دوشنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ / Monday, 19 February, 2018

خودکفایی و خوداتکایی از منظر قرآن


خودکفایی و خوداتکایی از منظر قرآن
«و ما قدروا الله حق قدره اذ قالوا ما انزل الله علی بشر...»
سوره انعام- آیه ۹۱
آن ها که گفتند خدا بر هیچکس از بشر کتابی نفرستاده خدا را نشناختند. ای پیغمبر به آن ها پاسخ ده که کتاب توراتی را که موسی آورده و در آن نور علم و هدایت خلق بود که بر او فرستاد که شما آیات آن را در اوراق نگاشته بعضی را آشکار نمودید و بسیاری را پنهان داشتید و آنچه را شما و پدرانتان نمی دانستید از آن بیاموختید بگو آن خداست آنگاه آن ها را بگذار ببازیچه خود فرو روند.
اسلام انسان ها را به سوی قطع وابستگی و نیازمندی های سلطه پذیرانه به دیگران فرا می خواند و در این خصوص امام علی (ع) می فرمایند: «آن گاه که فرد و جامعه ای مورد لطف الهی قرار گیرد، خداوند توفیق خود اتکایی و خودکفایی به آن ها عنایت می کند.»
(الحیاة۳/۲۰۸)
و جز در موارد خاص و اضطراری درخواست کمک و رفع نیاز از سوی دیگران را نمی پسندد. در این باره امام کاظم (ع) می فرمایند: «جزء در موارد اضطراری (زلزله، آتشفشان، سیل و...) درخواست کمک از دیگران بایسته نیست.» (الحیاة ۴/۳۲۲)
رشته ها و پیوندهای وابستگی اقتصادی گسسته شود، در این صورت است که جامعه می تواند در مقابل توطئه های سلطه گران بایستد. که در این مورد امام صادق (ع) می فرمایند: «... عزة المومن استغناءه عن الناس (الحیاه ۴/۳۲۵)
قطع وابستگی در اسلام به عنوان یک ارزش مطرح است، شعاری که هر مسلمان باید آن را با خود زمزمه کند تا با تار و پود وجودش پیوند یابد. اسلام نظیر دیگران زیستن و برخورداری از کمال مطلوب را در این می داند که انسان با ساز و کارهای مشروع و عقلانی روندی پیش گیرد که از وابستگی زیانبار رهایی یابد، باید خود آنچه را خواهان است و می خواهد، تحقق دهد. امام علی (ع) می فرمایند: «امکانات دیگران انسان را سعادتمند نمی سازد.» الحیاة ۴/۳۲۵)
در بینش دین، توسعه واقعی با خودکفایی رابطه نزدیک دارد. ناچیزترین رگه های وابستگی امری ناخوشایند شمرده شده است. بزرگان دین همواره به ترویج فرهنگ خوداتکایی و خودکفایی پرداخته اند. عبدالاعلی می گوید: در یک روز گرم و در شور گرما در اطراف مدینه به امام صادق (ع) برخوردم. گفتم: فدایت شوم شما فرزند پیامبرید، در این روز گرم چرا زحمت می کشید؟ حضرت فرمودند: یا عبدالاعلی! خرجت فی طلب رزق لاستغنی به عن مثلک (الحیاة ۵‎/۳۲۴) عبدالاعلی! برای آن که در زندگی خودکفا باشم، وابسته به این و آن نگردم، برخود لازم دانستم تلاش کنم، اگرچه شرایط سخت و نابهنجار باشد.
وابستگی اقتصادی به دیگران استقلال سیاسی را مخاطره آمیز می سازد و خطری است برای اصول و ارزش های دینی. وابستگی، وابستگی می آفریند.
● اسلام و توسعه:
«له معقبات فی بین یدیه و من خلفه یحفظونه...» سوره رعد‎/ آیه ۱۱
«برای هر چیز پاسبان ها از پیش رو و پشت سر برگماشته که به امر خدا او را نگهبانی کنند، حال هیچ قومی را دگرگون نخواهد کرد تا زمانی که خود آن قوم حالشان را تغییر دهند و هرگاه خدا اراده کند که قومی را عقاب کند هیچ راه دفاعی نداشته و هیچکس را جز خدا یاری آن که آن بلا بگرداند نیست.»
