جمعه ۲۸ مهر ۱۳۹۶ / Friday, 20 October, 2017

اولین و آخرین نخست‌وزیر


اولین و آخرین نخست‌وزیر
دهم آذر ۱۳۱۴ محمدعلی فروغی از طریق مطالعه روزنامه‌ها مطلع شد که صبح آن روز استعفا داده است. متن ارسال شده از طرف دربار برای نشریات دلیل استعفا را <به واسطه علت مزاج> اعلا‌م ‌کرد. فروغی آن روز از رضاشاه تحقیر و توهین بسیار شنیده بود و انتظار داشت که استعفای خود را در نشریات ببیند. ‌ محمدعلی فرزند محمدحسین‌خان ذکاءالملک ملقب به فروغی، شاعر دربار قاجار در سال ۱۲۵۴ متولد شد. او دوران جوانی خود را به تحصیل علوم مختلف از طب تا فلسفه و عرفان گذراند و به زبان‌های فرانسه، انگلیسی و عربی تسلط یافت و مدتی معاون و رئیس مدرسه عالی علوم سیاسی شد.
در مجلس اول مشروطه فروغی ریاست دبیرخانه را برعهده داشت و در مجلس دوم که بعد از استبداد صغیر تشکیل شده بود در سن ۳۵ سالگی و زمانی که وکیل مردم تهران بود به ریاست رسید. گرچه به زودی این سمت را به موتمن‌الملک واگذار کرد. فروغی تا سال ۱۳۰۴ بارها به‌عنوان وزیر مالیه، وزیر خارجه و عناوین دیگر در کابینه‌های مختلف منصوب شد. وی در پاییز ۱۳۰۴ و زمانی که مجلس پنجم سلطنت را از قاجار به پهلوی منتقل می‌کرد سرپرستی موقت دولت را به دست گرفت. ‌
پس از آغاز پادشاهی رضاخان که با نطق مفصل فروغی همراه بود او به مدت ۶ ماه نخست‌وزیر شد. در این دوران تیمورتاش، وزیر قدرتمند دربار، نفوذ خود را گسترش می‌داد و عملا‌ اداره دولت را به دست گرفته بود. فروغی به دلیل دخالت‌های تیمورتاش استعفا داد و وزیر وزارتخانه جنگ شد که شاه عملا‌ خود آن را اداره می‌کرد. با شروع نخست‌وزیری مستوفی، فروغی همراه فرزندانش که قصد تحصیل در اروپا را داشتند به فرانسه رفت و پس از مدتی اقامت در پاریس به سمت سفیر ایران در ترکیه انتخاب شد. او مدتی بعد از سفارت، ریاست هیات نمایندگی ایران در جامعه ملل و یک دوره ریاست سازمان جهانی جامعه ملل را نیز تجربه کرد. وی در سال ۱۳۰۹ به ایران بازگشت و در سال ۱۳۱۲ باز هم نخست‌وزیر شد. در ۱۳۱۳ رضاخان به ترکیه سفر کرد و روند تغییرات رضاخانی با بازگشت او سرعت بیشتری گرفت. سال ۱۳۱۴ از جمله فعال‌ترین سال‌های ایجاد تحولا‌ت در ایران بود. در اول فروردین ماه، تاریخ شمسی جایگزین تاریخ قمری شد. ۲۸ خرداد ماه و یک روز بعد از معرفی کابینه جدید فروغی استفاده از کلا‌ه شاپو به جای کلا‌ه پهلوی سابق برای مردان اجباری شد. موضوع کلا‌ه‌شاپو که مقام‌های دولتی آن را کلا‌ه بین‌المللی و مردم کلا‌ه لگنی می‌نامیدند هنوز به اطلا‌ع همه نرسیده بود که وزارت داخله مقرراتی برای مجالس ختم تعیین کرد و به‌عنوان مثال زمان آن به دو ساعت محدود شده و مصرف چای، قهوه، قلیان و سیگار در این مراسم عمومی ممنوع شد. در پایان خردادماه نیز برای کشور ساعت رسمی هماهنگ تعیین گشت. مساله تغییر لباس شدیدترین واکنش را به دنبال داشت و در ۲۱ تیرماه این سال اعتراض مردم مشهد و سرکوب مسلحانه آن واقعه <قیام گوهرشاد> را پدید آورد. نهم مردادماه عناوین و القاب خان، بیگ، میرزا و امیر به همراه صفاتی که به صورت پیشوند برای وزارتخانه‌ها به کار می‌رفت لغو