. معناشناسی شناختی یکی از انواع مختلف معناشناسی است که می‌توان در تحلیل آیات قرآن به کار گرفت. البته به اعتقاد نگارنده، این نوع معناشناسی مزایا و قابلیت‌های فراوانی دارد و از جهات بسیاری بر دیگر انواع معناشناسی ترجیح دارد.
مراد من از «معناشناسی شناختی قرآن» اتخاذ رویکردی به معناشناسی قرآن است که از دستاوردهای زبان‌شناسی شناختی کمک می‌گیرد. اصطلاح «معناشناسی شناختی» (Cognitive Semantics) امروزه در میان زبان‌شناسان شناختی اصطلاحی جاافتاده و رایج است و بر گرایش معناشناختی دلالت دارد که نتایج زبان‌شناسی شناختی را در تحلیل معناشناسی زبان‌های طبیعی به کار می‌گیرد. متون از تجلیات مهم زبانی هستند و بی‌تردید، می‌توانیم نتایج معناشناسی را در تحلیل آنها به کار بگیریم، بلکه می‌بینیم که زبان‌شناسان در عمل آن را در تحلیل متون به کار گرفته‌اند.
معناشناسی شناختی هم از این نکته مستثنی نیست و زبان‌شناسان مباحث زیادی در زمینه معناشناسی متون مطرح کرده‌اند. معناشناسی شناختی قرآن به یک معنا تلاشی برای دست یافتن به نقشه شناختی این کتاب آسمانی است. هدف مطلب حاضر بررسی ساختار اطلاعاتی است که پایه و اساس تعابیر قرآنی قرار گرفته‌اند. این نقشه می‌تواند به ما نشان دهد که قرآن در توصیف موقعیت‌های گوناگون چگونه مفهوم ‌سازی می‌کند؟ و آیا اصول مشترکی بر این مفهوم ‌سازی‌ها‌ حاکم است؟ در صورت وجود این اصول، آنها را در فهم آیات باید چگونه به کار گرفت؟ پر واضح است که تهیه‌ چنین نقشه‌ای اهمیتی فوق العاده دارد و هدف از آن بسی فراتر از تفسیر قرآن می ‌رود.
کاملاً امکانپذیر است که مفسر بدون در دست داشتن چنین نقشه‌ای در تفسیر هم با مشکلاتی روبه‌رو می‌شود. در واقع، مفسران خود تعابیر قرآنی را بررسی کرده‌اند، اما هرگز به دنبال این نبوده‌اند که اصول معناشناختی مشترک میان آنها را بیابند و اگر هم آنها در موارد محدودی آنها را به صورت نا آگاهانه به کار گرفته‌اند، هرگز نتوانسته‌اند آنها را به صورتی منسجم در فهم آیات به کار گیرند. تفاسیر از این نظر به شرح و توضیح جداگانه آیات می‌مانند که تک تک آیات را بدون دقت در مفهوم‌سازی دیگر آیات تفسیر می‌کنند و اگر هم به این مفهوم‌سازی‌ها دقت می‌کنند، آنها را در محدوده‌ای بسیار ناچیز به کار می‌گیرند. بنا بر این، معناشناسی شناختی قرآن وظیفه‌ای بسیار سنگین بر عهده دارد. باید از تحلیل تعابیر قرآنی به اصول حاکم بر مفهوم‌سازی آن دست بیابیم و به کمک آن اصول نقشه شناختی قرآن را ترسیم نماییم.
معناشناسی شناختی را باید اوج تفکر معناشناختی معاصر و دستاورد سترگ جریان‌های بسیاری در زبان‌شناسی معاصر دانست. امروزه باید همه دانش‌های دقیق را به خدمت قرآن و تفکر دینی فراخواند و از دستاوردهای آنان در تحلیل این کتاب آسمانی سود جست. بی‌تردید، زبان‌شناسی شناختی یکی از این دانش‌ها و بلکه از مهم‌ترین آنهاست. این دانش از چند جهت در حوزه علوم اسلامی و تفسیر قرآن اهمیت دارد:
اولاً، خود قرآن ما را به تدبر در آیاتش فرا می‌خواند:
أَفَلَا یَتَدَبرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَی قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا (محمد۲۴)
آیا به آیات قرآن نمی‌اندیشند؟ یا [‏مگر‏] بر دل‌هایشان قفل‌هایی نهاده شده است؟
مرحوم طریحی در ماده «ثور» روایتی را در این باره نقل نموده است:
«من اراد العلم فلیثور القرآن»
هر کس علم بخواهد در قرآن بحث کند.
قرآن علم ویژه‌ای را در بر دارد که بشر نمی‌تواند آن را از جای دیگری به دست بیاورد. دقت کردن در تعابیر و مفاهیم این کتاب آسمانی تنها راهی است که می‌تواند دریچه‌ای به اقیانوس معارف نهفته در آن را به روی بشر بگشاید. بی‌تردید، سود جستن از ابزارها و دانش‌های جدید هم نوعی تدبر روشمند در آیات این کتاب آسمانی است، بلکه از مصادیق برجسته آن است. تأمل راهی برای رسیدن به معانی و نکات نهفته در آیات است. این دانش هم در وصول به بخشی از این نکات کارایی لازم را دارد و زمینه‌ساز تأمل در آنهاست.
ثانیاً، می‌توانیم به کمک آن قرآن را همان گونه که هست تحلیل کنیم. به اعتقاد نگارنده، این ابزار به ما کمک می‌کند تا حدی به اسرار مفهوم‌سازی‌های قرآنی دست بیابیم و آنها را به همان صورت اصلی و بدون ارجاع آنها به صورت‌های دیگر بررسی کنیم. اگر قرآن اعجاز خداوند است، تعابیر آن هم از حکمت وی ناشی می‌شود و آنها بی‌دلیل انتخاب نشده‌اند.
ثالثاً، زبان‌شناسی شناختی در تبیین اختلاف تعابیر توانایی‌هایی بسیاری دارد. دستاورد آن برای تفسیر بسیار مهم‌ است؛ چرا که نکات ظریف نهفته در تعابیر قرآنی را با تحلیل شناختی نشان می‌دهد. این دانش خطای بسیاری از تحلیل‌های ادبی را نشان می‌دهد و افق دید مفسر را به جاهایی می‌کشاند که بدون آن، امکان دسترسی به آنها را نداشت.
رابعاً، به کمک این دانش می‌توانیم آیات قرآن را بر اساس خود آنها تحلیل کنیم. وقتی تعدادی از آیات را برای تحلیل کنار هم می گذاریم و تلاش می‌کنیم از مجموع آنها مطالبی را به دست بیاوریم، روش‌های این دانش می‌توانند به ما در رسیدن به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری نسبتاً جامع کمک کنند. مفسر در تفسیر قرآن با قرآن باید ابزار تحلیلی مناسبی داشته باشد تا بتواند از مجموع آیات مطالبی را به دست بیاورد و هرگز نمی‌تواند صرفاً با کنار هم نهادن تعدادی از آیات نکته‌ای جدید را به دست بیاورد. بی‌تردید، او برای این که مدلول یک آیه را به دست بیاورد باید آیات مشابه و مرتبط دیگر را هم ببیند و همه آنها را با هم تحلیل کند. این اصل تهافتی با این نکته ندارد که او حتی در تحلیل دسته‌ای از آیات از ابزارهای زبان‌شناختی یاری بخواهد. در واقع، ما بر تفسیر آیات با آیات تأکید داریم، ولی معتقدیم که مفسر حتی در این مرحله باید بر اساس روشی خاص آیات را به با یکدیگر تفسیر کند و اگر او روشی مناسب در این مرحله در دست نداشته باشد، اطلاعات چندان وسیعی برایش حاصل نخواهد شد.
ممکن است برخی خرده بگیرند و بگویند که این دانش در اثر نفوذ آرای کانت در زبان‌شناسی پدید آمده است. بی‌تردید، آرای کانت با اندیشه اسلامی منافات دارد و نمی‌توان معناشناسی قرآن را بر اساس آنها سامان داد. به نظر نگارنده، این ایراد از ساده‌سازی بیش از حد واقع و عدم آشنایی با سرشت زبان‌شناسی شناختی ناشی می‌شود. اولاً، بنده هیچ تعلق خاطری به فلسفه کانت ندارم و در مقابل، به نوعی رئالیسم اعتقاد دارم که با این فلسفه سر ستیز دارد. ثانیاً، میان ادعای کانت و ادعای اصلی این دانش تفاوت زیادی وجود دارد. گوهر اصلی فلسفه کانت این ادعاست که ذهن بشر هرگز نمی‌تواند به واقع برهنه؛ یعنی واقع آن گونه که هست، دست بیابد و همواره از پشت حجاب‌هایی، که از خود ذهن برمی‌خیزند، واقع را می‌بیند. در مقابل، گوهر اصلی زبان‌شناسی شناختی این ادعاست که زبان نقشه‌برداری مستقیم و بی‌واسطه از عالم واقع و موقعیت‌های گوناگون نیست، بلکه تعابیر زبانی بی‌واسطه مفهوم‌سازی بشری را از عالم واقع و موقعیت‌های گوناگون نشان می‌دهند. این ادعا تفاوت اساسی با ادعای کانت دارد. کانت ادعایی معرفت‌شناختی راجع به رابطه معرفت آدمی با عالم واقع مطرح می‌کند و زبان‌شناسی شناختی ادعایی راجع به رابطه زبان با موقعیت‌های بیرونی را پیش می‌کشد. کاملاً امکانپذیر است که کسی ادعای کانت را نپذیرد و در عین حال، ادعای زبان‌شناسی شناختی را بپذیرد. هیچ ملازمه‌ای میان این دو ادعا در کار نیست. در حقیقت، زبان‌شناسی شناختی مدل معرفتی کانت را با جرح و تعدیلی در تبیین رابطه زبان و موقعیت خارجی به کار می‌گیرد و بر پایه همان معرفت‌شناسی مبتنی نیست. در نتیجه، می‌توانیم، بر خلاف کانت، رئالیسم معرفتی را بپذیریم و قایل شویم که ذهن در پاره‌ای از موارد به خود واقع بدون حجاب‌ها دسترسی دارد و در عین حال بپذیریم که تعابیر زبانی مفهوم‌سازی‌های ما را آن واقع را نشان می‌دهد. از این گذشته، می‌توانیم ادعا کنیم که زبان‌شناسی شناختی با رئالیسم قرابت بیشتری دارد تا با معرفت‌شناسی کانت؛ چرا که در این دانش ادعا می‌کنیم که کاربران زبان موقعیت‌های بیرونی را به صورت‌های مختلفی مفهوم‌سازی می‌کنند و کاملاً امکانپذیر است که دو کاربر دو مفهوم‌سازی متفاوت از یک موقعیت بیرونی را در تعابیر زبانی خود ارائه دهند. بنا بر این، به طور ضمنی می‌پذیریم که آنها به آن موقعیت بیرونی بدون حجاب‌های ذهنی معرفت دارند، اما آن را به خاطر دلایلی خاص به صورت‌های متفاوتی در تعابیر زبانی مفهوم‌سازی می‌کنند.

دکتر علیرضا قائمی‌نیا

منبع : روزنامه تهران امروز

مطالب مرتبط

آثار و برکات انس با قرآن در کلام پیامبر اعظم(ص)

آثار و برکات انس با قرآن در کلام پیامبر اعظم(ص)
قرآن، كلام ارجمند خداوند و واسطه انس بندگان با خداست. راهنمای آدمی از ضلالت ها و پناهگاه او در فتنه ها، جدا كننده حق از باطل و نیكوترین سخن و رساترین اندرز و سفره گسترده الهی در میان بندگان است تا از خوان نعمتش جسم و جان خویش راحیات بخشند و زندگی سرد و زمستانی خویش را با انس با قرآن بهاری كنند. مگر نه آنكه بهار قرآن بهار دلهاست و بهار، زیباترین فصل طبیعت، آنانكه قلب خویش را با قرآن همنشین ساختند نه یك فصل حیاتشان كه تمامی فصول زندگیشان دراین جهان و آن جهان بهاری است.
پیامبر(ص) كه قلب خویش را ظرف نزول قرآن ساخته، پیش از تمامی خلایق الهی با قرآن مأنوس بود و از آن در زندگی خویش تأثیر می پذیرفت. آنگاه كه از عایشه وصف پیامبر را جویا شدند با جمله ای كوتاه اما دنیایی از معنا چنین گفت: «و كان خلقه القرآن»؛ قرآن، اخلاق پیامبر بود.» رفتار و گفتارش، اندیشه و ذكرش، و تمامی حركات و سكنات پیامبر قرآنی بود و به یقین بهترین و كوتاهترین وصف پیامبر درهمین جمله خلاصه می شود از این رو پیامبر را باید آیه آیه قرآن دانست و تفسیر سیره اش را در قرآن جست. بنابراین اگر پیامبر اسوه حسنه مؤمنان است. «لقد كان لكم فی رسول الله اسوه حسنه و اگر یكی از جلوه های اسوه بودن پیامبر را اوج انس او با قرآن بدانیم پس باید انس با قرآن و آثار آن را در كلام و رفتار ایشان جستجو كنیم و بدینوسیله به آن حضرت اقتدا كنیم. پیامبر چنان با قرآن مأنوس بود كه بارها و بارها با تلاوت آیات اشك از چشمانش سرازیر می شد و از آن متأثر می گردید و چنین تأثیرپذیری از آیات جز با انس شدید قلبی با كلام وحی حاصل نمی شود.
ابوذر غفاری همدم و انیس پیامبر می گوید: «شبی رسول خدا ما را برای عبادت بیدار كرد، درحالی كه خود آن حضرت آن شب بیدار بود و همواره این آیه را می خواند: «ان تعدبهم فانهم عبادك و ان تغفر لهم فانك انت العزیز الحكیم؛ اگر آنان را (بندگان) عذاب كنی پس آنان بندگان تواند و اگر آنها را ببخشایی پس همانا توانا و حكیمی»
ارتباط پیوسته با قرآن و مأنوس بودن با آن آثار و ثمرات شگرفی دارد كه پاره ای از آن مربوط به زندگی دنیوی و بخش مهمی از آن به جهان آخرت مربوط است. میزان بهره مندی انسان از این آثار بستگی به سطح و كیفیت انس با قرآن دارد. انس با قرآن را مراتبی است و كمترین مرحله انس با قرآن نگاه كردن روزانه به قرآن است كه همین نگاه كردن بدون خواندن، جزو عبادات مستحبی محسوب شده و ثواب دارد. پیامبر دراین باره فرمودند: «النظر
فی المصحف من غیر قراه عباده نگاه كردن به خطوط قرآن بدون خواندن آن عبادت است.»
شنیدن قرآن، تلاوت قرآن، حفظ قرآن، تعلیم و تعلم قرآن، توسل به قرآن، هریك مراتب و شیوه های انس با كتاب الهی است كه در روایات، ثمرات و فوایدی برای هریك ذكر شده است.
به یقین معنای واقعی انس با قرآن صرفا با تلاوت، حفظ، شنیدن و تعلیم بدون تدبر و عمل به قرآن حاصل نمی شود بلكه آنچه انس واقعی را معنا می بخشد عمل به آیات و تأثیرپذیری در عمل و رفتار تلاوت كننده است وگرنه چه بسا قاریانی كه قرآن را تلاوت می كنند اما چون انگیزه های درستی ندارند قرآن آنها را لعنت می كند چنانچه پیامبر می فرمایند: «رب تال القرآن و القرآن یلعنه» از این روست كه در روایات از جمله آداب تلاوت قرآن، تدبر، خشوع و خضوع و حزن و تأثیرپذیری برشمرده شده است.
براساس روایات پیامبر(ص) می توان آثار انس با قرآن را در دو حوزه آثار دنیوی و آثار اخروی تبیین كرد كه در این نوشتار به بررسی آثار دنیوی آن خواهیم پرداخت.
البته آنچه بیان می شود تمامی آثار دنیوی انس با قرآن نیست بلكه آثار بسیاری نیز در روایات امامان معصوم(علیهم السلام) كه مفسران مكتب نبوی هستند منعكس شده كه این مقاله به آن نپرداخته است.
● آثار دنیوی انس با قرآن
۱) نجات از فتنه ها: زندگی آدمی همواره مملو از دردها، رنجها، دشواری ها و فتنه هاست كه آدمی را در حل و رفع آن حیران می كند آنجا كه دست هیچ درمانگر و روانشناسی به آن نمی رسد و چاره ساز آن نیست در چنین شرایطی پیامبر اعظم كه طبیب دردهای بشریت و در جستجوی در دهای اوست تا آن را مرهم نهد: «طبیب دوار بطبه» می فرماید: «اذا التبست علیكم الفتن كقطع اللیل المظلم فعلیكم بالقرآن فانه شافع مشفع... فیه مصابیح الهدی و منار الحكمه آن گاه كه فتنه ها چون پاره های شب تار بر شما پوشیده شد به قرآن تمسك كنید كه آن شفیعی است كه شفاعتش پذیرفته می شود... در آن چراغهای هدایت و نشانه های حكمت است...»
۲) دوای دردها: همان گونه كه تن آدمی دردمند می گردد و نیازمند مداواست،قلب و روح آدمی نیز دچار درد، مرض و آسیب می شود. قرآن كریم درباره منافقان می فرماید:« فی قلوبهم مرض» در قلبهایشان مریضی است» حقیقت آنست كه دردهای روحی، بسیار عمیق تر و عدم مداوای آن اثرات جبران ناپذیری بر زندگی آدمی و سعادت وی می گذارد. خداوند قرآن كریم را مایه «شفا»ی دردها معرفی كرده می فرماید:«وننزل من القرءان ما هو شفاء و رحمه للمومنین ولایزید الظالمین الاخسارا»
تكبر و خود برتربینی، حسد و ظلم و تجاوز و فتنه گری، سركشی، طغیان و شرك و بسیاری ازدردهای امروز جوامع بشری، ریشه در دور افتادن از تعالیم قرآن و دین دارد كه متاسفانه بسیاری از مسلمین نیز با وجود داشتن نسخه شفابخش، گرفتار پاره ای از این دردها هستند.
از پیامبراكرم(ص) درباره كاركرد شفابخشی قرآن روایت شده كه:«من لم یستشف بالقرآن فلا شفاه الله، هركس به قرآن شفا نجوید خداوند شفایش ندهد.» و در روایتی دیگر می فرمایند:«القرآن دواء قرآن دواست.»
شفابخشی قرآن فقط مربوط به دردهای روحی نیست بلكه روایات بسیاری از پیامبر و معصومین وجود دارد كه بر نقش و تاثیر قرآن در بهبود دردهای جسمی تاكید می كند در فضیلت تلاوت سوره فلق و ناس آمده است كه «روزی پیامبر شدیداً بیمار شد در این هنگام جبرئیل امین و میكائیل نزد آن حضرت آمدند. جبرئیل نزد سر آن جناب نشست و میكائیل نزد پای او، جبرئیل سوره مباركه فلق و میكائیل سوره شریفه ناس را تلاوت كرد و پیامبر را به این وسیله در پناه خداوند قرار داد و پیامبر با این تلاوت شفا پیدا كرد و سالم گردید.»
از امام صادق(ع) روایت شده كه مردی درمحضر رسول اكرم از درد سینه خود شكایت كرد. حضرت فرمود. به قرآن كریم شفا بجوی. زیرا خدای عزوجل می فرماید: «و شفاء لما فی الصدور»؛ و شفایی است برای (دردهایی) كه در سینه هاست.»
البته باید نكته ای را درباره شفا بخشی قرآن گوشزد كنیم كه شفابخشی قرآن نیز مانند دعا كردن دارای شرایط و مصالحی است كه گاه عدم وجود آن شرایط یا عدم مصلحت الهی در استجابت دعا موجب به تأخیر افتادن درمان با دعا می گردد.
۳) نشستن برسفره ضیافت الهی: انسانی كه با قرآن مأنوس است و آن را همنشین خویش ساخته، خود را بر خوان رنگارنگ و بی نظیری می بیند كه میزبان آن خداست، خدایی كه غنی و بی نیاز است «ان الله هو الغنی الحمید» وكریم و بخشنده «فان ربی غنی كریم» و توانا بر ارائه تمام حوایج و خواسته ها (وهو علی كل شی ء قدیر»
چگونه ممكن است آدمی بر سرچنین سفره ای حاضر شود و بی توشه دست خالی برگردد.
پیامبراكرم می فرماید:«القرآن مأدبه الله فتعلموا من مأدبته ما استطعتم، قرآن سفره ضیافت الهی است پس تا می توانید از سفره ضیافت او فرا گیرید.»
براین اساس است كه از نخستین روزهای نزول قرآن تاكنون هركس به فراخور حال و نیاز و استعداد خویش از آن كسب معرفت نموده است. عارفان، فیلسوفان، متكلمان، علمای اخلاق،خطیبان و سخنوران، اهل بلاغت و فصاحت، روانشناسان، مورخان، جامعه شناسان، حقوقدانان، همه و همه آنگاه كه در برابر قرآن زانو زده و سر بر آستان مقدسش ساییده اند خود را در برابر اقیانوس بی كرانه ای دیده اند كه آنچه از آن نوشیده اند را تنها جرعه ای از دریای عظمت قرآن وصف كرده اند. از این رو میلیونها كتاب، مقاله و رساله تحقیقی در موضوعات آن نوشته شده و می شود و از همین روست كه پیامبر در وصف قرآن می فرماید كه:«عمیق بحره لاتحصی عجائبه و لایشبع منه علماوه، دریای عمیق است كه شگفتیهای آن (قرآن) بیشمار و عالمانش از آن سیر نمی شوند.
در روایتی دیگر پیامبر به دانشمندان و علم دوستان توصیه می كنند كه:«من اراد علم الاولین و آلاخرین فلیثور القرآن، هر كه خواهان علم پیشینیان و آیندگان (از اول تا آخرین) است در قرآن كاوش و تأمل كند.»
آری قرآن تاریخ اقوام بسیاری را همراه با عوامل سعادت و شقاوت آنها بیان می كند كه سیر در احوالات و پندپذیری از آن زمینه سعادت آدمی را فراهم می سازد.اما خطر آنجاست كه كسی به خاطر عدم شناخت درست قرآن در برآوردن نیازهای بشری، آن را سفره ای خالی بپندارد كه باید غذای خویش را بر سر سفره قرآن حاضر سازد و بخورد بنابراین آراء و اندیشه های خود را بر قرآن تحمیل كند و گرفتار تفسیر به رأی گردد. از این رو پیامبر چنین نگاهی را به سفره پربركت الهی مساوی كفر و عدم ایمان به خدا دانسته است و به نقل از خداوند می فرماید: «ما آمن بی من فسر برایه كلامی؛هر كس سخن مرا به رأی و عقیده خویش تفسیر كند به من ایمان نیاورده است.»
۴) بهره مندی از ثروت فراوان: قرآن از آنجا كه گفتار خداوند غنی است، راهبردها و هدایت هایش نیز بی نیاز كننده از هر چیز دیگر است از این رو پیامبر اكرم می فرمایند: «القرآن غنی لاغنی دونه و لافقر بعده؛ قرآن ثروتی است كه بدون آن توانگری نباشد و با وجود آن فقری نخواهد بود.» اگر بزرگترین نعمت وجودی را نعمت سعادت و هدایت بدانیم قرآن كه هدایتگر بشری و نازل شده با این هدف است بالاترین نعمت خواهد بود و حامل و عامل قرآن در دست دارنده بالاترین نعمت به شمار خواهد رفت. پیامبر خدا می فرماید: «به هر كس نعمت قرآن (فهم و عمل به آن) داده شود و با این حال تصور كند كه به شخص دیگری نعمتی بالاتر و بیشتر از نعمت قرآن به او داده شود به یقین كوچكی را بزرگ شمرده و بزرگی را كوچك شمرده است.»
علاوه بر بعد ثروت معنوی قرآن، تلاوت آیات و انس با آن بر خیر و بركت مادی انسان نیز می افزاید. از پیامبر اكرم روایت شده كه: «فان البیت اذا اكثر فیه تلاوه القرآن كثر خیره و اتسع اهله...؛ آنگاه كه در خانه ای تلاوت قرآن بسیار شود خیر و بركتش زیاد شود و اهل آن به گشایش و وسعت (از زندگی) می رسند.»
در روایات بسیاری از پیامبر و معصومین بر رابطه تلاوت سوره ها با وسعت رزق و روزی، دفع فقر و پریشانی و رفع قرض و بدهكاری تأكید شده است. به عنوان مثال پیامبر درباره نقش تلاوت مستمر سوره واقعه در رفع فقر و تنگدستی می فرمایند: «من قرأ سوره الواقعه فی كل لیله لم تصبه فاقه ابدا؛ كسی كه هر شب سوره واقعه را قرائت كند هیچ گاه فقر و تنگدستی به او نرسد.» چنانكه درباره خواندن سوره انفال، سوره طه، سوره فتح و... به منظور گشایش روزی و دفع فقر روایاتی دیده می شود.
از امام زین العابدین(ع) حكایت زیبایی درباره نقش آیات قرآن در بی نیازی دیده می شود. آن حضرت به مردی برخورد نمودند كه درب خانه ای نشسته بود. فرمود: ای مرد! چرا این جا نشسته ای؟ چرا در خانه این مرد جبار و ستمگر نشسته ای؟ گفت: از جهت فقر و بلا و مصیبتی كه به من وارد شده است. آن حضرت فرمود: بلند شو تا تو را راهنمایی كنم به درب خانه ای كه از این جا بهتر باشد و به سوی خدایی كه از این مرد برتر باشد. پس حضرت دست آن مرد را گرفت و او را داخل مسجد برد و فرمود: دو ركعت نماز به طرف قبله بخوان و بعد از آن دست های خود را به طرف آسمان بلند كن و حمد و ثنای خدا را بخوان و درود بر پیامبر(ص) فرست سپس آخر سوره حشر و ۶آیه اول سوره حدید و دو آیه۱۷ و ۲۵آل عمران را بخوان. آنگاه از خداوند طلب روزی و بی نیازی از مردم كن كه حتماً تو را بی نیاز می كند.
۵) زندگی و مرگ سعادتمندانه؛ سعادت گم شده هر انسانی است. تمام تلاشهای مردم در زندگی به منظور كسب خوشبختی و سعادت است. هر چند در مفهوم درست سعادت و راه حقیقی كسب آن، اختلاف نظرهای شدیدی كه منجر به تفاوت عملكردها در بدست آوردن آن شده ملاحظه می گردد. خداوند از راه سعادتمندانه به عنوان راه پایدار و استوار یاد می كند و قرآن را هدایتگر به این راه معرفی می نماید و می فرماید؛ «ان هذا القرءان یهدی للتی هی اقوم و یبشر المومنین الذین یعملون الصالحات ان لهم اجراً كبیرا؛ قطعاً این قرآن به (راهی) كه پایدارتر است هدایت می كند و به مؤمنان كه كارهای شایسته انجام می دهند مژده می دهد كه پاداش بزرگ برای ایشان خواهد بود.»
پیامبر اكرم(ص) می فرمایند: «ان اردتم عیش السعداء و موت الشهداء... فادرسوا القرآن...؛ اگر زندگی نیك بختان و مرگ شهیدان را می خواهید... قرآن را یاد بگیرد.» شهیدان در پرتو تعالیم قرآن كه مرگ را آغاز حیاتی دیگر می دانند جان خویش را در لبیك به معبود نثار كردند و از همین رو به خوشبختی رسیدند و آنكه قرآن را بیاموزد و به آن عمل كند همان راه شهیدان را كه كسب تعالیم قرآن است پیموده است.
۶) نورانیت: خداوند نور آسمانها و زمین است: «الله نور السموت و الارض» و گفتار برآمده از نور نیز چیزی جز نور نخواهد بود. «یا ایها الناس قدجاءكم برهان من ربكم و انزلنا الیكم نورا مبیناای مردم درحقیقت برای شما از جانب پروردگارتان برهانی آمده است و ما به سوی شما نوری تابناك فرو فرستادیم.»
كار نور پرتوافكنی و نشان دادن راه از بیراه و خارج ساختن آدمی از تاریكی است. خداوند نور، با كلام نورانی خویش خواسته است تا آدمیان را از تاریكی ها به سوی نور خارج سازد:
«الله ولی الذین أمنوا یخرجهم من الظلمات الی النور»
آن كه در عمل راه نور و روشنی را انتخاب می كند و با آیات نورانی قرآن مأنوس و هم نشین می شود رهاورد آن نیز یقینا جز نورانیت ظاهر و باطن نخواهد بود و حتی خانه ای كه در آن قرآن تلاوت شود نزد اهل بصیرت نورانی و درخشان خواهد بود. پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) در وصف حاملان قرآن می فرمایند: «حمله القرآن هم المحفوفون برحمه الله الملبوسون بنورالله عز و جل(۳۵) حاملان قرآن احاطه شده به رحمت الهی و پوشیده به نور خدای عز و جل هستند.» و در روایتی دیگر می فرمایند: «(ای ابوذر)! بر تو باد به خواندن قرآن كه این كار مایه ذكر و یاد تو در آسمان و نورانیت تو در زمین است.»
براساس روایت نبوی همان گونه كه ستارگان آسمان بر اهل دنیا نور می دهند خانه ای كه در آن تلاوت قرآن می شود برای آسمانیان نورافشانی می كند.
۷) صیقل دل از زنگار: هر گناه بر صفحه قلب آدمی زنگار و كدورت می نشاند و كار نیك خلوص و صفا و پاكی بر قلب می افزاید. آن گاه كه گناهان از صفحه دل پاك شد جای آن را نور می گیرد. تلاوت قرآن كفاره گناهان و پوشاننده آن است این توصیه پیامبر (صلی الله علیه و آله) به سلمان است كه می فرماید؛ «علیك بقراءه القرآن فان قرائته كفاره للذنوب... بر تو باد به خواندن قرآن زیرا كه خواندن آن كفاره گناهان است...» در روایتی دیگر از پیامبر می خوانیم: «ان القلوب تصدأ كما یصدأ الحدید قیل ما جلاؤها یا رسول الله؟ قال قراءه القرآن و ذكر الموت همانا قلبها زنگار می گیرند هم چنان كه آهن زنگار می گیرد. گفته شد ای رسول خدا جلای آن به چیست؟ فرمود: به تلاوت قرآن و یاد مرگ.»
۸) آرامش و بهره مندی از رحمت الهی: قرآن ذكر و یاد خداست و «ذكر» از اوصاف و اسماء قرآن است: «انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون» خداوند ذكر الهی را مایه آرامش و اطمینان قلوب دانسته است. «الا بذكرالله تطمئن القلوب هان كه فقط با یاد خدا دل ها آرام گیرند.»
مأنوس بودن با كلام الهی رحمت خدا را بر انسان سرازیر می كند و او را در مهر الهی غرقه می سازد. از پیامبر اكرم(ص) روایت شده است كه: «هیچ گروهی در خانه ای از خانه های خدا برای تلاوت كتاب خدا و مباحثه آن جمع نشدند مگر این كه آرامش بر آنان فرود آمد و رحمت فراگیرشان شد و فرشتگان آنان را در میان گرفتند و خداوند در میان كسانی كه در نزدش هستند از آنان یاد كرد.»
۹) بازدارندگی از گناه و زنده ساختن دل: مأنوس شدن با خدا و دوستی با او دل را از آنچه مخالف میل اوست متنفر می سازد. اگر نماز، آدمی را از كار زشت بازمی دارد از همین روست كه نماز، سخن گفتن خدا با بنده است: «ان الصلوه تنهی عن الفحشاء والمنكر» و قرآن نیز كه هم سخنی با پروردگار است چنین اثری را بر عمل آدمی می گذارد. پیامبر(ص) می فرماید: «فرزندم از خواندن قرآن غافل مباش زیرا كه قرآن دل را زنده می كند و از فحشا و... زشتكاری و ستم و گناه بازمی دارد.»
اما اگر می بینیم كه قرآن تلاوت می كنیم ولی چنین تلاوتی ما را از زشتی ها بازنمی دارد ایراد و اشكال نه از وعده به حق نبوی، بلكه هر عیب كه هست از مسلمانی ماست. در آیات قرآن علاوه بر تلاوت قرآن ادای «حق تلاوت آن» از ما خواسته شده «الذین آتیناهم الكتاب یتلونه حق تلاوته.» حق تلاوت قرآن بنا به تفسیر پیامبر اعظم آن است كه «از آن، چنان كه باید و شاید پیروی شود.» از این رو پیامبر معتقدند «اگر خواندن قرآن تو را از كار بد بازنمی دارد به حقیقت، قرآن نمی خوانی.»
۱۰) به دست آوردن حكمت: قرآن، كلام حكیمانه خداوند حكیم است. «تلك آیات الكتاب الحكیم» «و انك لتلقی القرءان من لدن حكیم علیم و تو ای پیامبر قرآن را از سوی حكیمی دانا دریافت می داری.»
انس با تعالیم حكیمانه، حكمت را در قلب آدمی می نشاند. حتی اگر در سنین قبل از بلوغ انس با قرآن صورت گیرد حكمت در قلب چنین كودكی رسوخ می كند. پس اگر چنین است به یقین تلاوت مستمر قرآن در جوانی و بزرگسالی حكمت به ارمغان می آورد. پیامبر خدا(ص) می فرمایند: «من قرأ القرآن قبل این یحتلم فقد اوتی الحكم صبیاهر كس پیش از بلوغ، قرآن تلاوت كند در كودكی به او حكمت عطا شده است.»
۱۱) نگهداشته شدن از شر شیطان: سیره و روش متقین آن است كه چون وسوسه ای از جانب شیطان به آنها رسد خدا را به یاد آورند و بینا شوند و حقیقت را كه وسوسه شیطان درصدد دگرگون ساختن چهره آن بود بازشناسند. از این رو خداوند خطاب به مؤمنان می فرماید: «اگر از جانب شیطان وسوسه ای به تو رسد به خدا پناه ببر.»
قرآن یاد خداست و آن كه پیوسته یاد خدا می كند و با او مأنوس است در حصار محكم الهی و در حمایت اوست. پیامبر اكرم(ص) می فرمایند: «فادرسوا القرآن فأنه كلام الرحمان و حرز من الشیطان... قرآن را بیاموزید زیرا كه قرآن سخن خدای مهربان و مایه حفظ از شیطان و... است.»

وبگردی
تلگرام جایگزین داخلی ندارد / در پیام رسان داخلی در حال تکمیل پرونده احتمالی خود هستید !
تلگرام جایگزین داخلی ندارد / در پیام رسان داخلی در حال تکمیل پرونده احتمالی خود هستید ! - به فرض محال که اطلاعات مردم مورد سوءاستفاده کشورهای دیگر قرار بگیرد، برای‌شان پیامد امنیتی مستقیمی ندارد. بسیاری از کاربران ایرانی در تلگرام به دریافتن و فرستادن اخبار و طیفی از جوک‌ها (از سیاسی گرفته تا خانوادگی) می‌پردازند. این مسائل هم برای کشورهای دیگر اهمیتی ندارد (البته اگر از تحلیل محتوا و کاربردهای بعدی‌شان بگذریم) و نمی‌تواند پیامد مستقیمی برای کاربر ایرانی داشته باشد. اما همین اطلاعات چنانچه…
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم !
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم ! - روغن های نباتی را خوب بشناسید. سخنان یک تولید کننده سابق روغن نباتی.
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند - رییس سازمان ملی استاندارد ایران مجددا با خودروسازان در ارتباط با رعایت استانداردهای ۸۵‌گانه خودرویی از ابتدای دی‌ماه سال جاری اتمام حجت کرد.
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ...
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ... - مرتضوی هیچ گاه قاضی و حقوق دان نبود و نباید کار قضایی انجام می‌داد. اما این ضعف ماست که چنین فردی در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد. شگفتی من از قاضی مرتضوی و رفتار او نیست که چرا خودش را برای اجرای حکم خود به زندان معرفی نکرد. من رفتار او با زهرا کاظمی را دیده بودم.
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!