یکشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۶ / Sunday, 17 December, 2017

اولین و آخرین نخست‌وزیر


اولین و آخرین نخست‌وزیر
دهم آذر ۱۳۱۴ محمدعلی فروغی از طریق مطالعه روزنامه‌ها مطلع شد که صبح آن روز استعفا داده است. متن ارسال شده از طرف دربار برای نشریات دلیل استعفا را <به واسطه علت مزاج> اعلا‌م ‌کرد. فروغی آن روز از رضاشاه تحقیر و توهین بسیار شنیده بود و انتظار داشت که استعفای خود را در نشریات ببیند. ‌ محمدعلی فرزند محمدحسین‌خان ذکاءالملک ملقب به فروغی، شاعر دربار قاجار در سال ۱۲۵۴ متولد شد. او دوران جوانی خود را به تحصیل علوم مختلف از طب تا فلسفه و عرفان گذراند و به زبان‌های فرانسه، انگلیسی و عربی تسلط یافت و مدتی معاون و رئیس مدرسه عالی علوم سیاسی شد.
در مجلس اول مشروطه فروغی ریاست دبیرخانه را برعهده داشت و در مجلس دوم که بعد از استبداد صغیر تشکیل شده بود در سن ۳۵ سالگی و زمانی که وکیل مردم تهران بود به ریاست رسید. گرچه به زودی این سمت را به موتمن‌الملک واگذار کرد. فروغی تا سال ۱۳۰۴ بارها به‌عنوان وزیر مالیه، وزیر خارجه و عناوین دیگر در کابینه‌های مختلف منصوب شد. وی در پاییز ۱۳۰۴ و زمانی که مجلس پنجم سلطنت را از قاجار به پهلوی منتقل می‌کرد سرپرستی موقت دولت را به دست گرفت. ‌
پس از آغاز پادشاهی رضاخان که با نطق مفصل فروغی همراه بود او به مدت ۶ ماه نخست‌وزیر شد. در این دوران تیمورتاش، وزیر قدرتمند دربار، نفوذ خود را گسترش می‌داد و عملا‌ اداره دولت را به دست گرفته بود. فروغی به دلیل دخالت‌های تیمورتاش استعفا داد و وزیر وزارتخانه جنگ شد که شاه عملا‌ خود آن را اداره می‌کرد. با شروع نخست‌وزیری مستوفی، فروغی همراه فرزندانش که قصد تحصیل در اروپا را داشتند به فرانسه رفت و پس از مدتی اقامت در پاریس به سمت سفیر ایران در ترکیه انتخاب شد. او مدتی بعد از سفارت، ریاست هیات نمایندگی ایران در جامعه ملل و یک دوره ریاست سازمان جهانی جامعه ملل را نیز تجربه کرد. وی در سال ۱۳۰۹ به ایران بازگشت و در سال ۱۳۱۲ باز هم نخست‌وزیر شد. در ۱۳۱۳ رضاخان به ترکیه سفر کرد و روند تغییرات رضاخانی با بازگشت او سرعت بیشتری گرفت. سال ۱۳۱۴ از جمله فعال‌ترین سال‌های ایجاد تحولا‌ت در ایران بود. در اول فروردین ماه، تاریخ شمسی جایگزین تاریخ قمری شد. ۲۸ خرداد ماه و یک روز بعد از معرفی کابینه جدید فروغی استفاده از کلا‌ه شاپو به جای کلا‌ه پهلوی سابق برای مردان اجباری شد. موضوع کلا‌ه‌شاپو که مقام‌های دولتی آن را کلا‌ه بین‌المللی و مردم کلا‌ه لگنی می‌نامیدند هنوز به اطلا‌ع همه نرسیده بود که وزارت داخله مقرراتی برای مجالس ختم تعیین کرد و به‌عنوان مثال زمان آن به دو ساعت محدود شده و مصرف چای، قهوه، قلیان و سیگار در این مراسم عمومی ممنوع شد. در پایان خردادماه نیز برای کشور ساعت رسمی هماهنگ تعیین گشت. مساله تغییر لباس شدیدترین واکنش را به دنبال داشت و در ۲۱ تیرماه این سال اعتراض مردم مشهد و سرکوب مسلحانه آن واقعه <قیام گوهرشاد> را پدید آورد. نهم مردادماه عناوین و القاب خان، بیگ، میرزا و امیر به همراه صفاتی که به صورت پیشوند برای وزارتخانه‌ها