سه شنبه ۳ بهمن ۱۳۹۶ / Tuesday, 23 January, 2018

زندگینامه سیاسی دکتر بقایی


زندگینامه سیاسی دکتر بقایی
ـ نکاتی پیرامون چاپ جدید
ـ جلال جهانگیرزاده
ـ نام کتاب: زندگینامه سیاسی دکترمظفر بقایی
ـ نویسنده: حسین آبادیان
ـ انتشارات: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، بهار ۱۳۸۶
ـ ۷۸۷ صفحه
دکتر مظفر بقایی کرمانی یکی از مهمترین مردان سیاسی ایران است که بی‌توجهی به نقش وی در تحولات سیاسی دهه‌های بیست شمسی به بعد، باعث می‌شود فصل عمده‌ای از تاریخ معاصر کشور ناگفته بماند. به عبارت بهتر کمتر حادثه سیاسی اساسی در این مقطع از تاریخ کشور وجود دارد که رد پایی از دکتربقایی چه به‌طور مستقیم و یا غیر مستقیم در آن وجود نداشته باشد، پس پرداختن به زندگی سیاسی وی اهمیتی در خور توجه دارد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی «مکتب تاریخ‌نگاری» طرفداران وی رواجی در خور تأمل یافت و این مکتب طیف وسیعی از مخاطبان را در برگرفت، از دانشکده افسری گرفته تا دانشگاه‌های ایران؛ از ناشران طرفدار بقایی گرفته تا برخی نهادها و مؤسسات که به نحوی از انحاء از بودجه‌های عمومی کشور تغذیه می‌شدند، همه به‌گونه‌ای آگاهانه یا ناآگاهانه مروج این مکتب تاریخ‌نگاری بودند. هنوز هم کتاب «تاریخ سیاسی معاصر ایران» نوشته جلال‌الدین مدنی و کتاب‌های مشابه، منبع درسی است برای دروسی مثل ریشه‌های انقلاب اسلامی در دانشگاه‌های کشور، نیز منبعی است امتحانی برای کسانی‌که می‌خواهند درس مزبور را برای جوانان این مرز و بوم ارائه دهند؛ کتابی که بخش اعظم آن وارونه نویسی تاریخ است و مضمون اصلی آن طعن مصدق و مدح بقایی؛ یعنی همان مردی که نه‌تنها کوچکترین قدمی برای آزادی و عدالت اجتماعی برنداشت، بلکه خود از موانع استقرار آزادی و عدالت در فرازهای مختلف تاریخ کشور به‌شمار می‌رفت. «بقایی‌نامه‌ها» در مقطعی از تاریخ ایران بازار گرمی یافتند، به ویژه زمانی که دفاع از نهضت ملی‌شدن نفت جسارت می‌طلبید و نوشتن حقایق تاریخی جرأت می‌خواست.
بدون تردید در چنین فضایی انتشار کتاب «زندگینامه سیاسی دکتر مظفر بقایی» گامی اساسی در شناخت ابعادی از حقایق ناگفته تاریخ معاصر کشور به‌شمار می‌رفت. هرچند بدیهی است در این کتاب هم بسیاری حقایق ناگفته مانده است. با این وصف روشن است که گفتن بخشی از حقایق بر وارونه‌نویسی تاریخ و باژگونه نشان‌دادن واقعیات این مرز و بوم ارجحیت دارد. البته آن ریاکاری ضمن اینکه مصرف داخلی دارد دارای مصرف خارجی هم است، ریشه پابرجایی هم در نحوه ارائه اسناد توسط انگلیسی‌ها دارد، اسناد انگلیس در اداره اسناد عمومی این کشور موسوم به Public Record Office به‌گونه‌ای ردیف شده‌اند که رجال بزرگ این کشور از میرزا عیسی‌خان قائم‌مقام فراهانی گرفته تا امیرکبیر و مصدق را سیاستمدارانی منفی‌باف و ناآشنا به معادلات جهانی و از این بالاتر جویای نام و نان بنمایانند و کسانی مثل میرزا ابوالحسن شیرازی که قراردادهای گلستان و ترکمانچای را به گردن ملت ایران انداخت و مادام‌العمر مواجب بگیر کمپانی هند شرقی بود، یا میرزا آقاخان نوری را که در دوره صدارت او قرارداد پاریس که منجر به جدایی افغانستان از ایران شد؛ سیاستمدارانی وطن‌دوست به‌شمار آورند. در دوره متأخر هم دهه‌هاست که تلاش می‌شود کسانی مثل بقایی را که عمری در تحکیم رژیم دیکتاتوری شاه کوشید؛ رجلی بنمایانند که برای «راستی و آزادی» مبارزه می کرد و بالعکس کسانی مثل مصدق را دیکتاتور معرفی کنند. نگاهی کوتاه به انواع و اقسام بقایی‌نامه‌ها به خودی خود گویاست. بازتاب تلاش‌های انگلیسی‌ها برای مشوه‌نمودن چهره‌هایی مثل امیرکبیر و میرزا عیسی‌خان قائم مقام فراهانی و فرزندش میرزا ابوالقاسم خان بر اساس اسنادی که کاملاً آگاهانه ردیف شده‌اند، از لابلای سطور کتابهایی مثل قبله عالم و یا یادداشت‌های سِر جان کمبل آخرین نماینده انگلیس در دربار فتحعلیشاه که اتفاقاً این کتاب اخیر توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است؛ خودبه خود گویاست.