اسلام نسبت به همه جنبه های زندگی از جمله اقتصاد و مسایل مادی، قوانین مشخص ارایه نموده است. فقر در اسلام شدیدا مورد نکوهش قرار گرفته و بالعکس، برخورداری از سطح قابل قبولی از رفاه اجتماعی- اقتصادی مورد تاکید و تشویق قرار گرفته است.
تفاوت اساسی در دیدگاه اسلام از یک طرف و دیدگاه جوامع سکولار از طرف دیگر، نسبت به تعریف توسعه وجود دارد. در غرب، توسعه اقتصادی صرفا به جنبه های مادی و دنیوی و شرایط اجتماعی- روانی زندگی بشر توجه می نماید. «سایمون کوزنتس» اقتصاددان مشهور و برنده جایزه نوبل اقتصاد در سال ۱۹۷۱ هدف جوامع سکولار را چنین تبیین می نماید: «منظور ما از سکولاریسم، تمرکز و توجه به زندگی روی همین زمین با تاکید عمده بر بهره مندی های اقتصادی در چارچوب نهادهای اجتماعی قابل قبول می باشد.»
از نظر اسلام، توسعه به موقعیتی اتلاق می شود که در آن افراد در بالاترین قابلیت خود به مقام قرب الهی دست یابند. به عبارت دیگر، جامعه ایده آل از نظر اسلام، جامعه ای است که فعالیت های افراد آن کاملا با جهت گیری الهی بوده و هدف آن ها رستگاری اخروی می باشد. براساس همین دیدگاه، دستیابی به چنین هدف مهمی بدون استفاده از ابزار مادی میسر نخواهد بود. این بدان دلیل است که انسان موجودی دو بعدی است و تکامل روحی وی به نحوه بهره برداری مادی جسم بستگی دارد. بنابراین، می توان استنباط نمود که در اسلام رشد و توسعه اقتصادی اهمیت فوق العاده دارد.
بنابراین جوامعی که در سطوح بالایی از علم و دانش قرار دارند منطقا جزو کشورهای پیشرفته بوده و متقابلا، کشورهای پیشرفته به دلیل آگاهی از اهمیت علم و دانش، قادر به سرمایه گذاری های وسیع در گسترش مرزهای آن می باشند. آنچه از دیدگاه اسلام نسبت به توسعه قابل برداشت است، این که هیچ جامعه ای به توسعه نخواهد رسید مگر آن که اولا، آن را بخواهد و به عنوان یک هدف دارای اولویت به دنبال آن باشد و ثانیا برای نیل به آن تلاش و کوشش بنماید. براین اساس خداوند به هیچ جامعه ای کمک نخواهد نمود، مگر این که خود تلاش نمایند: (و ان لیس للانسان الا ما سعی) (۳۹/۵۳) و یا (ان ا... لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم) (۱۱/۱۳)
بنابراین، می توان نتیجه گرفت که وضعیت فعلی و موجود هر جامعه ای حاصل خواست، عمل و کردار اعضای آن در گذشته و حال بوده است. براساس آیه فوق حتی اگر مسلمانان نیز قصد تغییر و تحول در جامعه خود را داشته باشند لازم است نخست خود را تغییر دهند.از آنجا که مخاطب اسلام همه جامعه است و نه افراد و گروه های خاص و برگزیده، توزیع عادلانه عدالت اجتماعی بسیار مورد تاکید می باشد. از آنجا که در اسلام، هر آنچه آفریده شده متعلق به خداوند است، مردم موظف به استفاده آن ها به طور صحیح شده اند. بنابراین هیچ فرد یا جامعه ای مجاز به صدمه زدن و اتلاف و یا استفاده نامطلوب و نامناسب از منابع طبیعی نیست. انهدام تولیدات برای افزایش قیمت، آلوده نمودن محیط زیست به هر نحو و از بین بردن منافع و مواهب خدادادی، به شدت در اسلام نهی شده است. در مجموع به نظر می رسد که دستورات و آموزش های اسلامی نه تنها مانعی برای توسعه نمی باشند، بلکه پتانسیل لازم برای هدایت جامعه اسلامی به سمت رشد ابعاد اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و در مجموع توسعه را دارا می باشند.

منابع:
۱- پدیده شناسی فقر و توسعه (۱)
۲- اسلام و توسعه

منبع : روزنامه جوان

مطالب مرتبط

اعجاز در هماهنگی قرآن


اعجاز در هماهنگی قرآن
بر همگان آشکار است که قرآن در طول بیست و سه سال در شرایط مختلف و حالات متعدد بر پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله نازل گردیده یعنی زمانی در جواب سوالی سوره یا آیه‌ای نازل می‌شد و گاهی در بیان حکمی از احکام الهی و زمانی برای حل مشکلی و همین طور موارد متعدد، که یک آیه یا چندین آیه و بعضا سوره‌ای کامل نازل می‌گردید و اینگونه نبوده که مانند تورات، قرآن یکجا بصورت یک کتاب به پیامبر اکرم نازل گردد. اما با وجود نزول قطعه قطعه آن بر پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله جالب اینجاست که کوچکترین ناهماهنگی در بین آیات الهی به چشم نمی‌خورد و تمام آیات و سوره‌های قرآنی دارای یک هماهنگی کامل و انسجام ویژه‌ای می‌باشد. بر عکس ماها که هر کدام حداقل در زندگی شخصی خودمان تجربه کردایم که انسان درطول زندگیش بر اساس تجربه‌های قبلی و تازه‌ای که بدست می‌آورد و به خاطر دانشی که کسب می‌کند نظریاتش نیز فرق می‌کند که البته این امر عادی است یعنی دیدگاها بر اساس زمانها و مکانهای مختلف و بر اساس شرایط مختلف یکسان نیست زمانی این اختلاف دیدگاه به حدی است که چه بسا در تضاد کامل با دیدگاه قبلیش دارد علی‌الخصوص این تغییر دیدگاهها را ما در زندگی دانشمندان به وضوح می‌توانیم ببینیم. در حقیقت دیدگاه انسان وابسته بر فقر یا ثروتش، ضعف یا قدرتش، شکست یا پیروزیش، جوان یا پیر بودنش و حتی در حالات بیماری یا سلامتش می‌باشد.
● نکته قابل توجه در قرآن
جالب توجه این است که با وجود اینکه قرآن در شرایط مختلف و زمانهای مختلف و در اوج قدرت یا در نهایت ضعف مسلمانان، در شکست یا پیروزی، یا در محاصره مسلمانان یا آزادیشان و در زمانی که در اقلیت قرار داشتند و بر عکس و دیگر شرایط در طول بیست و سه سال وبا وجود اینکه در امورات مختلف وارد شده یعنی هم آیاتی در اقتصاد دارد و هم آیاتی در تنظیم خانواده و در عین حال آیاتی در چگونگی رفتار با همکیشان یا غیر آنها دارد، زمانی از مسئله نبوت سخنی گفته و زمانی توحید را شناسانده، گاهی امامت را بیان فرموده، همچنین حقوق زنان را بیان کرده، زمانی به کیهان شناسی می‌پردازد و زمانی به تاریخ بر می‌گردد و زمانی قوانین جنگ و صلح را بیان می‌کند و گاهی موجودات آسمانی و زمینی از قبیل ستارگان، ملائکه، بادها، دریاها، گیاهان و حیوانات و انسان سخن به میان می‌آورد، شاید جالب باشد بدانیم که زمانی یک حادثه را در دو یا چند مورد از قرآن می‌توان پیدا کرد ولی با نظر به این تکرار موضوع باز کوچکترین تناقضی به خاطر تکراری بودنش در بین آنها نمیتوان یافت، بلکه هر موردی به طور جداگانه دارای پیام و نکات و امتیازات خاصی است که در مورد قبلی نبوده است، بدون اینکه در اصل داستان و ریشه مطلب کوچکترین اختلاف و تناقضی دیده شود. یعنی با وجود اینکه چون بنا بر هدایت انسان داشت و برای دست یافتن به این هدفش از هر راهی استفاده نموده ولی با این همه کوچکترین تضاد و تناقضی در میان گفتار و نظریاتش دیده نمی‌شود و جالب اینکه در سرتاسر مباحث در هر موردی ارزش ویژه‌ای به عقل داده و در آیات متعددی به وی (انسان) اعتراض می‌کند که پس چرا تفکر نمی‌کند. در حالیکه اگر ما کتب عهدین را که کتب آسمانی قلمداد می‌شود بررسی کنیم تناقضات و ناهماهنگیهایی را به وضوح خواهیم دید که برای نمونه به چند مورد اشاره می‌کنیم:
▪ تناقضات و ناهماهنگیهای کتب عهدین
تناقض (۱):
در انجیل لوقا آمده که حضرت مسیح گفته که "هر کس با من نباشد مخالف من است.
ولی در جای دیگر از همین نسخه می‌خوانیم که: هر کس مخالف ما نباشد، او با ماست.
تناقض (۲):
در انجیل آمده که وقتی حضرت مسیح را به عنوان معلم صالح خطاب نمودند فرمود:"چرا صالح؟ جز خدا صالحی وجود ندارد" ولی در جای دیگر انجیل آمده که درست عکس مطلب قبلی است و آن اینکه: مسیح گفت: "منم نگهبان صالح" و باز گفت: "اما من همان نگهبان صالحم".