به کار می‌رفت لغو شد. البته حذف القاب در سال ۱۳۰۴ تصویب شده بود ولی از آنجا که صاحبان عناوین دست از القاب خود برنمی‌داشتند و مردم عامی نیازی به نام خانوادگی احساس نمی‌کردند در ۳۰ مرداد تعیین نام‌خانوادگی اجباری شد. علا‌وه بر اینها اقدامات رضاخان شامل تغییرات در ساختار قدرت به صورت سر به نیست کردن افراد دنبال می‌شد. مرگ مشکوک تیمورتاش در زندان، مسمومیت سردار اسعد بختیاری پس از دستگیری، اعدام فرماندهان چهار ایل بزرگ، تبعید دادگر رئیس‌مجلس به اروپا و زندانی شدن هفت وکیل مجلس ازجمله روش‌های برخورد رضاخان با دولتیان بود. بیشتر این اتفاقات در دولت فروغی رخ داد و در پایان، خود او هم از سمتش برکنار شد. ‌
البته ماجرای برکناری فروغی به <قیام گوهرشاد> مرتبط بود. پس از سرکوب خونین مردم، استاندار، فرمانده لشکر و رئیس شهربانی خراسان تقصیرات را از خود دور کرده و محمدولی‌خان اسدی نایب‌التولیه آستان قدس به‌عنوان مجرم اصلی شناخته شد. ‌
هر دو دختر فروغی عروس محمد ولی‌خان بودند و او سعی کرد با شفاعت پیش شاه، محمدولی‌خان را نجات دهد. این شفاعت اثر معکوس گذاشت و باعث بدبینی رضاخان شد. محمدولی‌خان پس از محاکمه به دار آویخته شد و فروغی خانه‌نشین گشت. ۶ سال بعد در شهریور ۱۳۲۰ زمانی که ایران در اثر ورود نیروهای بیگانه کاملا‌ آشوب‌زده بود رضاشاه شخصا فروغی پیر و بیمار را به خدمت فرا خواند او نیز پذیرفت و در مدت کوتاه نخست‌وزیری خود به اقدامات مهمی دست زد که دو نمونه از آنها در سرنوشت آینده ایران موثر افتاد. ‌
مدارکی وجود دارد که نیروهای اشغالگر چند طرح برای حکومت ایران در دست داشتند. اول تغییر سلطنت به جمهوری، دوم پادشاهی یکی از بازماندگان قاجار و سوم انتقال سلطنت به غلا‌مرضا فرزند کوچکتر شاه مذاکرات فروغی با نمایندگان این کشورها در کنار عوامل دیگر باعث شد که آنها به قدرت رسیدن محمدرضا پهلوی را بپذیرند. قرارداد سه جانبه میان روسیه، انگلیس و آمریکا تنظیم شد تا مواضع این کشورها در مورد استقلا‌ل و بقای کشور ایران رسمیت پیدا کند. البته فروغی با اتهامات بسیاری روبه‌رو شد و روز قبل از تایید قرارداد در مجلس مورد ضرب و شتم قرار گرفت. او پس از ۶ ماه نخست‌وزیری و چهار بار ترمیم کابینه، زمانی که دیگر تحمل فشارها را نداشت کناره‌گیری کرد و سهیلی به نخست‌وزیری رسید. وی در سال بعد قصد داشت به همراه پسرش و به‌عنوان سفیر ایران به آمریکا برود که در جریان کارشکنی‌ها و پیش از اعزام در ۱۵ آذر ۱۳۲۱ بر اثر سکته قلبی درگذشت و در ابن بابویه به خاک سپرده شد. ‌ محمدعلی فروغی ذکاءالملک ثروتی برای خود جمع نکرد ولی چهار پسر او تحصیلا‌ت خود را در داخل و خارج از کشور ادامه دادند و همگی به مقام‌های دولتی دست یافتند. ‌ وی علا‌وه براینکه یکی از سیاستمداران موثر دوران پهلوی به شمار می‌آمد مردی اهل ادب و فرهنگ بود. مشهور است که پربارترین سال‌های عمر فروغی همان ۶ سال خانه‌نشینی او به حساب می‌آید که در آن مدت با استفاده از مطالعات ادبی فارسی و تسلط به زبان‌های خارجی به تالیف وترجمه کتب ادبی تاریخی و فلسفی بسیار پرداخت که در سال‌های بعد مورد استفاده بسیار قرار گرفت.

محمد سرابی

منبع : روزنامه اعتماد ملی

مطالب مرتبط
وبگردی
جنجال ضیغمی در كاكتوس: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال ضیغمی در كاكتوس: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
فیلم | ملاقات وزیر بهداشت با «یانگوم»
فیلم | ملاقات وزیر بهداشت با «یانگوم» - فیلم - وزیر بهداشت ضمن دیدار با بازیگر نقش «یانگوم» ( لی یونگ ئه) به دلیل کمک انسان دوستانه 56 هزار دلاری به زلزله زدگان غرب ایران از او تقدیر کرد.
فیلم/ شایعه ازدواج رز رضوی و شریفی‌نیا از کجا شروع شد؟
فیلم/ شایعه ازدواج رز رضوی و شریفی‌نیا از کجا شروع شد؟ - محمدرضا شریفی‌نیا بازیگر سینما و تلویزیون با حضور در برنامه دورهمی درخصوص شایعه ازدواج با بازیگر زن جوان توضیحاتی ارائه کرد.
ماجرای فیلم جنجالی در پایگاه نظامی روسیه
ماجرای فیلم جنجالی در پایگاه نظامی روسیه - ولادیمیر پوتین در مسیر سفر خود به قاهره، چند دقیقه در پایگاه الحمیمیم حاضر شد و برخورد فرد نظامی روس با رئیس جمهوری سوریه موجی از انتقادات را در فضای مجازی به راه انداخت.
درآمد کشور از گردشگری افزایش یافت / از محل عوارض خروجی !
درآمد کشور از گردشگری افزایش یافت / از محل عوارض خروجی ! - دولت روز گذشته و در اقدامی غیرمنتظره،عوارض خروج از کشور را با افزایش 300 درصدی! مواجه کرد...
فیلمی از مرگ خرس قطبی به دلیل تغییرات آب و هوایی
فیلمی از مرگ خرس قطبی به دلیل تغییرات آب و هوایی - یکی از عکاسان نشنال جئوگرافیک فیلمی کوتاه از یک خرس قطبی منتشر کرده که در منطقه ای دورافتاده در جزیره بافین و به دور از یخ ها مشغول جستجو برای غذاست. در این بخشی از این فیلم حیوان مشغول جستجو در زباله هاست، سپس روی زمین می افتد و در انتظار مرگ می ماند.
امتناع از دست دادن علی هاشمی با خانم مدال دهنده
امتناع از دست دادن علی هاشمی با خانم مدال دهنده - فیلم - علی هاشمی وزنه بردار کشورمان با توضیح اینکه مسلمان است از دست دادن با خانم اهدا کننده مدال خودداری کرد.
سطح سواد کارشناس اقتصادی تلویزیون !