□□□
چاپ جدید کتاب زندگینامه سیاسی دکتر مظفر بقایی، دارای ویژگی‌هایی است که آن را از چاپ نخست متمایز می‌کند: نخست اینکه یک پیشگفتار، مقدمه‌ای علمی، بخش نتیجه‌گیری، روزشمار و فهرست منابع و مآخذ به کتاب افزوده شده، همچنین فصول ششم و هفدهم کاملاً تازگی دارند. فصل ششم مربوط است به تحولات ایران در دوره نخست‌وزیری قوام‌السلطنه تا رزم‌آرا؛ افزودن این بخش به این دلیل اهمیت دارد که کلیدی است برای فهم رفتارهای بقایی در برابر این دو و به ویژه احمد قوام. مطالب بخش ششم همه مبتنی است بر اسنادی که در آمریکا آزاد شده و در اختیار محققین قرار می‌گیرند، نفس ارجاع به اسناد امریکا فی‌نفسه مهم است، زیرا به‌طور سنتی مورخان و تحلیلگران ایران به اسناد انگلیس ارجاع می‌دهند که بالاتر در مورد آن سخن گفتیم؛ پس عمدتاً از منظر نگاه انگلیسی‌ها تحولات ایران را ارزیابی می‌کنند، حال آنکه ضرورت دارد نگاه‌های معارض هم به بحث گذاشته شوند. مطالب بخش هفدهم هم استراتژی مهار انقلاب توسط بقایی را به تصویر می‌کشد که برای فهم حوادث منجر به پیروزی انقلاب و تحولات بعدی راهگشاست.
بحث کتاب از جناح‌بندی‌های سیاسی عصر مشروطه آغاز می‌شود، به دو دلیل: نخست اینکه پدر بقایی از فعالان مشروطه به‌شمار می‌رفت و بقایای رجال دوره مشروطه نقشی مهم در زندگی بقایی ایفا کردند و دوم اینکه بحث افراط‌گرایی دوره مشروطه با تندروی‌های دوره ملی‌شدن نفت مشابهت فراوان دارد. از همه مهمتر اینکه سه چهره عصر مشروطه یعنی مورخ‌الدوله سپهر، میرزا کریم‌خان رشتی و سیدضیاءالدین طباطبایی به نحوی از انحاء در حیات سیاسی بقایی مؤثر بوده‌اند. این سه نفر همه از مشاوران نزدیک شاه بودند و همه جزو چهره‌های مرموز تاریخ معاصر ایران. از این بالاتر نویسنده کتاب در چاپ جدید اشاره کرده است که بهرام شاهرخ نقشی مهم در حیات سیاسی بقائی داشته، شاهرخ نیز از عوامل سرویس اطلاعاتی بریتانیا بود که در سال‌های جنگ دوم جهانی در اداره تبلیغات نخست‌وزیری و رادیو تهران کار می‌کرد. از دیگر نکات این کتاب اشاره به اختلافات درونی ارتش است. نویسنده با اتکا بر اسناد و منابع معتبر نشان داده در ارتش گروهی طرفدار رزم‌آرا بودند و گروهی دیگر از حامیان سرلشکر حسن ارفع به‌شمار می‌رفتند. این اختلافات به درون رکن دو یا بخش اطلاعات و ضداطلاعات ارتش هم کشیده شده بود. نویسنده نشان داده است که به واقع افسران طرفدار بقایی همان گروه طرفدار ارفع یا جناح وابسته به دربار بودند. این گروه از سویی با ارنست پرون دوست صمیمی و سوئیسی شاه و از سوی دیگر با گروه‌های لمپن و صفی از روزنامه‌نگاران، نمایندگان مجلس و اصناف و از این بالاتر شاپور ریپورتر و لمبتون و رابین زینر افسران اطلاعاتی بریتانیا مرتبط بودند. به واقع بازوی اجرایی حزب زحمتکشان که بعدها تأسیس شد این گروه بودند. اهمیت موضوع در این است که در دوره ملی‌شدن نفت، بقایی یک سازمان نظامی را هم هدایت می‌کرد که این سازمان نقشی مؤثر در کودتای بیست‌وهشتم مرداد داشت؛ اعضای این سازمان به واقع همان افسران تیم ارفع بودند. دیگر اینکه این گروه با بخشی از سفارت امریکا که معتقد به براندازی مصدق بودند همکاری نزدیک داشت. به واقع نویسنده این کتاب برای نخستین‌بار از دوگانگی درون سفارت امریکا بحث کرده است، در یک‌سو طیف هندرسون قرار داشت که در ابتدا معتقد به برقراری نوعی رابطه سازنده با مصدق بود و در سوی دیگر طیف، روی ملبورن دبیر سیاسی