تناقض (۳):
یا در انجیل متی آمده که: آن دو نفر دزد که با حضرت عیسی به دار آویخته شدند هر دو مسیح را سرزنش می‌کردند و نیش زبان می‌زدند در حالیکه در انجیل دیگر آمده: یکی از آن دو مجرم به مسیح گفت: تو اگر مسیح هستی هم خود و هم ما را از چوبه دار برهان و مجرم دوم گفت: تو از خدا و مجازات وی نمی‌ترسی، که مسیح را سرزنش می‌کنی.
تناقض (۴)
یا در انجیل یوحنا آمده: "من اگر به نفع خودم شهادت بدهم شهادتم درست نخواهد بود"، ولی در جای دیگری از همین انجیل آمده که: "عیسی گفت اگر من به نفع خودم شهادت دهم شهادتم درست است". در حالیکه در قوانین و احکام قرآن، با وجود تعدد موضوعات مطرح شده در آن کوچکترین ناهماهنگی وجود ندارد چرا که این کتاب نظامی هماهنگ، واقع بینانه و جامع ارائه کرده که در آن هم بر عقل تکیه کرده هم بر استدلال و علم و هم بر عواطف و روحیات و اخلاق.
● جمع‌بندی مطالب
از مطالب گفته شده چنین نتیجه‌گیری می‌شود که:
▪ از هر گونه دروغ و بطلانی بدور است
اولا این کتاب از هر گونه دروغ و بطلانی بدور است چرا که هر دروغی به یقین با تناقضاتی روبرو خواهد گشت زیرا که کم حافظگی دروغگو امری ثابت شده است. و معلوم است قانونی که بر پایه دروغ در مسائل مهم مانند مسئله اقتصادی و اخلاق و اصول مهم زندگی و نظامات مختلف اجتماعی باشد و بخصوص این دروغ سالیان متمادی ادامه داشته باشد علاوه بر خالی بودن از پشتوانه محکم و قوی، تناقضاتی با خود به همراه خواهد داشت زیرا که اقتضای طبیعت بشر این است، در حالیکه قرآن با وجود اینکه در زمینه‌های مختلف آن هم در مدت زمان خیلی طولانی بحث نموده اگر دروغ بوده صد در صد چنین انسجامی در آن دیده نمی‌شد.
▪ قرآن از جانب خداوند متعال می‌باشد
دوم اینکه این قرآن از جانب خداوند متعال می‌باشد چرا که اگر از سوی غیر خدا بود اختلاف زیادی در آن یافته می‌شد در حالیکه کوچکترین اختلاف در آن نمی‌توان سراغ گرفت، که قرآن نیز به همین مطلب در آیه ۸۲ سوره نساء تکیه می‌کند که " آیا در قرآن نمی‌اندیشید که اگر از سوی غیر خدا بود اختلاف فراوانی در آن می‌یافتند". این گفته ما را طول زمان نزول نیز تقویت می‌کند چرا که آیات قرآن یکدفعه نازل نشد بلکه در طول ۲۳ سال و تدریجا به مناسبتهای گوناگون و در حوادث گوناگون نازل شده است و بر همگان آشکار است که اقتضای طول زمان و فاصله‌های طولانی در نزول آیات قرآن در عین گستردگی آن ناهماهنگی را می‌طلبد در حال که چنین چیزی در آن یافت نمیشود چرا که از قدرت بشر خارج می‌باشد.
▪ اعترف مشرکان
و آخر اینکه عدم اختلاف در قرآن و هماهنگی انسجام قرآن مطلبی نیست که فقط مسلمانها به آن معتقدند بلکه نه تنها هر انسان منصفی حتی خود مشرکان زمانی که در مقابل عظمت قرآن قرار می‌گرفتند، اقرار به عظمت و انسجامش می‌کردند‌، که اعترف ولید ین مغیره در پاسخ به ابوجهل که از وی خواست نظرش را نسبت به قرآن بیان دارد شاهد ادعای ماست:
"به خدا سوگند از محمد سخنی شنیدم که نه انس را چنین سخنی است و نه جن را. کلام او دارای حلاوت و شیرینی فوق العاده‌ای است، سخن تازه، ریشه دار، پرثمر و بی سابقه‌ای ست، برجسته‌ترین سخن است که برجسته تر از آن سخنی نیست و بشر از گفتن آن عاجز است.

۳ گام تا رسیدن به موفقیت
▪ همه ی انسان ها خواهان موفقیت اند بعضی افراد هر صبح که بیدار می شوند، در تلاش برای رسیدن به آن هستند، و در این راه حتی حاضرند به ضرر و زیان سایر افراد نیز کار کنند برای سایرین، …
وبگردی
سقوط «خرمشهر»، هواپیمایی که چندین سال زمین‌گیر شده بود!
سقوط «خرمشهر»، هواپیمایی که چندین سال زمین‌گیر شده بود! - رویدادی که در بطن آن، هواپیمای ATR شرکت آسمان قرار داشت که با کد EP-ATS رجیستر شده و مسئولان شرکت هواپیمایی آسمان بر آن نام «خرمشهر» را گذارده بودند. نامی که هدف از انتخاب آن هرچه بوده، حتما یادآوری سقوط خرمشهر در ابتدای جنگ تحمیلی نبوده است. رویدادی که ساعاتی پیش بار دیگر رخ داد؛ این بار با سقوط هواپیمایی که خرمشهر نام داشت.
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟ - اقتصاد سیاسی - محمودسریع القلم با بیان اینکه تقابل ما با جهان هزینه دارد،گفت:»هیچ انسانی پیدا نمی شود که بگوید با ظلم موافقم هستم،اما حکمرانی در کشور باید سود و زیان کند که با چه هزینه ای می خواهد این موضوع را پیش ببرد.»
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!!
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!! - امیرقادری منتقد سینما: حاتمی کیا یک فیلم بد و کاریکاتوری ساخته است
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر - آیین اختتامیه سی و ششمین جشنواره فیلم فجر در مرکز همایش‌های برج میلاد با حضور اسحاق جهانگیری معاون اول رییس جمهور و سید عباس صالحی وزیر ارشاد برپا شد.