سطح سواد کارشناس اقتصادی تلویزیون ! - کارشناس اقتصادی تلویزیون نمی داند که لغت Bitcoin به چه معناست و با تلفظ Bitqueen به این نتیجه رسیده که معنای ملکه بیت ها را می دهد!!
فیلم/ تصاویر منتشر شده از جسد علی عبدالله صالح
فیلم/ تصاویر منتشر شده از جسد علی عبدالله صالح - وزارت کشور یمن با انتشار بیانیه‌ای رسمی، شایعات کشته شدن علی عبدالله صالح را تأیید کرد و رسما اعلام کرد که او کشته شده است.
جنجال رقص مایکلی سرباز ایرانی
جنجال رقص مایکلی سرباز ایرانی - رقص زیبای سرباز ایرانی در پادگان
دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد
دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد - سرپرست فنی فدراسیون کبدی که بعد از مسابقات از سمتش برکنار شد، می‌گوید که دختر رییس فدراسیون روسری بر سر مربی مرد تایلندی کرد و او را به داخل زمین برد.
روزنامه جمهوری اسلامی: آقای مصباح، مگر شما نبودید که اطاعت از احمدی‌نژاد را اطاعت از خدا خواندید؟
روزنامه جمهوری اسلامی: آقای مصباح، مگر شما نبودید که اطاعت از احمدی‌نژاد را اطاعت از خدا خواندید؟ - کاش بزرگان حوزه علم و فلسفه می‌دانستند سیاست هم برای خود علمی مجزاست و ظرافت‌های خود را دارد و نمی‌شود بدون توجه به آن، طرح ریخت و به نتیجه رسید.
لحظه خودکشی فرمانده جنگ بوسنی در جریان جلسه دادگاه!
لحظه خودکشی فرمانده جنگ بوسنی در جریان جلسه دادگاه! - فرمانده پیشین کروات های بوسنی پس از تایید محکومیت ۲۰ ساله اش در دیوان کیفری بین المللی به دلیل ارتکاب جنایات جنگی، ظرف سم را سرکشید!
فیلم/ تخلف احمدی‌نژاد در بوسیدن مادر چاوز
فیلم/ تخلف احمدی‌نژاد در بوسیدن مادر چاوز - محمدجعفر منتظری، دادستان کل کشور در همایش بسیج حقوقدانان نسبت به اظهارات اخیر رئیس‌جمهوری سابق کشورمان واکنش نشان داد.
همه زنان ناصر محمد خانی و زن جدیدش + عکس
همه زنان ناصر محمد خانی و زن جدیدش + عکس - ناصر محمدخانی دو شب پیش در حالی با زن سومش ازدواج کرد که زن اولش توسط شهلا کشته شده بود و زن دومش - شهلا- در سال 89 اعدام شد.
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز - الان این ازدواج سفید بحرانی است که قشر متوسط دارد ایجاد می‌کند، بعد از آن ازدواج‌های ساندویچی است، یعنی رابطه جنسی ساندویچی. در ازدواج سفید طرفین چندمدت با هم هستند اما اگر قرار شد رابطه ... سر خیابان انجام شود، چه کسی می‌خواهد آن‌ها را بگیرد؟ چند نفر را می‌خواهند بگیرند؟ چند نفر را می‌خواهند اعدام کنند؟
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی - فیلم خودکشی دختر اصفهانی (جدید) | دو دختر اصفهانی در فیلمی که پیش از خودکشی ضبط کرده اند، با خوشحالی به سمت مرگ می شتابند. لحظاتی که آنها نزدیکان شان را خطاب قرار می دهند و خودشان را آرام و آهسته می رسانند به بلندترین ارتفاعی که برای خودکشی به ذهنشان آمده یعنی پل شهید چمران اصفهان و در این مسیر هیچ عاملی، هیچ دلیلی نیست که دست دلشان را بگیرد و پشیمان شان کند برای رفتن.
    پربازدیدها