سفارت امریکا قابل بحث است که با گروه‌های لمپن، روزنامه‌نگاران مخالف مصدق و احزابی مثل زحمتکشان ارتباط داشت؛ به‌طور مشخص دکتر عیسی سپهبدی با این عده همکاری می‌کرد و می‌دانیم وی عقل منفصل بقایی بود و حتی بیانیه‌های او را سپهبدی می‌نوشت. این مطالب همه در چاپ جدید کتاب منعکس شده‌اند. حتی نویسنده تصویری دیگر از کودتای بیست‌وهشتم مرداد ارائه می‌کند. او بر این باور است که راجر گوئیران مسئول پایگاه سیا در تهران با کودتا مخالف بود و به همین دلیل احضار شد. به‌جای او در دوره آیزنهاور فردی را فرستادند که پیشتر در دوره جنگ دوم جهانی در آذربایجان ایران فعالیت کرده بود. این فرد جوزف کارل گودوین نام داشت. نکته مهم این است که همان زمان رابین زینر ایران‌شناس برجسته دانشگاه آکسفورد و مأمور سازمان نظامی اطلاعاتی خارجی انگلستان(MI-۶) در آذربایجان عملیات ضدجاسوسی علیه شوروی را هدایت می‌‌کرد؛ مردی که در طراحی نقشه براندازی مصدق همراه با شاپور ریپورتر و خانم لمبتون نقشی بسیار مؤثر داشت.
نکته جالب‌تر چاپ جدید کتاب، تقسیم‌بندی‌ای است که نویسنده از رویکردهای عمده در باب ملی شدن نفت ارائه داده. به گمان نویسنده حداقل دو رویکرد مهم در بحث ملی‌شدن نفت وجود داشت: عده‌ای برای احقاق حقوق ملت ایران با واگذاری هرگونه امتیاز جدید به بیگانه مخالف بودند که در رأس اینان مصدق قرار داشت و عده‌ای که حداکثر انتظارشان از ملی‌شدن نفت، تشکیل نوعی کنسرسیوم و شکستن انحصار نفتی شرکت نفت انگلیس و ایران بود. در این کتاب آمده است که طبق مستندات فراوان، بقایی از همان ابتدا با مصدق میانه‌ای نداشت اما جرأت علنی‌کردن نظرات خویش را در خود نمی‌دید و یا شرایط را مهیا نمی‌دانست. تحلیل نوع رویکرد در مورد ملی‌شدن نفت، خواننده را قادر می‌سازد تا تصویری واقع‌گرایانه از موازنه نیروها در جبهه‌ملی به‌دست آورد. خواننده متوجه می‌شود بین کسانی مثل شخص مصدق، مهندس حسیبی، دکتر علی شایگان و دکتر محمود نریمان از یک‌سو و کسانی مثل بقایی، حائری‌زاده، خلعتبری، احمد ملکی، شمس قنات‌آبادی و عده‌ای دیگر تفاوت از زمین تا آسمان بوده است، اتفاقاً در چاپ جدید کتاب به این نکته اشاره شده که بدیهی است تضادهای درونی جبهه، روزی باید به‌گونه‌ای حل می‌شد. این مقوله از طریق صف‌بندی آشکار له و علیه مصدق صورت گرفت؛ به عبارت بهتر جناح‌بندی‌های درونی جبهه‌ملی بازتابی بود از نوع رویکرد آنان به بحث ملی شدن نفت.
بحث دیگر چاپ جدید کتاب مربوط است به قتل احمد دهقان مدیر تهران مصور. نویسنده انگیزه‌های قتل را کالبد شکافی کرده و غرض بقایی از انداختن این قتل به گردن رزم‌آرا را واکاویده است. از سوی دیگر نویسنده در بحث اسناد خانه سدان بی اعتمادی مصدق به اسناد مکشوفه و احساس وجود دسیسه ای پشت این ماجرا توسط بقایی را برملا ساخته است. به واقع بقایی به استناد همین اسناد شروع به نفاق‌افکنی در صفوف نهضت ملی نفت کرد و تلاش نمود عده‌ای را جیره و مواجب‌بگیر شرکت نفت وانمود سازد. دیگر اینکه نویسنده استدلال کرده بیانیه مشهور بقایی که منجر به حادثه سی تیر شد توسط مورخ‌الدوله سپهر، چهره مهم و ناشناخته تاریخ معاصر ایران نوشته شد تا قوام را براندازد و سیاستمدار سالخورده هم به‌سادگی بازی خورد. مهمتر اینکه بیانیه بعد از ملاقات سپهبدی قائم مقام حزب زحمتکشان با قوام نوشته و منتشر شد، یعنی زمانی‌که دار و دسته بقایی نتوانستند از قوام امتیازی بگیرند.
