شنبه ۵ خرداد ۱۳۹۷ / Saturday, 26 May, 2018

زندگینامه سیاسی دکتر بقایی


زندگینامه سیاسی دکتر بقایی
ـ نکاتی پیرامون چاپ جدید
ـ جلال جهانگیرزاده
ـ نام کتاب: زندگینامه سیاسی دکترمظفر بقایی
ـ نویسنده: حسین آبادیان
ـ انتشارات: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، بهار ۱۳۸۶
ـ ۷۸۷ صفحه
دکتر مظفر بقایی کرمانی یکی از مهمترین مردان سیاسی ایران است که بی‌توجهی به نقش وی در تحولات سیاسی دهه‌های بیست شمسی به بعد، باعث می‌شود فصل عمده‌ای از تاریخ معاصر کشور ناگفته بماند. به عبارت بهتر کمتر حادثه سیاسی اساسی در این مقطع از تاریخ کشور وجود دارد که رد پایی از دکتربقایی چه به‌طور مستقیم و یا غیر مستقیم در آن وجود نداشته باشد، پس پرداختن به زندگی سیاسی وی اهمیتی در خور توجه دارد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی «مکتب تاریخ‌نگاری» طرفداران وی رواجی در خور تأمل یافت و این مکتب طیف وسیعی از مخاطبان را در برگرفت، از دانشکده افسری گرفته تا دانشگاه‌های ایران؛ از ناشران طرفدار بقایی گرفته تا برخی نهادها و مؤسسات که به نحوی از انحاء از بودجه‌های عمومی کشور تغذیه می‌شدند، همه به‌گونه‌ای آگاهانه یا ناآگاهانه مروج این مکتب تاریخ‌نگاری بودند. هنوز هم کتاب «تاریخ سیاسی معاصر ایران» نوشته جلال‌الدین مدنی و کتاب‌های مشابه، منبع درسی است برای دروسی مثل ریشه‌های انقلاب اسلامی در دانشگاه‌های کشور، نیز منبعی است امتحانی برای کسانی‌که می‌خواهند درس مزبور را برای جوانان این مرز و بوم ارائه دهند؛ کتابی که بخش اعظم آن وارونه نویسی تاریخ است و مضمون اصلی آن طعن مصدق و مدح بقایی؛ یعنی همان مردی که نه‌تنها کوچکترین قدمی برای آزادی و عدالت اجتماعی برنداشت، بلکه خود از موانع استقرار آزادی و عدالت در فرازهای مختلف تاریخ کشور به‌شمار می‌رفت. «بقایی‌نامه‌ها» در مقطعی از تاریخ ایران بازار گرمی یافتند، به ویژه زمانی که دفاع از نهضت ملی‌شدن نفت جسارت می‌طلبید و نوشتن حقایق تاریخی جرأت می‌خواست.
بدون تردید در چنین فضایی انتشار کتاب «زندگینامه سیاسی دکتر مظفر بقایی» گامی اساسی در شناخت ابعادی از حقایق ناگفته تاریخ معاصر کشور به‌شمار می‌رفت. هرچند بدیهی است در این کتاب هم بسیاری حقایق ناگفته مانده است. با این وصف روشن است که گفتن بخشی از حقایق بر وارونه‌نویسی تاریخ و باژگونه نشان‌دادن واقعیات این مرز و بوم ارجحیت دارد. البته آن ریاکاری ضمن اینکه مصرف داخلی دارد دارای مصرف خارجی هم است، ریشه پابرجایی هم در نحوه ارائه اسناد توسط انگلیسی‌ها دارد، اسناد انگلیس در اداره اسناد عمومی این کشور موسوم به Public Record Office به‌گونه‌ای ردیف شده‌اند که رجال بزرگ این کشور از میرزا عیسی‌خان قائم‌مقام فراهانی گرفته تا امیرکبیر و مصدق را سیاستمدارانی منفی‌باف و ناآشنا به معادلات جهانی و از این بالاتر جویای نام و نان بنمایانند و کسانی مثل میرزا ابوالحسن شیرازی که قراردادهای گلستان و ترکمانچای را به گردن ملت ایران انداخت و مادام‌العمر مواجب بگیر کمپانی هند شرقی بود، یا میرزا آقاخان نوری را که در دوره صدارت او قرارداد پاریس که منجر به جدایی افغانستان از ایران شد؛ سیاستمدارانی وطن‌دوست به‌شمار آورند. در دوره متأخر هم دهه‌هاست که تلاش می‌شود کسانی مثل بقایی را که عمری در تحکیم رژیم دیکتاتوری شاه کوشید؛ رجلی بنمایانند که برای «راستی و آزادی» مبارزه می کرد و بالعکس کسانی مثل مصدق را دیکتاتور معرفی کنند. نگاهی کوتاه به انواع و اقسام بقایی‌نامه‌ها به خودی خود گویاست. بازتاب تلاش‌های انگلیسی‌ها برای مشوه‌نمودن چهره‌هایی مثل امیرکبیر و میرزا عیسی‌خان قائم مقام فراهانی و فرزندش میرزا ابوالقاسم خان بر اساس اسنادی که کاملاً آگاهانه ردیف شده‌اند، از لابلای سطور کتابهایی مثل قبله عالم و یا یادداشت‌های سِر جان کمبل آخرین نماینده انگلیس در دربار فتحعلیشاه که اتفاقاً این کتاب اخیر توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است؛ خودبه خود گویاست.
□□□
چاپ جدید کتاب زندگینامه سیاسی دکتر مظفر بقایی، دارای ویژگی‌هایی است که آن را از چاپ نخست متمایز می‌کند: نخست اینکه یک پیشگفتار، مقدمه‌ای علمی، بخش نتیجه‌گیری، روزشمار و فهرست منابع و مآخذ به کتاب افزوده شده، همچنین فصول ششم و هفدهم کاملاً تازگی دارند. فصل ششم مربوط است به تحولات ایران در دوره نخست‌وزیری قوام‌السلطنه تا رزم‌آرا؛ افزودن این بخش به این دلیل اهمیت دارد که کلیدی است برای فهم رفتارهای بقایی در برابر این دو و به ویژه احمد قوام. مطالب بخش ششم همه مبتنی است بر اسنادی که در آمریکا آزاد شده و در اختیار محققین قرار می‌گیرند، نفس ارجاع به اسناد امریکا فی‌نفسه مهم است، زیرا به‌طور سنتی مورخان و تحلیلگران ایران به اسناد انگلیس ارجاع می‌دهند که بالاتر در مورد آن سخن گفتیم؛ پس عمدتاً از منظر نگاه انگلیسی‌ها تحولات ایران را ارزیابی می‌کنند، حال آنکه ضرورت دارد نگاه‌های معارض هم به بحث گذاشته شوند. مطالب بخش هفدهم هم استراتژی مهار انقلاب توسط بقایی را به تصویر می‌کشد که برای فهم حوادث منجر به پیروزی انقلاب و تحولات بعدی راهگشاست.