شد. البته حذف القاب در سال ۱۳۰۴ تصویب شده بود ولی از آنجا که صاحبان عناوین دست از القاب خود برنمی‌داشتند و مردم عامی نیازی به نام خانوادگی احساس نمی‌کردند در ۳۰ مرداد تعیین نام‌خانوادگی اجباری شد. علا‌وه بر اینها اقدامات رضاخان شامل تغییرات در ساختار قدرت به صورت سر به نیست کردن افراد دنبال می‌شد. مرگ مشکوک تیمورتاش در زندان، مسمومیت سردار اسعد بختیاری پس از دستگیری، اعدام فرماندهان چهار ایل بزرگ، تبعید دادگر رئیس‌مجلس به اروپا و زندانی شدن هفت وکیل مجلس ازجمله روش‌های برخورد رضاخان با دولتیان بود. بیشتر این اتفاقات در دولت فروغی رخ داد و در پایان، خود او هم از سمتش برکنار شد. ‌
البته ماجرای برکناری فروغی به <قیام گوهرشاد> مرتبط بود. پس از سرکوب خونین مردم، استاندار، فرمانده لشکر و رئیس شهربانی خراسان تقصیرات را از خود دور کرده و محمدولی‌خان اسدی نایب‌التولیه آستان قدس به‌عنوان مجرم اصلی شناخته شد. ‌
هر دو دختر فروغی عروس محمد ولی‌خان بودند و او سعی کرد با شفاعت پیش شاه، محمدولی‌خان را نجات دهد. این شفاعت اثر معکوس گذاشت و باعث بدبینی رضاخان شد. محمدولی‌خان پس از محاکمه به دار آویخته شد و فروغی خانه‌نشین گشت. ۶ سال بعد در شهریور ۱۳۲۰ زمانی که ایران در اثر ورود نیروهای بیگانه کاملا‌ آشوب‌زده بود رضاشاه شخصا فروغی پیر و بیمار را به خدمت فرا خواند او نیز پذیرفت و در مدت کوتاه نخست‌وزیری خود به اقدامات مهمی دست زد که دو نمونه از آنها در سرنوشت آینده ایران موثر افتاد. ‌
مدارکی وجود دارد که نیروهای اشغالگر چند طرح برای حکومت ایران در دست داشتند. اول تغییر سلطنت به جمهوری، دوم پادشاهی یکی از بازماندگان قاجار و سوم انتقال سلطنت به غلا‌مرضا فرزند کوچکتر شاه مذاکرات فروغی با نمایندگان این کشورها در کنار عوامل دیگر باعث شد که آنها به قدرت رسیدن محمدرضا پهلوی را بپذیرند. قرارداد سه جانبه میان روسیه، انگلیس و آمریکا تنظیم شد تا مواضع این کشورها در مورد استقلا‌ل و بقای کشور ایران رسمیت پیدا کند. البته فروغی با اتهامات بسیاری روبه‌رو شد و روز قبل از تایید قرارداد در مجلس مورد ضرب و شتم قرار گرفت. او پس از ۶ ماه نخست‌وزیری و چهار بار ترمیم کابینه، زمانی که دیگر تحمل فشارها را نداشت کناره‌گیری کرد و سهیلی به نخست‌وزیری رسید. وی در سال بعد قصد داشت به همراه پسرش و به‌عنوان سفیر ایران به آمریکا برود که در جریان کارشکنی‌ها و پیش از اعزام در ۱۵ آذر ۱۳۲۱ بر اثر سکته قلبی درگذشت و در ابن بابویه به خاک سپرده شد. ‌ محمدعلی فروغی ذکاءالملک ثروتی برای خود جمع نکرد ولی چهار پسر او تحصیلا‌ت خود را در داخل و خارج از کشور ادامه دادند و همگی به مقام‌های دولتی دست یافتند. ‌ وی علا‌وه براینکه یکی از سیاستمداران موثر دوران پهلوی به شمار می‌آمد مردی اهل ادب و فرهنگ بود. مشهور است که پربارترین سال‌های عمر فروغی همان ۶ سال خانه‌نشینی او به حساب می‌آید که در آن مدت با استفاده از مطالعات ادبی فارسی و تسلط به زبان‌های خارجی به تالیف وترجمه کتب ادبی تاریخی و فلسفی بسیار پرداخت که در سال‌های بعد مورد استفاده بسیار قرار گرفت.