بحث قانون امنیت اجتماعی مصدق و انگیزه‌های بقایی از مخالفت با آن و نیز جزییات دیگری از قتل سرتیپ محمود افشارطوس از دیگر نکات چاپ جدید کتاب است. در همین ارتباط مطالبی در مورد پاکت‌های منسوب به بقایی که در صندوق کارپردازی مجلس نگهداری می‌شود، آورده شده است. می‌دانیم که چندی پیش در این باب هیاهوهای فراوانی صورت گرفت و کسانی مدعی شدند این اسناد مباحث جدیدی در تاریخ معاصر ایران می‌گشاید که معلوم شد عملاً چیزی وجود نداشته است. در چاپ جدید کتاب زندگینامه سیاسی بقایی، نویسنده بر اساس مطالب مطبوعات آن زمان نشان داده این ادعا که اسنادی علیه مصدق وجود دارد و در موعد مقتضی منتشر خواهد شد، کار خود بقایی بوده برای رهایی از دستگیری به اتهام مشارکت در قتل افشارطوس و هیچ واقعیت خارجی ندارد.
نکته بسیار مهم این است که برخی مطالب این کتاب مؤید دیدگاه‌هایی است که پیشتر مارک گازیوروسکی بر اساس اسناد محرمانه امریکا منتشر کرده، طبق این اسناد دو نفر به نام‌های فرخ کیوانی و علی جلالی به‌عنوان مأموران سیا نقش هدایت عملیات سیاه علیه مصدق را بر عهده داشته اند. در چاپ جدید کتاب اسنادی ارائه شده که نشان می‌دهد فرخ کیوانی به واقع از نزدیکان حزب زحمتکشان بوده و با شبکه نظامی بقایی هم در ارتباط است. کیوانی از سویی با افسران ضداطلاعات ارتش و از سویی با بقایی و از سوی دیگر با سیا مرتبط بود. این کشف بسیار مهمی است که می‌تواند زوایای ناگفته دیگری از تاریخ معاصر ایران را تفسیر کند و توضیح دهد. نویسنده در این ارتباط بین کیوانی و فرد دیگری به نام کیوان تمایز قائل شده و نشان داده که امیر کیوان برای(MI-۶) کار می‌کرد، حال آنکه کیوانی برای سیا فعالیت می‌نمود. بالاخره اینکه نویسنده در فصول مربوط به نحوه برخورد بقایی با انقلاب، به بیانیه‌های حزب در سال‌های ۱۳۵۷-۱۳۵۶ ارجاع داده و نکاتی را بیان داشته است؛ به ویژه در این باره که چرا بقایی به هنگام نخست‌وزیری بختیار به ناگاه تغییر چهره داد و تلاش کرد خود را انقلابی دو آتشه بنمایاند؟ غیر از این نکات، موارد فراوان دیگری هم در چاپ جدید کتاب افزوده شده که نقش مافیای سیاسی ـ اقتصادی در تاریخ معاصر ایران را به تصویر می‌کشد. از قرائن این‌گونه برمی‌آید که فهرست اعلام کتاب نیز کامل‌تر شده است، لیکن تصاویر کتاب از کیفیت مطلوب برخوردار نیست؛ اما ذکر یک نکته ضروری است و آن اینکه برای نخستین‌بار تصویری از حسین خطیبی رابط سازمان نظامی حزب زحمتکشان با بقایی و طراح قتل افشارطوس تهیه شده که در نوع خود جالب است. اهمیت موضوع در این است که با اینکه حسین خطیبی مردی است بسیار مهم، اما حتی در همان زمان ملی شدن صنعت نفت و در ارتباط با قتل افشارطوس عکسی از او در مطبوعات منتشر نشد و همین خود مبین جایگاه رفیع اطلاعاتی اوست. نیز نویسنده عکسی از عیسی سپهبدی، این چهره تعیین‌کننده در حیات سیاسی بقایی را در دادگاه لاهه شناسایی کرده است. این کتاب گرچه تاکنون کامل‌ترین زندگینامه سیاسی بقایی بر اساس اسناد به‌شمار می‌‌رود، لیکن بدیهی است که هنوز باید کار زیادی در مورد زندگی و طرز تفکر او انجام پذیرد تا ابعاد تاریخ معاصر ایران بیش از پیش کاویده شود.


منبع : ماهنامه چشم انداز ایران

مطالب مرتبط

مصدق کار کودتاچی ها را راحت‌تر کرد!