بحث کتاب از جناح‌بندی‌های سیاسی عصر مشروطه آغاز می‌شود، به دو دلیل: نخست اینکه پدر بقایی از فعالان مشروطه به‌شمار می‌رفت و بقایای رجال دوره مشروطه نقشی مهم در زندگی بقایی ایفا کردند و دوم اینکه بحث افراط‌گرایی دوره مشروطه با تندروی‌های دوره ملی‌شدن نفت مشابهت فراوان دارد. از همه مهمتر اینکه سه چهره عصر مشروطه یعنی مورخ‌الدوله سپهر، میرزا کریم‌خان رشتی و سیدضیاءالدین طباطبایی به نحوی از انحاء در حیات سیاسی بقایی مؤثر بوده‌اند. این سه نفر همه از مشاوران نزدیک شاه بودند و همه جزو چهره‌های مرموز تاریخ معاصر ایران. از این بالاتر نویسنده کتاب در چاپ جدید اشاره کرده است که بهرام شاهرخ نقشی مهم در حیات سیاسی بقائی داشته، شاهرخ نیز از عوامل سرویس اطلاعاتی بریتانیا بود که در سال‌های جنگ دوم جهانی در اداره تبلیغات نخست‌وزیری و رادیو تهران کار می‌کرد. از دیگر نکات این کتاب اشاره به اختلافات درونی ارتش است. نویسنده با اتکا بر اسناد و منابع معتبر نشان داده در ارتش گروهی طرفدار رزم‌آرا بودند و گروهی دیگر از حامیان سرلشکر حسن ارفع به‌شمار می‌رفتند. این اختلافات به درون رکن دو یا بخش اطلاعات و ضداطلاعات ارتش هم کشیده شده بود. نویسنده نشان داده است که به واقع افسران طرفدار بقایی همان گروه طرفدار ارفع یا جناح وابسته به دربار بودند. این گروه از سویی با ارنست پرون دوست صمیمی و سوئیسی شاه و از سوی دیگر با گروه‌های لمپن و صفی از روزنامه‌نگاران، نمایندگان مجلس و اصناف و از این بالاتر شاپور ریپورتر و لمبتون و رابین زینر افسران اطلاعاتی بریتانیا مرتبط بودند. به واقع بازوی اجرایی حزب زحمتکشان که بعدها تأسیس شد این گروه بودند. اهمیت موضوع در این است که در دوره ملی‌شدن نفت، بقایی یک سازمان نظامی را هم هدایت می‌کرد که این سازمان نقشی مؤثر در کودتای بیست‌وهشتم مرداد داشت؛ اعضای این سازمان به واقع همان افسران تیم ارفع بودند. دیگر اینکه این گروه با بخشی از سفارت امریکا که معتقد به براندازی مصدق بودند همکاری نزدیک داشت. به واقع نویسنده این کتاب برای نخستین‌بار از دوگانگی درون سفارت امریکا بحث کرده است، در یک‌سو طیف هندرسون قرار داشت که در ابتدا معتقد به برقراری نوعی رابطه سازنده با مصدق بود و در سوی دیگر طیف، روی ملبورن دبیر سیاسی سفارت امریکا قابل بحث است که با گروه‌های لمپن، روزنامه‌نگاران مخالف مصدق و احزابی مثل زحمتکشان ارتباط داشت؛ به‌طور مشخص دکتر عیسی سپهبدی با این عده همکاری می‌کرد و می‌دانیم وی عقل منفصل بقایی بود و حتی بیانیه‌های او را سپهبدی می‌نوشت. این مطالب همه در چاپ جدید کتاب منعکس شده‌اند. حتی نویسنده تصویری دیگر از کودتای بیست‌وهشتم مرداد ارائه می‌کند. او بر این باور است که راجر گوئیران مسئول پایگاه سیا در تهران با کودتا مخالف بود و به همین دلیل احضار شد. به‌جای او در دوره آیزنهاور فردی را فرستادند که پیشتر در دوره جنگ دوم جهانی در آذربایجان ایران فعالیت کرده بود. این فرد جوزف کارل گودوین نام داشت. نکته مهم این است که همان زمان رابین زینر ایران‌شناس برجسته دانشگاه آکسفورد و مأمور سازمان نظامی اطلاعاتی خارجی انگلستان(MI-۶) در آذربایجان عملیات ضدجاسوسی علیه شوروی را هدایت می‌‌کرد؛ مردی که در طراحی نقشه براندازی مصدق همراه با شاپور ریپورتر و خانم لمبتون نقشی بسیار مؤثر داشت.
نکته جالب‌تر چاپ جدید کتاب، تقسیم‌بندی‌ای است که نویسنده از رویکردهای عمده در باب ملی شدن نفت ارائه داده. به گمان نویسنده حداقل دو رویکرد مهم در بحث ملی‌شدن نفت وجود داشت: عده‌ای برای احقاق حقوق ملت ایران با واگذاری هرگونه امتیاز جدید به بیگانه مخالف بودند که در رأس اینان مصدق قرار داشت و عده‌ای که حداکثر انتظارشان از ملی‌شدن نفت، تشکیل نوعی کنسرسیوم و شکستن انحصار نفتی شرکت نفت انگلیس و ایران بود. در این کتاب آمده است که طبق مستندات فراوان، بقایی از همان ابتدا با مصدق میانه‌ای نداشت اما جرأت علنی‌کردن نظرات خویش را در خود نمی‌دید و یا شرایط را مهیا نمی‌دانست. تحلیل نوع رویکرد در مورد ملی‌شدن نفت، خواننده را قادر می‌سازد تا تصویری واقع‌گرایانه از موازنه نیروها در جبهه‌ملی به‌دست آورد. خواننده متوجه می‌شود بین کسانی مثل شخص مصدق، مهندس حسیبی، دکتر علی شایگان و دکتر محمود نریمان از یک‌سو و کسانی مثل بقایی، حائری‌زاده، خلعتبری، احمد ملکی، شمس قنات‌آبادی و عده‌ای دیگر تفاوت از زمین تا آسمان بوده است، اتفاقاً در چاپ جدید کتاب به این نکته اشاره شده که بدیهی است تضادهای درونی جبهه، روزی باید به‌گونه‌ای حل می‌شد. این مقوله از طریق صف‌بندی آشکار له و علیه مصدق صورت گرفت؛ به عبارت بهتر جناح‌بندی‌های درونی جبهه‌ملی بازتابی بود از نوع رویکرد آنان به بحث ملی شدن نفت.
بحث دیگر چاپ جدید کتاب مربوط است به قتل احمد دهقان مدیر تهران مصور. نویسنده انگیزه‌های قتل را کالبد شکافی کرده و غرض بقایی از انداختن این قتل به گردن رزم‌آرا را واکاویده است. از سوی دیگر نویسنده در بحث اسناد خانه سدان بی اعتمادی مصدق به اسناد مکشوفه و احساس وجود دسیسه ای پشت این ماجرا توسط بقایی را برملا ساخته است. به واقع بقایی به استناد همین اسناد شروع به نفاق‌افکنی در صفوف نهضت ملی نفت کرد و تلاش نمود عده‌ای را جیره و مواجب‌بگیر شرکت نفت وانمود سازد. دیگر اینکه نویسنده استدلال کرده بیانیه مشهور بقایی که منجر به حادثه سی تیر شد توسط مورخ‌الدوله سپهر، چهره مهم و ناشناخته تاریخ معاصر ایران نوشته شد تا قوام را براندازد و سیاستمدار سالخورده هم به‌سادگی بازی خورد. مهمتر اینکه بیانیه بعد از ملاقات سپهبدی قائم مقام حزب زحمتکشان با قوام نوشته و منتشر شد، یعنی زمانی‌که دار و دسته بقایی نتوانستند از قوام امتیازی بگیرند.
