سه شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۵ / Tuesday, 6 December, 2016

اخراج ایرانیان از عراق


اخراج ایرانیان از عراقایران و عراق دو کشور همسایه و هم دین، هر دو از حیث تاریخی، سیاسی، فرهنگی و استراتژیک دارای جایگاه کاملا حائز اهمیتی در طول تاریخ و خصوصا در تاریخ معاصر منطقه خاورمیانه هستند.
وجود هویت برجسته و تاثیرگذار اسلامی - شیعی، برخورداری از سهم بزرگی از ذخائر و نیز تولید نفت جهانی، قرارگیری در یکی از نقاط استراتژیک جهان، نمایندگی تمدنهای بزرگ باستانی، تاریخ پرتلاطم معاصر، دخالت بازیگران بین المللی و فرامنطقه ای، دارا بودن قومیت ها و ادیان مختلف، برخورداری از پیشینه عشایری - قبیله ای، و دلائلی همچون آن از مهم ترین عواملی است که این دو کشور را همواره در راس منازعات منطقه ای - جهانی، پژوهش های دانشمندان علوم انسانی، در صدر اخبار عالم و گاه حتی ستیز مستقیم با یکدیگر قرار داده است.
علاوه بر نیاز به تحقیق درباره این دو کشور با رویکرد دو جانبه، روابط فرهنگی این دو کشور نیز می تواند محل تحقیق پژوهشگران علوم اجتماعی قرار گیرد. اهمیت این تحقیق آنگاه بیشتر درک می شود که بدانیم ایران در دهه های اخیر تجربه چند موج از سوی همسایگان خود را احساس کرده است.
این مهاجرت ها گاه به داخل کشور و از سوی همسایگان و گاه به مرزهای بسیار دوری از کشور صورت گرفته است.
مهاجرت افغان ها به ایران در سالهای پس از انقلاب، و مهاجرت شماری از ایرانیان، عراقیان و عراقیان ایرانی تبار به داخل کشور از مهم ترین وقایع مهاجرتی در ایران معاصر بوده است. درباره مهاجرت از کشور عراق به ایران در سالهای اخیر، ما اصولا شاهد سه موج عمده مهاجرت بوده ایم.
موج اول در سالهای ابتدایی دهه ۱۳۵۰و اندکی پیش از آن به صورت محدود صورت گرفته است. موج دوم در سالهای آغازین انقلاب روی داده و موج آخر پس از پایان جنگ اول خلیج فارس در سال ۱۹۹۰ به وقوع پیوسته است.
در موج های اول و دوم مهاجرتی به ایران، عراقیان ایرانی تبار و ایرانیان مهاجر در عراق به ایران وارد شدند. اما اکثریت افراد مهاجر به ایران در موج سوم مهاجرتی را عراقیان اصیل تشکیل می دادند. همانگونه که در موج مهاجرتی اول و دوم، جمعیت مهاجر به صورت اجباری تن به مهاجرت دادند ( اخراج ) و در موج سوم اضطرار و وحشت از قتل عام توسط حزب بعث پس از معارضه آشکار با دولت سبب مهاجرت و پناه آوری عراقیان به ایران گردید.
از سوی دیگر، ترکیب جمعیتی در موج اول و دوم، بیشتر شامل بازرگانان، طبقه متوسط شهری و عالمان دینی بود؛ حال آنکه مهاجران موج سوم را به طور عمده روستانشینان جنوب عراق تشکیل می دادند.
اگرچه تحقیق درباره این سه موج عمده مهاجرتی منوط به انتشار اسناد طبقه بندی شده حزب بعث است، ( امری که به نظر می رسد تا سالها شاهد آن نخواهیم بود ) اما برخی از محققان دست به تحقیق درباره ابعاد سیاسی این امر با استناد به اسناد امنیتی ایرانی نموده اند. یکی از این آثار کتابی است به نام « اخراج ایرانیان از عراق» که توسط آقای علی احمدی به رشته تحریر درآمده است.
مولف در فصل اول این کتاب درباره پیشینه و علل اختلافات ایران و عراق از صفویه تا پهلوی به بحث و بررسی می پردازد.
وی در ابتدا درباره جغرافیای سیاسی عراق و ایران و اختلافات این دو کشور در دوران صفویه به بحث می نشیند. (عراق کنونی در آن زمان جزء عثمانی بود) مولف منشا و پیشینه اختلافات عراق و ایران را در دوران صفویه می بیند و به تفصیل درباره اختلافات شاهان صفوی و سلاطین عثمانی بحث می کند. وی در این دوره، به جنگ های ۲۰ ساله عثمانی ها با سلاطین صفویه و قرارداد آماسیه ( ۲۹ مه ۱۵۵۵) اشاره می کند.
این قرارداد به جنگ های بیست ساله صفویه و عثمانی پایان داد و نخستین پیمان صلحی بود که بین دولت ایران و عثمانی برقرار شد. جنگ های ۱۳ ساله و قرارداد ذهاب (۱۷ مه ۱۶۳۹/۱۴ محرم ۱۰۴۹) از وقایع اواخر دولت صفویه نسبت به عثمانی است که در ادامه این کتاب مورد بحث واقع شده است.
از آن پس درباره روابط ایران و عثمانی در دوره افشاریه و زندیه بحث می شود. در این دوره نیز شاهد درگیری های پراکنده میان قوای ایرانی و عثمانی هستیم. در دوره قاجاریه بدرفتاری عثمانی نسبت به زوار ایرانی، بدرفتاری نسبت به یکی از زن های فتحعلی شاه در سفر مکه و پناهنده شدن کردهای مهاجم مرزی ایران به منطقه ارزوم، مهم ترین محورهای تشدید اختلاف دولت ایران با عثمانی بوده است. در دوره قاجاریه، مولف محترم بیش از همه به طرح و بررسی قرارداد اول ارزروم (۲۸ ژوئیه ۱۸۲۳) و قرارداد دوم ارزروم (۲۱ مه ۱۸۴۷) نیز پروتکل های ۱۹۱۱ و ۱۹۱۳ میان دو دولت ایران و عثمانی اشاره دارد.
مساله عراق در حکومت پهلوی اول و عراق در دوره پهلوی دوم بخش های دیگر فصل اول این کتاب است. در دوره پهلوی اول شاهد ظهور عراق نوین و قیمومیت انگلیس بر آن کشور هستیم. اولین سفارت خانه ایران در عراق در تیرماه ۱۳۰۸ در همین دوره گشایش می یابد.
در این دوره، ایران تلاش کرد تا نشان دهد پروتکل ۱۹۱۳ و اقدامات کمیسیون تعیین مرز ۱۹۱۴ بدون رضایت ایران و با اعمال فشار و تهدید، به ایران تحمیل شده است. درباره دوره پهلوی دوم، این کتاب بیش از همه به لغو رسمی قرارداد ۱۹۳۷ و روابط ایران و عراق پس از لغو قرار داد ۱۹۳۷ نیز شکایت عراق به شورای امنیت درباره جزایر سه گانه ایرانی در خلیج فارس اشاره دارد.
در همین دوره، خودداری دولت عراق از اجرای بسیاری از بندهای عهدنامه ۱۹۱۳ و جلسات تحدید حدود ۱۹۱۴ زمینه ساز تشدید اختلافات این دو کشور گردید. از سوی دیگر با روی کار آمدن عبدالکریم قاسم روابط این دو کشور تیره تر شد و ایران نیز با این استدلال که دولت عراق از دهها سال قبل با تخلف از مواد مهم قرارداد ۱۹۳۷ آن را دهه ها سال پیش لغو کرده است، قرارداد را از طرف خود باطل اعلام نمود.
در اینجاست که دولت عراق ظاهرا برای اولین بار ایرانیان مقیم عراق را «ستون پنجم ایران» معرفی می کند. در این زمان دولت عراق «خود پیش قدم شد و هزاران ایرانی را که سال ها مقیم عراق بودند از خاک کشور اخراج کرد و اموال بسیاری از آنان را ضبط نمود» (ص ۴۹) بنابر اشاره این کتاب، فرایند ایرانی ستیزی دولت عراق پس از شکست شکایت دولت عراق از ایران به سازمان ملل مبنی بر اشغال جزایر سه گانه توسط ایران، افزایش یافت.
مولف در فصل دوم این کتاب درباره زمینه ها و عوامل اخراج ایرانیان از عراق سخن می گوید و به طور مشخص به دلائلی اشاره می کند که باعث اخراج ایرانیان از این کشور گردید.
به عقیده مولف ماهیت رژیم بعث عراق که در خود همواره نوعی غیر عرب ستیزی را داشت، اختلافات مرزی و لغو قرارداد ۱۹۳۷ از سوی ایران و بی نتیجه بودن شکایت دولت عراق در مجامع بین المللی، اختلافات سیاسی و ایدئولوژیک بین دو کشور (روی کار آمدن عبدالکریم قاسم بوسیله کودتا علیه حکومت پادشاهی فیصل و پادشاهی بودن ایران و روابط نزدیک شاه و ملک فیصل؛ نیز حرکت عراق به سوی سوسیالیسم و ایران به سمت سرمایه داری)، تحولات بین المللی و منطقه ای (دکترین جدید نیکسون و حمایت او از قدرت گیری ایران، خروج نیروهای انگلستان از خلیج فارس و تشکیل کشورهای جدید و انتخاب ایران از سوی آمریکا به عنوان قدرت منطقه ای حافظ منافع غرب و ژاندارم منطقه در راستای دکترین نیکسون)، توجیهات اجتماعی- اقتصادی دولت عراق (ادعاهای غیر قانونی وارد شدن ایرانیان، نپذیرفتن تابعیت عراقی با وجود اقامت دائمی در آن کشور، رقابت ایرانیان با عراقی ها در احراز مشاغل، اینکه حضور ایرانی ها در عراق غیرقانونی بوده و خود اخراج را به جای زندان پذیرفته اند) اصلی ترین توجیهات دولت وقت عراق برای اخراج ایرانی ها است.
بنابر گزارش مولف اخراج ایرانی از عراق بازتاب وسیعی در روزنامه های ایران داشت. این گزارش ها حاوی نکاتی پیرامون جمعیت اخراجی ها، اخراج شدگان معروف و معتبر و نیز اردوگاههای اسکان موقت آن ها درون مرزهای ایران است.
بنا بر گزارش روزنامه کیهان در تاریخ ۹ دی ماه ۱۳۵۰، تعداد ۴۱ هزار نفر در ۲۴ ساعت از عراق اخراج شدند. بنا بر گزارش روزنامه کیهان، دولت عراق در پی افزایش واکنش های بین المللی علیه این اقدام پس از چند هفته اخراج ایرانیان مقیم عراق را متوقف نمود.
برخی از ایرانی های اخراج شده در اردوگاه های درون مرز ایران اسکان یافتند و شماری از ایرانی ها که دارای تحصیلات دینی بودند، به تدریج به شهر قم مهاجرت کردند. علما حوزه های علمیه نیز اطلاعیه های فراوانی را در تقبیح این عمل صادر گردند و به دولت عراق نسبت به این امر اعتراض نمودند.
در ادامه این کتاب، خاطرات برخی ایرانیان که آن زمان در عراق بوده و در این برهه از زمان اخراج شده بودند را می خوانیم. در این گفتگوها شرح تفصیلی اقدامات دولت عراق در اخراج ایرانیان آمده است. نقطه مشترک این گزارش ها مصادره اموال رانده شدگان توسط دولت عراق و اقدامات خشونت بار حزب بعث در اخراج ایرانیان است. در پایان قابل ذکر است که بنابر گزارش برخی مصاحبه شوندگان، برخی رانده شدگان ایرانی به لبنان رفتند.
فصل سوم این کتاب به صورت اختصاصی به بررسی نقش امام خمینی در فرآیند اخراج ایرانیان از عراق اختصاص دارد.
امام خمینی در ۱۳ مهرماه ۱۳۴۴ به عنوان تبعید از ترکیه به عراق وارد شد و در شهر نجف اشرف سکنی گزید. مولف این کتاب نشان می دهد که امام خمینی به همراه مراجع تقلید نجف اشرف به اخراج ایرانی ها پس از لغو قرارداد ۱۹۳۷ ( فروردین ۱۳۴۸) و اخراج فراگیر ایرانی ها در سال ۱۳۵۰ اعتراض کرد.
شیوه اعتراض امام خمینی در برابر این رفتار، صدور اعلامیه و سخنرانی بر علیه این اقدام حزب بعث بوده که با واکنش و مخالفت این حزب مواجه شده است. شرح مخالفت ها و اقدامات حکومت پهلوی علیه مرحوم فلسفی موضوع فصل چهارم این کتاب است.
این کتاب دارای ۴۹ سند از اسناد ساواک درباره اخراج ایرانیان از عراق و مسائل مربوطه و همچنین بریده روزنامه، فهرست مآخذ و نمایه است.

نویسنده : پیمان اسحاقی

منبع : دیپلماسی ایرانی

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
اتباع افاغنه , خانه ایتالیا , سامانه ثبت خسارت , نرم‌افزارهای داخلی , اسلام‌آباد , وزرات نیرو , بانو کوهنورد , سام نوری , منصوره میرفتاح , 4 پاروزن , جاسوس زن , عمل انساندوستانه , سبد ویژه غذایی , اسب شد , تشخیص عیب , فرد مشکوک به ابولا , صدور پروانه های ساختمانی , حسین اکبرپور , مغزآجیل , ترک جلسه , سوخت بیولوژیکی , سینما اکران , کُری خوانی , شناسایی سارق , کاووسیه , مغزدار , کمیسیون ها , اسکوتو , رابطه مادر , فرهنگ عشایر , حوادث دریایی , ظرفیتی , کارناواله , خبرگزاری , تناقض قرن , مرغ ها , جدیدترین فلزیاب , موشک رهگیر لیزری , جذب معلولان , تصمیم گیرنده , جوانان تازه کار , جاسوسی اسرائیل , ساتور , دانشگاه آزاد قزوین , پیاده‌روی شبانه , دانشگاه وارویک , نحوه تغییر دادن پسورد , ترمیم بال هواپیما , پایگاه هوایی روسیه در سوریه , نگاه به گذشته ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
ما نا که بگشاید دلم بندی ز گیسو باز کن , بازویی قدامی , تشخیص به‌موقع و درمان , بانک‌های تجاری , تشخیص , كتیبهٔ تنگ صَئولك، مسجد‌سلیمان , دل دست به یک کاسه با شهره صنم کرده , اگر کی در فرینداش یوقسا یاوز , دیدگاه تاریخی , به‌سوی یک توافق منطقه‌ای (۲) , تداخل‌های داروئی , تغییرات متابولیکی , علل ذهنی - روانی , منم غریب دیار تو، ای غریب‌نواز , نبض شریان کاروتید , وظایف دبیران خبر , الکترومیوگرافی , از فراق شمس دین افتاده‌ام در تنگنا , حسین‌بن محمد حسینی علوی , عمق نشاءکاری برنج ,

برخی منابع مهم خبری
mellatonline.net ملت آنلاین , etemadnewspaper.ir روزنامه اعتماد , iran-varzeshi.com روزنامه ایران ورزشی , telna.ir تلنا , armandaily.ir روزنامه آرمان , nimrooznews.com نیمروز , 2daylink.com تودی لینک , ipasand.com آی پسند , jamaran.ir جماران , sedayiran.com صدای ایران , seemorgh.com سیمرغ , roydadnews.ir رویداد , payamno.com پیام نو , noet.ir سازمان سنجش , vaghayedaily.ir روزنامه وقایع اتفاقیه , 9day.ir 9 دی , caffecinema.com کافه سینما , puyesh.net پویش , funiha.com فانیها , nasserhejazi.name مستند حجازی , persianmags.com پرشین مگز , jamejamonline.ir جام جم , asriran.com عصرایران , cbi.ir بانک مرکزی , tadbirvaomid.ir تدبیر و امید , sena.ir سنا , digiato.com دیجیاتو , bananews.ir بنا , basirat.ir بصیرت , zanefarda.ir زن فردا ,

وبگردی
گفتند ۲ میلیارد تومان بده تا تایید صلاحیت شوی
گفتند ۲ میلیارد تومان بده تا تایید صلاحیت شوی - عضو فراکسیون امید در جمع دانشجویان این بار ادعای جدید را درباره روند تائید صلاحیت‌ها مطرح کرد.
دورهمی با لادن مستوفی
دورهمی با لادن مستوفی - ماجرای اختلاف سنی 20 ساله لادن مستوفی و همسرش در برنامه دورهمی
سخنان تکان دهنده امام جمعه کابل که ارزش شنیدن دارد
سخنان تکان دهنده امام جمعه کابل که ارزش شنیدن دارد - امام جمعه غرب کابل در خطبه های نمازجمعه این شهر با انتقاد از غفلت مسلمانان گفت: امروز کار را بجایی رسانده ایم که مسلمان دشمن تر از مسلمان ندارد.
افشاگری شقایق احمدی درباره شبکه جم
افشاگری شقایق احمدی درباره شبکه جم - فیلم/ افشاگری شقایق احمدی درباره فساد اخلاقی مدیر شبکه جم/ مرداب «جم» در انتظار بازیگران زن ایرانی!
انتقاد شدید "منیژه حکمت" در برنامه آزاده نامداری
انتقاد شدید "منیژه حکمت" در برنامه آزاده نامداری - حرف‌های تند و بی‌سابقه منیژه حکمت درباره خویشاوندسالاری در دولت یازدهم و فساد
سیلی خوردن زن دستفروش از مامور شهرداری در فومن
سیلی خوردن زن دستفروش از مامور شهرداری در فومن - انتشار فیلمی از برخورد زننده کارمند سدمعبر شهرداری فومن با یک خانم دستفروش افکار عمومی را جریحه دار کرد.
لحظه شهادت محسن خزایی به ادعای تروریست ها
لحظه شهادت محسن خزایی به ادعای تروریست ها - محسن خزایی خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما در سوریه حین تهیه گزارش از منطقه عملیاتی حلب به شهادت رسید.
جراحی پلاستیک کمرباریک‌ترین زن جهان در ایران!
جراحی پلاستیک کمرباریک‌ترین زن جهان در ایران! - بعد از چندی چارمز بازیگر زن فیلم‌های خاص اینبار پیکسی فاکس مدل مشهور فیلم های مستهجن به تهران آمده است. این دو بازیگر فیلم‌های متسهجن به فاصله کمتر از 4 ماه به تهران آمده‌اند تا از خدمات درمانی و جراحی پلاستیک پزشکان زبردست ایرانی با قیمتی بسیار ارزان بهره‌مند گردند.
رفتار خشن پلیس با یک شهروند در پمپ بنزین
رفتار خشن پلیس با یک شهروند در پمپ بنزین - ویدیوی تکان دهنده از شهلا ریاحی که همه چیز را فراموش کرده است / ویدیوی حضور ایرانی‌ها در تظاهرات ضد ترامپ تا نحوه تحلیل حیاتی و افخمی / ویدیویی از خداحافظی مردی از نسل طلایی موسیقی مقامی ایران؛ از دیگر ویدیوهای این بسته خبری است.
فیلم/ اشک‌های بی‌پایان «قیمت» در برنامه زنده تلویزیون
فیلم/ اشک‌های بی‌پایان «قیمت» در برنامه زنده تلویزیون - سروش جمشیدی در گفتگویی در برنامه «حال خورشید» در واکنش به سوال مجری این برنامه در ادای جمله‌ای درباره مهران مدیری اشک ریخت و از مهران مدیری تقدیر و تشکر کرد و گفت تا آخر عمر کاری‌ام مدیون او هستم.
عکس دونالد ترامپ در تهران
عکس دونالد ترامپ در تهران - دونالد ترامپ جوان در کنار جک نیکلسون در سفری که اوایل سال 57 به تهران داشتند. ترامپ به دنبال ساخت کازینویی در یکی از شهرهای شمالی بود
داستان معتضد و صدف طاهریان
داستان معتضد و صدف طاهریان - من هم هنرپیشه‌ای ایرانی را می‌شناسم که ترک وطن کرده و حالا هم بسیار معروف و تاثیرگذار است و اصلن هم فراموش نشده. آخرین فیلم‌اش هم اصلن تولید هالیوود نیست. زن هم هست و عکسهایی هم در همین مایه‌های عکس‌های طاهریان دارد. به قول کرمانشاهی‌‌ها خُب که چه؟ یکی معروف می‌شود یکی نمی‌شود؟
اظهارنظر غیرمنتظره مجری مشهور درباره گلشیفته
اظهارنظر غیرمنتظره مجری مشهور درباره گلشیفته - اظهارنظر غیرمنتظره مجری مشهور تلویزیون درباره گلشیفته فراهانی و الهام چرخنده/روایتی تلخ از غسالخانه و بهشت زهرای مرتضی پاشایی از زبان سیدجواد هاشمی
انتشار تصاویر مراسم ازدواج ژیلا صادقی مجری معروف
انتشار تصاویر مراسم ازدواج ژیلا صادقی مجری معروف - ژیلا صادقی و همسرش محسن رجبی مدتی است که ازدواج کرده اند. این مجری 43 ساله عکس هایی از مراسم ازدواجش و همچنین عکسی از خودش در لباس عروس را در سایت شخصی اش منتشر کرده است.
 سحر قریشی و مادرش !
سحر قریشی و مادرش ! - این بازیگر 29 ساله عکس جدیدی از خودش و مادرش را منتشر کرده است.
زیبایی صورتم بیننده را جذب می کند
زیبایی صورتم بیننده را جذب می کند - تینا آخوندتبار بازیگر زن تلویزیون و سینمای ایران در گفتگویی که با تی وی پلاس انجام داد، حرف های جالبی درباره شباهتش به الناز شاکردوست زد که بخش هایی از مهم ترین صحبت هایش را به صورت خلاصه در این ویدیو می بینید.
مار 400 کیلویی در دام یک کارگر ساختمان (فیلم و تصاویر)
مار 400 کیلویی در دام یک کارگر ساختمان (فیلم و تصاویر) - فیلمی که توسط یکی از کارگران این ساختمان ضبط شده یک مار عظیم‌الجثه را نشان می‌دهد که به یک جرثقیل زنجیر شده و بعد بالا کشیده شده تا شکم خالدارش دیده شود.
    پربازدیدها