مصدق کار کودتاچی ها را راحت‌تر کرد!
رحیم نیکبخت، درگفت وگویی که به مناسبت سالگرد کودتای ۲۸ مرداد با خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، انجام داد، در تعریف کودتا آن را کلمه‌ای لاتینی به معنای ناگهانی و یکباره حرکت کردن دانست و اظهار داشت:« در علم سیاست نیز گودتا به حرکتی اطلاق می شود که با قوای نظامی بر علیه دولت قانونی کشور انجام می‌شود و آن دولت را سرنگون می کند، ممکن است برخی کودتاها اقتصادی یا فرهنگی باشد، اما کودتای ۲۸ مرداد همان حرکت نظامی و فیزیکی بود که برای براندازی دولت دکتر مصدق صورت گرفت.»
وی با تاکید بر اینکه کودتاها به نظام سیاسی، رشد و آگاهی مردم از مسایل سیاسی بستگی دارند، افزو:« در دوران مشروطه کودتای محمدعلی شاه به وقوع پیوست که در آن شاه علیه مجلس وارد اقدام می شود و کودتای دیگر کودتای سیاه است که رضا خان در پی آن به قدرت می رسد، کودتای سوم کودتای ۲۸ مرداد است که علیه دولت دکتر مصدق شکل می گیرد و تا حدودی به پیروزی می رسد.»
وی تصریح کرد:« البته در مقام مقایسه باید گفت کودتاها اغلب در کشورهایی صورت گرفته که یا نظام سیاسی آن متناسب با خواست قدرت های خارجی نبوده و یا در آن کشورها با انقلابی قدرت به دست مردم افتاده، بنابراین قدرت‌های سلطه گر با ترفندهایی آن حرکت و انقلاب را بر مخالف منافع خودشان تشخیص دادند و آنها را سرکوب کردند و یا به تحریک ارتش وشبه نظامیان سعی کردند، حکومت قانونی را براندازند و حکومت وابسته به خودشان را سر کارآورند.»
نیکبخت در ادامه خاطرنشان کرد: «البته بعضی از افراد معتقدند که کودتای ۲۸ مرداد کودتا نبوده است و حرکت قانونی بوده است، چرا که به هر حال شاه به تعبیر امروزی شاید نامشروع جلوه کند، اما در آن زمان به عنوان پادشاه قانونی کشور حضور داشته و طبق اختیارات قانونی خود دکتر مصدق را عزل و فضل الله زاهدی را نصب کرده است، این تحلیل به لحاظ تعاریف و فرمول های موجود شاید درست باشد، اما از منظر دیگر و برانداختن حرکتی که در راستای ملی کردن نفت مهم ترین سرمایه این کشور بوده است، نمی تواند قابل قبول باشد.»
وی با بیان این که در پیروزی کودتای ۲۸ مرداد می توان دو دسته از عوامل را بر شمرد ، یادآور شد:« نمی توان دکتر مصدق را عامل کودتا علیه خود دانست، اما اقداماتی که وی انجام می دهد چه در مجلس و چه خارج از آن پیروزی کودتا چی ها را راحت‌تر و سهل تر می کند، با اقدامات او کودتاچی ها با کمترین هزینه موفق می شوند دولت او را براندازند .»
وی افزود:« از جمله علل مهم پیروزی کودتای ۲۸ مرداد که به دکتر مصدق بر می گردد این است که بعد از واقعه‌ی ۳۰ تیر و روی کار آمدن دوباره‌ی مصدق، وی دکتر مصدق قبلی نیست، درخواست‌های را ارایه می دهد که قانونی نیست.در این دوره مصدق لایحه‌ی اختیارات را مطرح کرد که اختلاف بین نیروهای ملی از اینجا به بعد شروع می شود و هر چه جلوتر می رود گسترده تر می شود، حتی گروه‌ها و شخصیت های ملی مذهبی که از تبریز به تهران می آیند از دکتر مصدق و کاشانی وقت می گیرند و می گویند این اختلافاتی که پیش آمده است، باعث شکست نهضت می شود، آیت الله کاشانی نیز می گوید که شما از طرف من وکیل هستید که بروید ببینید دکتر مصدق چه می گوید هر چه شما گفتید من همان گونه عمل می کنم، این نمایندگان نزد دکتر مصدق می روند و وی ابتدا قبول می کند، اما بعد از این که دکتر فاطمی را در جریان می گذارد، همه‌ی این مذاکرات بی نتیجه باقی می ماند.»
وی اضافه کرد:« از طرفی در آن ایام به منزل آیت الله کاشانی حمله می شود که در منابع تاریخی چندان به آن پرداخته نمی شود، اما اسناد منتشر شده‌ همه نشان می دهد، دستور حمله به منزل آیت الله کاشانی در نامه‌ای نوشته شده است که سر برگ نخست وزیری را دارد که یا با اطلاع دکتر مصدق بوده است یا اگر بدون اطلاع وی بوده، بستر و فضا در آن روزها به صورتی بوده است که برای کسانی که حمله کردند، فضا فراهم باشد.»