بحث قانون امنیت اجتماعی مصدق و انگیزه‌های بقایی از مخالفت با آن و نیز جزییات دیگری از قتل سرتیپ محمود افشارطوس از دیگر نکات چاپ جدید کتاب است. در همین ارتباط مطالبی در مورد پاکت‌های منسوب به بقایی که در صندوق کارپردازی مجلس نگهداری می‌شود، آورده شده است. می‌دانیم که چندی پیش در این باب هیاهوهای فراوانی صورت گرفت و کسانی مدعی شدند این اسناد مباحث جدیدی در تاریخ معاصر ایران می‌گشاید که معلوم شد عملاً چیزی وجود نداشته است. در چاپ جدید کتاب زندگینامه سیاسی بقایی، نویسنده بر اساس مطالب مطبوعات آن زمان نشان داده این ادعا که اسنادی علیه مصدق وجود دارد و در موعد مقتضی منتشر خواهد شد، کار خود بقایی بوده برای رهایی از دستگیری به اتهام مشارکت در قتل افشارطوس و هیچ واقعیت خارجی ندارد.
نکته بسیار مهم این است که برخی مطالب این کتاب مؤید دیدگاه‌هایی است که پیشتر مارک گازیوروسکی بر اساس اسناد محرمانه امریکا منتشر کرده، طبق این اسناد دو نفر به نام‌های فرخ کیوانی و علی جلالی به‌عنوان مأموران سیا نقش هدایت عملیات سیاه علیه مصدق را بر عهده داشته اند. در چاپ جدید کتاب اسنادی ارائه شده که نشان می‌دهد فرخ کیوانی به واقع از نزدیکان حزب زحمتکشان بوده و با شبکه نظامی بقایی هم در ارتباط است. کیوانی از سویی با افسران ضداطلاعات ارتش و از سویی با بقایی و از سوی دیگر با سیا مرتبط بود. این کشف بسیار مهمی است که می‌تواند زوایای ناگفته دیگری از تاریخ معاصر ایران را تفسیر کند و توضیح دهد. نویسنده در این ارتباط بین کیوانی و فرد دیگری به نام کیوان تمایز قائل شده و نشان داده که امیر کیوان برای(MI-۶) کار می‌کرد، حال آنکه کیوانی برای سیا فعالیت می‌نمود. بالاخره اینکه نویسنده در فصول مربوط به نحوه برخورد بقایی با انقلاب، به بیانیه‌های حزب در سال‌های ۱۳۵۷-۱۳۵۶ ارجاع داده و نکاتی را بیان داشته است؛ به ویژه در این باره که چرا بقایی به هنگام نخست‌وزیری بختیار به ناگاه تغییر چهره داد و تلاش کرد خود را انقلابی دو آتشه بنمایاند؟ غیر از این نکات، موارد فراوان دیگری هم در چاپ جدید کتاب افزوده شده که نقش مافیای سیاسی ـ اقتصادی در تاریخ معاصر ایران را به تصویر می‌کشد. از قرائن این‌گونه برمی‌آید که فهرست اعلام کتاب نیز کامل‌تر شده است، لیکن تصاویر کتاب از کیفیت مطلوب برخوردار نیست؛ اما ذکر یک نکته ضروری است و آن اینکه برای نخستین‌بار تصویری از حسین خطیبی رابط سازمان نظامی حزب زحمتکشان با بقایی و طراح قتل افشارطوس تهیه شده که در نوع خود جالب است. اهمیت موضوع در این است که با اینکه حسین خطیبی مردی است بسیار مهم، اما حتی در همان زمان ملی شدن صنعت نفت و در ارتباط با قتل افشارطوس عکسی از او در مطبوعات منتشر نشد و همین خود مبین جایگاه رفیع اطلاعاتی اوست. نیز نویسنده عکسی از عیسی سپهبدی، این چهره تعیین‌کننده در حیات سیاسی بقایی را در دادگاه لاهه شناسایی کرده است. این کتاب گرچه تاکنون کامل‌ترین زندگینامه سیاسی بقایی بر اساس اسناد به‌شمار می‌‌رود، لیکن بدیهی است که هنوز باید کار زیادی در مورد زندگی و طرز تفکر او انجام پذیرد تا ابعاد تاریخ معاصر ایران بیش از پیش کاویده شود.


منبع : ماهنامه چشم انداز ایران

مطالب مرتبط

حیات‭ ‬سیاسی‭ ‬آیت الله‭ ‬میرزاعلی‭ ‬فلسفی‮(‬ره‮)

حیات‭ ‬سیاسی‭ ‬آیت الله‭ ‬میرزاعلی‭ ‬فلسفی‮(‬ره‮)
ممانعت‭ ‬از‭ ‬تدریس‭ ‬آیت الله خامنه ای‭ ‬در‭ ‬سوم‭ ‬اردیبهشت‭ ‬‮۱۳۵۲‬‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬روزهای‭ ‬تعطیلی‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مدرسه‭ ‬تدریس‭ ‬می‮ ‬كردند،‭ ‬موجب‭ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬درس‭ ‬استادان‭ ‬یاد‭ ‬شده‭ ‬نیز‭ ‬تعطیل‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬واكنش‭ ‬منفی‭ ‬در‭ ‬شهر‭ ‬داشت،‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬این‭ ‬كه‭ ‬آیت الله مروارید‭ ‬و‭ ‬حجت الاسلام‭ ‬والمسلمین‭ ‬علیزاده‭ ‬از‭ ‬اقامه‭ ‬نماز‭ ‬جماعت‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬مدرسه‭ ‬میرزاجعفر‭ ‬خودداری‭ ‬كردند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬پنجم‭ ‬اردیبهشت‭ ‬آیت الله میرزا‭ ‬جوادآقا‭ ‬تهرانی‭ ‬در‭ ‬تكیه‭ ‬طبسی‮ ‬ها‭ ‬و‭ ‬آیت الله مروارید‭ ‬در‭ ‬منزل‭ ‬خود‭ ‬در‭ ‬كوچه‭ ‬گرمابه‭ ‬مستشاری‭ ‬و‭ ‬آیت الله فلسفی‭ ‬در‭ ‬مسجد‭ ‬محراب‭ ‬خان‭ ‬در‭ ‬پایین‭ ‬خیابان‭ ‬به‭ ‬تدریس‭ ‬خود‭ ‬ادامه‭ ‬دادند‮.