محمد سرابی

منبع : روزنامه اعتماد ملی

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
هواپیمای مسافربری روسی , صید و شکار , لیگ های هاکی روی یخ , افتتاحیه نمایش , سامانه آمریکایی تاد , سفیران خارجی , پودر زرشک , آنژیوگرافی , در مدارس اصفهان , چنارانی , سازمان مالیاتی , نوشاد عالمیان , چشم شب روشن , کنترل فشار خون , تصاحب اموال , نمایشگاه کتاب , موشک اسکندر ام , سلامت ایرانیان , مهارتهای امدادی , مجموعه مناسبتی , طرح ایران برای سوریه , سانی بونو , مدیر عامل موسسه رسانه تصویری , آفت ها , پیام معاون هنری به جشنواره تئاتر فجر , محاصره برف , تیم ملی فوتبال یونان , به بهانه اکران , اقتصاد شهری , آذربایجان شرقی , محسن رضائی , سفیر ارمنستان در تهران , خودروهای عبوری , طرح دانش بنیان , مبدا , عملکرد سه ماه , معلوین , ورود نیروهای آمریکایی به سوریه , روابط عمومی ارتش , گروه فعال یهودی , حجت علی شایان فر , بسیج ورزشکاران , ایرانشهر , افزایش تعرفه واردات کاغذ , وزیر سابق دارایی رژیم صهیونیستی , نرخ ارز آزاد , فدراسیون وزنه برداری امریکا , دریا دار , مجلس شورای علما شام , شهردار مشهد ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
دوربین‌های مورد استفاده در خارج از استودیو , سر بر خط عاشقی نهادیم , و ایضا در مذمت دنیا جویان , پیشگیری , رسانه‌های گروهی (۲) , بیماری‌ها , نظریهٔ تشکّل سیستم عصبی , ناهمواری‌ها , نوع جهانگردی , محل رشد و پراکنش , رمضان آمد و شد کار صراحی از دست , تصویر مکمل , ارقام مهم , مزایا و معایب بررسی همگروهی , زمان جوانه‌زنی علف‌های هرز , حرکات دست و بازو , فیزیولوژی حرکتی , برنامه‌ریزی جهت شرکت در نمایشگاه , تومورهای خوش‌خیم پلک , رودخانه‌ها، استان چهارمحال وبختیاری ,

برخی منابع مهم خبری
shahrdaronline.com شهردارآنلاین , journals.ut.ac.ir نشریات دانشگاه تهران , nasle-farda.ir روزنامه نسل فردا , cbi.ir بانک مرکزی , alamto.com آلامتو , esteghlaljavan.ir روزنامه استقلال جوان , iana.ir ایانا , otaghkhabar24.ir اتاق خبر 24 , alef.ir الف , faryadgar.com فریادگر , musicema.com موسیقی ما , donyayefootball.com دنیای فوتبال , panevesht.com پانوشت , unp.ir اخبار دانشگاهی , rasanehiran.com رسانه ایران , peymane.ir پیمانه , iranvij.ir ایران ویج , emtiazdaily.ir روزنامه امتیاز , siasatrooz.ir روزنامه سیاست روز , ساخت و ساز , harfeno.com حرف نو , zamannews.ir زمان , honarnews.com هنرنیوز , iccim.ir اتاق بازرگانی , parstourism.ir پارس توریسم , barsam.ir برسام , modeonline.ir مدآنلاین , beytoote.com بیتوته , aftabnews.ir آفتاب نیوز , persianacademy.ir فرهنگستان زبان ,

وبگردی
فیلم | شخصی که کنار ترامپ ایستاده بدل ملانیاست
فیلم | شخصی که کنار ترامپ ایستاده بدل ملانیاست - فیلم - کاربران شبکه های اجتماعی با انتشار این ویدئو شایعه کرده اند فردی که کنار دونالد ترامپ ایستاده، ملانیا نیست و بدل او است.
اخاذان خیابانی که پلیس با آنها کاری ندارد !
اخاذان خیابانی که پلیس با آنها کاری ندارد ! - با وجود آنکه همه دستگاه ها اعم از پلیس و شهرداری فعالیت پارکبانان را غیر قانونی می دانند، این افراد همچنان به دریافت پول غیرقانونی از مردم اقدام می کنند.
رفتار نامناسب قرائتی در یک برنامه زنده
رفتار نامناسب قرائتی در یک برنامه زنده - سن و سال كه بالا برود حوصله آدم كمتر مي شود. در پخش مستقيم هم اقتضائات و شرايطي است كه آقاي قرائتي به آن عادت ندارد. در همين ويدئو هم ايشان مي گويد دوربين را نگه داريد! يعني كاملا واضح است كه ايشان تصور مي كرده در يك برنامه ضبطي سخنراني مي كند!
خودروهای بی کیفیت اینگونه تولید میشوند
خودروهای بی کیفیت اینگونه تولید میشوند - کارخانه ایران خودروی مشهد در۶۰کیلومتری جاده مشهد به نیشابور و در منطقه‌ای به نام شهر جدید بینالود قرار دارد. این کارخانه دارای خطوط تولید بدنه، رنگ، تزئینات و تکمیل کاری است و در زمینی به مساحت ۷۳۰هکتار با هدف تولید۱۰۰هزار دستگاه خودروی سواری در سال ۱۳۸۷ آغاز بکار کرده است.
حمله خانم نماینده با پایه میکروفن به معاون استاندار
حمله خانم نماینده با پایه میکروفن به معاون استاندار - هاجر چنارانی نماینده نیشابور سخنرانی معاون استاندار خراسان رضوی را بخاطر استفاده سهوی از کلمه خراسان غربی در سخنرانی گذشته به هم زد.
"اسیدپاشی اصفهان" هم‌چنان "معما"
"اسیدپاشی اصفهان" هم‌چنان "معما" - این اظهارات رییس پلیس آگاهی مسیر عجیب خود را ادامه داد تا به اینجا رسید که توپ عدم دستگیری اسیدپاش را به زمین رسانه‌ها انداخت. او گفت: "این در شرایطی بود که این فرد در شرایط زمانی آن موقع به‌دنبال حساسیت بالایی که در رسانه‌ها و جامعه ایجاد شد، در نیمه راه، از ادامه مسیرش منصرف شد."
حاشیه های مراسم ختم داود احمدی‌نژاد
حاشیه های مراسم ختم داود احمدی‌نژاد - مراسم ترحیم مرحوم داود احمدی‌نژاد برادر رئیس جمهور سابق کشورمان عصر دیروز در مسجد امام خمینی(ره) شهرک شهید محلاتی برگزار شد.
دختر شطرنج‌باز ایرانی به تیم ملی آمریکا پیوست
دختر شطرنج‌باز ایرانی به تیم ملی آمریکا پیوست - دختر شطرنج‌باز ایرانی که به دلیل حضور بدون حجاب در رقابت‌های بین‌المللی از تیم ایران اخراج شد، به تیم ملی آمریکا پیوست.
میلیاردر ایرانی بار دیگر خودرویBMW خود را به آتش کشید
میلیاردر ایرانی بار دیگر خودرویBMW خود را به آتش کشید - فیلم / آقا این ماشینو بفروش یک پراید بخر راحت شو.
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان - مرضیه ابراهیمی در جریان اسیدپاشی یکی از قرنیه‌هایش را از دست داد و بدنش نیز به‌ شدت آسیب دید و یک قسمت از سرش سوراخ شد.
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس - عقد «بهاره رهنما» و همسرش در حرم امام رضا (ع)
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما - بهاره رهنما که بیشتر کارهای او با مضمون ظنز و کمدی است . روز شنیه 4 شهریور با امیر خسرو عباسی ازدواج کرد.
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس!
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس! - این بازیگر ایرانی که مدتهاست خبری از حضور او در عرصه هنر نیست برای اولین بار مقابل حریف چینی مسابقه داد.
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی - جمعه ۲۰ مرداد بیست و پنجمین مراسم «تولد ماه» به مناسبت سالروز تولد مهرانه مهین‌ترابی، بازیگر سینما و تلویزیون، با حضور جمعی از هنرمندان در موزه هنرهای دینی برگزار شد.
حرکات عجیب احمدی  نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان!
حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان! - حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات حمید بقایی از دوران زندان کوتاه مدتش
    پربازدیدها