این کارشناس مرکز اسناد انقلاب اسلامی در ادامه به طرح رفراندوم مبنی بر انحلال مجلس از سوی مصدق اشاره کرد و گفت:« دکتر مصدق مدعی بود که اغلب نمایندگان مجلس به شاه وابسته هستند و مجلس باید منحل شود. از آن طرف آیت الله کاشانی و دیگران معتقد بودند که مصدق با اتکا به همین مجلس و نمایندگان به نخست وزیری رسیده است، اگر پایه‌های مشروعیت خود را خود زیر سوال ببرد، خیلی راحت می توانند او را سرنگون کنند . تلاشی که دکتر مصدق در این عرصه انجام داد، بسیار فضا را برای موفقیت کودتاچی ها مهیار کرد.»
این پژوهشگر تاریخ ادامه داد:« یکی از نکات جالبی که پس از ۳۰ تیر در اختلافات مصدق و کاشانی قابل توجه است، نامه ای است که آیت الله کاشانی نوشته است، وی در این نامه می گوید که آقای دکتر مصدق ما تو را می شناسیم، آدم خوبی هستی، ملی گرایی و به ایران علاقه داری، اما اقدامات غیرقانونی که انجام می دهی چه بسا بعد از تو مستمسکی باشد برای رویه‌ی غیرقانونی کسانی دیگر و سنگ بنایی گذاشته شود برای نقض قانون اساسی.»
وی ادامه داد:« از طرفی دیگر دکتر مصدق نیروهای مذهبی را تحت فشار قرار داده بود، روزنامه‌هایی که به دکتر مصدق و جبهه ملی منتسب بودند، به شدت آیت الله کاشانی رامورد اهانت هایی زشت و رکیک قرار می دادند، از طرفی هم حزب توده آزادانه فعال بود.حتی زندانیان حزب توده در دوره‌ی دکتر مصدق آزاد می شوند، حزب توده کمونیست را تبلیغ می کرد و حتی بقایای فرقه دموکرات آذربایجان که بعد از ۲۱ آذر سال ۲۵ فرار کرده بودند، در این مقطع شروع به سازمان دهی مجدد خود می کنند و روزنامه منتشر و اعلامیه صادر می کنند.»
نیکبخت همچنین خاطرنشان کرد:« در آن مقطع زمانی حزب توده ضمن این که حافظ منافع شوروی در ایران بود، تبلیغات ضد مذهبی گسترده‌ای را انجام می‌داد و جوسازی و دروغ پراکنی گسترده‌ای می‌کرد که باعث شد مراجع نسبت به دکتر مصدق بدبین شوند و این هم در پیروزی کودتا بسیار موثر بود، البته عوامل دربار هم در دامن زدن به این فعالیت ها بی نقش نبودند، اما نباید نادیده گرفت که چرا دولت دکتر مصدق این امکانات را برای فعالیت آزادانه حزب توده فراهم آورد.»
وی تاکید کرد:« نباید از مصدق توقع شخصیت مبارز مجاهد و ضد درباری را هم داشته باشیم؛ چرا که او اصالتا جزو قاجار هاست و اشراف زاده است و دوست داشت به عنوان قهرمان همواره از او یاد شود و در مواردی که اتفاق می‌افتاد وی بسیار سریع استعفای خود را تقدیم می‌کرد، او شخصی نبود که جدی باشد و در این عرصه مبارز سرسختی محسوب شود.»
وی همچنین گفت:« در آستانه‌ی ۲۸ مرداد اغلب نیروهای ملی مذهبی از اطراف مصدق پراکنده شدند، تمام نیروهایی داخلی هم از مصدق ناراضی بودند، مجلس هم در حال انحلال بود و کارایی نداشت، بر این اساس در این فضا کودتا بسیار راحت به نتیجه رسید.»
نیکبخت در ادامه به کودتایی که سه روز قبل از کودتای ۲۸ مرداد شکل گرفت و با ناکامی کودتاچیان مواجه شد، اشاره کرد و و افزود: « کودتای اولیه در ۲۵ مرداد شکل گرفت که سرهنگ نصیری که بعدا رییس ساواک شد، حکم عزل مصدق را می برد، اما بازداشت می شود .زمانیکه این کودتا با شکست مواجه شد، تعدادی از مسوولین کودتا دستگیر شدند، بازپرس پرونده ‌ی کودتای ۲۵ مرداد شخصی به نام سرگرد اسماعیل علمیه بود که خاطرات ایشان بعد از کودتای ۲۸ مرداد باقی مانده است. در اسامی دستگیر شدگان کودتای ۲۵ مرداد جالب این است که اسامی ارنست پرون، سرهنگ نصیری، آزموده و افراد دیگر وجود داشته است. ارنست پرون از شخصیت‌های وابسته به انگلیس و عامل مستقیم آنها بود.»
وی ادامه داد:«با شکست کودتای ۲۵ مرداد شاه فرار کرد که با متواری شدن او علی رغم این که انتظار بود نیروهای دکتر مصدق به وضعیت آشفته سیاسی سروسامان دهند، عملا هیچ کاری را انجام ندادند، حتی با تقاضای راه پیمایی موافقت نکردند و با حرکت تعدادی از اراذل و اوباش از جنوب شهر به سمت مقر نخست وزیری و مراکز مهم به راحتی و سهولت کودتای ۲۸ مرداد به پیروزی رسید.»
این کارشناس مرکز اسناد انقلاب اسلامی همچنین تصریح کرد:« نباید فراموش کنیم هر کس که مخالف مصدق بود لزوما طرفدار شاه نیست، تا ۳۰ تیر آیت الله کاشانی و مصدق همراه و همگام هستند، اما پس از ۳۰ تیر مصدق به راحتی در مقابل عوام عقب نشینی می کند و با تلاش آیت الله کاشانی است که مردم به صحنه کشیده می شوند و با تظاهرات خونین، شاه دوباره مصدق را به عنوان نخست وزیر اعلام می کند. پس از ۳۰ تیر رفتار و عملکرد دکتر مصدق نسبت به نهضت ملی و آیت الله کاشانی عوض می شود و شروع به طرح مباحثی می کند که با توجه به زمان و موقعیت باعث رنجش و دلخوری می شود. البته در اطراف آیت الله کاشانی چهره های مشکوکی وجود داشتند که در برآشفتن کاشانی موثر بودند، اما امکانات واختیارات اغلب در دست دولت بود و مصدق حتی باعث رنجیده خاطر شدن دوستان مبارز پیشین خود شد.»
نیکبخت درادامه به تحلیل کودتای ۲۸ مرداد پرداخت و افزود:« به جای این که در این وقایع به دنبال مجرم بگردیم، باید به دنبال عبرت آموزی از آن باشیم؛ چرا که اگر بخواهیم اختلافات را دامن بزنیم، به دنبال همان راه و روش آنها رفته‌ایم، که بر مبنای آن بر اثر دامن زدن به اختلافات، انگلیسی ها ؟،آمریکایی ها و عوامل شوروی آتش را بر افروخته تر کردند.»
وی تصریح کرد:« نباید هویت ایرانی خود را فراموش کنیم، بخشی از آن ایرانیت و عرق ایرانی است و بخش دیگر هویت مذهبی ماست، در طول تاریخ تا زمانی که این دو هویت با هم همراه هستند، موفقیت حاصل شده است.»
نیکبخت تاکید کرد:« در روزهای منتهی به ۲۸مرداد با مسایلی که اتفاق افتاد عملا آیت الله کاشانی قدرتی نداشت و بیشتر در معرض تعرض و تهاجم بود، هم از سوی اطرافیان دکتر مصدق و هم جریان های حزب توده که به شدت فحاشی می کردند، کاشانی حتی دیگر نمی توانست مخالفت خود را با دکتر مصدق ابراز کند.»
وی درتحلیل علل شکست کودتای ۲۵ مرداد نیز گفت:« در کودتای ۲۵ مرداد نصیری حکم عزل دکتر مصدق را به منزل دکتر مصدق می برد که در آنجا توسط مامورین بازداشت می شود و بلافاصله عواملی که باید کودتا را ادامه می دادند ،توقف می کنند و شاه ناچار می شود از ایران خارج شود و حدود ۲۱ نفر از عوامل کودتا دستگیر می شوند،اما در فاصله‌ی یکی دو روزه این کودتای نافرجام با کودتای ۲۸ مرداد نهضت ملی که در دکتر مصدق خودر ا متجلی می دید، به دنبال این نرفت که مردم را به صحنه بکشاند و از مردم استمداد بطلبد، جای سوال است که چرا دکتر مصدق در آن مقطع از مردم نخواست که از حکومتش حمایت کنند، با توجه به این که رادیو در اختیار دولت بود و این از سوالاتی است که تاکنون طرفداران دولت مصدق به آن پاسخ روشنی نداده‌اند.»
وی افزود:« دکتر مصدق می خواست به عنوان قهرمان باقی بماند و به صورت اسطوره در آید به همین جهت می بینیم که نمی خواست چندان مقاومت کند، تشخیص او این است که خواه ناخواه دولت او سرنگون خواهد شد .چه بسا جوری حرکت کند که بعد از سقوط دچار مشکل و مساله ای نشود.»