● حیات‭ ‬سیاسی‭ ‬آیت الله‭ ‬میرزاعلی‭ ‬فلسفی‮(‬ره‮)‬
آیت الله العظمی‭ ‬میرزا‭ ‬علی‭ ‬فلسفی‭ ‬فرزند‭ ‬آیت الله حاج‭ ‬شیخ‭ ‬محمدرضا‭ ‬تنكابنی‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬‮۱۳۰۰‬ه.ش‭ ‬در‭ ‬تهران‭ ‬متولد‭ ‬شد‮.‬‭ ‬دروس‭ ‬مقدماتی‭ ‬و‭ ‬سطوح‭ ‬عالی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬مدرسه‭ ‬مروی،‭ ‬نزد‭ ‬پدر‭ ‬خود‭ ‬فرا‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬مرجعیت‭ ‬آیت الله سیدابوالحسن‭ ‬اصفهانی‭ ‬به‭ ‬نجف‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬دو‭ ‬سالی‭ ‬از‭ ‬محضر‭ ‬آیت الله حاج‭ ‬شیخ‭ ‬محمدعلی‭ ‬كاظمینی‭ ‬كه‭ ‬استاد‭ ‬مسلم‭ ‬حوزه‭ ‬نجف‭ ‬بود‭ ‬خارج‭ ‬فقه‭ ‬و‭ ‬اصول‭ ‬را‭ ‬استفاده‭ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬رحلت‭ ‬ایشان‭ ‬به‭ ‬درس‭ ‬آیت الله العظمی‭ ‬سیدابوالقاسم‭ ‬خویی‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬شانزده‭ ‬سال‭ ‬دوام‭ ‬آورد‮.‬‭ ‬آیت الله میرزاعلی‮ ‬آقا‭ ‬فلسفی‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬افراد‭ ‬انگشت شماری‭ ‬است‭ ‬كه‭ ‬از‭ ‬آیت الله خویی‭ ‬اجازه‭ ‬اجتهاد‭ ‬دریافت‭ ‬كرده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬خود‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬بازگشت‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬به‭ ‬دعوت‭ ‬آیت الله العظمی‭ ‬میلانی‭ ‬در‭ ‬مشهد‭ ‬مستقر‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬مدت‭ ‬چهار‭ ‬دهه‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬علمی‭ ‬این‭ ‬شهر‭ ‬به‭ ‬تدریس‭ ‬سطوح‭ ‬عالی‭ ‬و‭ ‬خارج‭ ‬فقه‭ ‬و‭ ‬اصول‭ ‬پرداخت‮.‬‭ ‬آیت الله فلسفی‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬مدرسه‭ ‬آیت الله خویی‭ ‬تدریس‭ ‬می‮ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬بازسازی‭ ‬این‭ ‬مدرسه‭ ‬درس‭ ‬ایشان‭ ‬با‭ ‬استقبال‭ ‬بی‮ ‬مانندی‭ ‬رو‭ ‬به‭ ‬رو‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬صدها‭ ‬نفر‭ ‬از‭ ‬فضلای‭ ‬حوزه‭ ‬مشهد‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬مقام‭ ‬پاسخگویی‭ ‬به‭ ‬نیازهای‭ ‬قضایی‭ ‬و‭ ‬فقهی‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬برآمده‭ ‬بودند،‭ ‬از‭ ‬محضر‭ ‬ایشان‭ ‬بهره‭ ‬بردند‮.‬‭ ‬مجالس‭ ‬درس‭ ‬ایشان‭ ‬در‭ ‬رواق‭ ‬بزرگ‭ ‬زیر‭ ‬گنبد‭ ‬مرتفع‭ ‬مدرسه‭ ‬آیت الله خویی‭ ‬بسیار‭ ‬شكوهمند‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬درس های‭ ‬پررونق‭ ‬دانشوران‭ ‬بزرگ‭ ‬حوزه‭ ‬در‭ ‬سده های‭ ‬طلایی‭ ‬فرهنگ‭ ‬و‭ ‬تمدن‭ ‬اسلامی‭ ‬را‭ ‬تداعی‭ ‬می‮ ‬كرد‮.‬‭ ‬مرحوم‭ ‬آیت الله فلسفی‭ ‬از‭ ‬ابعاد‭ ‬شخصیتی‭ ‬متنوعی‭ ‬برخوردار‭ ‬بود‮.‬‭ ‬او‭ ‬علم‭ ‬را‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬فروتنی‭ ‬و‭ ‬اخلاق‭ ‬را‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬حكمت‭ ‬آموزش‭ ‬می‮ ‬داد‭ ‬و‭ ‬كوشش های‭ ‬اجتماعی‭ ‬ایشان‭ ‬عموماً‭ ‬در‭ ‬خفا‭ ‬انجام‭ ‬می‮ ‬پذیرفت‭ ‬و‭ ‬كوچك ترین‭ ‬تظاهری‭ ‬در‭ ‬رفتار‭ ‬ایشان‭ ‬مشاهده‭ ‬نمی‮ ‬شد‮.‬‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬دلیل‭ ‬جایگاه‭ ‬معنوی‭ ‬ایشان‭ ‬در‭ ‬فضای‭ ‬دینی‭ ‬شهر‭ ‬مشهد‭ ‬را‭ ‬نمی‮ ‬توان‭ ‬به‭ ‬سهولت‭ ‬از‭ ‬یاد‭ ‬برد‮.‬‭ ‬اینك‭ ‬به‭ ‬بهانه‭ ‬گرامیداشت‭ ‬سالگشت‭ ‬ارتحال‭ ‬این‭ ‬انسان‭ ‬بزرگ‭ ‬و‭ ‬خودساخته‭ ‬و‭ ‬تاثیرگذار،‭ ‬گوشه ای‭ ‬از‭ ‬فعالیت های‭ ‬سیاسی‮ ‬شان‭ ‬را‭ ‬كه‭ ‬چه‭ ‬بسا‭ ‬كمتر‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬پژوهشگران‭ ‬قرار‭ ‬می‮ ‬گیرد،‭ ‬یادآور‭ ‬می‮ ‬شویم‮.‬
□□□
زمانی‭ ‬كه‭ ‬هدایت‭ ‬حوزه‭ ‬مشهد‭ ‬به‭ ‬عهده‭ ‬آیت الله میلانی‭ ‬بود،‭ ‬آیت الله فلسفی‭ ‬از‭ ‬ممتازترین‭ ‬مدرسان‭ ‬سطوح‭ ‬عالی‭ ‬و‭ ‬خارج‭ ‬حوزه‭ ‬مشهد‭ ‬شمرده‭ ‬می‮ ‬شد‭ ‬و‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬ارتحال‭ ‬آیت الله میلانی‭ ‬و‭ ‬آمدن‭ ‬آیت الله شیرازی‭ ‬به‭ ‬مشهد‭ ‬از‭ ‬ایشان‭ ‬حمایت‭ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬درجریان‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬در‭ ‬مسیر‭ ‬این‭ ‬رویداد‭ ‬مهم‭ ‬اجتماعی‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬امام‭ ‬خمینی‮(‬ره‮)‬‭ ‬پشتیبانی‭ ‬كرد‮.‬‭ ‬ایشان‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬كنش‭ ‬به‭ ‬موقع‭ ‬و‭ ‬جایگاه‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬اخلاقی‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬اقشار‭ ‬متدین‭ ‬و‭ ‬نیز‭ ‬صاحب نظران‭ ‬از‭ ‬وزنه های‭ ‬حوزه های‭ ‬علمیه‭ ‬ایران‭ ‬شمرده‭ ‬می‮ ‬شد‮.‬
پیش‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬مدرسه‭ ‬میرزا‭ ‬جعفر‭ ‬از‭ ‬مهم ترین‭ ‬مدارس‭ ‬علمی‭ ‬مشهد‭ ‬بیشتر‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬گردانندگان‭ ‬اصلی‭ ‬جریان‭ ‬مقدسین‭ ‬بود‮.‬‭ ‬آنها‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مدرسه‭ ‬تدریس‭ ‬می‮ ‬كردند‭ ‬و‭ ‬نماز‭ ‬جماعت‭ ‬اقامه‭ ‬می‮ ‬كردند‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬قشر‭ ‬مقدسین‭ ‬و‭ ‬مذهبی‮ ‬های‭ ‬اصیل‭ ‬شهر‭ ‬مرتبط‭ ‬می‮ ‬شدند‮.‬
ممانعت‭ ‬از‭ ‬تدریس‭ ‬آیت الله خامنه ای‭ ‬در‭ ‬سوم‭ ‬اردیبهشت‭ ‬‮۱۳۵۲‬‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬روزهای‭ ‬تعطیلی‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مدرسه‭ ‬تدریس‭ ‬می‮ ‬كردند،‭ ‬موجب‭ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬درس‭ ‬استادان‭ ‬یاد‭ ‬شده‭ ‬نیز‭ ‬تعطیل‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬واكنش‭ ‬منفی‭ ‬در‭ ‬شهر‭ ‬داشت،‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬این‭ ‬كه‭ ‬آیت الله مروارید‭ ‬و‭ ‬حجت الاسلام‭ ‬والمسلمین‭ ‬علیزاده‭ ‬از‭ ‬اقامه‭ ‬نماز‭ ‬جماعت‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬مدرسه‭ ‬میرزاجعفر‭ ‬خودداری‭ ‬كردند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬پنجم‭ ‬اردیبهشت‭ ‬آیت الله میرزا‭ ‬جوادآقا‭ ‬تهرانی‭ ‬در‭ ‬تكیه‭ ‬طبسی‮ ‬ها‭ ‬و‭ ‬آیت الله مروارید‭ ‬در‭ ‬منزل‭ ‬خود‭ ‬در‭ ‬كوچه‭ ‬گرمابه‭ ‬مستشاری‭ ‬و‭ ‬آیت الله فلسفی‭ ‬در‭ ‬مسجد‭ ‬محراب‭ ‬خان‭ ‬در‭ ‬پایین‭ ‬خیابان‭ ‬به‭ ‬تدریس‭ ‬خود‭ ‬ادامه‭ ‬دادند‮.(‬اسناد‭ ‬ساواك‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬مركز‭ ‬اسناد‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی،‭ ‬شماره‭ ‬ثبت‭ ‬‮۲۲۸/۴۰)‬
آیت الله فلسفی‭ ‬سالیان‭ ‬مدید‭ ‬در‭ ‬مسجد‭ ‬بناها‭ ‬امام‭ ‬جماعت‭ ‬این‭ ‬مسجد‭ ‬بود‮.‬‭ ‬حضور‭ ‬ایشان‭ ‬به‭ ‬تدریج‭ ‬این‭ ‬مسجد‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬یكی‭ ‬از‭ ‬تاثیرگذارترین‭ ‬مساجد‭ ‬مشهد‭ ‬به‭ ‬لحاظ‭ ‬دینی،‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬اخلاقی‭ ‬تبدیل‭ ‬كرد‮.‬‭ ‬حساسیت‭ ‬این‭ ‬مسجد‭ ‬سبب‭ ‬شد‭ ‬كه‭ ‬نیروهای‭ ‬بازدارنده‭ ‬و‭ ‬قوای‭ ‬امنیتی‭ ‬رژیم‭ ‬پهلوی‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬كنار‭ ‬مراكزی‭ ‬چون‭ ‬مسجد‭ ‬كرامت‭ ‬و‭ ‬بیوت‭ ‬علما‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬یكی‭ ‬از‭ ‬نقاط‭ ‬حساس‭ ‬شهر‭ ‬مشهد‭ ‬شناسایی‭ ‬كنند‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬مراقبت‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬بپردازند‮.‬‭ ‬‮(‬همان،‭ ‬بازیابی‭ ‬‮۱۹۴/٥)‬
مرحوم‭ ‬آیت الله‭ ‬میرزافلسفی‭ ‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬نجف‭ ‬حضور‭ ‬داشت‭ ‬درگیر‭ ‬مباحث‭ ‬علمی‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬مهاجرت‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬حضور‭ ‬در‭ ‬مشهد‭ ‬همه‭ ‬فعالیت های‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬علمای‭ ‬دیگر‭ ‬و‭ ‬دوستان‭ ‬نزدیك‭ ‬خود‭ ‬دنبال‭ ‬می‮ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬خود‭ ‬كمتر‭ ‬در‭ ‬مسائل‭ ‬سیاسی‭ ‬به‭ ‬تنهایی‭ ‬قیام‭ ‬می‮ ‬كرد‮.‬‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬رو‭ ‬فعالیت های‭ ‬سیاسی‭ ‬ایشان‭ ‬همیشه‭ ‬با‭ ‬همراهی‭ ‬علمای‭ ‬دیگر‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬آیت الله میرزاحسنعلی‭ ‬مروارید‭ ‬و‭ ‬آیت الله میرزا‭ ‬جواد‭ ‬آقاتهرانی‭ ‬اتفاق‭ ‬افتاده‭ ‬است‮.‬
پافشاری‭ ‬ایشان‭ ‬و‭ ‬آیات‭ ‬عظام‭ ‬مروارید‭ ‬و‭ ‬میرزا‭ ‬جوادآقا‭ ‬تهرانی‭ ‬به‭ ‬حفظ‭ ‬سنت های‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬اخلاقی‭ ‬حوزه‭ ‬وقتی‭ ‬اهمیت‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬بیشتر‭ ‬آشكار‭ ‬می‮ ‬كند‭ ‬كه‭ ‬بدانیم‭ ‬رژیم‭ ‬پهلوی‭ ‬از‭ ‬دهه‭ ‬چهل‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬بسیار‭ ‬محسوس‭ ‬می‮ ‬كوشید‭ ‬زمام‭ ‬امور‭ ‬دینی‭ ‬شهر‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬راه‭ ‬ممانعت‭ ‬از‭ ‬حضور‭ ‬روحانیت‭ ‬در‭ ‬عرصه های‭ ‬علمی،‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬گیرد‭ ‬و‭ ‬دانشكده‭ ‬الهیات‭ ‬یا‭ ‬یك‭ ‬دانشگاه‭ ‬بزرگ‭ ‬اسلامی‭ ‬را‭ ‬كه‭ ‬طراحی‭ ‬شده‭ ‬بود،‭ ‬جانشین‭ ‬حوزه‭ ‬كند‭ ‬‮(‬روزنامه‭ ‬خراسان،‭ ‬‮۲۰/٥/۵۶‬،‭ ‬ص‮١)‬‭ ‬و‭ ‬محمدرضا‭ ‬پهلوی‭ ‬مقرر‭ ‬كرده‭ ‬بود‭ ‬آستان قدس‭ ‬رضوی‭ ‬با‭ ‬همكاری‭ ‬بنیاد‭ ‬پهلوی‭ ‬و‭ ‬سازمان‭ ‬اوقاف،‭ ‬موضوع‭ ‬ایجاد‭ ‬این‭ ‬دانشگاه‭ ‬بزرگ‭ ‬اسلامی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬مشهد‭ ‬امكان پذیر‭ ‬كند‭ ‬‮(‬همان‮)‬‭ ‬این گونه‭ ‬سیاست های‭ ‬رژیم‭ ‬پهلوی‭ ‬سبب‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬كه‭ ‬ایشان‭ ‬و‭ ‬استادان‭ ‬برجسته‭ ‬دیگر‭ ‬حوزه‭ ‬بیشترین‭ ‬همّ‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬صرف‭ ‬تربیت‭ ‬شاگردان‭ ‬و‭ ‬تربیت‭ ‬اخلاقی‭ ‬آنها‭ ‬كنند‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬آنها‭ ‬راه های‭ ‬مقاومت‭ ‬و‭ ‬همكاری‭ ‬نكردن‭ ‬و‭ ‬مبارزه‭ ‬با‭ ‬رژیم‭ ‬پهلوی‭ ‬را‭ ‬بیاموزند‮.‬‭ ‬از‭ ‬نخستین‭ ‬گزارش های‭ ‬ثبت شده‭ ‬ساواك‭ ‬درباره‭ ‬ایشان،‭ ‬تعطیلی‭ ‬درس‭ ‬وی‭ ‬به‭ ‬منظور‭ ‬پشتیبانی‭ ‬از‭ ‬قیام‭ ‬طلاب‭ ‬قم‭ ‬در‭ ‬روز‭ ‬‮۱۹‬‭ ‬خرداد۱۳۵۴‬‭ ‬می‮ ‬باشد‮.‬در‭ ‬این‭ ‬روز‭ ‬ایشان‭ ‬همراه‭ ‬آیات‭ ‬عظام‭ ‬میرزاحسنعلی‭ ‬مروارید‭ ‬و‭ ‬میرزا‭ ‬جوادآقا‭ ‬تهرانی‭ ‬به‭ ‬منظور‭ ‬پشتیبانی‭ ‬از‭ ‬قیام‭ ‬طلاب‭ ‬قم‭ ‬و‭ ‬مدرسه های‭ ‬فیضیه‭ ‬و‭ ‬دارالشفاء‭ ‬و‭ ‬وقایع‭ ‬روزهای۱۵‬‭ ‬و‭ ‬‮۱۶‬‭ ‬و۱۷‬‭ ‬خرداد‭ ‬این‭ ‬شهر،‭ ‬درس‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬تعطیل‭ ‬كردند‮.‬‭ ‬‮(‬یاران‭ ‬امام‭ ‬به‭ ‬روایت‭ ‬اسناد‭ ‬ساواك‭ ‬‮٥/٦١٦‬‭ ‬و۶۱۹)‬
در‭ ‬جریان‭ ‬بزرگداشت‭ ‬سالگرد‭ ‬ارتحال‭ ‬آیت الله العظمی‭ ‬سیدمحمدهادی‭ ‬میلانی‭ ‬كه‭ ‬شیخ‭ ‬رضا‭ ‬نوغانی‭ ‬سخنرانی‭ ‬كرد،‭ ‬آیت الله فلسفی‭ ‬و‭ ‬میرزاجواد‭ ‬آقا‭ ‬تهرانی‭ ‬و‭ ‬آیت الله‭ ‬مروارید‭ ‬منبر‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬وابستگی‮ ‬اش‭ ‬به‭ ‬رژیم‭ ‬و‭ ‬همكاری‭ ‬نزدیك‭ ‬او‭ ‬با‭ ‬ساواك‭ ‬تحریم‭ ‬كردند‭ ‬و‭ ‬نشستن‭ ‬پای‭ ‬منبر‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬خلاف‭ ‬شرع‭ ‬دانستند‭ ‬‮.(‬آیت الله العظمی‭ ‬سیدمحمدهادی‭ ‬میلانی‭ ‬به‭ ‬روایت‭ ‬اسناد‭ ‬ساواك،‭ ‬مركز‭ ‬بررسی‭ ‬اسناد‭ ‬تاریخی،‭ ‬‮۱۳۸۱‬،‭ ‬‮٣/۶۴۸)‬‭ ‬
ساواك‭ ‬در‭ ‬كنار‭ ‬ترغیب‭ ‬و‭ ‬حمایت‭ ‬از‭ ‬گردهمایی‮ ‬های‭ ‬روحانیون‭ ‬درباری‭ ‬و‭ ‬عوام فریبی،‭ ‬از‭ ‬فعالیت‭ ‬علمای‭ ‬پرهیزكاری‭ ‬كه‭ ‬می‮ ‬توانستند‭ ‬سطح‭ ‬بینش‭ ‬مردم‭ ‬را‭ ‬بالا‭ ‬ببرند،‭ ‬به‭ ‬هر‭ ‬قیمتی‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬جلوگیری‭ ‬می‮ ‬كرد‮.‬‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬دلیل‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬موقعیت‭ ‬ویژه‭ ‬مشهد‭ ‬برای‭ ‬تبلیغ،‭ ‬تمام‭ ‬ورود‭ ‬و‭ ‬خروج های‭ ‬چهره های‭ ‬برجسته‭ ‬و‭ ‬دیدار‭ ‬آنها‭ ‬با‭ ‬علمای‭ ‬این‭ ‬شهر‭ ‬تحت‭ ‬كنترل‭ ‬بود‮.‬‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬دلیل‭ ‬و‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬سنت های‭ ‬زیبایی‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬علما‭ ‬وجود‭ ‬دارد،‭ ‬آنها‭ ‬به‭ ‬دیدار‭ ‬یكدیگر‭ ‬می‮ ‬شتافتند‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬ارتباط‭ ‬مردم‭ ‬با‭ ‬تازه‭ ‬وارد‭ ‬ها‭ ‬زمینه های‭ ‬مناسبی‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬می‮ ‬نمودند‮.‬‭ ‬این گونه‭ ‬بود‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬اواخر‭ ‬سال۱۳۵۲‬‭ ‬وقتی‭ ‬كه‭ ‬حاج‭ ‬شیخ‭ ‬محمدتقی‭ ‬فلسفی‭ ‬واعظ‭ ‬شهیر‭ ‬ایران‭ ‬كه‭ ‬برای‭ ‬زیارت‭ ‬به‭ ‬مشهد‭ ‬آمده‭ ‬بود‭ ‬در‭ ‬منزل‭ ‬برادرش‭ ‬آیت الله میرزا‭ ‬علی‭ ‬فلسفی‭ ‬سكونت‭ ‬یافت،‭ ‬ساواك‭ ‬به‭ ‬شهربانی‭ ‬خراسان‭ ‬دستور‭ ‬داد‭ ‬تا‭ ‬مانع‭ ‬ملاقات‭ ‬مردم‭ ‬و‭ ‬طلاب‭ ‬با‭ ‬ایشان‭ ‬شود‭ ‬‮.(‬‭ ‬روزنامه‭ ‬آفتاب‭ ‬شرق،‭ ‬‮١/١١/۵۱‬،‭ ‬ص‮٢)‬‭ ‬ایشان‭ ‬روز۲۶‬مرداد‭ ‬در‭ ‬منزل‭ ‬شیخ‭ ‬مرتضی‭ ‬عیدگاهی‭ ‬نشسته‭ ‬سخنرانی‭ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬همین‭ ‬روز‭ ‬در‭ ‬مدرسه‭ ‬میرزا‭ ‬جعفر،‭ ‬در‭ ‬حضور‭ ‬صدها‭ ‬چهره‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬طلاب‭ ‬فاضل‭ ‬روی‭ ‬صندلی‭ ‬بحث هایی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬روش های‭ ‬خطابه‭ ‬مطرح‭ ‬كرد‮(‬‭ ‬كلاسه‭ ‬‮۱۵۸‬،‭ ‬شماره‭ ‬بازیابی‭۱۲۲‬،‭ ‬ص‭ ‬‮۴۰۷)‬‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬ممانعت‭ ‬ساواك،‭ ‬از‭ ‬فردای‭ ‬آن‭ ‬روز‭ ‬به‭ ‬مدت‭ ‬سه‭ ‬روز،‭ ‬به‭ ‬درخواست‭ ‬طلاب،‭ ‬در‭ ‬منزل‭ ‬برادر‭ ‬خود‭ ‬آیت الله میرزا‭ ‬علی‭ ‬فلسفی‭ ‬در‭ ‬همان‭ ‬زمینه‭ ‬صحبت‭ ‬كرد‭ ‬اما‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬جوی‭ ‬كه‭ ‬رژیم‭ ‬حاكم‭ ‬فراهم‭ ‬كرده‭ ‬بود‭ ‬با‭ ‬استقبال‭ ‬زیاد‭ ‬طلبه‭ ‬ها‭ ‬روبرو‭ ‬شد‮.‬‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬استقرار‭ ‬آیت الله سیدعبدالله شیرازی‭ ‬در‭ ‬مشهد‭ ‬در‭ ‬روز‭ ‬دهم‭ ‬بهمن‭ ۱۳۵۴ ‬كه‭ ‬در‭ ‬پی‭ ‬آن‭ ‬بیت‭ ‬ایشان‭ ‬به‭ ‬یكی‭ ‬از‭ ‬پایگاه های‭ ‬مهم‭ ‬مبارزاتی‭ ‬مردم‭ ‬مشهد‭ ‬تبدیل‭ ‬شد،‭ ‬آیت الله فلسفی‭ ‬در‭ ‬كنار‭ ‬یاران‭ ‬دیگر‭ ‬خود‭ ‬با‭ ‬مشورت های‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬ایشان‭ ‬یاری‭ ‬می‮ ‬رساند‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬سبب‭ ‬می‮ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬تصمیم گیری‮ ‬های‭ ‬هوشمندانه ای‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مقطع‭ ‬حساس‭ ‬توسط‭ ‬این‭ ‬مجمع‭ ‬صورت‭ ‬گیرد‮.‬‭ ‬آیت الله سیدعزالدین‭ ‬حسینی‮ ‬زنجانی‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬شمار‭ ‬اعضای‭ ‬این‭ ‬مجمع‭ ‬بود‮.‬‭ ‬به‭ ‬دنبال‭ ‬انتشار‭ ‬خبر‭ ‬شهادت‭ ‬آقامصطفی‭ ‬خمینی‭ ‬در‭ ‬اول‭ ‬آبان‭ ‬‮٦٥٣١‬‭ ‬و‭ ‬برگزاری‭ ‬مجلس‭ ‬بزرگداشت‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬آیت‮ ‬الله شیرازی،‭ ‬مرحوم‭ ‬میرزا‭ ‬علی‮ ‬آقا‭ ‬فلسفی‭ ‬در‭ ‬كنار‭ ‬بزرگان‭ ‬دیگر‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مجلس‭ ‬شركت‭ ‬كرد‮(‬‭ ‬شهید‭ ‬هاشمی‮ ‬نژاد‭ ‬به‭ ‬روایت‭ ‬اسناد‭ ‬ساواك،‭ ‬ص‭ ‬‮۷۰۳)‬‭ ‬و‭ ‬روز‭ ‬‮٢١‬‭ ‬آبان‭ ‬همین‭ ‬سال‭ ‬همراه‭ ‬‮٣١‬‭ ‬نفر‭ ‬از‭ ‬آیات‭ ‬عظام‭ ‬و‭ ‬مدرسین‭ ‬مشهد‭ ‬پیام‭ ‬تسلیتی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬امام‭ ‬مخابره‭ ‬كرد(بازیابی‭ ‬‮۲۶۳/۱۶)‬‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬از‭ ‬دید‭ ‬مأموران‭ ‬ساواك‭ ‬پنهان‭ ‬نماند‮.(‬شهید‭ ‬هاشمی‮ ‬نژاد‭ ‬به‭ ‬روایت‭ ‬اسناد‭ ‬ساواك،‭ ‬ص‭۷۰۱)‬
به‭ ‬دنبال‭ ‬این‭ ‬حادثه‭ ‬كشتار‭ ۱۹ ‬دی‭ ‬قم‭ ‬پیش‭ ‬آمد‮.‬‭ ‬این‭ ‬كشتار‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬اعتراض‭ ‬علما‭ ‬به‭ ‬مقاله ای‭ ‬بود‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬روزنامه‭ ‬اطلاعات‭ ‬با‭ ‬عنوان‭ ‬ارتجاع‭ ‬سیاه‭ ‬منعكس‭ ‬شده‭ ‬بود‮.‬‭ ‬آیت الله فلسفی‭ ‬از‭ ‬كسانی‭ ‬بود‭ ‬كه‭ ‬نماز‭ ‬جماعت‭ ‬و‭ ‬درس‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬اعتراض‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬نوشته‭ ‬تعطیل‭ ‬كرد(همان‮)‬‭ ‬ایشان‭ ‬كشتار‭ ۱۹ ‬دی‭ ‬قم‭ ‬را‭ ‬همراه‭ ‬مراجع‭ ‬دیگر‭ ‬محكوم‭ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬روز‭ ‬چهارم‭ ‬بهمن‭ ۱۳۵۷ ‬در‭ ‬كنارشخصیت های‭ ‬دیگر‭ ‬حوزه‭ ‬نماز‭ ‬جماعت‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬اعتراض‭ ‬به‭ ‬رژیم‭ ‬تعطیل‭ ‬كرد‮.‬‭ ‬‮(‬یاران‭ ‬امام‭ ‬به‭ ‬روایت‭ ‬اسناد‭ ‬ساواك،‭ ‬‮٢/۱۷۸)‬
ایشان‭ ‬در‭ ‬روز‭ ‬هشتم‭ ‬بهمن‭ ‬در‭ ‬سپاس‭ ‬از‭ ‬افسران‭ ‬و‭ ‬درجه داران‭ ‬لشكر‭ ‬‮٧٧‬‭ ‬كه‭ ‬به‭ ‬مردم‭ ‬و‭ ‬انقلاب‭ ‬پیوسته‭ ‬بودند‭ ‬اعلامیه‭ ‬صادر‭ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬‮١١‬‭ ‬بهمن‭ ۵۷ ‬در‭ ‬شمار‭ ‬علمای‭ ‬متحصن‭ ‬در‭ ‬حرم‭ ‬مطهر‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬معترضان‭ ‬به‭ ‬حكومت‭ ‬بختیار‭ ‬بود‮.‬
در‭ ‬روز‭ ‬‮٢٢‬‭ ‬خرداد‭ ۱۳۵۷ ‬در‭ ‬اعتراض‭ ‬به‭ ‬دستگیری‭ ‬شهید‭ ‬عبدالكریم‭ ‬هاشمی‮ ‬نژاد‭ ‬و‭ ‬آیت الله حاج‭ ‬شیخ‭ ‬عباس‭ ‬واعظ طبسی،‭ ‬شیخ‭ ‬محمدرضا‭ ‬محامی‭ ‬و‭ ‬سیدحسین‭ ‬موسوی‭ ‬جهان آبادی‭ ‬كه‭ ‬توسط‭ ‬كمیته‭ ‬مشترك‭ ‬ضدخرابكاری‭ ‬در‭ ‬روز‭ ‬‮١٢‬‭ ‬خرداد‭ ‬دستگیر‭ ‬شده‭ ‬بودند(انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬به‭ ‬روایت‭ ‬اسناد‭ ‬ساواك،‭ ‬‮٦/۳۴۹)‬،‭ ‬در‭ ‬حركتی‭ ‬اعتراض آمیز،‭ ‬از‭ ‬اقامه‭ ‬نماز‭ ‬جماعت‭ ‬ظهر‭ ‬و‭ ‬عصر‭ ‬خودداری‭ ‬نمود‮.‬‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬و‭ ‬استقرار‭ ‬نظام‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی،‭ ‬ایشان‭ ‬و‭ ‬یاران‭ ‬دیگرش‭ ‬همچنان‭ ‬جلسات‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬قصد‭ ‬انسجام‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬ارتباط‭ ‬میان‭ ‬مردم‭ ‬و‭ ‬متولیان‭ ‬ادامه‭ ‬دادند‭ ‬و‭ ‬كوشیدند‭ ‬مانع‭ ‬بروز‭ ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬انحرافات‭ ‬شوند‮.‬
وی‭ ‬در‭ ‬انتخابات‭ ‬نخستین‭ ‬مجلس‭ ‬خبرگان‭ ‬كه‭ ‬در‭ ‬‮٢١‬‭ ‬مرداد‭ ‬‮۱۳۵۸‬‭ ‬برگزار‭ ‬شد‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬مردم‭ ‬متدین‭ ‬و‭ ‬انقلابی‭ ‬خراسان‭ ‬و‭ ‬حزب‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬كاندیدا‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬همراه‭ ‬آیت الله میرزا‭ ‬جوادآقا‭ ‬تهرانی‭ ‬و‭ ‬آیت الله حاج‭ ‬شیخ‭ ‬ابوالحسن‭ ‬شیرازی‭ ‬به‭ ‬مجلس‭ ‬راه‭ ‬یافت‮.‬‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬انتخابات‭ ‬مجلس‭ ‬شورای‭ ‬اسلامی‭ ‬نیز‭ ‬ایشان‭ ‬همراه‭ ‬استادان‭ ‬دیگر‭ ‬فهرست‭ ‬موردنظر‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬مشخص‭ ‬می‮ ‬كرد‮.‬‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬جنگ‭ ‬تحمیلی‭ ‬و‭ ‬حمله‭ ‬نیروهای‭ ‬بعثی‭ ‬عراق‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬‮١٣‬‭ ‬شهریور‭ ‬‮۱۳۵۹‬‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬آیات‭ ‬عظام‭ ‬دیگر‭ ‬با‭ ‬صدور‭ ‬اعلامیه ای‭ ‬در‭ ‬روز‭ ‬دهم‭ ‬مهر۱۳۵۹‬‭ ‬از‭ ‬مردم‭ ‬خواستند‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬اسراف‭ ‬و‭ ‬تبذیر‭ ‬و‭ ‬احتكار‭ ‬و‭ ‬شایعه سازی‭ ‬پرهیز‭ ‬كنند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬راستای‭ ‬پیروزی‭ ‬نیروهای‭ ‬مسلح‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬قدم‭ ‬بردارند‮.(‬بازیابی‭ ‬‮٦/۱۱۶۲/٩)‬‭ ‬این‭ ‬مقدار،‭ ‬گوشه ای‭ ‬از‭ ‬فعالیت های‭ ‬ثبت شده‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬مرحوم‭ ‬آیت الله حاج‭ ‬میرزاعلی‭ ‬آقا‭ ‬فلسفی‭ ‬در‭ ‬ایام‭ ‬حاكمیت‭ ‬طاغوت‭ ‬و‭ ‬دوران‭ ‬انقلاب‭ ‬است‮.‬‭ ‬ایشان‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬نیز‭ ‬با‭ ‬حضور‭ ‬مستمر‭ ‬خود‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬مردم‭ ‬و‭ ‬مسئولان‭ ‬نقش‭ ‬سازنده‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬ایفا‭ ‬می‮ ‬كرد‭ ‬و‭ ‬فروتنی‭ ‬و‭ ‬حلم‭ ‬و‭ ‬بردباری‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬عمل‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬همگان‭ ‬آموزش‭ ‬می‮ ‬داد‮.‬‭

وبگردی
تنش و درگیری شدید در کنگره حزب اعتماد ملی!
تنش و درگیری شدید در کنگره حزب اعتماد ملی! - کنگره حزب اعتماد ملی با حضور بزرگان اصلاحات مانند عارف، مطهری و حضرتی
دوم خرداد؛ بیست و یک سال بعد
دوم خرداد؛ بیست و یک سال بعد - صادق زیباکلام می‌گوید: دوم خرداد به این دلیل نقطه عطف شد که مسئولین نظام بر روی حجت الاسلام علی اکبر ناطق نوری نظر داشتند، ولی مردم به سیدمحمد خاتمی رای دادند. ناطق نوری هفت میلیون و خاتمی ۲۰ میلیون یعنی حدود سه برابر نامزد مسئولین رای آورد. عبدالله ناصری نیز می‌گوید: ما امروز حجت الاسلام ناطق نوری، رقیب جدی ۲۱ سال پیش این گفتمان را در کنار گفتمان اصلاح طلبی می‌دانیم. این یکی از دستاورد‌های جنبش دوم…
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید - عوامل فیلم «سه رخ» با استقبال جعفر پناهی به ایران بازگشتند و جایزه جشنواره فیلم کن را به او رساندند. جعفر پناهی به همراه نادی ساعی ور، برای فیلم "سه رخ" جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم کن امسال را دریافت کردند اما به دلیل آنکه پناهی ممنوعیت قانونی برای خروج از کشور داشت، موفق به حضور در جشنواره و دریافت جایزه نشد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور! - حمله ور شدن ماموران سد معبر شهرداری به ماموران راهنمایی رانندگی
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه - شرور سطح یک که در آخرین اقدام خود یکی از دوستانش را در منطقه ولنجک به قتل رسانده بود؛ در ۵۰۰ متری مرز ترکیه دستگیر شد.
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز!
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز! - ریزش ناگهانی کوه که توسط مسافران به ثبت رسیده است...!
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد - قبل از شروع بازی تیم‌های پرسپولیس و الجزیره یکی از بازیگران سینما کشورمان قصد داشت به همراه همسرش وارد ورزشگاه آزادی شوند که این دو نفر توسط نیروهای انتظامی بازداشت شدند.
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است - فیلم - در ویدئوی زیر بخشی از صحبت های خسرو معتضد، مورخ را می شنوید که نتیجه تحقیقاتش را درباره مومیایی پیدا شده در حرم حضرت عبدالعظیم بیان می کند.
پهلوانان این روزهای ما
پهلوانان این روزهای ما - تصویری زننده و به شدت ناراحت کننده بر جا مانده از مسابقه انتخابی تیم ملی کشتی ایران که به کتک کاری و جنجال کشید. خانواده عبدولی باز هم پای ثابت این درگیری بود که چهره ورزش پهلوانی ایران را تیره کرد
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان - در این ویدئو تشویق اصغر فرهادی و پنه لوپه کروز، خاویر باردم و دیگر عوامل فیلم «همه میﺩﺍنند» در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان را مشاهده می‌کنید.
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم - عوامل فیلم «به وقت شام» روز گذشته با حضور عجیب و رعب آور در پردیس سینمایی کوروش مردم را وحشت زده کردند. در این حرکت تبلیغاتی بازیگران نقش داعش، با گریم و پوشش داعشی ها، سوار بر اسب راهی پردیس سینمایی کوروش شدند و با حضور در مرکز خرید و فودکورت مجموعه، رفتارهای عجیبی نشان دادند که باعث وحشت و اعتراض مردم شد.
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم - این گزارش حاوی تصاویری از بزرگترین مرکز فروش و مصرف مواد مخدر در جنوب شرق تهران است که مخفیانه ضبط شده‌است.
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم - متاسفانه طی یک ماه گذشته دستکم سه نوبت و هر نوبت دستکم 30 اسب باربر متعلق به کولبران در جنگل میرآباد شهرستان اشنویه با شلیک گلوله از پای درآمده‌اند.
سید احمد خمینی معمم شد
سید احمد خمینی معمم شد - سید احمد خمینی فرزند آیت‌الله سید حسن خمینی در حضور جمعی از علما و پدر و پدربزرگ خود در حسینیه جماران معمم شد.
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی!
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی! - امروز عکسی از 5 تماشاگر بازی روز گذشته در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که نشان می‌دهد 5 دختر جوان با گریم‌های عجیب و حرفه‌ای خودشان را به عنوان پسر جا زده و وارد ورزشگاه شده‌اند.
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت - از ملتی که ستون فقراتش شکسته انتظار مقاومت دارید؟ بسیاری از کشور فرار کردند یا جای فرار خود را فراهم آوردند اما ما جای فرار نداریم
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!