چهارشنبه ۲ خرداد ۱۳۹۷ / Wednesday, 23 May, 2018

نخل‌های صلح


نخل‌های صلح
نگارنده کوشیده است دراین پژوهش، صرفا نتایج بررسی‌های خویش را در خصوص قرآن، تاریخ و سیره نبوی ارائه نماید و جهت آگاهی هرچه بیشتر خود و مخاطبان گرامی و غنای هرچه بیشتر موضوع از هرگونه نقد و بررسی در این خصوص به ویژه نظرات و راهنمایی‌های علمای عالیقدر و متخصصان دینی بهره جوید، امید است موجب روشن‌تر شدن هرچه بیشتر زوایای مبهم، حقایق قرآن، تاریخ و سیره نبوی گردد.
‌آیا ما مسلمانان می‌دانیم مهم‌ترین رسالت و انقلا‌ب پیامبر از ارائه دین اسلا‌م به دستور خداوند و دلیل و چگونگی نزول آیات جنگ و جهاد برای چه و علیه چه کسانی بود؟ پاسخ به این پرسش از آن جهت بااهمیت است که بی‌تردید تحقق مسلمانی ما در گرو این است که دقیقا قدم بر جایی که پیامبر نهاده است، بگذاریم و طبق آیه صدر مقاله از پیامبر بزرگوار اسلا‌م(ص) پیشی نگرفته، بر او تقدم نجوییم و در این خصوص از خدا بترسیم
الف) مهم‌ترین رسالت و انقلا‌ب اسلا‌می پیامبر(ص) برچیدن بت‌پرستی بود؛ مهم‌ترین هدف شارع مقدس از ارسال رسولا‌ن که پیامبر نیز طبق دستور خداوند سخت بدان اهتمام ورزید، برچیدن بساط بت‌پرستی بود. بر همین اساس بخش بسیار مهم و عمده آیات قرآن بدون شک و کاملا‌ واضح و روشن اختصاص به سخنان خداوند درخصوص نهی پرستش بتان و دعوت به یکتاپرستی است و این بیانگر اصلی‌ترین و مهم‌ترین بخش ماموریت پیامبر مکرم اسلا‌م(ص) و البته تمامی پیامبران می‌باشد و توجه مبلغان و نیز محققان دینی را به چند نکته مهم جلب می‌نماید.
در درجه اول، اینکه این مهم، یعنی برچیدن <بت‌پرستی> توسط پیامبر تحقق یافت. دوم به نظر می‌رسد، با توجه به اینکه اکثریت جوامع در جهان کنونی، جوامعی دینی می‌باشند، لذا مسلمانان رسالتی مبنی بر مبارزه و جهاد با بت‌پرستی و جنگ علیه مظاهر و مصادیق بت‌پرستی ندارند. نمونه بارز مصادیق کفر و بت‌پرستی اسلا‌م آوردن ابوسفیان و خاندان وی بود در حالی که اسلا‌م آوردن ابوسفیان به دلیل شکست در برابر مسلمانان و از روی ترس و کاملا‌ ظاهرسازی و ریاکارانه بود و همواره مترصد فرصت بود تا قدرت را به دست گیرد و انتقام کشته‌ها و شکست‌های بی‌شمار خویش را بگیرد. اگر مبنای پیامبر مصادیق بت‌پرستی بود؛ بالا‌خره این پیامبر بود که می‌توانست اسلا‌م آوردن ابوسفیان و خاندانش را نپذیرد تا آن فجایع و بدعت‌گذاری‌ها بعد از پیامبر رخ ندهد، ضمن آنکه مبارزه مولا‌ علی(ع) نیز با مصادیق بت‌پرستی، با معاویه جهادی در درون اعراب بود.
رسالت پیامبر در مسلمان کردن بت‌پرستان و کسانی که اسلا‌م آورند تا آن حد بود که شهادتین را بر زبان جاری و نیز حدود و احکام اجتماعی را احترام گذارده، مراعات نمایند و این برای ابوسفیان که مرد شماره یک قریش به شمار می‌رفت، شکستی سخت و برای مسلمانان، پیروزی بزرگی بود. این امر همان‌طور که گفتیم گرچه موجب تلبیس چهره خاندان اموی گردید و بعدها با همین چهره مسلمان‌نما توانستند بر اریکه خلا‌فت و قدرت بنشینند و ضربات سنگینی به دین تازه و نورس پیامبر بزنند ولی پیامبر(ص) اصل را بر جاری نمودن شهادتین بر زبان یک مسلمان و پذیرفتن مسلمانی آنان قرار داد. ۱۳ سال اول بعثت پیامبر اسلا‌م(ص) در مکه به تبلیغ یکتاپرستی و نهی و سرزنش بت‌پرستی گذشت.
اشراف قریش وقتی تاثیر دین یکتاپرستی پیامبر را دریافتند به‌طور جدی با او مبارزه کردند و ۱۳ سال رسالت پیامبر به سخت‌ترین روزها و سال‌ها گذشت تا اینکه بعد از ۱۳ سال پیامبر مکرم اسلا‌م(ص) به دلیل آزار قریش و طبق دستور وحی به مدینه مهاجرت نمودند که مبدا بسیار مهمی در تاریخ مسلمانان گشت.
‌ ب) جنگ‌های پیامبر(ص) فقط با مشرکین و بت‌پرستان بود: بعد از مهاجرت پیامبر(ص) به مدینه حدود ۱۱ ماه وبه روایتی ۱۸ ماه که همچنان مسلمانان در مدینه مورد آزار اشراف قریش قرار می‌گرفتند؛ طبق آیات قرآن دستور جهاد از طرف خداوند ابلا‌غ گردید. بر اساس آیه ۲۱۶ سوره بقره: کتب علیکم القتال... <جهاد در راه خدا بر شما مقرر گردید( >و سایر آیات قرآن که مقدم یا موخر بر آیه فوق در باب جهاد بر پیامبر مکرم اسلا‌م نازل گردید.)
تمام جنگ‌های پیامبر(ص) در طی ۱۰ سال مهاجرت و اقامت در مدینه و در اتصال بلا‌فصل با وحی صورت پذیرفت و این نکته بسیار مهمی است که پیامبر(ص) در هیچ کاری اقدام نمی‌نمود؛ مگر اینکه دستوری از وحی داشت و نزول آیات جهاد پس از ۱۳ سال رنج و مبارزه و زندگی در محاصره و تبعید و تحمل دشواری‌های طاقت‌فرسا موجب شور و خوشحالی بسیار زیاد مسلمانان گشت؛ به ویژه که مسلمانان به پیامبر شکایت و اصرار می‌نمودند که چرا دستور به جهاد نمی‌دهد و پیامبر(ص) می‌فرمود؛ بی‌اذن خداوند قادر بر هیچ امری نیست بنابراین بی‌هیچ تردید پیامبر در همه اقداماتش تابع صددرصد وحی بود، لذا ضروری است به برجسته نمودن چند نکته مهم درخصوص موضوع و چگونگی امر به جهاد، که به نظر نگارنده می‌رسد در این مقال بپردازیم:
۱) پیامبر مکرم اسلا‌م طبق دستور وحی اقدام به جهاد نمود و پیامبر(ص) آخرین رسول و خاتم النبیین است، به این معنا که به‌طور کلی ارسال رسولا‌ن و نزول آیات وحی قطع می‌گردد و هرگز آیات و دستوری از خداوند نازل نخواهد شد که تکلیف جنگ و جهاد بر مسلمانان باشد؛ اگرچه مسلمانان با تربیت و مضامین قرآنی که صبح و شام آن را قرائت می‌نمایند به خوبی در می‌یابند که باید همواره به اصلا‌ح جامعه بپردازند و تردیدی ندارند که حمایت‌های خداوند را با خود خواهند داشت؛ این است که دینداران و مجاهدان راه حق همه مشکلا‌ت و دشواری‌ها را به جان خریده، تا بتوانند با تمام وجود در اصلا‌ح جوامع قدم بردارند اما واقعیت این است که این بار سنگین امانت را چگونه باید به مقصد رساند که هم به تکلیف خود عمل نماییم و هم در این راه از حدود و احکام دین خدا و همچنین از اسوه حسنه و واسطه برحق دین اسلا‌م یعنی پیامبر مکرم اسلا‌م(ص) پیشی نگیریم (در سال‌های اوج جنگ افغانستان نامه‌ای از بن لا‌دن در روزنامه‌ها چاپ شد که سادگی خاصی در بیان جملا‌ت آن بود و از مسلمانان شکوه می‌کرد که چرا غیرت ندارند و می‌بینند؛
احکام دین پیامبر اینگونه به انزوا کشیده شده است و برای مثال به یادآوری آیات قرآن و تاکید درخصوص نشستن زنان در خانه را می‌نمود و اذعان داشت که می‌خواهد طبق قرآن عمل نماید؛ در حالی که آیات مزبور اختصاصی همسران و خانواده پیامبر بوده و تاکید است بر تعدیل رفتار زنان پیامبر بعد از اسلا‌م آوردن آنان نسبت به دوران قبل ازاسلا‌م که دیگر مانند سایر زنان عادی نیستند؛
مثلا‌ در هنگام خرید و حضور در بازارها و معاشرت با دیگران و شرایط خاصی که همسر مرد بزرگی مثل پیامبر ایجاب می‌کند و به آنان تذکر می‌دهد به عنوان یک الگو با دیگر زنان تفاوت دارند و در قسمتی دیگر این نامه از اندوه شدید و تاسف او حکایت می‌کرد که چرا به پشتیبانی از اجنبی علیه او برخاسته‌اند؛ این است یکی از دلا‌یل به خون و آتش کشیدن مردم و سرزمین افغانستان توسط طالبان و بالا‌خره باز شدن پای آمریکاییان به آن کشور و بسیار نکات دیگر که خود مقاله جداگانه می‌طلبد.) با توجه به مقدمات پیشین به نظر می‌رسد چون در زمان دستور وحی نمی‌باشیم، با توجه به واقعیت‌های بسیار پیچیده موجود در جهان کنونی می‌توان راهکارهای دیگری را تجربه نمود؛ به ویژه آنکه هر حرکتی از سوی ما مسلمانان باید الگویی قابل تعمیم و نیز قابل کارکرد برای جهانیان به ویژه جهان اسلا‌م باشد و با توجه به سیره نبوی می‌بینیم که پیامبر طی ۱۳ سال بی‌آنکه بخواهد شمشیر بزند و خونی بریزد به تبلیغ پرداخت که این بیانگر عدم اولویت رسالت دینداران در مبارزه با خون و شمشیر است، اگرچه برانداختن بت‌پرستی باشد.
تا اینکه پیامبر پس از ۱۳ سال تبلیغ به دستور خداوند و برای برچیدن بساط حکومت‌های بت‌پرست تکلیف بر جهاد یافت و نیز تمام پیامبران اوالعزم مانند ابراهیم(ع) عیسی(ع) و موسی(ع) که در منابع دینی اثری از جهاد مسلحانه نمی‌بینیم بلکه فقط دعوت مردم به پرستش خداوند یکتا است و پشتیبانی و معجزات خداوند در مواضع بسیار موجب پیروزی اقوام بنی‌اسرائیل و نابودی فرعونیان و نمرودیان شد. در زمان نوح(ع) نیز به نجات پیروان ایشان توسط کشتی گردید نه جهاد مسلحانه و حتی در داستان کشتن یک نفر از قبطیان توسط موسی(ع) تکرار این عمل در قرآن به گمراهی و عملی غیرمصلحانه یاد شده است. توجه به این آیات در قرآن و وقایع آن جالب و محل تدبر بسیار است، (آیات ۱۸ و ۱۹ سوره قصص و آیه ۴۰ سوره طه) به عبارتی جهاد پیامبر و یا مسلمانان برای ایمان آوردن سایر ادیان به دین اسلا‌م در تضاد با هدف خداوند و ارسال رسولا‌ن قبل می‌باشد و البته خداوند به تدریج دین را کامل نمود؛ اگرچه به اعتقاد ما مسلمانان دین اسلا‌م کامل‌ترین دین است و ادیان قبل از اسلا‌م نیز می‌باید به اسلا‌م ایمان آورند اما بی‌تردید نه با تهدید و جهاد و به زیر تیغ بلکه صرفا به حریر تبلیغ و دعوت و اینکه به اعتقاد نگارنده مغرب زمین دچار این اشتباه و تحریف گردیده و اختلا‌ف و کشمکش ادیان در قرون پیشین مانند جنگ‌های صلیبی را به حساب ضعف ذاتی دین گذارده است در حالی که هرگز دستوری در هیچ دینی علیه دین دیگر صادر نشده است.
بنابراین به نظر می‌رسد پیامبر راسا از طرف خداوند دستور جهاد، با بت‌پرستی داشت و همین رد پای اذن جهاد با بت‌پرستان را در پیامبران بنی‌اسرائیل از جمله در زمان سموییل پیامبر ویا همان یوشع پیامبر(ع) در آیات قرآن کریم سوره مبارکه بقره آیات ۲۴۶ تا ۲۵۱ می‌بینیم (که به جهت اهمیت موضوع در قسمت‌های دیگر همین مقاله به تفصیل به آن خواهیم پرداخت) و این بیانگر عدم توصیه خداوند در تبلیغ و گسترش دین و تمسک جستن به خون و شمشیر است مگر برچیدن بت‌پرستی آن هم در میان قبیله و اقوامی که هر پیامبر و یا پیامبر بزرگوار اسلا‌م زندگی می‌کردند و آن هم تا حد اقرار به مسلمانی به زبان و در قالب شهادتین، ولی متاسفانه تاریخ بشریت مشحون از جنگ‌های پیروان بر مدار و انگیزه‌های دینی است و البته، به نظر می‌رسد تکلیف تبلیغ دین خداوند بر پیروان در این زمان بسیار سنگین‌تر است و در این راه می‌باید از کتاب خدا و روش پیامبر که در قرآن و احادیث و روایات معتبر آمده است مدد گرفته و نیز اکنون می‌توان در زمان انقطاع وحی برای موفقیت بیشتر از نعمت عظیم مشورت و عقل جمعی و نظر کارشناسان بهره جست، که در فردای قیامت در برابر نعمت‌ها است که بازخواست می‌شویم و اما اینکه به نظر می‌رسد تکلیف بر مسلمانان، سنگین‌تر است از آن جهت می‌باشد که:
▪ بت‌پرستی در جهان امروز تقریبا وجود ندارد و به استثنای کشورهای روسیه و حوزه آن، چین و اغلب کشورهای آمریکای لا‌تین که دارای ملت‌ها و یا دولت‌های کمونیستی ولا‌ئیکی می‌باشند و کشوری مانند چین که بیشترین مردمانش و یا دولت روسیه به تنها چیزی که اعتقاد ندارند پرستش خدای یکتا است، که اساسا و بی‌هیچ تردید دلیل اصلی بعثت انبیا است و از قضا به دلیل رفتارهای نسبتا منطقی واصولی و انسان‌گرایانه و نیز دیپلماسی آرام کشورهای مزبور و انطباق با اصول قانون اساسی کشورمان، رابطه با کشورهای مزبور مورد استقبال زمامداران جمهوری اسلا‌می است و از اینگونه کشورها که بگذریم اکثریت جهان امروز جوامعی دیندارند و به نظر می‌رسد تکلیفی از دین در جهان کنونی به شکل جهاد و مبارزه آشکارا و علنی و انقلا‌بی مانند جهاد علیه بت‌پرستان در زمان و به روش پیامبر(ص) نداشته باشیم.
▪ اینکه مظاهر و مصادیق بت‌پرستی و شرک، فساد و فحشا به مراتب دهشتناک‌تر و خطر آن بیشتر است ولی قطعا چون شکل بت‌پرستی که بی‌اعتنایی و نادیده گرفتن وجود خداوند در جهان کنونی است تغییر نموده؛ روش مبارزه و جهاد و تبلیغ نیز می‌باید تغییر یابد، زیرا جهان نوین به ویژه جهان مغرب زمین دارای مدنیت و دموکراسی رشدیافته‌ای است که مذاهب و مکاتب فکری متعددی را پشت سر گذاشته، از جمله دورانی که دین و مذهب مهم‌ترین اندیشه و دغدغه انسانی و عاملی مهم در تصمیمات و سیاستگذاری‌ها و سهم مهمی در حوزه قدرت حکومت‌ها محسوب می‌گردید و همواره جدال و اختلا‌ف در عقاید دینی عاملی بسیار مهم در بروز جنگ و کشتارهای بی‌شمار انسانی بوده است در واقع ترویج و به کارگیری روش‌های تحریف شده دینی هم به دلیل جهل پیروان ادیان مختلف و نیز ابزاری شدن دین به دست صاحبان قدرت عاملی شد که به تحقیر و ذلت وجود آدمی منجر گردیده و در نهایت بهره‌گیری نادرست و تحریف اندیشه‌های دینی از مسیر و اهداف اصلی انبیا، به نقطه‌ای رسید که جوامع دینی در جهان کنونی به جوامع لا‌ئیک و ضد دین تبدیل گردیده، عملا‌ خداوند مسکوت و نادیده گرفته شد. لذا امروز در جوامع غربی دین و مذهب تاثیر چندانی در زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها نداشته و مکتب‌های اومانیستی با تفکر انسان محور، مبنا و معیار وضع قوانین فردی و اجتماعی گردیده و از مذهب به‌جز اسارت انسانی و تجربه دوران سیاه قرون وسطی تبلیغ و یادآوری نمی‌گردد. و شاهدیم جهان امروز به دهشتناک‌ترین مصادیق فساد، کفر و ظهور بت‌ها و خدایان زر و زور، قتل‌عام و فجایع عظیم انسانی با جدیدترین ابزارها، از طریق به خدمت گرفتن علوم نظامی و ساخت سلا‌ح‌هایی که در چشم بر هم زنی می‌تواند سراسر گیتی را به نابودی بکشاند و از طرفی دعوت و فریفتن و تسخیر عقول و قلوب آدمیان و پرستش شیاطین آدم‌نما در وسعت شبکه‌های ماهواره و دعوت به اعمال زشت و گسترش فحشا و فساد و سقوط آدمیان تا دره‌های عمیق و مخوف اسفل‌السافلین، تا آنجا است که متاسفانه کنترل اینگونه شبکه‌های مستهجن تاکنون امکان‌پذیر نبوده و متاسفانه اندیشه‌های تئوریک حاکم بر جوامع غربی مبنی بر ولنگاری و آزادی جنسی، همراهی بسیاری از صاحبان اندیشه را با خود داشته، به گونه‌ای که منجر به پیدایش تئوری‌های علوم انسانی و تجربی ویژه‌ای، جهت تبیین، توجیه و تایید هرچه بیشتر خاستگاه اینگونه تفکر و اندیشه گردیده است.
۲) جهاد و جنگ پیامبر فقط جهت بر چیدن بت‌پرستی و ظلم بوده است و نه به هیچ دلیل دیگر، بزرگ‌ترین آسیب در نتیجه حذف مولا‌ علی(ع) و در انزوا قرار دادن ایشان همین کم تابی خلفا در کشورگشایی‌ها و جنگ جهت مسلمان ساختن این کشورها بوده است و اینگونه کشورگشایی‌ها در زمان خلفای نامشروع بنی‌امیه و بنی‌عباس در اوج تحریف و بدعت‌ها ادامه یافت. ‌مولا‌نا داستان آن مجاهد را نقل می‌نماید که پس از ۷۰ بار شرکت در جنگ شهید نگشته، پس از جنگ در مجاهدت با نفس و جهاد اکبر بود تا اینکه آواز طبل جنگ را دوباره پس از سال‌ها شنید که دعوت به جهاد اصغر می‌نمود و نفسش را خوش آمد که به جنگ رفته، کشته شود تا از جنگ دشوار با نفس رها شود <که مرا هر روز اینجا می‌کشی> و جنگ با نفس یعنی اصلا‌ح درون و سپس پرداختن به اصلا‌ح جامعه خویش و سایر جوامع. در قرآن کریم در آیه ۶۹ از سوره مائده و نیز در آیه ۶۲ از سوره بقره مشخصا از یهود و مسیحیان و صابئین (پیروان یحیی (ع)) در صورت ایمان به خدا و روز قیامت به عنوان ادیان پذیرفته شده یاد می‌نماید و در آیه ۱۷ سوره حج درخصوص مجوسان و پیروان سایر ادیان آمده است: <ان الذین آمنوا والذین ‌هادوا والصابئین والنصاری والمجوس والذین اشرکوا ان‌ا.... یفصل بینهم یوم القیمه ان‌ا..... علی کل شیء شهید< >خداوند بین اهل ایمان و یهودیان و صابئین و مسیحیان و مجوس و آنان که به خدا شرک ورزیدند، در روز قیامت حکم می‌کند همانا خداوند بر همه امور گواه است> در تفسیر نمونه (حضرت آیت‌ا.... مکارم‌شیرازی) درخصوص آیه مزبور چنین آمده است: <از ۶ گروه پیروان مذاهب مختلف یک گروه مسلم و مومنند و ۵ گروه غیرمسلمان؛ کسانی که‌ایمان آورده‌اند و یهود و صابئان و نصارا و مجوس و مشرکان، خداوند در میان آنها روز قیامت داوری می‌کند و حق را از باطل جدا می‌سازد.> و نیز در ادامه تفسیر آیه مزبور آمده است: <واژه مجوس فقط یک بار در قرآن مطرح شده و با توجه به اینکه در صف ادیان آسمانی و در برابر و مقابل با مشرکان قرار گرفته است چنین بر می‌آید که آنها دارای دین و کتاب و پیامبر بوده‌اند و تردیدی نیست که به پیروان زردشت گفته می‌شود> و سایر توضیحات در خصوص از بین رفتن اوستا و تحریف و بازنویسی مجدد آن و نیز روایات از پیامبر(ص) که فرمود طبق سنت اهل کتاب با آنها رفتار شود و نیز فرمود: ان المجوس کان لهم نبی فقتلوه و کتاب احرقوه (مجوس پیامبری داشتند و کتاب آسمانی، پیامبرشان را به قتل رساندند و کتاب او را آتش زدند (روایت پیامبر مربوط به اقوام مجوسی مانند هجراست از همان تفسیر( )قوم هجر در حاشیه عربستان و در میان اعراب زندگی می‌کردند.) و اینکه به نظر می‌رسد ما مسلمانان تکلیف به تغییر جوامع به گونه‌ای تهدیدآمیز با سلا‌ح جنگ سرد و تبلیغات مستقیم و نیز تهدید به اصلا‌ح و آن هم به صورت مبارره علنی و فریاد‌های سرکوبگرانه مرگ بر اینگونه جوامع و دولت‌های آنها نداریم، تا موجب عکس‌العمل تند اینگونه دولت‌ها و قطعا منجر به بروز جنگ گرم و کشتار انسان‌های بی‌گناه گردد چراکه جهاد ابتدایی در عصر غیبت به اجماع حرام است. نیز برانگیختگی این حکومت‌ها در به کارگیری انواع حیله‌های آنان که منجر به نابودی کشور و ناامنی سیاسی اقتصادی و اخلا‌قی (مانند تورم، بیکاری، قتل و اعتیاد) در کشورمان و در منطقه خاورمیانه که مهد و وارث ظهور تمدن‌های عالی است، گردد. به همین دلیل ممکن است بعضا دیپلماسی فعلی کشورمان بهترین ابزار برای قدرت‌های غربی و نیز رقبای ایران (توجه گردد به رشد و توسعه سریع کشورهای عربی همسایه در ۳ دهه اخیر) در منطقه باشد که می‌کوشند ایران همواره در ناامنی و جنگ گرم و بدتر از آن دچار جنگ سرد و اضمحلا‌ل تدریجی، جنگ روانی و فرار مغزها گردد.
و دولت‌های غربی از این موضوع استفاده نموده آگاهانه و برنامه‌ریزی شده عمل نمایند و از طرفی با گسترش دموکراسی و ابزارهای تکنولوژیک و ایجاد رفاه و آسایش، در نهایت موجب جذب مردمان از سراسر جهان به مغرب زمین و فرهنگ‌های غربی خویش گردند.
۳) جهاد پیامبر با صاحبان ادیان شریعتی، مانند یهود و نصاری نبود، مگر از آن جهت که علی‌رغم پیمانی که پیامبر در همان ابتدای ورود به مدینه با یهودیان منعقد کرد و یهود نقض پیمان نموده، به یاری بت‌پرستان و مشرکین مکه از در خیانت با پیامبر درآمدند والا‌ پیامبر دستوری از خداوند جز دعوت یهود و نصاری به دین اسلا‌م نداشت.

اکرم آذر محمد

منبع : روزنامه اعتماد ملی

مطالب مرتبط

مهارت های زندگی قرآنی

مهارت های زندگی قرآنی
زندگی در اندیشه دینی، مزرعه آخرت و خاستگاه رسیدن به کمال اُخروی است . گروهی به غلط، دین را «زندگی ستیز» می دانند و گروهی به اشتباه، «زندگی پرست» می شوند و ممکن است آنانی که از تفکر زندگی ستیزی جدا می شوند، به دامان زندگی پرستی درافتند. دین، نه زندگی ستیز است و نه زندگی پرست؛ بلکه دین، زندگی را بستر تکامل و مقدمه آخرت می داند . ازا ین رو، زندگی موفق از آن کسی است که هنر زندگی کردن را داشته باشد. کسانی می توانند به تکامل بیندیشند که با زندگی خود مشکل نداشته باشند. میان «مشکل داشتن در زندگی» با «مشکل داشتن با زندگی» تفاوت وجود دارد. همه انسان ها در زندگی مشکل دارند اما انسان موفق کسی است که با زندگی اش مشکل نداشته باشد و این مهارت خاص خود را می طلبد. زندگی را نباید دست کم و ساده انگاشت. زندگی پرستی مطرود است اما، بی خیالی و بی برنامگی در زندگی نیز مطرود است . زندگی پیچیده و پر رمز و راز است لذا بری موفقیت در زندگی باید «مهارت زندگی کردن» را آموخت. راز بسیاری از ناکامی ها، ناکامی در مهارت های زندگی است. کسانی که مهارت زندگی کردن را نمی دانند، از زندگی خود نالان و ناراضی اند.
● دین و مهارت های زندگی
خوشبختانه و البته بر خلاف تصور موجود، دین، آموزه های فراوانی در حوزه مهارت های زندگی دارد؛ آموزه هایی که یا دیده نشدند و یا به درستی فهم نشدند. به جهت جایگاه مهمی که رضامندی از زندگی در تکامل معنوی دارد، اولیای دین آموزه های فراوانی را به پیروان خود آموخته اند. رسول خدا در کنار تعالیم قدسی و ملکوتی خود، مهارت های زندگی را به پیروان خود و حتی کسانی همانند امام علی(ع)، ابوذر غفاری و دیگران می آموزد. امام علی (ع) نیز مهارت های زندگی را به یاران خود می آموختند. از بقیه معصومین نیز همین مسأله ثبت است. حتی فراتر از این، در خلال این تحقیق خواهید دید که قرآن کریم نیز در این زمینه آموزه های مهمی دارد. بنابراین یکی از دغدغه های دین، رضامندی از زندگی است و یکی از رسالت های آن آموزش مهارت های زندگی کردن به پیروان خویش است. متأسفانه این بخش از آموزه های دینی کمتر مورد توجه واقع شده و یا اصلاً مورد توجه قرار نگرفته اند. هدف برنامه مدیریت رفتار صحیح در قرآن و حدیث آن است که بخشی از این آموزه ها را ارائه کند تا زندگی اهل ایمان را نشاط و شادمانی بخشد، و نگاهی نو در این زمینه بگشید تا پژوهش های لازم درا ین زمینه انجام شود.
● عوامل رضایت از زندگی
احساس کامیابی عامل اساسی در شادکامی و رضامندی است. شادکامی و خرسندی هنگامی پدید می آید که انسان تصور کند هر آنچه را می خواسته به دست آورده و هر آنچه را باید داشته باشد، دارد (کامیابی). در طرف مقابل، احساس ناکامی عامل اساسی در ناخرسندی و نارضایتی است. وقتی انسان احساس کند که آنچه را می خواسته به دست نیاورده (ناکامی در دست یابی) و یا آنچه را داشته، از دست داده (فقدان) و یا به آنچه نمی خواسته دچار شده است (حادثه)، نالان و بی تاب می گردد، لب به شکایت می گشاید، در تنگنا قرار می گیرد، ناتوان گشته و ناامید می گردد. مجموعه این ویژگی ها، نشانگر نارضایتی فرد از زندگی است. بنابر آنچه گفته شد یکی از مهم ترین عوامل نارضایتی از زندگی، «احساس ناکامی» است. ریشه احساس ناکامی چیست؟ منشأ احساس ناکامی امور متعددی می تواند باشد که در این بحث به چند مورد آن اشاره می کنیم:
الف) محرومیت مالی.
گاهی انسان به خاطر نداری و محرومیت، دچار احساس ناکامی می گردد. وقتی انسان احساس کند که چیزی ندارد تا با آن زندگی کند، به احساس ناکامی دچار می شود. این قسم، «ناکامی مالی / دارایی» نامیده می شود.
ب) بی معنایی زندگی.
گاهی ناکامی به این دلیل است که زندگی معنایی ندارد. کسانی که معنایی برای زندگی نمی یابند و نمی دانند که چرا باید زندگی کنند، دچار احساس ناکامی می شوند؛ هر چند ثروتمند و دارا باشند. این قسم را «ناکامی معنایی» می نامند.
ج) برآورده نشدن انتظارات.
در پاره ای موارد، احساس ناکامی به دلیل برآورده نشدن انتظارات است. اگر انسان از زندگی دنیا انتظاراتی داشته باشد و این انتظارات برآورده نشوند، دچار احساس ناکامی می گردد. این قسم، «ناکامی انتظارات» نامیده می شود. چگونه می توان به احساس کامیابی دست یافت؟ عوامل کامیابی به تناسب عوامل ناکامی شکل می گیرند. ناکامی مالی را به وسیله «درک داشته ها»، ناکامی معنایی را به وسیله «معنایابی» و ناکامی انتظارات را به وسیله «هماهنگی انتظارات با واقعیت ها» می توان به احساس کامیابی تبدیل کرد و از این طریق به احساس رضامندی دست یافت.
● داشته های زندگی
واقعیت این است که زندگی انسان (به ویژه انسان مؤمن) تهی و خالی نیست. نعمت های فراوانی در زندگی انسان وجود دارد که می تواند احساس خوشبختی را به انسان دهد، ولی چون ناشناخته اند تأثیر خود را ندارند. «وجود نعمت» تأثیر چندانی در رضامندی ندارد، «درک نعمت موجود» عامل رضایت از زندگی است. بنابراین راه رسیدن به احساس رضامندی، درک داشته ها و شناخت نعمت هاست. و اما سؤال این است که چگونه می توان نعمت ها و داشته ها را شناخت؟ برای این امر راه هایی وجود دارد که در ادامه مورد بحث قرار می گیرد:
▪ مقایسه نزولی
یکی از راه های شناخت داشته های زندگی، استفاده از روش «مقایسه» است. مقایسه یعنی سنجش زندگی خود با زندگی دیگران. انسان مایل است زندگی خود را ارزیابی کند و مقایسه، ابزار این ارزیابی است. در این مقایسه است که انسان موقعیت زندگی خود و کامیابی یا عدم آن را شناسایی می کند. ره آورد این مقایسه، یا شادمانی و رضایت از زندگی همراه با امید و پویایی است و یا ناخرسندی و نارضایتی از زندگی همراه با ناامیدی و ناتوانی.
● انواع مقایسه
برای این که بدانیم کدام یک از مقایسه ها رضایت از زندگی را افزایش می دهد و کدام مقایسه آن را می کاهد، باید انواع زمینه های مقایسه را مورد توجه قرار داد. زمینه مقایسه گاهی «امور مادی» است و گاهی «امور معنوی». آنچه به بحث ما مربوط می شود مقایسه اجتماعی با موضوعیت امور مادی است. به کسی که ما خود را با او مقایسه می کنیم «هدف مقایسه» می گویند. در یک مقایسه، اگر هدف مقایسه در سطح بالاتری باشد، «مقایسه صعودی» گفته می شود و اگر در سطح پایین تری باشد، «مقایسه نزولی» نامیده می شود. حال اگر در امور مادی از مقایسه صعودی استفاده شود، سطح رضایت از زندگی کاهش می یابد که می توان آن را «مقایسه کاهنده» نامید و اگر از مقایسه نزولی استفاده شود، سطح رضایت از زندگی افزایش می یابد که «مقایسه افزاینده» نامیده می شود.
▪ مقایسه کاهنده
مقایسه کاهنده مقایسه ای است که سطح رضامندی را کاهش می دهد و این به وسیله مقایسه صعودی حاصل می شود. سؤال این است که مقایسه صعودی چه تأثیر روانی دارد که به نارضایتی منجر می شود؟ کوچک شماری داشته های خود مقایسه وضع خود با وضع کسانی که در موقعیت برتری قرار دارند، سبب می شود که انسان آنچه را دارد، کوچک و ناچیز بشمارد. به همین جهت امام صادق (ع) می فرماید: ایاکم أن تمدوا اطرافکم إلی ما فی ایدی ابناء الدنیا، فمن مدّ طرفه إلی ذلک طال حزنه و لم یشف غیظه واستصغر نعمة اللَّه عنده فیقل شکره بپرهیزید از این که به آنچه در دست فرزندان دنیا است، چشم بدوزید، که هر کس به آن چشم بدوزد، حزن او طولانی گردد و خشم او آرام نمی گیرد و نعمت الهی را که نزد او است، کوچک می شمرد و در نتیجه سپاسگزاری او کاهش می یابد. از سوی دیگر مقایسه صعودی سبب «بزرگ نمایی» داشته های دیگران شده موجب می شود که زندگی دیگران بیش از آنچه هست ارزیابی گردد. آن کوچک شماری و این بزرگ نمایی، با همدیگر وضعیت بسیار سخت و آزار دهنده ای را به وجود می آورند که منجر به ناخرسندی و نارضایتی از زندگی می گردد.
● نمونه قرآنی
نمونه این مقایسه را در جریان قارون می توان دید. قارون از ثروت فراوانی برخوردار بود که فقط کلید گنجهای او را چند انسان نیرومند حمل می کردند. مشاهده زندگی اشرافی و خیره کننده او دیگران را به مقایسه وامی داشت و آرزوی زندگی قارونی را در آنان به جوش می آورد. قرآن کریم در بیان این ماجرا می فرماید: فَخَرَجَ عَلَی قَوْمِهِ ی فِی زِینَتِهِ ی قَالَ الَّذِینَ یُرِیدُونَ الْحَیَوةَ الدُّنْیَا یَلَیْتَ لَنَا مِثْلَ مَآ أُوتِیَ قَرُونُ إِنَّهُ و لَذُو حَظٍّ عَظِیمٍ؛ (روزی قارون) با تمام زینت خود در برابر قومش ظاهر شد، آنها که خواهان زندگی دنیا بودند گفتند: ای کاش همانند آنچه به قارون داده شده ما نیز داشتیم به راستی که او بهره عظیمی دارد. اما گروه دیگری بودند که واکنش متفاوتی از خود نشان دادند. قرآن کریم در ادامه می فرماید: «وَقَالَ الَّذِینَ أُوتُواْ الْعِلْمَ وَیْلَکُمْ ثَوَابُ اللَّهِ خَیْرٌ لِّمَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَلِحًا وَلَایُلَقَّل-هَآ إِلَّا الصَّبِرُونَ. و آنان که دارای دانش بودند گفتند: وای بر شما ثواب الهی برای کسی که ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد بهتر است و جز صابران کسی به آن نمی رسد.» زمین دهان باز کرد و قارون را با همه دارائیش بلعید. گروه اوّل وقتی عاقبت قارون را دیدند، به اشتباه خود پی برده و گفتند: «وَأَصْبَحَ الَّذِینَ تَمَنَّوْاْ مَکَانَهُ و بِالْأَمْسِ یَقُولُونَ وَیْکَأَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن یَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِ ی وَیَقْدِرُ لَوْلَآ أَن مَّنَّ اللَّهُ عَلَیْنَا لَخَسَفَ بِنَا وَیْکَأَنَّهُ و لَایُفْلِحُ الْکَفِرُونَ».
● آیا مقایسه صعودی تخلف ناپذیر است؟
سؤال این است که آیا مشاهده زندگی های برتر الزاماً موجب مقایسه صعودی می شود؟ و آیا نمی توان مانع مقایسه صعودی شد؟ در نمونه قرآنی دیدید که هر دو گروه زندگی قارونی را دیدند، اما تنها یک گروه بود که دست به مقایسه زد. این گونه نبود که فقط گروه اوّل زندگی قارونی را مشاهده کرده باشد و گروه دوم آن را ندیده باشد. پس «مشاهده» الزاماً منجر به مقایسه نمی شود. حلقه مفقوده میان مشاهده و مقایسه، «چشم دوختن» است. اگر این مشاهده به چشم دوختن تبدیل شود، مقایسه را در پی خواهد داشت. به همین جهت خداوند متعال خواسته است که به زندگی های قارونی چشم دوخته نشود: وَلَاتَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلَی مَا مَتَّعْنَا بِهِ ی أَزْوَجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیَوةِ الدُّنْیَا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَرِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَأَبْقَی . و به آنچه گروه هایی از آنان را از آن برخوردار کردیم، چشم مدوز، که شکوفه های زندگی دنیا هستند و روزی پروردگارت بهتر و پایدارتر است. در این آیه شریفه از این قبیل اموال به عنوان شکوفه یاد شده است که عمری کوتاه و ناچیز دارد. و در مقابل رزق خداوند یاد شده که دو ویژگی دارد: «خیر بودن» و «پایدار بودن». اگر چنین است، نعمت های دنیایی قارون ها چیز ارزشمندی نیست که چشمها را به خود خیره کند و آن گاه که چشمها خیره نشدند، مقایسه صعودی نیز رخ نمی دهد. همچنین خداوند متعال در آیه دیگری می فرماید: وَلَاتُعْجِبْکَ أَمْوَلُهُمْ وَأَوْلَدُهُمْ إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ أَن یُعَذِّبَهُم بِهَا فِی الدُّنْیَا وَتَزْهَقَ أَنفُسُهُمْ وَهُمْ کَفِرُونَ اموال و فرزندان آنها تو را به شگفت نیندازد. همانا خداوند اراده کرده که به وسیله آنها، آنان را در دنیا عذاب کند و جان دهند در حالی که کافرند. این آیه، روی شگفت زدگی دست گذاشته است و می خواهد که مردم در مواجهه با زندگی های قارونی شگفت زده نشوند و برای این کار، ماهیت ثروتمندی آنان را که وسیله عذاب آنها است، بیان نموده است. کسی که بداند ماهیت مال های قارونی چیست، از دیدن آنها شگفت زده نمی شود و آن گاه که در شگفت نشد چشم نمی دوزد و چون چشم ندوخت، به مقایسه صعودی نیز اقدام نمی کند. درباره سیره رسول خدا (ص) چنین نقل شده است: و کان رسول اللَّه (ص) لاینظر انی، ما یستحسن الدنیا؛ رسول خدا این گونه بود که به آنچه از دنیا نیکو شمرده می شود، نگاه نمی کرد. معاشرت و مقایسه صعودی در بحث قبل صحبت از این بود که راه جلوگیری از مقایسه صعودی «چشم ندوختن» است. راه دیگر آن کنترل و دقت در معاشرت ها است. معاشرت می تواند نقش مهمی در کاهش یا افزایش رضامندی داشته باشد. معاشرت با ثروتمندان، ارزش نعمت های خدادای را کاهش می دهد و همین امر منجر به کاهش تنیدگی می گردد. در همین باره رسول خدا (ص) می فرماید: أقلوا الدخول علی الاغنیاء فانه احری ان لاتزدروا نعم اللَّه عزوجل؛ ورود بر ثروتمندان را کاهش دهید زیرا این برای آن که نعمت های خداوند عزوجل را خوار نشمارید، بهتر است. امام صادق علیه السلام تصریح می فرماید که این معاشرت ها موجب کوچک شماری نعمت ها می شود: ایاکم وعشار الملوک و ابناء الدنیا فان ذلک یصغر نعمة اللَّه فی أعینکم و یعقبکم کفراً؛ از باج گیران پادشاهان و فرزندان دنیا بپرهیزید که این نعمت خدا را در چشم شما کوچک می سازد و کفران شما را در پی دارد. امام باقر(ع) با بیان ظریف تری تأثیر معاشرت با ثروتمندان را روشن ساخته است. آن حضرت به کسی فرمودند: لا تجالس الاغنیاء، فان العبد یجالسهم و هو یری ان اللَّه علیه نعمة فما یقوم حتی یری أن لیس للَّه علیه نعمة؛ با ثروتمندان همنشین نشوید، زیرا بنده با آنان همنشین می شود در حالی که معتقد است خدا به او نعمت داده است ولی بر نمی خیزد تا این که معتقد می شود که خدا هیچ نعمتی به او نداده است.
● پیامدهای مقایسه صعودی
مقایسه صعودی پیامدهایی دارد که به طور مستقیم بر سطح رضایت از زندگی تأثیر می گذارد این پیامدها عبارتند از:
۱) حزن و اندوه
مقایسه صعودی شادی را از دلها و لبخند را از لب ها می زداید. از این رو خداوند می فرماید: وَ لَاتَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلَی مَا مَتَّعْنَا بِهِ ی أَزْوَجًا مِّنْهُمْ وَلَاتَحْزَنْ عَلَیْهِمْ. و به آنچه گروه هایی از آنان را از آن برخوردار کردیم چشم مدوز و به خاطر آنچه دارند غمگین مباش.
۲) افسردگی
حزن و اندوه اگر تشدید شود، به افسردگی منجر می شود. مقایسه صعودی یکی از عواملی است که موجب طولانی شدن و شدید شدن اندوه می گردد. امام باقر (ع) می فرماید: من اتبع بصره ما فی أیدی الناس، طال همه ولم یشف غیظه؛ هرکس به آنچه در دست دیگران است، چشم بدوزد، اندوه او طولانی گردد و خشم او آرام نگیرد. در این حدیث به «طولانی شدن» حزن اشاره شده است. در حدیث دیگری، رسول خدا (ص) به «شدت» حزن پرداخته و می فرماید: «من رمی بنظره إلی ما فی ید غیره، کثر همه ولم یشف غیظه؛ کسی که به آنچه در دست دیگران است، چشم بیندازد، اندوهش فراوان شود و خشم او آرام نگیرد.» بنابراین مقایسه صعودی منجر به حزن و اندوه می شود و این حزن ممکن است شدید و طولانی باشد. در چنین صورتی نمی توان انتظار داشت که انسان از زندگی خود راضی بوده و از آن لذت ببرد.
۳) حسرت
کسی که مقایسه صعودی کرده باشد، لیست بلندی از نداشته ها را برای خود تهیه می کند و پیوسته به خاطر آنچه ندارد، افسوس می خورد. روزی جبرئیل بر رسول خدا (ص) نازل شد و گفت: ای رسول خدا، خداوند متعال بر تو سلام می فرستد و می گوید: بخوان: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ، وَلَاتَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلَی مَا مَتَّعْنَا بِهِ ی أَزْوَجًا مِّنْهُمْ...» پس از نزول این آیه شریفه، رسول خدا (ص) به کسی گفتند این جمله را به گوش مردم برسان: «من لم یتأب بأدب اللَّه تقطعت نفسه علی الدنیا حسرات. هر کس با ادب الهی تربیت نشود، از حسرت بر دنیا نفَسَش به شماره می افتد.» مقایسه صعودی آنقدر زندگی را بر انسان سخت می کند که گویی انسان در حال جان کندن است و در این شرایط نمی توان زندگی آرام و لذت بخشی را انتظار داشت.
۴) حسادت
ریشه برخی حسادت ها، مقایسه صعودی است. حسادت در جایی شکل می گیرد که برتری و فضیلتی در طرف مقابل باشد و این یعنی مقایسه صعودی. این را می توان در آیات قرآن دید. در سوره نساء آیه ۳۲ آورده است: «وَلَاتَتَمَنَّوْاْ مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ ی بَعْضَکُمْ عَلَی بَعْضٍ... وَسَْلُواْ اللَّهَ مِن فَضْلِهِ ی. و آرزو نکنید آنچه را که به وسیله آن خداوند برخی را برخی دیگر برتری داده است... و از فضل خداوند درخواست کنید.» در آیه دیگری نیز چنین آمده است: «أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَی مَآ ءَاتَل-هُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ ی یا این که بر آنچه خداوند از فضل خود به مردم داده است، حسادت می ورزند.» همچنین در حدیثی که از رسول خدا (ص) نقل شده است، به خوبی رابطه میان مقایسه صعودی و حسادت به چشم می خورد. رسول خدا (ص) می فرماید که خداوند متعال به موسی بن عمران فرمود: یابن عمران لا تحسدنّ الناس علی ما آتیتُهم من فضلی ولا تمدن عینیک إلی ذلک و لاتتبعه نفسک فان الحاسد ساخط لنعمی صاد لقسمی الذی قسمت بین عبادی ای پسر عمران! نسبت به آنچه از فضلم به مردم داده ام حسادت نورز و چشمهایت را به آن مدوز و نفْست را در پی آن روان مساز که شخص حسود دشمن نعمت من و سدکننده روزی ای است که من میان بندگانم تقسیم کرده ام. حسادت، آثار زیان باری دارد که زندگی را تلخ و به جهنم تبدیل می کند.
۵ و ۶) ناسپاسی و بی تابی
«ناسپاسی» و «بی تابی» نیز ریشه در مقایسه صعودی دارند. رسول خدا در این باره می فرماید: «من نظر... فی دنیاه إلی من هو فوقه فأسف علی ما فاته منه، لم یکتبه اللَّه شاکراً و لا صابراً. کسی که... در دنیای خود به کسی که بالاتر از او است نگاه کند و نسبت به آنچه ندارد افسوس خورد، خداوند نه او را شاکر می نویسد و نه بردبار»
ب) مقایسه افزاینده
مقایسه افزاینده مقایسه ای است که موجب افزایش سطح رضامندی می شود و این به وسیله مقایسه نزولی حاصل می شود.
سؤال مهم این است که کارکرد روانی مقایسه نزولی چیست و چگونه منجر به افزایش سطح رضامندی از زندگی می گردد؟ مقایسه نزولی نقاط مثبت و امیدوار کننده زندگی را که زیر سایه سیاه مقایسه صعودی از دیده ها پنهان شده است، هویدا می کند. مقایسه نزولی از قبیل آموزه هایی تلقینی و توهمی نیست، هنر مقایسه نزولی این است که نقاط مثبت و امیدوار کننده زندگی را آشکار ساخته و در برابر دید فرد قرار می دهد. رسول خدا (ص) در این باره می فرماید: إذا أحبّ احدکم ان یعلم قدر نعمة اللَّه علیه، فلینظرا الی من هو تحته ولاینظر الی من هو فوقه؛ هرگاه کسی از شما خواست قدر نعمت های خدا بر خود را بداند، باید به کسی نگاه کند که پایین تر از اوست و به کسی که بالاتر از اوست نگاه نکند. و در کلام دیگری می فرماید: «انظروا إلی من أسفل منکم ولا تنظروا إلی من هو فوقکم، فهو أجدر أن لا تزدروا نعمة اللَّه. به کسی که پایین تر از شما است بنگرید و به آنچه بالاتر از شما است نگاه نکنید که این کار برای آن که نعمت های خدا را ناچیز نشمرید بهتر است.» بر همین اساس یکی از توصیه های اولیای دین به پیروانشان، استفاده از مقایسه نزولی است. رسول خدا (ص) وقتی می خواهد کسی همانند ابوذر را تربیت کند، به او توصیه می کند که از مقایسه صعودی پرهیز و از مقایسه نزولی استفاده نماید. او خود در این باره می فرماید: «اوصانی رسول اللَّه (ص) بسبع: أن أنظر إلی من هو دونی، ولا انظر إلی من هو فوقی... رسول خدا (ص) مرا به هفت چیز سفارش کرد: این که نگاه کنم به کسی که پایین تر از من است و ننگرم به کسی که بالاتر از من است...» و یا امام صادق (ص) به حمران بن اعین می فرماید: «یا حمران! انظر إلی من هو دونک فی المقدرة ولا تنظر إلی من هو فوقک فی المقدرة؛ ای حمران! نگاه کن به کسی که در زندگی از تو پایین تر است و به کسی که در زندگی از تو بالاتر است ننگر».
● پیامدهای مقایسه نزولی
▪ سپاسگزاری
سپاسگزاری متوقف بر نعمت شناسی است و مقایسه نزولی چون نعمت ها را آشکار می سازد، موجب سپاسگزاری می گردد. به همین جهت امام علی (ع) می فرماید: و اکثر أن تنظر إلی من فضلت علیه فان ذلک من أبواب الشکر و زیاد به کسانی که بر آنها برتری داده شده ای نگاه کن که این از دروازه های شکر است.
▪ افزونی نعمت
راه افزایش نعمت چیست؟ کتاب "قانون زندگی" راه افزایش نعمت را سپاسگزاری از نعمت های موجود می داند. خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: «لَل-ِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ وَلَل-ِن کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِیدٌ. اگر سپاسگزار باشید حتماً بر شما می افزاییم و اگر ناسپاسی کنید، حقیقتاً عذاب من شدید است.» بنابراین برای افزایش بهره مندی باید از مقایسه نزولی استفاده کرد. بر همین اساس امام علی (ع) می فرماید: «و انظر إلی من هو دونک فتکون لانعم اللَّه شاکراً ولمزیده مستوجباً ولجوده ساکنا؛ و به کسی که پایین دست توست نگاه کن تا سپاسگزار نعمت های خدا باشی و شایسته افزایش او گردی و ساکن جود او گردی.» و طبیعی است که افزونی نعمت (وقتی همراه با توجه باشد) سطح رضامندی را افزایش می دهد.
▪ افزایش آستانه بردباری در بحث قبل دیدیم که مقایسه صعودی مایه بی تابی و ناصبوری انسان می گرد و درجه رضایت از زندگی را کاهش می دهد. در طرف مقابل مقایسه نزولی می تواند تحمل و بردباری انسان را افزایش دهد رسول خدا (ص) درباره این حقیقت می فرماید: «من نظر... فی دنیاه إلی من هو دونه فحمد اللَّه علی ما فضل اللَّه به علیه، کتبه اللَّه شاکراً صابراً. کسی که... در دنیای خود به پایین تر از خود نگاه کند و خدا را به خاطر برتری هایی که به او داده ستایش کند، خداوند او را سپاسگزار و بردبار می نویسد.»
▪ قناعت کردن
پیش از این دیدیم که امام صادق (ع) به حمران فرمود که در زندگی به پایین دست خود نگاه کن. در ادامه، حضرت به پیامد این مقایسه نزولی اشاره کرده و می فرماید: «فان ذلک اقنع لک بما قسم لک وأحری أن تستوجب الزیادة من ربک. که این کار [مقایسه نزولی ] تو را نسبت به آنچه برایت تقسیم شده قانع تر می سازد و بهتر تو را شایسته زیادت پروردگارت می کند.» همان گونه که روشن است، قناعت احساس ناخرسندی و نارضایتی را از میان می برد، نه تلاش و فعالیت را. برای توسعه معقول و مشروع در زندگی، احساس «نیاز به بیشتر» لازم است ولی این منافاتی با قناعت ندارد. انسان می تواند قناعت داشته باشد تا احساس نارضایتی نکند و می تواند احساس نیاز کند تا به تلاش معقول دست زند. مهم این است که بدانیم تلاش برای توسعه زندگی الزاماً نباید همراه با احساس ناخرسندی و نارضایتی باشد.
● جمع بندی
▪ بنا بر آنچه بیان شد، یکی از مهارت های لازم برای موفقیت زندگی، استفاده از مقایسه نزولی است. تفاوت زندگی ها یک اصل و یک واقعت انکارناپذیر است. اگر انسان خود را با زندگی های بهتر مقایسه کند، دچار تلخ کامی و احساس ناکامی می گردد و از زندگی خود لذت نمی برد. اما مقایسه نزولی احساس ناخوشایندی را به ارمغان می آورد و به انسان آسودگی خاطر می دهد.
▪ آرزوهای زندگی
آنچه به زندگی پویایی و تحرک می بخشد، نگاه به آینده است که از آن به امید یاد می شود. رسول خدا (ص) در این باره می فرماید: انما الامل رحمة من اللَّه لامتی، لولا الأمل ما أرضعت ام ولداً ولا غرس غارس شجراً؛ همانا آرزو رحمتی از جانب خدا برای امت من است. اگر آرزو نبود، هیچ مادری فرزندش را شیر نمی داد و هیچ کشاورزی درخت نمی کاشت. امّا هر چیزی حدی دارد و دو جنبه افراط و تفریط نیز پیدا می کند. امید نیز همین گونه است. جنبه تفریط آن ناامیدی است و جنبه افراطی نیز دارد که در فرهنگ دین از آن به عنوان «آرزوهای دور و دراز» یاد می شود. آرزوی دور و دراز یعنی آرزوهایی که از اندازه عمر انسان تجاوز می کند و دنیا نیز ظرفیت برآوردن آن را ندارد. این افراط در آرزوها، خود یکی از عوامل نارضایتی از زندگی است. به همین جهت امام علی (ص) می فرماید: من کثر مناه قلّ رضاه؛ هر کس آرزوهایش زیاد شود، رضایت او کم می شود.
کارکرد روانی آرزوی دراز کوچک سازی داشته هاست. کسی که صاحب آرزوهای طولانی است، همواره لذت را در چیزی می داند که ندارد و به همین جهت از آنچه دارد بهره مند نمی شود. چنین افرادی همواره از آنچه دارند نالان و ناراضی اند و آرزوی چیزهایی را دارند که ندارند. داشتن آرزوی طولانی یعنی آنچه هست ناچیز بوده و رضایت بخش نیست. به همین جهت امام علی (ص) می فرماید: تجنبوا المنی فانها تذهب ببهجة نعم اللَّه عندکم وتلزم استصغارها لدیکم وعلی قلة الشکر منکم؛ از آرزوها(ی طولانی) بپرهیزید زیرا نشاط آوری نعمت های الهی را که دارید از میان می برد و آنها را نزد شما کوچک می سازد و شما را به کم سپاسی وامی دارد.
● ویژگی های آرزوهای دور و دراز
آرزو که می توانست موتور حرکت انسان به سوی آینده باشد، به عاملی جهت رکود و نارضایتی تبدیل می شود. دلیل آن را می توان در چند چیز جستجو کرد که به آنها اشاره می گردد؛
▪ دست نایافتنی بودن آرزوهای دور و دراز
چون پایان ناپذیرند، دست نایافتنی هستند. به دست نیاوردن خواسته ها و تحقق نیافتن آروزها نیز موجب احساس ناکامی می گردد و احساس ناکامی از عوامل نارضایتی از زندگی است. امام علی (ع) در این باره می فرماید: اعلم یقیناً انک لن تبلغ أملک ولن تعدو أجلک؛ به یقین بدان که تو به آرزوهای خود نمی رسی و از اجل خود فراتر نمی روی. به همین جهت امام علی(ص) می فرماید: حاصل الامانی الأسف؛ نتیجه آرزوها(ی دور و دراز) افسوس خوردن است. در کلام دیگری حضرت به نکته ای دیگر اشاره می کنند که می تواند دلیل افسوس خوردن انسان باشد این نکته از دست رفتن و تلف شدن فرصت ها و سرمایه ها است: حاصل المنی الأسف وثمرته التلف؛ نتیجه آرزو افسوس خوردن است و ثمره آن تلف شدن.
▪ انتظار بی پایان
آرزو و انتظار همراه یکدیگرند. اگر آرزوها دست نایافتنی اند، پس انتظار انسان نیز انتظاری طولانی و بی پایان خواهد بود. امام علی (ص) می فرماید: من أمل ما لا یمکن طال ترقبه؛ هرکه آرزو کند آنچه را ناممکن است، انتظار او طولانی (و بی پایان) خواهد شد.
▪ ناکامی و ناامیدی
وقتی انسان آنچه را داشت، ندید و آنچه را خواست، نجُست، ناکام می گردد. امام علی(ع) درباره ویژگی فریبندگی و ناامیدسازی آرزوها می فرماید: إن الدنیا حلوة خضرة، تفنن الناس بالشهوات وتزین لهم بعاجلها، وأیم اللَّه أنها لتغر من أملها وتخلف من رجاها؛ همانا دنیا شیرین و زیبا است، مردم را با شهوات مفتون می سازد و با پدیده های ظاهرسازی می کند. به خدا سوگند دنیا هر کس را که به آن آرزومند باشد فریب می دهد و هر کس را که به آن امید داشته باشد ناامید می سازد. از این جهت می توان آرزوها را به سراب تشبیه کرد، سرابی که انسان را به دنبال خویش می کشاند و در پایان انسان را تشنه تر از قبل و ناامید و خسته رها می کند. امام علی (ع) می فرماید: الامل کالسراب، یغرّ من رآه ویخلف من رجاه؛ آرزو مثل سراب است؛ کسی را که به آن نگاه کند، می فریبد و کسی را که به آن امید بندد، ناامید می سازد. بدیهی است چنین پدیده ای موجب تلخ کامی و آزردگی روحی می گردد و در نتیجه رضایت از زندگی را به مخاطره می اندازد. امام علی (ع) در این باره می فرماید: من أمل الری من السراب، خاب أمله ومات بعطشه؛ هرکس از سراب آرزوی سیراب شدن داشته باشد، آرزویش ناامید می شود و با تشنگی می میرد. و در کلام دیگری می فرماید: من سعی فی طلب السراب طال تعبه وکثر عطشه هرکه در پی سراب روان شود، زحمت او طولانی گردد و تشنگی اش افزون شود. و پر واضح است که هر چه بر میزان «آرزوها» افزوده شود، انسان به زحمات و سختی های بیشتری دچار می شود. چنانچه امیرمؤمنان به این واقعیت نیز اشاره کرده اند: من کثر مناه کثر عنائه؛ هر کس آرزوهایش زیاد شود، سختی های او زیاد می شود. این پدیده بر حزن و اندوه انسان می افزاید و در چنین وضعیتی میزان رضایت از زندگی به شدت کاهش می یابد. انسان می خواست با گسترش دامنه آرزوها به زندگی بهتری دست یابد و درجه رضامندی خود را بالا برد اما غافل از این که این کار نتیجه ای جز افزایش حزن و اندوه و ناامیدی ندارد. امام علی ۷ می فرماید: الامل الممثل فی الیوم غداً اضرک فی وجهین: سوفت به العمل وزدت به فی الهم و الحزن. آرزوی نمایان امروز، فردا از دو جهت به تو آسیب می رساند: به خاطر آن عمل کردن را به تاخیر می اندازی و حزن و اندوه را افزون می سازی.

وبگردی
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید - عوامل فیلم «سه رخ» با استقبال جعفر پناهی به ایران بازگشتند و جایزه جشنواره فیلم کن را به او رساندند. جعفر پناهی به همراه نادی ساعی ور، برای فیلم "سه رخ" جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم کن امسال را دریافت کردند اما به دلیل آنکه پناهی ممنوعیت قانونی برای خروج از کشور داشت، موفق به حضور در جشنواره و دریافت جایزه نشد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور! - حمله ور شدن ماموران سد معبر شهرداری به ماموران راهنمایی رانندگی
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه - شرور سطح یک که در آخرین اقدام خود یکی از دوستانش را در منطقه ولنجک به قتل رسانده بود؛ در ۵۰۰ متری مرز ترکیه دستگیر شد.
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز!
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز! - ریزش ناگهانی کوه که توسط مسافران به ثبت رسیده است...!
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد - قبل از شروع بازی تیم‌های پرسپولیس و الجزیره یکی از بازیگران سینما کشورمان قصد داشت به همراه همسرش وارد ورزشگاه آزادی شوند که این دو نفر توسط نیروهای انتظامی بازداشت شدند.
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است - فیلم - در ویدئوی زیر بخشی از صحبت های خسرو معتضد، مورخ را می شنوید که نتیجه تحقیقاتش را درباره مومیایی پیدا شده در حرم حضرت عبدالعظیم بیان می کند.
پهلوانان این روزهای ما
پهلوانان این روزهای ما - تصویری زننده و به شدت ناراحت کننده بر جا مانده از مسابقه انتخابی تیم ملی کشتی ایران که به کتک کاری و جنجال کشید. خانواده عبدولی باز هم پای ثابت این درگیری بود که چهره ورزش پهلوانی ایران را تیره کرد
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان - در این ویدئو تشویق اصغر فرهادی و پنه لوپه کروز، خاویر باردم و دیگر عوامل فیلم «همه میﺩﺍنند» در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان را مشاهده می‌کنید.
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم - عوامل فیلم «به وقت شام» روز گذشته با حضور عجیب و رعب آور در پردیس سینمایی کوروش مردم را وحشت زده کردند. در این حرکت تبلیغاتی بازیگران نقش داعش، با گریم و پوشش داعشی ها، سوار بر اسب راهی پردیس سینمایی کوروش شدند و با حضور در مرکز خرید و فودکورت مجموعه، رفتارهای عجیبی نشان دادند که باعث وحشت و اعتراض مردم شد.
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم - این گزارش حاوی تصاویری از بزرگترین مرکز فروش و مصرف مواد مخدر در جنوب شرق تهران است که مخفیانه ضبط شده‌است.
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم - متاسفانه طی یک ماه گذشته دستکم سه نوبت و هر نوبت دستکم 30 اسب باربر متعلق به کولبران در جنگل میرآباد شهرستان اشنویه با شلیک گلوله از پای درآمده‌اند.
سید احمد خمینی معمم شد
سید احمد خمینی معمم شد - سید احمد خمینی فرزند آیت‌الله سید حسن خمینی در حضور جمعی از علما و پدر و پدربزرگ خود در حسینیه جماران معمم شد.
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی!
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی! - امروز عکسی از 5 تماشاگر بازی روز گذشته در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که نشان می‌دهد 5 دختر جوان با گریم‌های عجیب و حرفه‌ای خودشان را به عنوان پسر جا زده و وارد ورزشگاه شده‌اند.
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت - از ملتی که ستون فقراتش شکسته انتظار مقاومت دارید؟ بسیاری از کشور فرار کردند یا جای فرار خود را فراهم آوردند اما ما جای فرار نداریم
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!