این محقق با بیان اینکه مردم علیه دولت مصدق اقدامی انجام ندادند، تصریح کرد: «آنها با حمایت نکردن از دکتر مصدق و خالی کردن صحنه باعث پیروزی کودتا شدند. کسانی که به منزل دکتر مصدق حمله کردند اراذل و اوباش سازماندهی شده ای بود که توسط سیا و شبکه‌ی اطلاعاتی و امنیتی انگلیس سازماندهی شده بودند. البته تصاویری که از حمله به منزل مصدق وجود دارد، خیل جمعیت را نشان نمی دهد، دسته‌ای است که حدود ۳۰۰ یا ۴۰۰ نفر است، اما چون حمایت مردمی از دکتر مصدق وجود ندارد، آنها موفق می شوند به خانه مصدق حمله کنند.»
ویهمچنین در توضیح علل عدم انتشار اسناد کودتای ۲۸ مرداد از سوی آمریکا بعد از بیش از گذشت ۵۰ سال از این کودتا، خاطرنشان کرد:« صدسال است که از انقلاب مشروطیت ایران می گذرد، اما انگلیسی ها هنوز هم اسناد خود را از طبقه بندی محرمانه خارج نکرده‌اند که محققین بتوانند از آنها استفاده کنند یا اگر امکان استفاده است برای افراد و شخصیت های خاصی است که برای منافع انگلیس کار می کنند البته برخی از اسناد را آمریکایی ها چند سال پیش منتشر کردند، اما نه همه‌ی آنها را حتی جای بعضی از اسامی که با آنها ارتباط داشتند وتبانی کرده بودند ، خالی گذاشته شده بود. چه بسا اقدامات و رایزنی های آنها باعث به خطر افتادن حتی منافع کنونی آنها شود.»
وی اضافه کرد:«علی رغم طی شدن زمان، عدم ارایه آرشیوها از سوی آنها طبیعی است، در هر صورت آنها دخالت نامشروع درکشوری دیگر کرده‌اند و حاکمیت ملی کشوری را مورد تعرض قرار داده اند،‌هر چه قدر بین نیروهای ملی و مذهبی اختلاف وجود داشته باشد، باز هم ازقبح دخالت بیگانگان نمی کاهد به همین دلیل است که آنها اسناد را منتشر نمی کنند و فکر هم نمی کنم این اسناد به زودی منتشر شود.»
وی در پایان با بیان این که بلوک شرق و غرب در کودتای ۲۸ مرداد نقش آفرینی کردند، تصریح کرد: «پس از جنگ جهانی دوم بتدریج پای انگلیسی ها در ایران سست می شود و موقعیت آمریکایی ها تقویت می شود آمریکایی ها با کودتای ۲۸ مرداد منافع اقتصادی ایران را به دست گرفتند، همراهی شوروی ها با کودتای ۲۸ مرداد در فعالیت های حزب توده کاملا مشهود است که البته زمینه‌هایی هم توسط دکتر مصدق فراهم شده بود که آنها هم توانستند از دخالت خودنتیجه بگیرند.»

وبگردی
افشای راز یک ازدواج عجیب!
افشای راز یک ازدواج عجیب! - دو سال بعد، اخبار رابطه عاشقانه همسرش با یک نوجوان، مانند یک سیلی بر صورت اوزیر بود. بویژه آنکه، دخترشان لورنس، همکلاسی ماکرون بود.
تصاویر: ضرب و شتم چند روحانی توسط جوانی در قم
تصاویر: ضرب و شتم چند روحانی توسط جوانی در قم - یک جوان در حوالی چهارراه بیمارستان قم به چند روحانی حمله کرد و دو تن از آنها را زخمی کرد به گفته شاهدان ضارب یک خودرو را نیز به آتش کشید و متواری شد.
فیلم دیدنی از لحظه دستگیری باند سارقان مسلح/ شلیک پلیس به سمت سارقان
فیلم دیدنی از لحظه دستگیری باند سارقان مسلح/ شلیک پلیس به سمت سارقان - باند چهار نفره سارقان مسلح که قصد داشتند امروز از یک طلافروشی در یافت‌آباد سرقت کنند، ساعت 10 صبح امروز در یک عملیات غافلگیرانه توسط ماموران پلیس دستگیر شدند.
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان - رئیس سازمان انتقال خون و مسئول سابق امور کارکنان شرکت پالایش و پژوهش خون با حضور مقابل دوربین فارس از برخی تخلفات در زمینه پلاسمای خون پرده برداشتند.
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد!
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد! - محسن افشانی بازیگر سینما و تلویزیون از جدیدترین عکس حاشیه ای خود با مادر زنش رونمایی کرد.
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند - یکی از موارد پیش‌آمده در این اعتراضات آتش‌زدن پرچم کشور بود که واکنش و تاسف بسیاری را برانگیخت؛ به طوری که مقام رهبری نیز به آن اشاره کردند. در آخرین واکنش‌ها...
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها