دوشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۶ / Monday, 22 January, 2018

نخل‌های صلح


نخل‌های صلح
نگارنده کوشیده است دراین پژوهش، صرفا نتایج بررسی‌های خویش را در خصوص قرآن، تاریخ و سیره نبوی ارائه نماید و جهت آگاهی هرچه بیشتر خود و مخاطبان گرامی و غنای هرچه بیشتر موضوع از هرگونه نقد و بررسی در این خصوص به ویژه نظرات و راهنمایی‌های علمای عالیقدر و متخصصان دینی بهره جوید، امید است موجب روشن‌تر شدن هرچه بیشتر زوایای مبهم، حقایق قرآن، تاریخ و سیره نبوی گردد.
‌آیا ما مسلمانان می‌دانیم مهم‌ترین رسالت و انقلا‌ب پیامبر از ارائه دین اسلا‌م به دستور خداوند و دلیل و چگونگی نزول آیات جنگ و جهاد برای چه و علیه چه کسانی بود؟ پاسخ به این پرسش از آن جهت بااهمیت است که بی‌تردید تحقق مسلمانی ما در گرو این است که دقیقا قدم بر جایی که پیامبر نهاده است، بگذاریم و طبق آیه صدر مقاله از پیامبر بزرگوار اسلا‌م(ص) پیشی نگرفته، بر او تقدم نجوییم و در این خصوص از خدا بترسیم
الف) مهم‌ترین رسالت و انقلا‌ب اسلا‌می پیامبر(ص) برچیدن بت‌پرستی بود؛ مهم‌ترین هدف شارع مقدس از ارسال رسولا‌ن که پیامبر نیز طبق دستور خداوند سخت بدان اهتمام ورزید، برچیدن بساط بت‌پرستی بود. بر همین اساس بخش بسیار مهم و عمده آیات قرآن بدون شک و کاملا‌ واضح و روشن اختصاص به سخنان خداوند درخصوص نهی پرستش بتان و دعوت به یکتاپرستی است و این بیانگر اصلی‌ترین و مهم‌ترین بخش ماموریت پیامبر مکرم اسلا‌م(ص) و البته تمامی پیامبران می‌باشد و توجه مبلغان و نیز محققان دینی را به چند نکته مهم جلب می‌نماید.
در درجه اول، اینکه این مهم، یعنی برچیدن <بت‌پرستی> توسط پیامبر تحقق یافت. دوم به نظر می‌رسد، با توجه به اینکه اکثریت جوامع در جهان کنونی، جوامعی دینی می‌باشند، لذا مسلمانان رسالتی مبنی بر مبارزه و جهاد با بت‌پرستی و جنگ علیه مظاهر و مصادیق بت‌پرستی ندارند. نمونه بارز مصادیق کفر و بت‌پرستی اسلا‌م آوردن ابوسفیان و خاندان وی بود در حالی که اسلا‌م آوردن ابوسفیان به دلیل شکست در برابر مسلمانان و از روی ترس و کاملا‌ ظاهرسازی و ریاکارانه بود و همواره مترصد فرصت بود تا قدرت را به دست گیرد و انتقام کشته‌ها و شکست‌های بی‌شمار خویش را بگیرد. اگر مبنای پیامبر مصادیق بت‌پرستی بود؛ بالا‌خره این پیامبر بود که می‌توانست اسلا‌م آوردن ابوسفیان و خاندانش را نپذیرد تا آن فجایع و بدعت‌گذاری‌ها بعد از پیامبر رخ ندهد، ضمن آنکه مبارزه مولا‌ علی(ع) نیز با مصادیق بت‌پرستی، با معاویه جهادی در درون اعراب بود.
رسالت پیامبر در مسلمان کردن بت‌پرستان و کسانی که اسلا‌م آورند تا آن حد بود که شهادتین را بر زبان جاری و نیز حدود و احکام اجتماعی را احترام گذارده، مراعات نمایند و این برای ابوسفیان که مرد شماره یک قریش به شمار می‌رفت، شکستی سخت و برای مسلمانان، پیروزی بزرگی بود. این امر همان‌طور که گفتیم گرچه موجب تلبیس چهره خاندان اموی گردید و بعدها با همین چهره مسلمان‌نما توانستند بر اریکه خلا‌فت و قدرت بنشینند و ضربات سنگینی به دین تازه و نورس پیامبر بزنند ولی پیامبر(ص) اصل را بر جاری نمودن شهادتین بر زبان یک مسلمان و پذیرفتن مسلمانی آنان قرار داد. ۱۳ سال اول بعثت پیامبر اسلا‌م(ص) در مکه به تبلیغ یکتاپرستی و نهی و سرزنش بت‌پرستی گذشت.
اشراف قریش وقتی تاثیر دین یکتاپرستی پیامبر را دریافتند به‌طور جدی با او مبارزه کردند و ۱۳ سال رسالت پیامبر به سخت‌ترین روزها و سال‌ها گذشت تا اینکه بعد از ۱۳ سال پیامبر مکرم اسلا‌م(ص) به دلیل آزار قریش و طبق دستور وحی به مدینه مهاجرت نمودند که مبدا بسیار مهمی در تاریخ مسلمانان گشت.
‌ ب) جنگ‌های پیامبر(ص) فقط با مشرکین و بت‌پرستان بود: بعد از مهاجرت پیامبر(ص) به مدینه حدود ۱۱ ماه وبه روایتی ۱۸ ماه که همچنان مسلمانان در مدینه مورد آزار اشراف قریش قرار می‌گرفتند؛ طبق آیات قرآن دستور جهاد از طرف خداوند ابلا‌غ گردید. بر اساس آیه ۲۱۶ سوره بقره: کتب علیکم القتال... <جهاد در راه خدا بر شما مقرر گردید( >و سایر آیات قرآن که مقدم یا موخر بر آیه فوق در باب جهاد بر پیامبر مکرم اسلا‌م نازل گردید.)
تمام جنگ‌های پیامبر(ص) در طی ۱۰ سال مهاجرت و اقامت در مدینه و در اتصال بلا‌فصل با وحی صورت پذیرفت و این نکته بسیار مهمی است که پیامبر(ص) در هیچ کاری اقدام نمی‌نمود؛ مگر اینکه دستوری از وحی داشت و نزول آیات جهاد پس از ۱۳ سال رنج و مبارزه و زندگی در محاصره و تبعید و تحمل دشواری‌های طاقت‌فرسا موجب شور و خوشحالی بسیار زیاد مسلمانان گشت؛ به ویژه که مسلمانان به پیامبر شکایت و اصرار می‌نمودند که چرا دستور به جهاد نمی‌دهد و پیامبر(ص) می‌فرمود؛ بی‌اذن خداوند قادر بر هیچ امری نیست بنابراین بی‌هیچ تردید پیامبر در همه اقداماتش تابع صددرصد وحی بود، لذا ضروری است به برجسته نمودن چند نکته مهم درخصوص موضوع و چگونگی امر به جهاد، که به نظر نگارنده می‌رسد در این مقال بپردازیم:
۱) پیامبر مکرم اسلا‌م طبق دستور وحی اقدام به جهاد نمود و پیامبر(ص) آخرین رسول و خاتم النبیین است، به این معنا که به‌طور کلی ارسال رسولا‌ن و نزول آیات وحی قطع می‌گردد و هرگز آیات و دستوری از خداوند نازل نخواهد شد که تکلیف جنگ و جهاد بر مسلمانان باشد؛ اگرچه مسلمانان با تربیت و مضامین قرآنی که صبح و شام آن را قرائت می‌نمایند به خوبی در می‌یابند که باید همواره به اصلا‌ح جامعه بپردازند و تردیدی ندارند که حمایت‌های خداوند را با خود خواهند داشت؛ این است که دینداران و مجاهدان راه حق همه مشکلا‌ت و دشواری‌ها را به جان خریده، تا بتوانند با تمام وجود در اصلا‌ح جوامع قدم بردارند اما واقعیت این است که این بار سنگین امانت را چگونه باید به مقصد رساند که هم به تکلیف خود عمل نماییم و هم در این راه از حدود و احکام دین خدا و همچنین از اسوه حسنه و واسطه برحق دین اسلا‌م یعنی پیامبر مکرم اسلا‌م(ص) پیشی نگیریم (در سال‌های اوج جنگ افغانستان نامه‌ای از بن لا‌دن در روزنامه‌ها چاپ شد که سادگی خاصی در بیان جملا‌ت آن بود و از مسلمانان شکوه می‌کرد که چرا غیرت ندارند و می‌بینند؛
احکام دین پیامبر اینگونه به انزوا کشیده شده است و برای مثال به یادآوری آیات قرآن و تاکید درخصوص نشستن زنان در خانه را می‌نمود و اذعان داشت که می‌خواهد طبق قرآن عمل نماید؛ در حالی که آیات مزبور اختصاصی همسران و خانواده پیامبر بوده و تاکید است بر تعدیل رفتار زنان پیامبر بعد از اسلا‌م آوردن آنان نسبت به دوران قبل ازاسلا‌م که دیگر مانند سایر زنان عادی نیستند؛
مثلا‌ در هنگام خرید و حضور در بازارها و معاشرت با دیگران و شرایط خاصی که همسر مرد بزرگی مثل پیامبر ایجاب می‌کند و به آنان تذکر می‌دهد به عنوان یک الگو با دیگر زنان تفاوت دارند و در قسمتی دیگر این نامه از اندوه شدید و تاسف او حکایت می‌کرد که چرا به پشتیبانی از اجنبی علیه او برخاسته‌اند؛ این است یکی از دلا‌یل به خون و آتش کشیدن مردم و سرزمین افغانستان توسط طالبان و بالا‌خره باز شدن پای آمریکاییان به آن کشور و بسیار نکات دیگر که خود مقاله جداگانه می‌طلبد.) با توجه به مقدمات پیشین به نظر می‌رسد چون در زمان دستور وحی نمی‌باشیم، با توجه به واقعیت‌های بسیار پیچیده موجود در جهان کنونی می‌توان راهکارهای دیگری را تجربه نمود؛ به ویژه آنکه هر حرکتی از سوی ما مسلمانان باید الگویی قابل تعمیم و نیز قابل کارکرد برای جهانیان به ویژه جهان اسلا‌م باشد و با توجه به سیره نبوی می‌بینیم که پیامبر طی ۱۳ سال بی‌آنکه بخواهد شمشیر بزند و خونی بریزد به تبلیغ پرداخت که این بیانگر عدم اولویت رسالت دینداران در مبارزه با خون و شمشیر است، اگرچه برانداختن بت‌پرستی باشد.
تا اینکه پیامبر پس از ۱۳ سال تبلیغ به دستور خداوند و برای برچیدن بساط حکومت‌های بت‌پرست تکلیف بر جهاد یافت و نیز تمام پیامبران اوالعزم مانند ابراهیم(ع) عیسی(ع) و موسی(ع) که در منابع دینی اثری از جهاد مسلحانه نمی‌بینیم بلکه فقط دعوت مردم به پرستش خداوند یکتا است و پشتیبانی و معجزات خداوند در مواضع بسیار موجب پیروزی اقوام بنی‌اسرائیل و نابودی فرعونیان و نمرودیان شد. در زمان نوح(ع) نیز به نجات پیروان ایشان توسط کشتی گردید نه جهاد مسلحانه و حتی در داستان کشتن یک نفر از قبطیان توسط موسی(ع) تکرار این عمل در قرآن به گمراهی و عملی غیرمصلحانه یاد شده است. توجه به این آیات در قرآن و وقایع آن جالب و محل تدبر بسیار است، (آیات ۱۸ و ۱۹ سوره قصص و آیه ۴۰ سوره طه) به عبارتی جهاد پیامبر و یا مسلمانان برای ایمان آوردن سایر ادیان به دین اسلا‌م در تضاد با هدف خداوند و ارسال رسولا‌ن قبل می‌باشد و البته خداوند به تدریج دین را کامل نمود؛ اگرچه به اعتقاد ما مسلمانان دین اسلا‌م کامل‌ترین دین است و ادیان قبل از اسلا‌م نیز می‌باید به اسلا‌م ایمان آورند اما بی‌تردید نه با تهدید و جهاد و به زیر تیغ بلکه صرفا به حریر تبلیغ و دعوت و اینکه به اعتقاد نگارنده مغرب زمین دچار این اشتباه و تحریف گردیده و اختلا‌ف و کشمکش ادیان در قرون پیشین مانند جنگ‌های صلیبی را به حساب ضعف ذاتی دین گذارده است در حالی که هرگز دستوری در هیچ دینی علیه دین دیگر صادر نشده است.
بنابراین به نظر می‌رسد پیامبر راسا از طرف خداوند دستور جهاد، با بت‌پرستی داشت و همین رد پای اذن جهاد با بت‌پرستان را در پیامبران بنی‌اسرائیل از جمله در زمان سموییل پیامبر ویا همان یوشع پیامبر(ع) در آیات قرآن کریم سوره مبارکه بقره آیات ۲۴۶ تا ۲۵۱ می‌بینیم (که به جهت اهمیت موضوع در قسمت‌های دیگر همین مقاله به تفصیل به آن خواهیم پرداخت) و این بیانگر عدم توصیه خداوند در تبلیغ و گسترش دین و تمسک جستن به خون و شمشیر است مگر برچیدن بت‌پرستی آن هم در میان قبیله و اقوامی که هر پیامبر و یا پیامبر بزرگوار اسلا‌م زندگی می‌کردند و آن هم تا حد اقرار به مسلمانی به زبان و در قالب شهادتین، ولی متاسفانه تاریخ بشریت مشحون از جنگ‌های پیروان بر مدار و انگیزه‌های دینی است و البته، به نظر می‌رسد تکلیف تبلیغ دین خداوند بر پیروان در این زمان بسیار سنگین‌تر است و در این راه می‌باید از کتاب خدا و روش پیامبر که در قرآن و احادیث و روایات معتبر آمده است مدد گرفته و نیز اکنون می‌توان در زمان انقطاع وحی برای موفقیت بیشتر از نعمت عظیم مشورت و عقل جمعی و نظر کارشناسان بهره جست، که در فردای قیامت در برابر نعمت‌ها است که بازخواست می‌شویم و اما اینکه به نظر می‌رسد تکلیف بر مسلمانان، سنگین‌تر است از آن جهت می‌باشد که:
▪ بت‌پرستی در جهان امروز تقریبا وجود ندارد و به استثنای کشورهای روسیه و حوزه آن، چین و اغلب کشورهای آمریکای لا‌تین که دارای ملت‌ها و یا دولت‌های کمونیستی ولا‌ئیکی می‌باشند و کشوری مانند چین که بیشترین مردمانش و یا دولت روسیه به تنها چیزی که اعتقاد ندارند پرستش خدای یکتا است، که اساسا و بی‌هیچ تردید دلیل اصلی بعثت انبیا است و از قضا به دلیل رفتارهای نسبتا منطقی واصولی و انسان‌گرایانه و نیز دیپلماسی آرام کشورهای مزبور و انطباق با اصول قانون اساسی کشورمان، رابطه با کشورهای مزبور مورد استقبال زمامداران جمهوری اسلا‌می است و از اینگونه کشورها که بگذریم اکثریت جهان امروز جوامعی دیندارند و به نظر می‌رسد تکلیفی از دین در جهان کنونی به شکل جهاد و مبارزه آشکارا و علنی و انقلا‌بی مانند جهاد علیه بت‌پرستان در زمان و به روش پیامبر(ص) نداشته باشیم.
▪ اینکه مظاهر و مصادیق بت‌پرستی و شرک، فساد و فحشا به مراتب دهشتناک‌تر و خطر آن بیشتر است ولی قطعا چون شکل بت‌پرستی که بی‌اعتنایی و نادیده گرفتن وجود خداوند در جهان کنونی است تغییر نموده؛ روش مبارزه و جهاد و تبلیغ نیز می‌باید تغییر یابد، زیرا جهان نوین به ویژه جهان مغرب زمین دارای مدنیت و دموکراسی رشدیافته‌ای است که مذاهب و مکاتب فکری متعددی را پشت سر گذاشته، از جمله دورانی که دین و مذهب مهم‌ترین اندیشه و دغدغه انسانی و عاملی مهم در تصمیمات و سیاستگذاری‌ها و سهم مهمی در حوزه قدرت حکومت‌ها محسوب می‌گردید و همواره جدال و اختلا‌ف در عقاید دینی عاملی بسیار مهم در بروز جنگ و کشتارهای بی‌شمار انسانی بوده است در واقع ترویج و به کارگیری روش‌های تحریف شده دینی هم به دلیل جهل پیروان ادیان مختلف و نیز ابزاری شدن دین به دست صاحبان قدرت عاملی شد که به تحقیر و ذلت وجود آدمی منجر گردیده و در نهایت بهره‌گیری نادرست و تحریف اندیشه‌های دینی از مسیر و اهداف اصلی انبیا، به نقطه‌ای رسید که جوامع دینی در جهان کنونی به جوامع لا‌ئیک و ضد دین تبدیل گردیده، عملا‌ خداوند مسکوت و نادیده گرفته شد. لذا امروز در جوامع غربی دین و مذهب تاثیر چندانی در زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها نداشته و مکتب‌های اومانیستی با تفکر انسان محور، مبنا و معیار وضع قوانین فردی و اجتماعی گردیده و از مذهب به‌جز اسارت انسانی و تجربه دوران سیاه قرون وسطی تبلیغ و یادآوری نمی‌گردد. و شاهدیم جهان امروز به دهشتناک‌ترین مصادیق فساد، کفر و ظهور بت‌ها و خدایان زر و زور، قتل‌عام و فجایع عظیم انسانی با جدیدترین ابزارها، از طریق به خدمت گرفتن علوم نظامی و ساخت سلا‌ح‌هایی که در چشم بر هم زنی می‌تواند سراسر گیتی را به نابودی بکشاند و از طرفی دعوت و فریفتن و تسخیر عقول و قلوب آدمیان و پرستش شیاطین آدم‌نما در وسعت شبکه‌های ماهواره و دعوت به اعمال زشت و گسترش فحشا و فساد و سقوط آدمیان تا دره‌های عمیق و مخوف اسفل‌السافلین، تا آنجا است که متاسفانه کنترل اینگونه شبکه‌های مستهجن تاکنون امکان‌پذیر نبوده و متاسفانه اندیشه‌های تئوریک حاکم بر جوامع غربی مبنی بر ولنگاری و آزادی جنسی، همراهی بسیاری از صاحبان اندیشه را با خود داشته، به گونه‌ای که منجر به پیدایش تئوری‌های علوم انسانی و تجربی ویژه‌ای، جهت تبیین، توجیه و تایید هرچه بیشتر خاستگاه اینگونه تفکر و اندیشه گردیده است.
۲) جهاد و جنگ پیامبر فقط جهت بر چیدن بت‌پرستی و ظلم بوده است و نه به هیچ دلیل دیگر، بزرگ‌ترین آسیب در نتیجه حذف مولا‌ علی(ع) و در انزوا قرار دادن ایشان همین کم تابی خلفا در کشورگشایی‌ها و جنگ جهت مسلمان ساختن این کشورها بوده است و اینگونه کشورگشایی‌ها در زمان خلفای نامشروع بنی‌امیه و بنی‌عباس در اوج تحریف و بدعت‌ها ادامه یافت. ‌مولا‌نا داستان آن مجاهد را نقل می‌نماید که پس از ۷۰ بار شرکت در جنگ شهید نگشته، پس از جنگ در مجاهدت با نفس و جهاد اکبر بود تا اینکه آواز طبل جنگ را دوباره پس از سال‌ها شنید که دعوت به جهاد اصغر می‌نمود و نفسش را خوش آمد که به جنگ رفته، کشته شود تا از جنگ دشوار با نفس رها شود <که مرا هر روز اینجا می‌کشی> و جنگ با نفس یعنی اصلا‌ح درون و سپس پرداختن به اصلا‌ح جامعه خویش و سایر جوامع. در قرآن کریم در آیه ۶۹ از سوره مائده و نیز در آیه ۶۲ از سوره بقره مشخصا از یهود و مسیحیان و صابئین (پیروان یحیی (ع)) در صورت ایمان به خدا و روز قیامت به عنوان ادیان پذیرفته شده یاد می‌نماید و در آیه ۱۷ سوره حج درخصوص مجوسان و پیروان سایر ادیان آمده است: <ان الذین آمنوا والذین ‌هادوا والصابئین والنصاری والمجوس والذین اشرکوا ان‌ا.... یفصل بینهم یوم القیمه ان‌ا..... علی کل شیء شهید< >خداوند بین اهل ایمان و یهودیان و صابئین و مسیحیان و مجوس و آنان که به خدا شرک ورزیدند، در روز قیامت حکم می‌کند همانا خداوند بر همه امور گواه است> در تفسیر نمونه (حضرت آیت‌ا.... مکارم‌شیرازی) درخصوص آیه مزبور چنین آمده است: <از ۶ گروه پیروان مذاهب مختلف یک گروه مسلم و مومنند و ۵ گروه غیرمسلمان؛ کسانی که‌ایمان آورده‌اند و یهود و صابئان و نصارا و مجوس و مشرکان، خداوند در میان آنها روز قیامت داوری می‌کند و حق را از باطل جدا می‌سازد.> و نیز در ادامه تفسیر آیه مزبور آمده است: <واژه مجوس فقط یک بار در قرآن مطرح شده و با توجه به اینکه در صف ادیان آسمانی و در برابر و مقابل با مشرکان قرار گرفته است چنین بر می‌آید که آنها دارای دین و کتاب و پیامبر بوده‌اند و تردیدی نیست که به پیروان زردشت گفته می‌شود> و سایر توضیحات در خصوص از بین رفتن اوستا و تحریف و بازنویسی مجدد آن و نیز روایات از پیامبر(ص) که فرمود طبق سنت اهل کتاب با آنها رفتار شود و نیز فرمود: ان المجوس کان لهم نبی فقتلوه و کتاب احرقوه (مجوس پیامبری داشتند و کتاب آسمانی، پیامبرشان را به قتل رساندند و کتاب او را آتش زدند (روایت پیامبر مربوط به اقوام مجوسی مانند هجراست از همان تفسیر( )قوم هجر در حاشیه عربستان و در میان اعراب زندگی می‌کردند.) و اینکه به نظر می‌رسد ما مسلمانان تکلیف به تغییر جوامع به گونه‌ای تهدیدآمیز با سلا‌ح جنگ سرد و تبلیغات مستقیم و نیز تهدید به اصلا‌ح و آن هم به صورت مبارره علنی و فریاد‌های سرکوبگرانه مرگ بر اینگونه جوامع و دولت‌های آنها نداریم، تا موجب عکس‌العمل تند اینگونه دولت‌ها و قطعا منجر به بروز جنگ گرم و کشتار انسان‌های بی‌گناه گردد چراکه جهاد ابتدایی در عصر غیبت به اجماع حرام است. نیز برانگیختگی این حکومت‌ها در به کارگیری انواع حیله‌های آنان که منجر به نابودی کشور و ناامنی سیاسی اقتصادی و اخلا‌قی (مانند تورم، بیکاری، قتل و اعتیاد) در کشورمان و در منطقه خاورمیانه که مهد و وارث ظهور تمدن‌های عالی است، گردد. به همین دلیل ممکن است بعضا دیپلماسی فعلی کشورمان بهترین ابزار برای قدرت‌های غربی و نیز رقبای ایران (توجه گردد به رشد و توسعه سریع کشورهای عربی همسایه در ۳ دهه اخیر) در منطقه باشد که می‌کوشند ایران همواره در ناامنی و جنگ گرم و بدتر از آن دچار جنگ سرد و اضمحلا‌ل تدریجی، جنگ روانی و فرار مغزها گردد.
و دولت‌های غربی از این موضوع استفاده نموده آگاهانه و برنامه‌ریزی شده عمل نمایند و از طرفی با گسترش دموکراسی و ابزارهای تکنولوژیک و ایجاد رفاه و آسایش، در نهایت موجب جذب مردمان از سراسر جهان به مغرب زمین و فرهنگ‌های غربی خویش گردند.
۳) جهاد پیامبر با صاحبان ادیان شریعتی، مانند یهود و نصاری نبود، مگر از آن جهت که علی‌رغم پیمانی که پیامبر در همان ابتدای ورود به مدینه با یهودیان منعقد کرد و یهود نقض پیمان نموده، به یاری بت‌پرستان و مشرکین مکه از در خیانت با پیامبر درآمدند والا‌ پیامبر دستوری از خداوند جز دعوت یهود و نصاری به دین اسلا‌م نداشت.

اکرم آذر محمد

منبع : روزنامه اعتماد ملی

مطالب مرتبط

آیه و سوره


آیه و سوره
الف ) آیه .
واحد كوچك قرآن كریم , آیه است . در بیشتر موارد هر آیه یك جمله است . ولی گاه آیاتی هست كه متشكل از چند جمله و یك پاراگراف است ( نظیر مثلا آیهٔ الكرسی یا آیه نور ). و گاه حتی به اندازه چند پاراگراف است . مـانـنـد آیـه دیـن ( كـه آیه تداین و مداینه هم گفته اند ) كه بلندترین آیه قرآن است و در كتابت عثمان طه ( مصحف المدینهٔ ) درست یك صفحه پانزده سطری است . گاه هست كه آیه نه فقط از یك جمله كمتر است , بلكه فقط یك كلمه است مانند مدهامتان ( الرحمن , ۶۴ ) , یا از آن هم كمتر مانند اغلب حروف مقطعه یا فواتح سور نظیر طه , یس یا الم . شناخت حد آیه توقیفی و از سوی شارع است . زیرا حتی در فواتح سور فی المثل المص را یك آیه شمرده اند , ولی نظیر آن یعنی المر را یك آیه نشمرده اند. یا حمعسق [ حم . عسق ] را دو آیه شمرده اند. ولی باز كهیعص یك آیه شمرده شده است . كلمه آیه و جمع آن آیات , به معنای همین جملات یا جمله واره های قرآن , در خود قرآن هم آمده است . ( آیه : بقره , ۱۰۶ ; نحل , ۱۰۱ , آیات ; بقره , ۲۵۲ ; آل عمران , ۷ ; یوسف , ۱ ; نور , ۱ ).
پـر آیـه تـرین سوره قرآن كریم سوره بقره است ( ۲۸۶ آیه ) ,و كم آیه ترین سوره قرآن , سوره كوثر است ( ۳ آیه ). در تعداد كل آیات اقوال متعددی هست . طـبـق معتبرترین قول كه ابوعبدالرحمن عبداللّه بن حبیب سلمی از امیرالمؤمنین علی (ع ) نقل كرده و امام شاطبی آن را در ناظمهٔ الزهر آورده است , تعداد كل آیات قرآن , ۶۲۳۶ آیه است ( تاریخ قرآن , رامیار , ۵۷۰ ). تـرتـیب و توالی آیه ها , اعم از اینكه طی یك فقره وحی یا طی یك سلسله وحی متوالی نازل شده باشد , توقیفی است . یعنی خود این امر نیز جزو وحی است و به امر الهی و رهنمایی جبرئیل انجام گرفته است . در مـواردی هـم كـه حضرت رسول (ص ) آیه یا آیاتی را جابجا می كردند و می فرمودند : این آیه یا آیات را در فلان سوره بین كدام آیات قرار دهید , باز به رهنمود وحی بوده است .
بعضی از آیات قرآن , برجستگی و شهرت خاصی یافته اند و با نام كلمه یا معنایی از خود آیه مشهور شده اند كه بعضی از آنها عبارتند از :
ـ آیه اخوت ( حجرات , ۱۰ ) ,
ـ آیه اذن یا آیه تصدیق ( توبه ,۶۱ ) ;
ـ آیه اكمال ( مائده , ۳ ) ; آیه امانت ( احزاب , ۷۲ ) ;
ـ آیه انذار ( شعراء ۲۱۴ ) ; آیه تبلیغ ( مائده , ۶۷ ) ;
ـ آیه تداین ( یا دین یا مداینه , بقره , ۲۸۲ ) ;
آیه تسمیه كه همان بسم اللّه الرحمن الرحیم است در آغـاز كـلـیه سوره ها , جز سوره توبه ; آیه تطهیر ( احزاب , ۳۳ ) ; آیه حجاب ( نور , ۳۰ - ۳۱ ) ; آیه حـفظ ( حجر , ۹ ) ; آیه خمس ( انفال , ۴۱ ) ; آیه سیف [ آیه قتال ] ( توبه , ۵ ) ; آیهٔ الكرسی ( بقره , ۲۵۵ ) ; آیه مباهله ( آل عمران , ۶۱ ) ; آیه مشیت ( كهف , ۲۳ - ۲۴ ) ; آیه نور ( نور , ۳۵ ) ; آیه و ان یـكـاد ( قـلم , ۵۱ ) ; آیه ولایت ( مائده , ۳ ) ( برای تفصیل و شرح آنها ـ دایرهٔ المعارف تشیع , ذیل كلمه آیه ... ) .
آیات قرآنی به مكی و مدنی و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه تقسیم می گردد .
ب ) سوره .
واحد بزرگ قرآن كریم , سوره است . سوره در لغت یعنی بریده شده و در اصطلاح گروهی مستقل از آیات قرآن كه مطلع و مقطعی دارد , و گفته اند كه به این معنی از سورالمدینهٔ ( دیوار دور شهر ) گرفته شده است . كلمه سوره به همین معنی در خود قرآن هم به كار رفته است ( از جمله در بقره , ۲۳ ; توبه , ۶۴ , ۸۶ ; نور , ۱ ) همچنین جمع آن سور ( بر وزن گهر ) نیز در قرآن به كار رفته است ( هود , ۱۳ ). قرآن مجید , كلا ۱۱۴ سوره دارد كه كمابیش به ترتیب بلندی طول مرتب شده اند.
▪ بلندترین سوره قرآن سوره بقره است ( ۲۸۶ آیه , برابر با ۴۸ صفحه در كتابت عثمان طه - مصحف المدینهٔ ) و كوتاهترین سوره , سوره كوثر است ( دارای ۳ آیه ).
▪ بـعضی سوره های قرآن , نام گروهی دارند : الطوال السبع [ السبع الطوال ] : ( هفت گانه بلند ) كـه عـبارتند از : بقره , آل عمران , نساء , مائده , انعام , اعراف و در مورد هفتم , اختلاف نظر است كـه آیا شامل انفال و توبه است ( كه بین آنها بسم اللّه الرحمن الرحیم فاصله نینداخته است ) یا یونس .
▪ الـمـئون [ الـمئین ] : ( صدگانه ها ) به سوره هایی اطلاق می گردد كه تعداد آیات آنها از ۱۰۰ آیه بیشتر است . ( مانند یونس , هود , یوسف , نحل , كهف ).
▪ المثانی : سوره هایی است كه كمتر از صد آیه دارد ( مانند قصص , نمل , عنكبوت , یس و ص ).
▪ المفصل : سوره های اواخر قرآن كه نخستین آنها به اختلاف اقوال سوره ق یا حجرات است . نامهای گروهی دیگر نیز برای بعضی از سوره ها به مناسبتهای خاصی نهاده اند. از جمله سوره الم : هفت سوره این كه با الم آغاز می شود.
ـ سور مسبحات : ( كه با كلمه سبحان , یا سبح , یا یسبح آغاز می گردد , كه عبارتند از اسراء , حدید , حشر , صف , جمعه , تغابن , و اعلی .
ـ سـور حـوامیم : هفت سوره كه با حم آغاز می گردد ( مؤمن , فصلت , شوری , زخرف , دخان , جاثیه , و احقاف ).
ـ سور طواسین : سوره هایی كه با طس یا طسم آغاز می شود ( شعراء , نمل , قصص ).
ـ سـور عزایم : چهار سوره ای چهار سوره ای كه در آنها سجده واجبه هست ( سجده , فصلت , نجم , علق ).
▪ الزهراوان : ( بقره و آل عمران ).
▪ المعوذتین : دو سوره آخر قرآن ( فلق و ناس ).
▪ چهار قل : چهار سوره پایان قرآن كه با كلمه قل آغاز می شود.
نام سوره ها ( فاتحهٔ الكتاب , بقره , آل عمران , نساء , تا آخر ) توقیفی یعنی به تعیین رسول اللّه (ص ) بوده است ( نیز ـ تاریخ قرآن , رامیار , ۵۸۱ ).
▪ بعضی سوره ها , دو یا چند نام دارد از جمله : فاتحهٔ الكتاب ( حمد , ام القرآن , سبع المثانی ) ; توبه ( برائت ) اسراء ( بنی اسرائیل ) نمل ( سلیمان ) ص ( داود ) مؤمن ( غافر ) , اخلاص ( توحید , قل هو اللّه ) ; مسد ( لهب ). درباره اینكه ترتیب و توالی سوره های قرآن كه آغاز آنها , فاتحهٔ الكتاب و پایان آنها , سوره ناس است , تـوقـیـفـی اسـت یـا اجتهادی ( اجتهاد صحابه ) و به رای و نظر گردآورندگان بازمی گردد , اختلاف اقوال است .
بعضی گفته اند توقیفی و به امر و ارشاد پیامبر (ص ) و رهنمود وحی است . بعضی گفته اند اجتهادی است و به عهده سامان دهندگان مصحف عثمانی است , چون حضرت رسـول (ص ) بـه دلایـلـی كـه بـعـدا گـفته خواهد شد , قرآن را كتابت و جمع كرده ولی مدون بین الدفتین نكرده بودند. و بعضی گفته اند آمیزه ای از توقیف و اجتهاد است و این رای پذیرفتنی تر است .
نام و نشان سوره های ۱۱۴ گانه قرآن مجید در اغلب تاریخهای قرآن ( از جمله تاریخ قرآن , تالیف رامـیـار , ۵۸۳ بـه بـعـد ) و نیز با آمار و ارقام مربوط به كلمات و حروف هر یك در فرهنگ آماری كـلـمات قرآن كریم , تالیف محمد روحانی , و نیز در پایان هر قرآن طبع جدیدی آمده است , و به رعایت اختصار , از آوردن آن در اینجا خودداری می شود.

وبگردی
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان - رئیس سازمان انتقال خون و مسئول سابق امور کارکنان شرکت پالایش و پژوهش خون با حضور مقابل دوربین فارس از برخی تخلفات در زمینه پلاسمای خون پرده برداشتند.
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد!
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد! - محسن افشانی بازیگر سینما و تلویزیون از جدیدترین عکس حاشیه ای خود با مادر زنش رونمایی کرد.
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند - یکی از موارد پیش‌آمده در این اعتراضات آتش‌زدن پرچم کشور بود که واکنش و تاسف بسیاری را برانگیخت؛ به طوری که مقام رهبری نیز به آن اشاره کردند. در آخرین واکنش‌ها...
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها